Adhyaya 45

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाबुद्धे यथा स्कंदेन भाषितम् । भविष्यं मम तस्याग्रे कुंभयोने महामते

व्यास उवाच—शृणु सूत महाबुद्धे, यथा स्कन्देन भाषितम्। कुंभयोनेः महामतेः पुरतः मम यद्भविष्यं तदपि शृणु।

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाभाग त्वं मैत्रावरुणे मुने । पाराशर्यो मुनिवरो यथा मोहमुपैष्यति

स्कन्द उवाच—निशामय महाभाग त्वं मैत्रावरुणे मुने। पाराशर्यो मुनिवरः यथा मोहमुपैष्यति, तत् शृणु।

Verse 3

व्यस्य वेदान्महाबुद्धिर्नाना शाखा प्रभेदतः । अष्टादशपुराणानि सूतादीन्परिपाठ्य च

स महाबुद्धिर्व्यासो वेदान् नानाशाखाप्रभेदतः व्यवस्थितान् अकरोत्; अष्टादशपुराणानि च सूतादिभिः सम्यक् परिपाठयामास।

Verse 4

श्रुतिस्मृतिपुराणानां रहस्यं यस्त्वचीकरत् । महाभारतसंज्ञं च सर्वलोकमनोहरम्

श्रुतिस्मृतिपुराणानां रहस्यं यः प्रकाशयामास; स एव महाभारतसंज्ञं सर्वलोकमनोहरं ग्रन्थं प्रणिनाय।

Verse 5

सर्वपापप्रशमनं सर्वशांतिकरं परम् । यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति

तत् सर्वपापप्रशमनं सर्वशान्तिकरं परम्; यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्यापि विनश्यति।

Verse 6

एकदा स मुनिः श्रीमान्पर्यटन्पृथिवीतले । संप्राप्तो नैमिषारण्यं यत्र संति मुनीश्वराः

एकदा स श्रीमान् मुनिः पृथिवीतले पर्यटन् नैमिषारण्यं संप्राप्तः, यत्र मुनीश्वराः सन्ति।

Verse 7

अष्टाशीतिसहस्राणि शौनकाद्यास्तपोधनाः । त्रिपुंड्रितमहाभाला लसद्रुद्राक्षमालिनः

अष्टाशीतिसहस्राणि शौनकाद्यास्तपोधनाः; त्रिपुण्ड्रितमहाभालाः लसद्रुद्राक्षमालिनः।

Verse 8

विभूतिधारिणो भक्त्या रुद्रसूक्तजपप्रियान् । लिंगाराधनसंसक्ताञ्छिवनामकृतादरान्

विभूतिधारिणो भक्त्या रुद्रसूक्तजपप्रियाः । लिङ्गाराधनसंसक्ताः शिवनामकृतादराः ॥

Verse 9

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । इति ब्रुवाणान्सततं परिनिश्चितमानसान्

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । इति ब्रुवाणाः सततं परिनिश्चितमानसाः ॥

Verse 10

विलोक्य स मुनिर्व्यासस्तासर्वान्गिरिशात्मनः । उत्क्षिप्य तर्जनीमुच्चैः प्रोवाचेदं वचः पुनः

विलोक्य स मुनिर्व्यासस्तान् सर्वान् गिरिशात्मनः । उत्क्षिप्य तर्जनीमुच्चैः प्रोवाचेदं वचः पुनः ॥

Verse 11

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः ॥

Verse 12

वेदे रामायणे चैव पुराणेषु च भारते । आदिमध्यावसानेषु हरिरेकोऽत्र नापरः

वेदे रामायणे चैव पुराणेषु च भारते । आदिमध्यावसानेषु हरिरेकोऽत्र नापरः ॥

Verse 13

सत्यं सत्यं त्रिसत्यं पुनः सत्यं न मृषा पुनः । न वेदादपरं शास्त्रं न देवोच्युततः परः

सत्यं सत्यं त्रिसत्यं पुनः सत्यं न मृषा पुनः। न वेदादपरं शास्त्रं न देवोऽच्युततः परः॥

Verse 14

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोप्यपवर्गदः । एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोऽप्यपवर्गदः। एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः॥

Verse 15

भुक्तेर्मुक्तेरिहान्यत्र नान्यो दाता जनार्दनात् । तस्माच्चतुर्भुजो नित्यं सेवनीयः सुखेप्सुभिः

भुक्तेर्मुक्तेरिहान्यत्र नान्यो दाता जनार्दनात्। तस्माच्चतुर्भुजो नित्यं सेवनीयः सुखेप्सुभिः॥

Verse 16

विहाय केशवादन्यं ये सेवंतेल्पमेधसः । संसारचक्रे गहने ते विशंति पुनःपुनः

विहाय केशवादन्यं ये सेवन्तेऽल्पमेधसः। संसारचक्रे गहने ते विशन्ति पुनःपुनः॥

Verse 17

एक एव हि सर्वेशो हृषीकेशः परात्परः । तं सेवमानः सततं सेव्यस्त्रिजगतां भवेत्

एक एव हि सर्वेशो हृषीकेशः परात्परः। तं सेवमानः सततं सेव्यस्त्रिजगतां भवेत्॥

Verse 18

एको धर्मप्रदो विष्णुस्त्वेको बह्वर्थदो हरिः । एकः कामप्रदश्चक्री त्वेको मोक्षप्रदोच्युतः

एको विष्णुरेव धर्मं प्रददाति; एको हरिरेव बह्वर्थं समृद्धिं च ददाति। एकश्चक्री कामान् प्रददाति; एकोऽच्युतो मोक्षप्रद इति कीर्त्यते॥

Verse 19

शार्ङ्गिणं ये परित्यज्य देवमन्यमुपासते । ते सद्भिश्च बहिष्कार्या वेदहीना यथा द्विजाः

शार्ङ्गिणं परित्यज्य ये देवमन्यमुपासते। ते सत्पुरुषैर्बहिष्कार्या वेदहीना इव द्विजाः॥

Verse 20

श्रुत्वेति वाक्यं व्यासस्य नैमिषारण्यवासिनः । प्रवेपमानहृदयाः परिप्रोचुरिदं वचः

व्यासस्यैतद्वचः श्रुत्वा नैमिषारण्यवासिनः। प्रवेपमानहृदयाः परिपप्रच्छुरिदं वचः॥

Verse 21

ऋषय ऊचुः । पाराशर्य मुने मान्यस्त्वमस्माकं महामते । यतो वेदास्त्वया व्यस्ताः पुराणान्यपि वेत्ति यत्

ऋषय ऊचुः—पाराशर्य मुने मान्यस्त्वमस्माकं महामते। यतो वेदास्त्वया व्यस्ताः पुराणान्यपि वेत्सि च॥

Verse 22

यतश्च कर्ता त्वमसि महतो भारतस्य वै । धर्मार्थकाममोक्षाणां विनिश्चयकृतो ध्रुवम्

यतश्च कर्ता त्वमसि महतो भारतस्य वै। धर्मार्थकाममोक्षाणां विनिश्चयकृतो ध्रुवम्॥

Verse 23

तत्त्वज्ञः कोपरश्चात्र त्वत्तः सत्यवतीसुत । भवता यत्प्रतिज्ञातं निश्चित्योक्षिप्यतर्जनीम्

तत्त्वज्ञोऽसि सत्यवतीसुत, अत्र त्वत्तः कोऽधिकं कोपपरः? भवता यत्प्रतिज्ञातं दृढं निश्चित्य तर्जनीमुत्क्षिप्य तीव्रं न्यगृह्णाः।

Verse 24

अस्मिन्माणवकास्तत्र परिश्रद्दधते नहि । प्रतिज्ञा तस्य वचसस्तव श्रद्धा भवेत्तदा

अस्मिन्विषयेऽत्र माणवका न परिश्रद्धां दधते; तव वचसि तदा श्रद्धा भवेत्, यदा तत् प्रतिज्ञारूपेण क्रियासिद्धं स्यात्।

Verse 25

यदाऽनंदवने शंभोः प्रतिजानासि वै वचः

यदा त्वमानन्दवने शम्भोः सन्निधौ वै वचः प्रतिजानासि।

Verse 26

गच्छ वाराणसीं व्यास यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । न तत्र युगधर्मोस्ति न च लग्ना वसुंधरा

गच्छ वाराणसीं व्यास, यत्र विश्वेश्वरः स्वयम्; न तत्र युगधर्मोऽस्ति, न च वसुन्धरा लग्ना।

Verse 27

इति श्रुत्वा मुनिर्व्यासः किंचित्कुपितवद्धृदि । जगाम तूर्णं सहितः स्वशिष्यैरयुतोन्मितैः

इति श्रुत्वा मुनिर्व्यासः किंचित्कुपित इव हृदि; तूर्णं जगाम स्वशिष्यैः सहितोऽयुतोन्मितैः।

Verse 28

प्राप्य वाराणसीं व्यासः स्नात्वा पंचनदे ह्रदे । श्रीमन्माधवमभ्यर्च्य ययौ पादोदकं ततः

वाराणसीं प्राप्य व्यासः पञ्चनदह्रदे स्नात्वा, श्रीमन्माधवं समभ्यर्च्य, ततः पादोदकं प्राप्तुं ययौ।

Verse 29

तत्र स्नानादिकं कृत्वा दृष्ट्वा चैवादिकेशवम् । पंचरात्रं ततः कृत्वा वैष्णवैरभिनंदितः

तत्र स्नानादिकं विधिवत्कृत्वा च आदिकेशवं दृष्ट्वा, ततः पञ्चरात्रं कृत्वा वैष्णवैः अभिनन्दितः।

Verse 30

अग्रतः पृष्ठतः शंखैर्वाद्यमानैः प्रमोदितः । जयविष्णो हृषीकेश गोविंद मधुसूदन

अग्रतः पृष्ठतः शङ्खैर्वाद्यमानैः प्रमोदितः; ‘जय विष्णो हृषीकेश गोविन्द मधुसूदन’ इति व्याहरन्।

Verse 31

अच्युतानंतवैकुंठ माधवोपेंद्रकेशव । त्रिविक्रम गदापाणे शार्ङ्गपाणे जनार्दन

‘अच्युतानन्तवैकुण्ठ माधवोपेन्द्रकेशव; त्रिविक्रम गदापाणे शार्ङ्गपाणे जनार्दन’ इति।

Verse 32

श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत पीतांबर मुरांतक । कैटभारे बलिध्वंसिन्कंसारे केशिसूदन

‘श्रीवत्सवक्षः श्रीकान्त पीताम्बर मुरान्तक; कैटभारि बलिध्वंसिन् कंसारे केशिसूदन’ इति।

Verse 33

नारायणासुररिपो कृष्ण शौरे चतुर्भुज । देवकीहृदयानंद यशोदानंदवर्धन

नारायणासुररिपो कृष्ण शौरे चतुर्भुज । देवकीहृदयानन्द यशोदानन्दवर्धन ॥

Verse 34

पुंडरीकाक्ष दैत्यारे दामोदर बलप्रिय । बलारातिस्तुत हरे वासुदेव वसुप्रद

पुण्डरीकाक्ष दैत्यारे दामोदर बलप्रिय । बलारातिस्तुत हरे वासुदेव वसुप्रद ॥

Verse 35

विष्वक्चमूस्तार्क्ष्य रथवनमालिन्नरोत्तम । अधोक्षज क्षमाधार पद्मनाभ जलेशय

विष्वक्चमूस्तार्क्ष्यरथ वनमालिन्नरोत्तम । अधोक्षज क्षमाधार पद्मनाभ जलेशय ॥

Verse 36

नृसिंह यज्ञवाराह गोपगोपालवल्लभ । गोपीपते गुणातीत गरुडध्वज गोत्रभृत्

नृसिंह यज्ञवाराह गोपगोपालवल्लभ । गोपीपते गुणातीत गरुडध्वज गोत्रभृत् ॥

Verse 37

जय चाणूरमथन जय त्रैलोक्यरक्षण । जयानाद्य जयानंद जय नीलोत्पलद्युते

जय चाणूरमथन जय त्रैलोक्यरक्षण । जयानाद्य जयानन्द जय नीलोत्पलद्युते ॥

Verse 38

कौस्तुभोद्भूषितोरस्क पूतनाधातुशोषण । रक्षरक्ष जगद्रक्षामणे नरकहारक

कौस्तुभोद्भूषितोरस्क पूतनाधातुशोषण । रक्षरक्ष जगद्रक्षामणे नरकहारक

Verse 39

सहस्रशीर्षपुरुष पुरुहूत सुखप्रद । यद्भूतं यच्च भाव्यं वै तत्रैकः पुरुषो भवान्

सहस्रशीर्षपुरुष पुरुहूत सुखप्रद । यद्भूतं यच्च भाव्यं वै तत्रैकः पुरुषो भवान्

Verse 40

इत्यादि नाममालाभिः संस्तुवन्वनमालिनम् । स्वच्छंदलीलया गायन्नृत्यंश्च परया मुदा

इत्यादि नाममालाभिः संस्तुवन्वनमालिनम् । स्वच्छंदलीलया गायन्नृत्यंश्च परया मुदा

Verse 41

व्यासो विश्वेशभवनं समायातः सुहृष्टवत् । ज्ञानवापी पुरोभागे महाभागवतैः सह

व्यासो विश्वेशभवनं समायातः सुहृष्टवत् । ज्ञानवापी पुरोभागे महाभागवतैः सह

Verse 42

विराजमानसत्कंठस्तुलसीवरदामभिः । स्वयं तालधरो जातः स्वयं जातः सुनर्तकः

विराजमानसत्कंठस्तुलसीवरदामभिः । स्वयं तालधरो जातः स्वयं जातः सुनर्तकः

Verse 43

वेणुवादनतत्त्वज्ञः स्वयं श्रुतिधरोभवत् । नृत्यं परिसमाप्येत्थं व्यासः सत्यवतीसुतः

एवं वेणुवादनतत्त्वज्ञः स्वयमेव श्रुतिधरो व्यासः सत्यवतीसुतः स्वनृत्यं परिसमापयामास।

Verse 44

पुनरूर्ध्वभुजं कृत्वा दक्षिणं शिष्यमध्यगः । पुनः पपाठ तानेव श्लोकान्गायन्निवोच्चकैः

पुनरूर्ध्वभुजं कृत्वा दक्षिणशिष्यं प्रति गत्वा स पुनस्तानेव श्लोकान् उच्चकैर्गायन्निव पपाठ।

Verse 45

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्य च बहुशः, इदमेकं परिज्ञातं—सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः।

Verse 46

इत्यादि श्लोकसंघातं स्वप्रतिज्ञा प्रबोधकम् । यावत्पठति स व्यासः सव्यमुत्क्षिप्य वै भुजम्

इत्यादि श्लोकसंघातं स्वप्रतिज्ञाप्रबोधकम् पठन् स व्यासः सव्यं भुजमुत्क्षिप्य यावत् पपाठ।

Verse 47

तस्तंभ तावत्तद्बाहुं स शैलादिः स्वलीलया । वाक्स्तंभश्चापि तस्यासीन्मुनेर्व्यासस्य सन्मुनेः

तदा स शैलादिः स्वलीलया तद्बाहुं तस्तम्भ; सन्मुनेर्व्यासस्य वाक्स्तम्भोऽपि तदैवाभवत्।

Verse 48

ततो गुप्तं समागम्य विष्णुर्व्यासमभाषत । अपराद्धं महच्चात्र भवता व्यास निश्चितम्

ततः स गुप्तरूपेण समागत्य विष्णुर्व्यासमभाषत— “हे व्यास, अत्र त्वया निश्चयेन महदपराधं कृतम्।”

Verse 49

तवैतदपराधेन भीतिर्मेपि महत्तरा । एक एव हि विश्वेशो द्वितीयो नास्ति कश्चन

“तवैतदपराधेन ममापि भीतिर्महत्तरा; एक एव हि विश्वेशो, द्वितीयो नास्ति कश्चन।”

Verse 50

तत्प्रसादादहं चक्री लक्ष्मीशस्तत्प्रभावतः । त्रैलोक्यरक्षासामर्थ्यं दत्तं तेनैव शंभुना

“तत्प्रसादादहं चक्री लक्ष्मीशः; तत्प्रभावतः त्रैलोक्यरक्षासामर्थ्यं तेनैव शंभुना दत्तम्।”

Verse 51

तद्भक्त्या परमैश्वर्यं मया लब्धं वरात्ततः । इदानीं स्तुहि तं शंभुं यदि मे शुभमिच्छसि

“तद्भक्त्या परमैश्वर्यं मया वरात् लब्धम्; इदानीं तं शंभुं स्तुहि, यदि मे च स्वस्य च शुभमिच्छसि।”

Verse 52

अन्यदापि न वै कार्या भवता शेमुषीदृशी । पाराशर्य इति श्रुत्वा संज्ञया व्याजहार ह

“अन्यदापि न ते कार्या शेमुषी एषा; ‘पाराशर्य’ इति श्रुत्वा स संज्ञया प्रत्युवाच ह।”

Verse 53

भुजस्तंभः कृतस्तेन नंदिना दृष्टिमात्रतः । वाक्स्तंभस्तद्भयाज्जातः स्पृश मे कंठकंदलीम्

नन्दिनो दृष्टिमात्रेण मम भुजौ स्तम्भितौ जातौ; तद्भयात् वागपि स्तब्धा। अतः, हे देव, मम कण्ठकन्दलीं स्पृश, मोचय च।

Verse 54

यथा स्तोतुं भवानीश प्रभवाभि भवांतकम । संस्पृश्य विष्णुस्तत्कंठं गुप्तमेव जगाम ह

हे भवानीश, भवान्तक, त्वां स्तोतुं स शक्नुयात् इति विष्णुः तस्य कण्ठं संस्पृश्य, गुप्तमेव जगाम ह।

Verse 55

ततः सत्यवतीसूनुस्तथा स्तंभितदोर्लतः । प्रारब्धवान्महेशानं परितुष्टोतुमुदारधीः

ततः सत्यवतीसूनुः स्तम्भितदोर्लत एव सन्, उदारधीः महेशानं परितोषयितुं स्तोतुं प्रारब्धवान्।

Verse 57

यः क्षीराब्धेर्मंदराघातजातो ज्वालामाली कालकूटोति भीमः । तं सोढुं वा को परोऽभून्महेशाद्यत्कीलाभिः कृष्णतामाप विष्णुः

क्षीराब्धौ मन्दराघातसमुद्भवः ज्वालामाली भीमः कालकूटविषः। तं सोढुं महेशात् परः कः? यस्य कीलाभिः दग्धः विष्णुरपि कृष्णतामाप।

Verse 58

यद्वाणोभूच्छ्रीपतिर्यस्य यंता लोकेशो यत्स्यंदनं भूः समस्ता । वाहा वेदा यस्य येनेषुपाताद्दग्धा ग्रामास्त्रैपुरास्तत्समः कः

यस्य बाणोऽभूत् श्रीपतिः, यस्य यन्ता लोकेशः, यस्य स्यन्दनं समस्ता भूः; यस्य वाहा वेदाः—येन इषुपातेन त्रैपुरा ग्रामाः दग्धाः; तस्य समः कः?

Verse 59

यं कदर्पो वीक्षमाणः समानं देवैरन्यैर्भस्मजातः स्वयं हि । पौष्पैर्बाणैः सर्वविश्वैकजेता को वा स्तुत्यः कामजेतुस्ततोन्यः

यं कदर्पो देवतासमानमिव मन्यमानो वीक्षमाणः, स एव स्वयम् भस्मजातोऽभवत्। पुष्पबाणैः सर्वविश्वैकजेता सन्, कामजेतुः स एव स्तुत्यः—ततोऽन्यः कः?

Verse 60

यं वै वेदो वेद नो नैव विष्णुर्नोवा वेधा नो मनो नैव वाणी । तं देवेशं मादृशः कोल्पमेधा याथात्म्याद्वै वेत्त्यहो विश्वनाथम्

यं वै वेदोऽपि केवलं किञ्चिदेव वेद; न विष्णुर्न वेधा, न मनो न वाणी च तं सम्यग् व्याप्नोति। तं देवेशं विश्वनाथं याथात्म्यतः कोऽहं मादृशोऽल्पमेधाः वेत्तुम्?

Verse 61

यस्मिन्सर्वं यस्तु सर्वत्र सर्वो यो वै कर्ता योऽविता योऽपहर्ता । नो यस्यादिर्यः समस्तादिरेको नो यस्यांतो योंतकृत्तं नतोस्मि

यस्मिन् सर्वं स्थितं, यः सर्वत्र सर्वरूपः; यो वै कर्ता, योऽविता, योऽपहर्ता। यस्य नादिः, स एव समस्तादिरेको; यस्य नान्तः, योऽन्तकृत्तं—तस्मै नमोऽस्तु।

Verse 62

यस्यैकाख्या वाजिमेधेन तुल्या यस्या न त्या चैकयाल्पेंद्रलक्ष्मीः । यस्य स्तुत्या लभ्यते सत्यलोको यस्यार्चातो मोक्षलक्ष्मीरदूरा

यस्यैकाख्या वाजिमेधसमतुल्या; यस्य तुलनेऽल्पेन्द्रलक्ष्मीर्न किञ्चन। यस्य स्तुत्या सत्यलोकः प्राप्यते; यस्यार्चनात् मोक्षलक्ष्मीरदूरा।

Verse 63

नान्यं देवं वेद्म्यहं श्रीमहेशान्नान्यं देवं स्तौमि शंभोरृतेऽहम् । नान्यं देवं वा नमामि त्रिनेत्रात्सत्यं सत्यं सत्यमेतन्मृषा न

नान्यं देवं वेद्म्यहं श्रीमहेशात्; नान्यं देवं स्तौमि शम्भोः ऋते। नान्यं देवं नमामि त्रिनेत्रात्—सत्यं सत्यं सत्यमेतत्, न मृषा।

Verse 64

इत्थं यावत्स्तौति शंभुं महर्षिस्तावन्नंदी शांभवाद्दृक्प्रसादात् । तद्दोः स्तंभं त्यक्तवांश्चाबभाषे स्मायंस्मायं ब्राह्मणेभ्यो नमो वः

इत्थं यावत् महर्षिः शम्भुं स्तौति, तावत् शम्भोः प्रसन्नदृष्ट्या नन्दी बाहुस्तम्भात् विमुक्तः। स पुनः पुनः स्मयमानः ब्राह्मणेभ्यः प्रोवाच—“वो नमः।”

Verse 65

नंदिकेश्वर उवाच । इदं स्तवं महापुण्यं व्यास ते परिकीर्तितम् । यः पठिष्यति मेधावी तस्य तुष्यति शंकरः

नन्दिकेश्वर उवाच—हे व्यास, त्वया परिकीर्तितोऽयं स्तवः महापुण्यतमः। यः मेधावी एनं पठति, तस्मै शङ्करः प्रसीदति।

Verse 66

व्यासाष्टकमिदं प्रातः पठितव्यं प्रयत्नतः । दुःस्वप्नपापशमनं शिवसान्निध्यकारकम्

इदं व्यासाष्टकं प्रातः प्रयत्नेन पठनीयम्। दुःस्वप्नपापशमनं शिवसान्निध्यकारकम्।

Verse 67

मातृहा पितृहा वापि गोघ्नो बालघ्र एव वा । सुरापी स्वर्णहृद्वापि निष्पापो स्याः स्तुतेर्जपात्

मातृहा पितृहा वापि गोघ्नो बालघ्न एव वा। सुरापी स्वर्णहृद्वापि स्तुतेर्जपात् निष्पापो भवेत्।

Verse 68

स्कंद उवाच । पाराशर्यस्तदारभ्य शंभुभक्तिपरोभवत् । लिंगं व्यासेश्वरं स्थाप्य घंटाकर्ण ह्रदाग्रतः

स्कन्द उवाच—ततः परं पाराशर्यः शम्भुभक्तिपरोऽभवत्। घण्टाकर्णह्रदाग्रतः व्यासेश्वरं लिङ्गं स्थापयामास।

Verse 69

विभूतिभूषणो नित्यं नित्यरुद्राक्षभूषणः । रुद्रसूक्तपरो नित्यं नित्यं लिंगार्चकोभवत्

स नित्यं विभूतिभूषणः, नित्यं रुद्राक्षभूषितः। रुद्रसूक्तपरः सदा, नित्यं लिङ्गार्चकोऽभवत्॥

Verse 70

स कृत्वा क्षेत्रसंन्यासं त्यजेन्नाद्यापि काशिकाम् । तत्त्वं क्षेत्रस्य विज्ञाय निर्वाणपददायिनः

स क्षेत्रसंन्यासं कृत्वा नाद्यापि काशिकां त्यजेत्। क्षेत्रस्य तत्त्वं विज्ञाय निर्वाणपददायिनः॥

Verse 71

घंटाकर्णह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं नरः । यत्रकुत्र मृतो वापि वाराणस्यां मृतो भवेत्

घण्टाकर्णह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं नरः। यत्रकुत्र मृतो वापि वाराणस्यां मृतो भवेत्॥

Verse 72

काश्यां व्यासेश्वरं लिंगं पूजयित्वा नरोत्तमः । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि पातकैर्नाभिभूयते

काश्यां व्यासेश्वरं लिङ्गं पूजयित्वा नरोत्तमः। न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि पातकैर्नाभिभूयते॥

Verse 73

व्यासेश्वरस्य ये भक्ता न तेषां कलिकालतः । न पापतो भयं क्वापि न च क्षेत्रोपसर्गतः

व्यासेश्वरस्य ये भक्ताः न तेषां कलिकालतः। न पापतो भयं क्वापि न च क्षेत्रोपसर्गतः॥

Verse 74

व्यासेश्वरः प्रयत्नेन द्रष्टव्यः काशिवासिभिः । घंटाकर्णकृतस्नानैः क्षेत्रपातकभीरुभिः

काशिवासिभिः क्षेत्रपातकभीरुभिः घंटाकर्णकृतस्नानैः प्रयत्नेन व्यासेश्वरोऽवश्यं द्रष्टव्यः।

Verse 95

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे व्यासभुजस्तंभोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीति-साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखण्डे उत्तरार्धे ‘व्यासभुजस्तम्भ’नाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः समाप्तः।