Adhyaya 41
स्कन्दः मुनिं प्रति गङ्गेश्वर-समुद्भवविषयं प्रवर्तयति। गङ्गेश्वरः लिङ्गरूपः, यस्य श्रवण-स्मरणयोः गङ्गास्नानतुल्यं तीर्थफलम् इति प्रतिपाद्यते। कथा चक्रपुष्करिणीतीर्थे आनन्दकानने च प्रतिष्ठिता, शम्भोः संरक्षणे काश्याः अनुपमः क्षेत्रप्रभावः स्मार्यते। काश्यां लिङ्गप्रतिष्ठायाः अद्भुतं फलम् उक्त्वा, गङ्गा विश्वेशस्य पूर्वदिशि शुभं लिङ्गं प्रतिष्ठापितवतीति निगद्यते। तस्य गङ्गेश्वरलिङ्गस्य दर्शनं काश्यां दुर्लभम्; दशहरातिथौ पूजनं बहुजन्मसञ्चितपापानां सद्यः क्षयकरम् इति। कलियुगे तु लिङ्गं गुप्तप्रायं भविष्यतीति, तस्मात् दर्शनं अधिकदुर्लभं; तथापि तद्दर्शनं पुण्यहेतुः, साक्षाद्गङ्गादर्शनसमं च। अन्ते फलश्रुतिः—गङ्गेशमाहात्म्यश्रवणं नरकप्राप्तिनिवारकं, पुण्यसञ्चयकरं, चिन्तितार्थप्रदं च।
Shlokas
Verse 1
स्कंद उवाच । पार्वतीशस्य महिमा कथितस्ते मयानघ । मुने निशामयेदानीं गंगेश्वरसमुद्भवम्
स्कन्द उवाच—अनघ, पार्वतीशस्य महिमा मया ते कथितः। मुने, इदानीं गङ्गेश्वरसमुद्भवं वृत्तान्तं निशामय।
Verse 2
यं श्रुत्वा यत्रकुत्रापि गंगास्नानफलं लभेत् । चक्रपुष्करिणीतीर्थं यदा गंगा समागता
यं श्रुत्वा यत्रकुत्रापि गङ्गास्नानफलं लभेत्। यदा गङ्गा चक्रपुष्करिणीतीर्थं समागता तदा (एष वृत्तान्तः)।
Verse 3
तेन दैलीपिना सार्धमस्मिन्नानंदकानने । क्षेत्रप्रभावमतुलं ज्ञात्वा शंभुपरिग्रहात्
तेन दैलीपिना सार्धम् अस्मिन् आनन्दकानने, शम्भुपरिग्रहात् क्षेत्रप्रभावम् अतुलं ज्ञात्वा (एवं चकार)।
Verse 4
स्मृत्वा लिंगप्रतिष्ठायाः काश्यां लोकोत्तरं फलम् । गंगया स्थापितं लिंगं विश्वेशात्पूर्वतः शुभम्
काश्यां लिङ्गप्रतिष्ठायाः लोकोत्तरं फलं स्मृत्वा, गङ्गया विश्वेशात् पूर्वतः शुभं लिङ्गं स्थापितम्।
Verse 5
गंगेश्वरस्य लिंगस्य काश्यां दृष्टिः सुदुर्लभा । तिथौ दशहरायां च यो गंगेशं समर्चयेत्
काश्यां गंगेश्वरलिङ्गस्य दर्शनं परमदुर्लभम्। दशहरातिथौ यः श्रद्धया गंगेशं समर्चयेत्…
Verse 6
तस्य जन्मसहस्रस्य पापं संक्षीयते क्षणात् । कलौ गंगेश्वरं लिंगं गुप्तप्रायं भविष्यति
तस्य जन्मसहस्रार्जितं पापं क्षणेनैव क्षीयते। कलौ तु गंगेश्वरलिङ्गं गुप्तप्रायं भविष्यति॥
Verse 7
तस्य संदर्शनं पुंसां जायते पुण्यहेतवे । दृष्टं गंगेश्वरं लिंगं येन काश्यां सुदुर्लभम्
तस्य संदर्शनं पुंसां पुण्यहेतवे भवति। येन काश्यां सुदुर्लभं गंगेश्वरलिङ्गं दृष्टम्…
Verse 8
प्रत्यक्षरूपिणी गंगा तेन दृष्टा न संशयः । कलौ सुदुर्लभा गंगा सर्वकल्मषहारिणी
प्रत्यक्षरूपिणी गङ्गा तेन दृष्टा न संशयः। कलौ सुदुर्लभा गङ्गा सर्वकल्मषहारिणी॥
Verse 9
भविष्यति न संदेहो मित्रावरुणनंदन । ततोपि तिष्ये संप्राप्ते काश्यत्यंतं सुदुर्लभा
भविष्यति न संदेहो मित्रावरुणनन्दन। तिष्ये संप्राप्ते ततोऽपि काशी अत्यन्तं सुदुर्लभा॥
Verse 10
ततोपि दुर्लभं काश्यां लिंगं गंगेश्वराभिधम् । यस्य संदर्शनं पुंसां भवेत्पापक्षयाय वै
ततोऽपि काश्यां दुर्लभतरं लिङ्गं गङ्गेश्वराभिधम् । यस्य केवलदर्शनमात्रेण पुंसां पापक्षयो भवति वै ॥
Verse 11
श्रुत्वा गंगेश माहात्म्यं न नरो निरयी भवेत् । लभेच्च पुण्यसंभारं चिंतितं चाधिगच्छति
गङ्गेशमाहात्म्यं श्रुत्वा न नरो निरयी भवेत् । पुण्यसंभारं लभते, चिन्तितं चाधिगच्छति ॥
Verse 91
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुथें काशीखंड उत्तरार्धे गंगेश्वरमहिमाख्यानं नामैकनवतितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीति-साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखण्डे उत्तरार्धे ‘गङ्गेश्वरमहिमाख्यानं’ नामैकनवतितमोऽध्यायः समाप्तः ॥