Adhyaya 4

Verse 1

स्कंद उवाच । कुंभसंभव वक्ष्यामि शृणोत्ववहितो भवान् । कपर्दीशस्य लिंगस्य महामाहात्म्यमुत्तमम्

स्कन्द उवाच—कुम्भसम्भव, वक्ष्यामि; भवान् अवहितः शृणोतु। कपर्दीशस्य लिङ्गस्य उत्तमं महामाहात्म्यं वदामि।

Verse 2

कपर्दी नाम गणपः शंभोरत्यंतवल्लभः । पित्रीशादुत्तरे भागे लिंगं संस्थाप्य शांभवम्

कपर्दी नाम गणपः शम्भोः अत्यन्तवल्लभः; पित्रीशात् उत्तरे भागे शाम्भवं लिङ्गं संस्थापयामास।

Verse 3

कुंडं चखान तस्याग्रे विमलोदक संज्ञकम् । यस्य तोयस्य संस्पर्शाद्विमलो जायते नरः

तस्य अग्रे विमलोदकसंज्ञकं कुण्डं चखान; यस्य तोय-संस्पर्शात् नरः विमलो जायते।

Verse 4

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तत्र त्रेतायुगे पुरा । यथावृत्तं कुंभयोने श्रवणात्पातकापहम्

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तत्र त्रेतायुगे पुरा । यथावृत्तं कुंभयोने श्रवणात्पातकापहम् ॥

Verse 5

एकः पाशुपत श्रेष्ठो वाल्मीकिरिति संज्ञितः । तपश्चचार स मुनिः कपर्दीशं समर्चयन्

एकः पाशुपतश्रेष्ठो वाल्मीकिरिति संज्ञितः । तपश्चचार स मुनिः कपर्दीशं समर्चयन् ॥

Verse 6

एकदा स हि हेमंते मार्गे मासि तपोधनः । स्नात्वा तत्र महातीर्थे मध्याह्ने विमलोदके

एकदा स हि हेमंते मार्गे मासि तपोधनः । स्नात्वा तत्र महातीर्थे मध्याह्ने विमलोदके ॥

Verse 7

चकार भस्मना स्नानमापादतलमस्तकम् । लिंगस्य दक्षिणेभागे कृतमाध्याह्निकक्रियः

चकार भस्मना स्नानमापादतलमस्तकम् । लिंगस्य दक्षिणेभागे कृतमाध्याह्निकक्रियः ॥

Verse 8

न्यस्तमस्तकपांसुश्च संध्यामाध्यात्मिकीं स्मरन् । जपन्पंचाक्षरीं विद्यां ध्यायन्देवं कपर्दिनम्

न्यस्तमस्तकपांसुश्च संध्यामाध्यात्मिकीं स्मरन् । जपन्पंचाक्षरीं विद्यां ध्यायन्देवं कपर्दिनम् ॥

Verse 9

कृत्वा संहारमार्गेण सप्रमाणं प्रदक्षिणाम् । हुडुंकृत्य हुडुंकृत्य हुडुंकृत्य त्रिरुच्चकैः

संहारमार्गेण सप्रमाणां पूर्णां प्रदक्षिणां कृत्वा सः पुनः पुनः “हुडुं” इति त्रिरुच्चकैः उच्चैः समुच्चचार।

Verse 10

प्रणवं पुरतः कृत्वा षड्जादिस्वरभेदतः । गीतं विधाय सानंदं सनृत्यं हस्तकान्वितम्

प्रणवं पुरतः कृत्वा षड्जादिस्वरभेदतः सानन्दं गीतं विधाय, सनृत्यं हस्तकान्वितं चकार।

Verse 11

अंगहारैर्मनोहारि चारी मंडलसंयुतम् । क्षणं तत्र सरस्तीरे उपविष्टो महातपाः

अङ्गहारैर्मनोहारि चारीमण्डलसंयुतं कृत्वा, महातपाः सः क्षणं तत्र सरस्तीरे उपविष्टः।

Verse 12

अद्राक्षीद्राक्षसं घोरमतीव विकृताकृतिम् । शुष्कशंखकपोलास्यं निमग्ना पिंगलोचनम्

सः घोरं राक्षसं ददर्श, अतीव विकृताकृतिं—शुष्कशङ्खकपोलास्यं, निमग्नपिङ्गलोचनम्।

Verse 13

रूक्षस्फुटितकेशाग्रं महालंब शिरोधरम् । अतीव चिपिट घ्राणं शुष्कौष्ठमतिदंतुरम्

रूक्षस्फुटितकेशाग्रं महालम्बशिरोधरम्। अतीव चिपिटघ्राणं शुष्कौष्ठमतिदन्तुरम्॥

Verse 14

महाविशालमौलिं च प्रोर्ध्वीभूतशिरोरुहम् । प्रलंबकर्णपालीकं पिंगलश्मश्रुभीषणम्

महाविशालमौलिः स, प्रोर्ध्वीभूतशिरोरुहः। प्रलम्बकर्णपालीकः, पिङ्गलश्मश्रुभीषणः॥

Verse 15

प्रलंबित ललज्जिह्वमत्युत्कट कृकाटिकम् । स्थूलास्थि जत्रु संस्थानं दीर्घस्कंधद्वयोत्कटम्

प्रलम्बितललज्जिह्वः, अत्युत्कटकृकाटिकः। स्थूलास्थिजत्रुसंस्थानो, दीर्घस्कन्धद्वयोत्कटः॥

Verse 16

निमग्नकक्षाकुहरं शुष्कह्रस्व भुजद्वयम् । विरलांगुलिहस्ताग्रं नतपीन नखावलिम्

निमग्नकक्षाकुहरः, शुष्कह्रस्वभुजद्वयः। विरलाङ्गुलिहस्ताग्रो, नतपीननखावलिः॥

Verse 17

विशुष्क पांसुलोत्क्रोडं पृष्ठलग्नोदरत्वचम् । कटीतटेन विकटं निर्मांसत्रिकबंधनम्

विशुष्कपांसुलोत्क्रोडः, पृष्ठलग्नोदरत्वचः। कटीतटेन विकटो, निर्मांसत्रिकबंधनः॥

Verse 18

प्रलंब स्फिग्युगयुतं शुष्कमुष्काल्पमेहनम् । दीर्घनिर्मांसलोरूकं स्थूलजान्वस्थिपंजरम्

प्रलम्बस्फिग्युगयुतः, शुष्कमुष्काल्पमेहनः। दीर्घनिर्मांसलोरूकः, स्थूलजान्वस्थिपञ्जरः॥

Verse 19

अस्थिचर्मावशेषं च शिराजालितविग्रहम् । शिरालं दीर्घजंघं च स्थूलगुल्फास्थिभीषणम्

अस्थिचर्मावशेषं च शिराजालितविग्रहम् । शिरालं दीर्घजंघं च स्थूलगुल्फास्थिभीषणम्

Verse 20

अतिविस्तृत पादं च दीर्घवक्रकृशांगुलिम् । अस्थिचर्मावशेषेण शिराताडितविग्रहम्

अतिविस्तृत पादं च दीर्घवक्रकृशांगुलिम् । अस्थिचर्मावशेषेण शिराताडितविग्रहम्

Verse 21

विकटं भीषणाकारं क्षुत्क्षाममतिलोमशम् । दावदग्धद्रुमाकारमति चंचललोचनम्

विकटं भीषणाकारं क्षुत्क्षाममतिलोमशम् । दावदग्धद्रुमाकारमति चंचललोचनम्

Verse 22

मूर्तं भयानकमिव सर्वप्राणिभयप्रदम् । हृदयाकंपनं दृष्ट्वा तं प्रेतं वृद्धतापसः । अतिदीनाननं कस्त्वमिति धैर्येण पृष्टवान्

मूर्तं भयानकमिव सर्वप्राणिभयप्रदम् । हृदयाकंपनं दृष्ट्वा तं प्रेतं वृद्धतापसः । अतिदीनाननं कस्त्वमिति धैर्येण पृष्टवान्

Verse 23

कुतस्त्वमिह संप्राप्तः कस्मात्ते गतिरीदृशी । अनुक्रोशधियारक्षः पृच्छामि वद निर्भयम्

कुतस्त्वमिह संप्राप्तः कस्मात्ते गतिरीदृशी । अनुक्रोशधियारक्षः पृच्छामि वद निर्भयम्

Verse 24

अस्माकं तापसानां च न भयं त्वद्विधान्मनाक् । शिवनामसहस्राणां विभूतिकृतवर्मणाम्

अस्माकं तापसानां तु त्वद्विधैर्भूतैर्न मनागपि भयम्। शिवनामसहस्रजपेन रक्षिताः, विभूतिधारणरूपवर्मणा कवचिताश्च वयम्॥

Verse 25

तापसोदीरितमिति तद्रक्षः प्रीतिपूवर्कम् । निशम्य प्रांजलिः प्राह तं कृपालुं तपोधनम्

तापसोदीरितं वाक्यं तद्रक्षः प्रीतिपूर्वकम्। निशम्य प्राञ्जलिर्भूत्वा तं कृपालुं तपोधनं प्राह॥

Verse 26

राक्षस उवाच । अनुक्रोशोस्ति यदि ते भगवंस्तापसोत्तम । स्ववृत्तांतं तदा वच्मि शृणुष्वावहितः क्षणम्

राक्षस उवाच— अनुक्रोशोऽस्ति यदि ते भगवन् तापसोत्तम। स्ववृत्तान्तं तदा वक्ष्ये शृणुष्वावहितः क्षणम्॥

Verse 27

प्रतिष्ठानाभिधानोस्ति देशो गोदावरी तटे । तीर्थप्रतिग्रहरुचिस्तत्रासं ब्राह्मणस्त्वहम्

गोदावरीतटे देशः प्रतिष्ठानाभिधोऽस्ति वै। तत्राहं ब्राह्मणोऽवासं तीर्थप्रतिग्रहे रुचिमान्॥

Verse 28

तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोस्मि गतिमीदृशीम् । मरुस्थले महाघोरे तरुतोयविवर्जिते

तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽस्मि गतिमीदृशीम्। मरुस्थले महाघोरे तरुतोयविवर्जिते॥

Verse 29

गतो बहुतरः कालस्तत्र मे वसतो मुने । क्षुधितस्य तृषार्तस्य शीततापसहस्य च

गतो बहुकालोऽत्र मे वसतः, मुने; क्षुधापीडितस्य तृषार्तस्य च, शीततापौ सहमानस्यापि।

Verse 30

वर्षत्यपि महामेघे धारासारैर्दिवानिशम् । प्रावृट्कालेऽनिले वाति किंचित्प्रावरणं न मे

महामेघे वर्षत्यपि धारासारैर्दिवानिशम्, प्रावृट्कालेऽनिले वाति; मम किंचित्प्रावरणमपि नास्ति।

Verse 31

पर्वण्यदत्तदाना ये कृततीर्थप्रतिग्रहाः । त इमां योनिमृच्छंति महादुःख निबंधनीम्

पर्वण्यदत्तदानाः ये कृततीर्थप्रतिग्रहाः; ते इमां योनिमृच्छन्ति महादुःखनिबन्धनीम्।

Verse 32

गते बहुतिथे काले मरुभूमौ मुने मया । दृष्टो ब्राह्मणदायाद एकदा कश्चिदागतः

गते बहुतिथे काले, मरुभूमौ मुने मया; दृष्टो ब्राह्मणदायादः कश्चिदेकदा समागतः।

Verse 33

सूर्योदयमनुप्राप्य संध्याविधिविवर्जितः । कृत्वा मूत्रपुरीषे तु शौचाचमनवर्जितः

सूर्योदयसमये प्राप्ते सन्ध्याविधिविवर्जितः; मूत्रपुरीषे कृत्वा च शौचाचमनवर्जितः।

Verse 34

मुक्तकच्छमशौचं च संध्याकर्मविवर्जितम् । तं दृष्ट्वा तच्छरीरेहं संक्रांतो भोगलिप्सया

मुक्तकच्छमशौचं च संध्याकर्मविवर्जितं द्विजं दृष्ट्वा, भोगलिप्सया अहं तस्यैव शरीरेऽत्र संक्रान्तः।

Verse 35

स द्विजो मंदभाग्यान्मे केनचिद्वणिजा सह । अर्थलोभेन संप्राप्तः पुरीं पुण्यामिमां मुने

स द्विजो मम मंदभाग्याद् केनचिद्वणिजा सह अर्थलोभेन प्रेरितः, मुने, इमां पुण्यपुरीं संप्राप्तः।

Verse 36

अंतःपुरि प्रविष्टोभूत्स द्विजो मुनिसत्तम । तच्छरीराद्बहिर्भूतस्त्वहं पापैः समं क्षणात्

अन्तःपुरि प्रविष्टे तस्मिन् द्विजे, मुनिसत्तम, अहं तच्छरीराद् पापैः सह क्षणादेव बहिर्भूतः।

Verse 37

प्रवेशो नास्ति चास्माकं प्रेतानां तपसां निधे । महतां पातकानां च वाराणस्यां शिवाज्ञया

तपसां निधे, शिवाज्ञया वाराणस्यां प्रेतानां न प्रवेशोऽस्ति, न च महतां पातकानां।

Verse 38

अद्यापि तानि पापानि तद्बहिर्निर्गमेच्छया । बहिरेव हि तिष्ठंति सीम्नि प्रमथसाध्वसात्

अद्यापि तानि पापानि तद्बहिर्निर्गमेच्छया सीम्नि बहिरेव तिष्ठन्ति, प्रमथसाध्वसात्।

Verse 39

अद्य श्वो वा परश्वो वा स बहिर्निर्गमिष्यति । इत्याशया स्थिताः स्मो वै यावदद्य तपोधन

अद्य श्वो वा परश्वो वा स बहिर्निर्गमिष्यतीति आशया वयं स्थिताः स्मो यावदद्य, हे तपोधन।

Verse 40

नाद्यापि स बहिर्गच्छेन्नाद्याप्याशा प्रयाति नः । इत्यास्महे निराधारा आशापाश नियंत्रिताः

नाद्यापि स बहिर्गच्छति, नाद्याप्यस्माकमाशा निवर्तते। एवं वयं निराधाराः, आशापाशेन नियंत्रिताः।

Verse 41

चित्रमद्यतनं वच्मि तपस्विंस्तन्निशामय । अतीव भावि कल्याणमिति मन्येऽधुनैव हि

चित्रमद्यतनं वक्ष्यामि, हे तपस्विन्, तन्निशामय। अतीव भावि कल्याणमिति मन्येऽधुनैव हि।

Verse 42

आप्रयागं प्रतिदिनं प्रयामः क्षुधिता वयम् । आहारकाम्यया क्वापि परं नो किंचिदाप्नुमः

क्षुधिता वयं प्रतिदिनमाप्रयागं प्रयामः। आहारकाम्यया क्वापि परं नो किंचिदाप्नुमः।

Verse 43

संति सर्वत्र फलिनः पादपाः प्रतिकाननम् । जलाशयाश्च स्वच्छापाः संति भूम्यां पदेपदे

सर्वत्र फलिनः पादपाः प्रतिकाननं सन्ति, स्वच्छापाः जलाशयाश्च भूम्यां पदेपदे सन्ति।

Verse 44

अन्यान्यपि च भक्ष्याणि सर्वेषां सुलभान्यहो । पानान्यपि विचित्राणि संति भूयांसि सर्वतः

अन्यान्यपि च भक्ष्याणि सर्वेषां सुलभान्यहो, पानान्यपि विचित्राणि सर्वतो भूयांसि सन्ति।

Verse 45

परं नो दृग्गतान्येव दूरे दूरे व्रजंत्यहो । दैवादद्यैकमायांतं दृष्ट्वा कार्पटिकं मुने

परं नो दृग्गतान्येव दूरे दूरे व्रजन्त्यहो; दैवादद्यैकमायान्तं दृष्ट्वा कार्पटिकं मुने।

Verse 46

तस्यांतिकमहं प्राप्तः क्षुधया परिपीडितः । प्रसह्य भक्षयाम्येनमिति मत्वा त्वरान्वितः

तस्यान्तिकमहं प्राप्तः क्षुधया परिपीडितः; प्रसह्य भक्षयाम्येनमिति मत्वा त्वरान्वितः।

Verse 47

यावत्तं तु जिघृक्षामि तावत्तद्वदनांबुजात् । शिवनामपवित्रा वाङ्निरगाद्विघ्नहारिणी

यावत्तं तु जिघृक्षामि तावत्तद्वदनाम्बुजात्; शिवनामपवित्रा वाग्निरगाद्विघ्नहारिणी।

Verse 48

शिवनामस्मरणतो मदीयमपि पातकम् । मंदीभूतं ततस्तेन प्रवेशं लब्धवानहम्

शिवनामस्मरणतो मदीयमपि पातकं मन्दीभूतं; ततस्तेन प्रवेशं लब्धवानहम्।

Verse 49

सीमस्थैः प्रमथैर्नाहं सद्यो दृग्गोचरीकृतः । शिवनामश्रुतौ येषां तान्न पश्येद्यमोपि यत्

सीमस्थैः प्रमथैर्नाहं सद्यः दृग्गोचरीकृतः। शिवनामश्रुतौ येषां तान् न पश्येद् यमोऽपि यत्॥

Verse 50

अंतर्गेहस्य सीमानं प्राप्तस्तेन सहाधुना । स तु कार्पटिको मध्यं प्रविष्टोहमिहस्थितः

अन्तर्गेहस्य सीमानं प्राप्तस्तेन सहाधुना। स तु कार्पटिको मध्यं प्रविष्टोऽहमिह स्थितः॥

Verse 51

आत्मानं बहुमन्येहं त्वां विलोक्याधुना मुने । मामुद्धर कृपालो त्वं योनेरस्मात्सदारुणात्

आत्मानं बहुमन्येऽहं त्वां विलोक्याधुना मुने। मामुद्धर कृपालो त्वं योनेरस्मात् सदारुणात्॥

Verse 52

इति प्रेतवचः श्रुत्वा स कृपालुस्तपोधनः । मनसा चिंतयामास धिङ्निजार्थोद्यमान्नरान्

इति प्रेतवचः श्रुत्वा स कृपालुस्तपोधनः। मनसा चिन्तयामास धिङ्निजार्थोद्यमान्नरान्॥

Verse 53

स्वोदरं भर यः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः । स एव धन्यः संसारे यः परार्थोद्यतः सदा

स्वोदरं भर यः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः। स एव धन्यः संसारे यः परार्थोद्यतः सदा॥

Verse 54

तपसाद्य निजेनाहं प्रेतमेतमघातुरम् । मामेव शरणं प्राप्तमुद्धरिष्याम्यसंशयम्

तपसा स्वेनैवाहं प्रेतमेतमघातुरम् । मामेव शरणं प्राप्तमुद्धरिष्याम्यसंशयम् ॥

Verse 55

विमृश्येति स वै चित्ते पिशाचं प्राह सत्तमः । विमलोदे सरस्यस्मिन्स्नाहि रे पापनुत्तये

विमृश्येति स वै चित्ते पिशाचं प्राह सत्तमः । विमलोदे सरस्यस्मिन्स्नाहि रे पापनुत्तये ॥

Verse 56

पिशाच ते पिशाचत्वं तीर्थस्यास्य प्रभावतः । कपर्दीशेक्षणादद्य क्षणात्क्षीणं विनंक्ष्यति

पिशाच ते पिशाचत्वं तीर्थस्यास्य प्रभावतः । कपर्दीशेक्षणादद्य क्षणात्क्षीणं विनंक्ष्यति ॥

Verse 57

श्रुत्वेति स मुनेर्वाक्यं प्रेतः प्राह प्रणम्य तम् । प्रीतात्मा प्रीतमनसं प्रबद्धकरसंपुटः

श्रुत्वेति स मुनेर्वाक्यं प्रेतः प्राह प्रणम्य तम् । प्रीतात्मा प्रीतमनसं प्रबद्धकरसंपुटः ॥

Verse 58

पानीयं पातुमपि नो लभेयं मुनिसत्तम । स्नानस्य का कथा नाथ रक्षेयुर्जलदेवताः

पानीयं पातुमपि नो लभेयं मुनिसत्तम । स्नानस्य का कथा नाथ रक्षेयुर्जलदेवताः ॥

Verse 59

पानस्याप्यत्र का वार्ता जलस्पर्शोपि दुर्लभः । इति प्रेतोक्तमाकर्ण्य स भृशं प्रीतिमानभूत्

“अत्र पानस्यापि का आशा? जलस्पर्शोऽपि दुर्लभः।” इति प्रेतवचनमाकर्ण्य स भृशं प्रीतिमानभवत्।

Verse 60

उवाच च तपस्वी तं जगदुद्धरणक्षमः । गृहाणेमां विभूतिं त्वं ललाटफलके कुरु

ततः जगदुद्धरणक्षमः तपस्वी तमुवाच— “इमां विभूतिं गृहाण; त्वं ललाटफलके कुरु।”

Verse 61

अस्माद्विभूतिमाहात्म्यात्प्रेत कोपि न कुत्रचित् । बाधा करोति कस्यापि महापातकिनोप्यहो

अस्य विभूतेर्माहात्म्येन प्रेतः कोऽपि न कुत्रचित् कस्यापि बाधां करोति; महापातकिनोऽप्यहो!

Verse 62

भालं विभूतिधवलं विलोक्य यमकिंकराः । पापिनोपि पलायंते भीताः पाशुपतास्त्रतः

विभूतिधवलं भालं विलोक्य यमकिंकराः पापिनोऽपि पलायन्ते, पाशुपतास्त्रतस्त्रस्ताः।

Verse 63

अस्थिध्वजांकितं दृष्ट्वा यथा पांथा जलाशयम् । दूरं यंति तथा भस्म भालांकं यमकिंकराः

अस्थिध्वजाङ्कितं दृष्ट्वा यथा पन्थानो जलाशयं प्रति दूरं यान्ति, तथा भस्माङ्कभालं दृष्ट्वा यमकिंकरा दूरं यान्ति।

Verse 64

कृतभूति तनुत्राणं शिवमंत्रैर्नरोत्तमम् । नोपसर्पंति नियतमपि हिंस्राः समंततः

शिवमन्त्रैः संस्कृता विभूतिः कृतभूतिः शरीरस्य तनुत्राणं भवति; तां धारयन्तं नरोत्तमं समन्ततोऽपि हिंस्राः प्राणिनो नित्यं नोपसर्पन्ति।

Verse 66

सर्वेभ्यो दुष्टसत्त्वेभ्यो यतो रक्षेदहर्निशम् । रक्षत्येषा ततः प्रोक्ता विभूतिर्भूतिकृद्यतः

यतोऽस्या विभूतेः प्रभावात् सर्वेभ्यो दुष्टसत्त्वेभ्योऽहर्निशं रक्षणं भवति, एषा च स्वयमेव रक्षति; अत एव सा ‘विभूतिः’ प्रोक्ता, यतो भूतिकृद् भवति।

Verse 67

भासनाद्भर्त्सनाद्भस्म पांसुः पांसुत्वदायतः । पापानां क्षारणात्क्षारो बुधेरेवं निरुच्यते

भासनाद् भर्त्सनाच्च ‘भस्म’ इति कथ्यते; पांसुत्वदायित्वात् ‘पांसुः’ इति; पापानां क्षारणात् ‘क्षारः’ इति—एवं बुधैः तदर्था निरुच्यन्ते।

Verse 68

गृहीत्वा धारमध्यात्स भस्म प्रेतकरेऽर्पयत् । सोप्यादरात्समादाय भालदेशे न्यवेशयत्

धारामध्यात् भस्म गृहीत्वा स प्रेतकरेऽर्पयत्; सोऽपि तदादरात् समादाय भालदेशे न्यवेशयत्।

Verse 69

विभूतिधारिणं वीक्ष्य पिशाचं जलदेवताः । जलावगाहनपरं वारयांचक्रिरे न तम्

विभूतिधारिणं पिशाचं दृष्ट्वा जलदेवताः; जलावगाहनपरं तमपि न वारयामासुः।

Verse 70

स्नात्वा पीत्वा स निर्गच्छेद्यावत्तस्माज्जलाशयात् । तावत्पैशाच्यमगमद्दिव्यदेहमवाप च

स स्नात्वा पीत्वा च तस्माज्जलाशयात् यावन्निर्गच्छति, तावदेव तस्य पैशाच्यभावो निवृत्तः, दिव्यदेहं चावाप।

Verse 71

दिव्यमालांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । दिव्ययानं समारुह्य वर्त्म प्राप्तोथ पावनम्

दिव्यमालाम्बरधरः दिव्यगन्धानुलेपनः सन्, दिव्ययानं समारुह्य, पावनं वर्त्म प्राप्तवान्।

Verse 72

गच्छता तेन गगने स तपस्वी नमस्कृतः । प्रोच्चैः प्रोवाच भगवन्मोचितोस्मि त्वयानघ

तेन गगने गच्छता तपस्वी नमस्कृतः; स च प्रोच्चैः प्रोवाच— ‘भगवन्, अनघ, त्वया मोचितोऽस्मि’ इति।

Verse 73

तस्मात्कदर्ययोनित्वादतीव परिनिंदितात् । अस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्दिव्यदेहमवाप्तवान्

तस्मात् अतीव परिनिन्दितात् कदर्ययोनित्वात्, अस्य तीर्थस्य माहात्म्येन स दिव्यदेहमवाप्तवान्।

Verse 74

पिशाचमोचनं तीर्थमद्यारभ्य समाख्यया । अन्येषामपि पैशाच्यमिदं स्नानाद्धरिष्यति

अद्यप्रभृति समाख्यया ‘पिशाचमोचनं तीर्थम्’ इति प्रसिद्धं भविष्यति; अन्येषामपि स्नानादत्र पैशाच्यं हरिष्यति।

Verse 75

अस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये ये स्नास्यंतीह मानवाः । पिंडांश्च निर्वपिष्यंति संध्यातर्पणपूर्वकम्

अस्मिन् महापुण्ये तीर्थे ये मानवाः स्नानं कुर्वन्ति, संध्याकर्म-तर्पणपूर्वकं पिण्डान् च निर्वपन्ति, ते पितृयज्ञेन महत् पुण्यमवाप्नुवन्ति।

Verse 76

दैवात्पैशाच्यमापन्नास्तेषां पितृपितामहाः । तेपि पैशाच्यमुत्सृज्य यास्यंति परमां गतिम्

दैवयोगात् येषां पितरः पितामहाश्च पैशाच्यभावमापन्नाः, तेऽपि तं भावं त्यक्त्वा परमां गतिं यास्यन्ति।

Verse 77

अद्यशुक्लचतुर्दश्यां मार्गेमासि तपोनिधे । अत्र स्नानादिकं कार्यं पैशाच्यपरिमोचनम

अद्य शुक्लचतुर्दश्यां मार्गशीर्षमासि, तपोनिधे, अत्र स्नानादिकं कर्तव्यं; एतत् पैशाच्यपरिमोचनं भवति।

Verse 78

इमां सांवत्सरीं यात्रां ये करिष्यंति मानवाः । तीर्थप्रतिग्रहात्पापान्निःसरिष्यंति ते नराः

ये मानवाः इमां सांवत्सरीं यात्रां करिष्यन्ति, ते तीर्थप्रतिग्रहप्रसादात् पापेभ्यो निःसरिष्यन्ति।

Verse 79

पिशाचमोचने स्नात्वा कपर्दीशं समर्च्य च । कृत्वा तत्रान्नदानं च नरोन्यत्रापि निर्भयाः

पिशाचमोचने स्नात्वा कपर्दीशं समर्च्य च। तत्रान्नदानं कृत्वा नरोऽन्यत्रापि निर्भयः भवति॥

Verse 80

मार्गशुक्लचतुर्दश्यां कपर्दीश्वर संनिधौ । स्नात्वान्यत्रापि मरणान्न पैशाच्यमवाप्नुयुः

मार्गशीर्षशुक्लचतुर्दश्यां कपर्दीश्वरसन्निधौ स्नात्वा, अन्यत्रापि मरणे सति, न पैशाच्यदोषमवाप्नुवन्ति।

Verse 81

इत्युक्त्वा दिव्यपुरुषो भूयोभूयो नमस्य तम् । तपोधनं महाभागो दिव्यां गतिमवाप्तवान्

इत्युक्त्वा दिव्यपुरुषः तं तपोधनं महाभागं भूयोभूयो नमस्कृत्य, दिव्यां गतिमवाप्तवान्।

Verse 82

तपोधनोपि तं दृष्ट्वा महाश्चर्यं घटोद्भव । कपर्दीश्वरमाराध्य कालान्निर्वाणमाप्तवान्

हे घटोद्भव अगस्त्य, तपोधनः अपि तं महाश्चर्यं दृष्ट्वा कपर्दीश्वरमाराध्य, कालेन निर्वाणमाप्तवान्।

Verse 83

पिशाचमोचनं तीर्थं तदारभ्य महामुने । वाराणस्यां परां ख्यातिमगमत्सर्वपापहृत्

तदारभ्य महामुने, वाराणस्यां पिशाचमोचनतीर्थं सर्वपापहृत् परां ख्यातिमगमत्।

Verse 84

पैशाचमोचने तीर्थे संभोज्य शिवयोगिनम् । कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैक परिसंख्यया

पैशाचमोचनतीर्थे शिवयोगिनं संभोज्य, एकैककर्मपरिसंख्यया सम्यक् कोटिभोज्यफलं लभते।

Verse 85

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं नरो नियतमानसः । भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च कदाचिन्नाभिभूयते

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं नरो नियतमानसः । भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च कदाचिन्नाभिभूयते ॥

Verse 86

बालग्रहाभिभूतानां बालानां शांतिकारकम् । पठनीयं प्रयत्नेन महाख्यानमिदं परम्

बालग्रहाभिभूतानां बालानां शांतिकारकम् । पठनीयं प्रयत्नेन महाख्यानमिदं परम् ॥

Verse 87

इदमाख्यानमाकर्ण्य गच्छन्देशांतरं नरः । चोरव्याघ्रपिशाचाद्यैर्नाभिभूयेत कुत्रचित्

इदमाख्यानमाकर्ण्य गच्छन्देशांतरं नरः । चोरव्याघ्रपिशाचाद्यैर्नाभिभूयेत कुत्रचित् ॥