Adhyaya 38

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्

अगस्त्य उवाच—हे षड्वक्त्र! ब्रह्मसूनुना मुनिना नारदेन शिवलोकं समासाद्य तत्र किं कृतम्? कौतुकशालिनीं रम्यां कथां मे ब्रूहि।

Verse 2

स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्

स्कन्द उवाच—शृणु कुम्भज! वक्ष्यामि महात्मना नारदेन तत्राशु गत्वा कैलासे शंकरालये यत्कृतं तत्।

Verse 3

मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः

मुनिर्गगनमार्गेण तद्धाम शांभवं प्राप्य, शिवौ दृष्ट्वा प्रणम्य; अथ शिवेन विहितादरः स सुसत्कृतः।

Verse 4

तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः

तदुद्दिष्टासनं भेजे, तयोः परमं क्रीडनं पश्यन्। तौ तु चाक्षाभ्यां क्रीडन्तौ यदा कदापि न विरमेतुः।

Verse 5

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच। नारद उवाच—देवदेव! तव क्रीडाखिलं ब्रह्माण्डगोलकम्; नाथ! द्वादश मासाः सारिफलके गृहाः इव।

Verse 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

कृष्णाः शुक्लेतराश्चैव तिथयः सारिकाः स्मृताः । द्विपञ्चदशमासस्याक्षयुग्मं तथायने ॥

Verse 7

सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये

सृष्टिप्रलयसंज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये ॥

Verse 8

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः ॥

Verse 9

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोऽस्मि तन्मातरवधार्यताम् ॥

Verse 10

देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः

देवः सर्वज्ञनाथोऽपि न किंचिदवबुध्यते । मानापमानयोऱ्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः ॥

Verse 11

लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः

लीलात्मा स एव—गुणवानिव दृश्यते, विचारतः तु परमं निर्गुणः। कुर्वन्नपि कर्माणि न कदापि कर्मभिर्बध्यते॥

Verse 12

मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्

मध्यस्थोऽपि स सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलम्बते। सर्वत्रायं महेशानो मित्रामित्रसमानदृक्॥

Verse 13

त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः

त्वमेवास्य देवस्य शक्तिः परा सर्वमान्या। दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तः पत्यनिमित्तकः॥

Verse 14

परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः

त्वमेव परा जननी सर्वजगतां ध्रुवमेका। त्वत्त एवाविर्भवन्ति धातृकेशववासवाः॥

Verse 15

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता। अत एव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति॥

Verse 16

अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते

अन्याः अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः, ताः भर्तृचरणौ शरणं गत्वा किंचिदपि अन्यन्न न मन्वते।

Verse 17

अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः

अथवा अस्तामियं वार्ता; प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम्। अद्य नीलगिरेः तस्मात् हरिद्वारसमीपतः।

Verse 18

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तः तव अन्तिकम्; अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किञ्चिद्वक्तुमिह उत्सुकः।

Verse 19

आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे

आश्चर्यहेतुरेवायं यत् पुञ्जातं त्रयीतले; तद् दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमण्डपे।

Verse 20

सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्

सालङ्कारं समं च सानन्दमुखपङ्कजम्; विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्।

Verse 21

विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्

विषाद एव कारणं, यतोऽयं जगदुद्भूतम्; यस्मिन्नेव प्रवर्तते, यत्र च ध्रुवं लयं गमिष्यति।

Verse 22

तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्

तत्र नो दृष्टं तव पवित्रं युगलं भवद्वन्द्वं भवापहम्; प्रायो भवतोर्दर्शनाभाव एव विषादजनकः।

Verse 23

तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः

तदेव तत्र नाभवत्; अन्यदेव हि समभूत्। तच्च वक्तुं न शक्यते; तद्वक्ता दक्ष एव सः।

Verse 24

तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः

तानि वाक्यानि श्रुत्वा द्रुहिणोऽतः प्रस्थितः; महर्षिणा दधीचेन स नितरां धिक्कृतो हि।

Verse 25

शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः

देवर्षीणां पश्यतां प्रजापतिः शप्तोऽपि; तद्गर्हणागिरः श्रुत्वा मया कर्णौ पिहितौ।

Verse 26

दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः

दधीचिना सह केचिद् द्विजाः—दुर्वासाः प्रमुखाः—भवस्य निन्दां समाकर्ण्य कियद् कालानन्तरं विनिर्ययुः।

Verse 27

प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह

महायागः प्रावर्तत; महाजनः हृष्टः पुष्टश्च। अहं तु तं द्रष्टुं नाशक्नवं, तस्मादिह आगतवान्।

Verse 28

भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे

देवि, तत्र तव भगिन्यः अपि सभर्तृकाः आसन्। तासां गौरवं दृष्ट्वा अहं किञ्चिदपि वक्तुं नोत्सहे।

Verse 29

इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि

इति श्रुत्वा सती देवी दक्षकुमारिका करात् अक्षौ समुत्सृज्य हृदि किञ्चित्क्षणं दध्यौ।

Verse 30

उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः

ततः सती दाक्षायणी मनसि संप्रधार्य उवाच—“भवत्वेवम्; भव एव मे शरणम्।”

Verse 31

द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्

तत्क्षणमेव देवी द्रुतं समुत्थाय शंकरं प्रणनाम। मौलौ कृताञ्जलिं निधाय सा देवं सविनयं व्यजिज्ञपत्॥

Verse 32

देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव

देव्युवाच— विजयस्वान्धकध्वंसिन् त्र्यम्बक त्रिपुरान्तक। चरणौ शरणं मे ते देह्यनुज्ञां सदाशिव॥

Verse 33

मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे

मा निषेधीः प्रार्थयेऽहं यास्यामि पितुरन्तिकम्। इत्युक्त्वा मौलिमदधादन्धकारेः पदाम्बुजे॥

Verse 34

अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि

अथ शम्भुना देवी प्रोक्ता— मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि। किमपूर्णं तवास्त्यत्र वद सौभाग्यसुन्दरि॥

Verse 35

लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि

लक्ष्म्याः सौभाग्यमपि च ब्रह्माण्यै कान्तिरुत्तमा। शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि॥

Verse 36

त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्

त्वया अहं महदैश्वर्यरक्षणे शक्तिमानस्मि; त्वां स्वलीलारूपधारिणीं शक्तिं समासाद्य।

Verse 37

एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि

एतत् सृजामि पाम्यद्मि, त्वल्लीलाप्रेरितोऽङ्गने; कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं, मम वामार्धधारिणि।

Verse 38

शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्

शिवोदितं वचः श्रुत्वा शिवा महेश्वरमब्रवीत्—जीवितेश, विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्।

Verse 39

मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्

मनो मे तव चरणद्वन्द्वे निश्चलं स्थास्यति; क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि, नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्।

Verse 40

शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्

कात्यायनीवाक्यं श्रुत्वा शम्भुस्तदाब्रवीत्—क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेद् आहरामि ततः क्रतुम्।

Verse 41

मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः

मम शक्तिं धारयन्ति त्वं, स्वयमेव वा अन्यां क्रतुक्रियाम् आरभस्व प्रवर्तय; अथवा अन्योऽपि यज्ञपुरुषो भवतु, अन्ये च लोकपालकाः सन्तु।

Verse 42

अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्

ऋत्विज्यकर्मणि त्वमाशु अन्यान् ऋषीन् विधेहि; इति शंभोरुदीरितं श्रुत्वा देवी पुनर्जगाद।

Verse 43

पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा

नाथ, पितुर्यज्ञोत्सवोऽत्र मया ध्रुवं द्रष्टव्यः; अनुज्ञां देहि, गमिष्यामि; मा मे वचोऽन्यथा कार्षीः।

Verse 44

कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय

चेतो वा जलमेव वा कः प्रतीपयितुं शक्तः? नाथ, निम्नायाभ्युद्यतां मां न प्रतिषेधय।

Verse 45

निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि

इति निशम्य सर्वज्ञो भूतनायकः पुनः प्राह—देवि, मां हित्वा मा याहि; गता चेद् न पुनर्मया मिलिष्यसि।

Verse 46

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

Verse 47

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

Verse 48

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

Verse 49

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

Verse 50

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

Verse 51

परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि

परं न देवि गन्तव्यं महामानधनेच्छुभिः। अनाहूता तया कान्ते मातापितृगृहानपि न गन्तव्यम्॥

Verse 52

यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते

यथा सिन्धुगता सिन्धुर्न पुनः परिवर्तते। तथाद्य गन्त्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते॥

Verse 53

देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे

देव्युवाच। अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुजद्वये। तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवान्तरे॥

Verse 54

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपान्धीकृतलोचना। यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्॥

Verse 55

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम्। अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता॥

Verse 56

अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव

अप्रणम्य महेशानं न कृत्वापि प्रदक्षिणाम् । ये प्रयान्ति न ते भूयो निवर्तन्ते गताः अहाः इव ॥

Verse 57

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । तत्पावनं वर्त्मापि मेनेऽतीव कठिनं बहु ॥

Verse 58

देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्

देवोऽपि तां सतीं यान्तीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत् ॥

Verse 59

गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्

गणा विमानं नयत मनःपवनवेगगाम् । पञ्चास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम् ॥

Verse 60

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । यत्र नर्मदालकनन्दा नद्यः दण्डतया स्थिताः ॥

Verse 61

छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा

तत्र सूर्यश्चन्द्रमाश्चापि छत्रीभूताविव स्थितौ । तस्मिन्विमाने मकरतुण्डचिह्नां वाराहीशक्तिमुत्तमाम् न्यधापयन् ॥

Verse 62

धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः

तत्र धूः स्वयमेवासीद् गायत्री चापि संस्थिता । रज्जवस्तक्षकाद्याश्च सारथिः प्रणवोऽभवत् ॥ क्रेंकारः प्रणवध्वनिर्यत्र नादेन निनदत् ॥

Verse 63

अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया

अङ्गानि रक्षकाः सन्ति यत्र वरूथं छन्दसां गणः । एवमाज्ञप्ताः गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हरेराज्ञया ॥

Verse 64

देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्

देव्यै सनाथं तद्विमानं कृत्वा पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविवर्धिनीम् ॥

Verse 65

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभाङ्गणम् । नभोऽङ्गणाद्विमानस्थानाद्वेगादवातरत् ॥

Verse 66

अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्

सा यज्ञवाटं प्रविवेश; रक्षिणश्च चकिताः सन्तो वीक्षाञ्चक्रुः। कृतमङ्गल-नेपथ्यां किरीटिनीं प्रसूं दृष्ट्वा सा तत्र सम्यक् अपश्यत्॥

Verse 67

सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः

सभर्तृकाः भगिन्यः सर्वाः नवालङ्कृतिशालिन्यः। साश्चर्याः सगर्वाः सानन्दाः ससाध्वसाश्च तस्थुः॥

Verse 68

अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः

अचिन्तिता त्वनाहूता विमानाद् धरवल्लभा। कथमेषा परिप्राप्ता—इति क्षणमित्थं प्रपश्यन्त्यः॥

Verse 69

असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे

असंभाष्य पितॄन् सर्वान् गता दक्षान्तिकं सती। पित्रा पृष्टा तथा मात्रापि—‘भद्रं जातं त्वदागमे’॥

Verse 70

सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः

सत्युवाच—यदि भद्रं जननी मे समागमनतो भवेत्। कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः॥

Verse 71

दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि

दक्ष उवाच—अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमङ्गले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि ॥

Verse 72

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोऽसौ निरीश्वरः ॥

Verse 73

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणम् । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम् ॥

Verse 74

पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः

पितामहेन बहुधा वर्णितोऽसौ ममाग्रतः । शङ्करोऽयमयं शम्भुरसौ पशुपतिः शिवः ॥

Verse 75

श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने

श्रीकण्ठोऽसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोऽसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने ॥

Verse 76

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

अनघे! शतधृतेर्वाक्यादहं त्वां तस्मै दत्तवती; किन्तु तं नाजानम्—विरूपाक्षं वृषभवाहनं विषभक्षिणं च।

Verse 77

पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्

पितृकाननसंवासी शूलि कपालि च; द्विजिह्वसङ्गसुभगः जलाधारः कपर्दी च तमहं नाजानम्।

Verse 78

कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्

कलङ्किकृतमौलिं धूलिधूसरचर्चितम्; क्वचित्कौपीनवसनं क्वचिन्नग्नं वातूलवत्—तं नाजानम्।

Verse 79

क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्

क्वचिच्चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम्; विटङ्कभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणं—तं नाजानम्।

Verse 80

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम्; नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितं—तं नाजानम्।

Verse 81

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि

न तं कश्चित् सम्यग् वेत्ति; येऽपि जानन्तीति मन्यन्ते तेऽपि मोहिता एव। किं बहूक्तेन, हे तनये, समस्तनयशालिनि॥

Verse 82

क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः

क्व स पांसुलपटच्छन्नो महाशङ्खविभूषणः। प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलम्बितजटासटः॥

Verse 83

डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः

डमड्डमरुकव्यग्रहस्ताग्रः खण्डचन्द्रभृत्। ताण्डवाडम्बररुचिः सर्वमङ्गलचेष्टितः॥

Verse 84

मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले

मृडानि, सहरः क्वायम्, अध्वरो मङ्गलालयः। अत एव समाहूता; नेह त्वं, सर्वमङ्गले॥

Verse 85

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालङ्कृतयः शुभाः। प्रागेव धारितास्तत्र; पश्यागत्य गृहाण च॥

Verse 86

इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः

इह मङ्गलवेषधरेषु देवेशेषु सति, स शूलधृक् कथमर्हो भवेत्—इति मङ्गले, विषमदृष्टयः कुटिलन्यायेन चिन्तयामासुः।

Verse 87

इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे

इत्याकर्ण्य सती साध्वी तदा जनेतुरुदितं वचः। अत्यन्तदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे॥

Verse 88

सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्

सत्युवाच—न मया किंचित् त्वयि प्रभो प्रब्रुवति श्रुतम्। किं तु पदद्वयीं श्रुत्वा तां तेऽहं कथयाम्यहम्॥

Verse 89

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः। एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्॥

Verse 90

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः। कृत्वा तेन च सम्बन्धमसंबद्धप्रलापभाक्॥

Verse 91

यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न

यद्येव शंभुं यथोक्तं तादृशं त्वं मन्यसे, तर्हि कुतो मां तस्मै दत्तवान्—यं न कश्चन यथार्थतो वेत्ति?

Verse 92

अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्

अथवा तेन संबंधे न तव हेतुमती मतिः; तत्र हेतुरभूत् तात, मम पुण्यैकगौरवम्।

Verse 93

अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा

एवं बहु प्रलप्य त्वं तस्य वर्ष्मणो महिमानं ज्ञास्यसि; अनेनैव देहेन च पत्युः परिविगर्हणां श्रोष्यसि।

Verse 94

पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा

पुरश्चरणमेवैतत्—यदस्यैव देहस्य विसर्जनम्। सुश्लाघ्यजन्मया सुयोषिता तावत् प्राणितव्यं, यावज्जीवितनाथस्य विगर्हणा नाश्रवणीया।

Verse 95

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि, प्राणरोधविधानतः देहसमिधं जुहाव।

Verse 96

ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा

ततः सवासवैः सर्वैर्देवैर्विवर्णता गता । अग्निश्च न जज्वाल तथा यथापूर्वं घृताहुतिभिः ॥

Verse 97

मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्

मन्त्राः कुंठितसामर्थ्याः क्षणादेवाभवन् ततः । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम् ॥

Verse 98

केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः

केचिदूचुर्द्विजवराः मिथः पर्यियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः ॥

Verse 99

मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः

तेन वायुनाऽकस्मान्मखमण्डपभूः क्षणात् स्थपुटीकृता । अकाण्डं तडिदापातो जातो भूः प्रकम्पिता ॥

Verse 100

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मण्डलायितम् ॥

Verse 106

दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः

दक्षोऽपि सपरिच्छदः सवदनग्लानिमवाप्य लज्जां च जगाम। तथापि द्विजा याजकाः कथंचिदेव पुनरपि यज्ञं प्रवर्तयामासुः॥