Adhyaya 40
अगस्त्यः पूर्वोक्तं पार्वत्याः हर्षसम्बद्धं पापनाशकं विषयं विस्तरेण श्रोतुमिच्छति। स्कन्दः गृह्य-दैविकं प्रसङ्गं कथयति—मेना पार्वतीं पृच्छति, “क्व वससि पतिगृहे?” इति; तदा पार्वती शिवं समीपगत्वा स्वस्य निवासं तस्यैव धाम्नि स्थापयितुं याचते। शिवः तां हिमालयात् आनन्दवनं नयति, यत् परमानन्दहेतुः; तत्र पार्वत्याः स्वरूपं हर्षेण परिपूर्णं भवति। पार्वती तस्मिन् क्षेत्रे निरन्तरानन्दस्य कारणं पृच्छति। शिवः ब्रूते—अस्य मोक्षक्षेत्रस्य पञ्चक्रोशपरिमाणे सर्वत्र लिङ्गानि सन्ति; यथा न कश्चिद् देशो लिङ्गरहितः, तथा घनतया व्याप्तानि। लोकत्रये पुण्यात्मभिः प्रतिष्ठापितानि ‘परमानन्दरूपाणि’ अनन्तानि लिङ्गानि विद्यन्ते। तदा पार्वती लिङ्गप्रतिष्ठायै अनुमतिं याचते; शिवानुज्ञया महादेवसमीपे पार्वतीशं लिङ्गं प्रतिष्ठापयति। अस्य दर्शनमात्रेण महापापानि, ब्रह्महत्यादीनि, विलीयन्ते; देहबन्धनं च छिद्यते। काश्यां पूजनात् साधकः ‘काशीलिङ्ग’भावं प्राप्य अन्ते शिवे लीयते। चैत्रशुक्लतृतीयायां विशेषपूजा लौकिकमङ्गलं परलोकसुखं च ददाति। अन्ते माहात्म्यश्रवणस्य फलश्रुतिः—इहामुत्रार्थसिद्धिः इति।
Shlokas
Verse 1
अगस्त्य उवाच । पार्वतीहृदयानंद पार्वतीश समुद्भवम् । कथयेह यदुद्दिष्टं भवता प्रागघापहम्
अगस्त्य उवाच—हे पार्वतीहृदयानन्द, हे पार्वतीश, भवता पूर्वमुद्दिष्टं यदघापहं वृत्तान्तं तदिह कथय।
Verse 2
स्कंद उवाच । शृण्वगस्ते यदा मेना हिमाचलपतिव्रता । गिरींद्रजां सुतामाह पुत्रि तेस्य महेशितुः
स्कन्द उवाच—शृणु अगस्ते; कदाचित् मेना हिमाचलपतिव्रता गिरीन्द्रजां सुतामाह—पुत्रि, तस्य महेशितुः…
Verse 3
किं स्थानं वसतिर्वा का को बंधुर्वेत्सि किंचन । प्रायो गृहं न जामातुरस्य कोपि च कुत्रचित्
किं तस्य स्थानं, वसतिर्वा कीदृशी? को बन्धुः? किञ्चिदपि वेत्सि वा? प्रायः कुत्रचित् कस्यापि जामातुः गृहं न ज्ञायते।
Verse 4
निशम्येति वचो मातुरतिह्रीणा गिरींद्रजा । आसाद्यावसरं शंभुं नत्वा गौरी व्यजिज्ञपत्
मातुर्वचो निशम्य अतिह्रीणा गिरीन्द्रजा; अवसरं प्राप्य शम्भुं नत्वा गौरी व्यजिज्ञपत्।
Verse 5
मया श्वश्रूगृहं कांत गम्यमद्य विनिश्चितम् । नाथात्र नैव वस्तव्यं नय मां स्वं निकेतनम्
कान्त, मया अद्य श्वश्रूगृहं गन्तुं विनिश्चितम्; नाथ, अत्र नैव वस्तव्यं—मां स्वं निकेतनं नय।
Verse 6
गिरींद्रजागिरं श्रुत्वा गिरीश इति तत्त्ववित् । हित्वा हिमगिरिं प्राप्तो निजमानंदकाननम्
गिरीन्द्रस्याज्ञागिरं श्रुत्वा तत्त्ववित् गिरिशः । हित्वा हिमगिरिं प्राप्तो निजमानन्दकाननम् ॥
Verse 7
प्राप्यानंदवनं देवी परमानंदकारणम् । विस्मृत्य पितृसंवासं जाता चानंदरूपिणी
प्राप्यानन्दवनं देवी परमानन्दकारणम् । विस्मृत्य पितृसंवासं जाता चानन्दरूपिणी ॥
Verse 8
अथ विज्ञापयांचक्रे गौरी गिरिशमेकदा । अच्छिन्नानंदसंदोहः कुतः क्षेत्रेऽत्र तद्वद
अथ विज्ञापयामास गौरी गिरिशमेकदा । अच्छिन्नानन्दसन्दोहः कुतः क्षेत्रेऽत्र तद्वद ॥
Verse 9
इति गौरीरितं श्रुत्वा प्रत्युवाच पिनाकधृक् । पंचक्रोशपरीमाणे क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिसद्मनि
इति गौरीरितं श्रुत्वा प्रत्युवाच पिनाकधृक् । पञ्चक्रोशपरीमाणे क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिसद्मनि ॥
Verse 10
तिलांतरं न देव्यस्ति विना लिंगं हि कुत्रचित् । एकैकं परितो लिंगं क्रोशं क्रोशं च यावनिः
तिलान्तरं न देव्यस्ति विना लिङ्गं हि कुत्रचित् । एकैकं परितो लिङ्गं क्रोशं क्रोशं च यावनिः ॥
Verse 11
अन्यत्रापि हि सा देवि भवेदानंदकारणम् । अत्रानंदवने देवि परमानंदजन्मनि
अन्यत्रापि हि, देवि, सा आनन्दस्य कारणं भवेत्; अत्र तु आनन्दवने, देवि, परमानन्दस्य जन्मस्थानमेव।
Verse 12
परमानंदरूपाणि संति लिंगान्यनेकशः । चतुर्दशसु लोकेषु कृतिनो ये वसंति हि
परमानन्दरूपाणि लिङ्गानि बहुधा सन्ति; चतुर्दशसु लोकेषु ये कृतिनो वसन्ति हि।
Verse 13
तैः स्वनाम्नेह लिंगानि कृत्वाऽपि कृतकृत्यता । अत्र येन महादेवि लिंगं संस्थापितं मम
तैः स्वनाम्ना इह लिङ्गानि कृत्वाऽपि कृतकृत्यता; अत्र यः, महादेवि, मम लिङ्गं संस्थापयति।
Verse 14
वेत्ति तच्छ्रेयसः संख्यां शेषोपि न विशेषवित्
तच्छ्रेयसः संख्यां को वेत्ति? शेषोऽपि न विशेषवित्।
Verse 15
परिच्छेदव्यतीतस्यानंदस्य परकारणम् । अतस्त्विदं परं क्षेत्रं लिर्गैर्भूयोभिरद्रिजे
परिच्छेदव्यतीतस्यानन्दस्य परकारणम्; अतस्त्विदं परं क्षेत्रं लिङ्गैर्भूयोभिरद्रिजे।
Verse 16
निशम्येति महादेवी पुनः पादौ प्रणम्य च । देह्यनुज्ञां महादेव लिंगसंस्थापनाय मे
इति श्रुत्वा महादेवी पुनः पादौ प्रणम्य च । उवाच—देहि मे देव महादेव, लिङ्गसंस्थापनाय अनुज्ञाम् ॥
Verse 17
पत्युराज्ञां समासाद्य यच्छेच्छ्रेयः पतिव्रता । न तस्याः श्रेयसो हानिः संवर्तेपि कदाचन
पत्युराज्ञां समासाद्य यत् किञ्चित् श्रेयसि स्थितम् । पतिव्रता समाचरेत्; न तस्याः श्रेयसो हानिः संवर्तेऽपि कदाचन ॥
Verse 18
इति प्रसाद्य देवेशमाज्ञां प्राप्य महेशितुः । लिंगं संस्थापितं गौर्या महादेव समीपतः
इति देवेशं प्रसाद्याज्ञां प्राप्य महेशितुः । गौर्या लिङ्गं प्रतिष्ठाप्यं महादेवसमीपतः ॥
Verse 19
तल्लिंगदर्शनात्पुंसां ब्रह्महत्यादिपातकम् । विलीयेत न संदेहो देहबंधोपि नो पुनः
तल्लिङ्गदर्शनादेव पुंसां ब्रह्महत्यादिपातकं विलीयेत, न संशयः । देहबन्धोऽपि न पुनर्भवेत् ॥
Verse 20
तत्र लिंगे वरो दत्तो देवदेवेन यः पुनः । निशामय मुने तं तु भक्तानां हितकाम्यया
तत्र लिङ्गे देवदेवेन यो वरः प्रदत्तः, तं शृणु मुनें । भक्तानां हितकाम्यया प्रोच्यते ॥
Verse 21
लिंगं यः पार्वतीशाख्यं काश्यां संपूजयिष्यति । तद्देहावसितिं प्राप्य काशीलिंगं भविष्यति
यः काश्यां पार्वतीशाख्यं लिङ्गं सम्यक् संपूजयिष्यति, स देहावसाने काशीलिङ्गत्वं प्राप्य काशीलिङ्गो भवति।
Verse 22
काशीलिंगत्वमासाद्य मामेवानुप्रवेक्ष्यति । चैत्रशुक्लतृतीयायां पार्वतीशसमर्चनात्
काशीलिङ्गत्वमासाद्य स मामेवैकमेवानुप्रविशति; चैत्रशुक्लतृतीयायां पार्वतीशसमर्चनात् एष फलोदयः।
Verse 23
इह सौभाग्यमाप्नोति परत्र च शुभां गतिम् । पार्वतीश्वरमाराध्य योषिद्वा पुरुषोपि वा
पार्वतीश्वरमाराध्य योषिद्वा पुरुषोऽपि वा, इह सौभाग्यमाप्नोति परत्र च शुभां गतिम्।
Verse 24
न गर्भमाविशेद्भूयो भवेत्सौभाग्यभाजनम् । पार्वतीशस्य लिंगस्य नामापि परिगृह्णतः
पार्वतीशस्य लिङ्गस्य नामापि परिगृह्णतः, न भूयो गर्भमाविशेत्; स सौभाग्यभाजनं भवेत्।
Verse 25
अपि जन्मसहस्रस्य पापं क्षयति तत्क्षणात् । पार्वतीशस्य माहात्म्यं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । ऐहिकामुष्मिकान्कामान्स प्राप्स्यति महामतिः
अपि जन्मसहस्रस्य पापं तत्क्षणात् क्षीयते। पार्वतीशस्य माहात्म्यं यः शृणोति नरोत्तमः, स महामतिरैहिकामुष्मिकान् कामान् प्राप्नोति।
Verse 90
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे पार्वतीशवर्णनं नाम नवतितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीति-साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखण्डस्य उत्तरार्धे “पार्वतीशवर्णनम्” नाम नवतितमोऽध्यायः समाप्तः।