Adhyaya 33

Verse 1

राज्ञ्युवाच । अवधेहि धरानाथ कथयामि यथातथम् । व्रतस्यास्य विधानं च फलं चाभीष्टदेवताम्

राज्ञ्युवाच । अवधেহि धरानाथ कथयामि यथातथम् । व्रतस्यास्य विधानं च फलं चाभीष्टदेवताम् ॥

Verse 2

पुरा पुरः श्रीदपत्न्याः श्रीमुख्या ब्रह्मसूनुना । नारदेन सुतार्थिन्या व्रतमेतदुदीरितम्

पुरा ब्रह्मसूनुना नारदेन सुतार्थिन्यै श्रीदपत्न्याः श्रीमुख्यायै एतद्व्रतमुदीरितम्।

Verse 3

चीर्णं चाथ तया देव्या पुत्रोभून्नलकूबरः । अन्याभिरपि बह्वीभिः पुत्राः प्राप्ता व्रतादितः

तया देव्या चीर्णेऽस्मिन्व्रते पुत्रोऽभून्नलकूबरः। अन्याभिरपि बह्वीभिः स्त्रीभिः पुत्राः प्राप्ता व्रतादितः॥

Verse 4

विधिनाप्यत्र संपूज्या गौरी सर्वविधानवित् । स्तनंधयेन सहिता धयता स्तनमुन्मुखम्

अत्र विधिनाऽऽराध्या गौरी सर्वविधानवित्। स्तनंधयेन सहिता धयता स्तनमुन्मुखम्॥

Verse 5

मार्गशीर्ष तृतीयायां शुक्लायां कलशोपरि । ताम्रपात्रं निधायैकं तंडुलैः परिपूरितम्

मार्गशीर्षे शुक्लपक्षे तृतीयायां कलशोपरि। ताम्रपात्रमेकं न्यस्य तण्डुलैः परिपूरयेत्॥

Verse 6

अविच्छिन्नं नवीनं च रजनीरागरंजितम् । वासः पात्रोपरि न्यस्य सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं परम्

अविच्छिन्नं नवीनं च रजनीरागरञ्जितम्। वासः पात्रोपरि न्यस्य सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं परम्॥

Verse 7

तस्योपरि शुभं पद्मं रविरश्मिविकासितम् । तत्कर्णिकाया उपरि चतुःस्वर्णविनिर्मितम्

तस्योपरि रविरश्मिविकासितमिव शुभं पद्मं स्थापयेत्; तत्कर्णिकायामुपरि चतुर्विधस्वर्णनिर्मितं भूषणं न्यसेत्।

Verse 8

विधिं संपूजयेद्भक्त्या रत्नपट्टाबंरादिभिः । पुष्पैर्नानाविधै रम्यैः फलैर्नारंगमुख्यकैः

रत्नपट्टाम्बरादिभिः विधिं भक्त्या सम्यक् संपूजयेत्; नानाविधै रम्यैः पुष्पैः नारङ्गमुख्यकैश्च फलैः पूजयेत्।

Verse 9

सुगंधैश्चंदनाद्यैश्च कर्पूर मृगनाभिभिः । परमान्नादि नैवेद्यैः पक्वान्नैर्बहुभंगिभिः

चन्दनाद्यैः सुगन्धैः कर्पूरमृगनाभिभिश्च पूजयेत्; परमान्नादिनैवेद्यैः बहुभङ्गिभिः पक्वान्नैश्च समर्पयेत्।

Verse 10

धूपैरगुरुमुख्यैश्च रम्ये कुसुममंडपे । रात्रौ जागरणं कार्यं विनिंद्रैः परमोत्सवैः

अगुरुमुख्यैर्धूपैः रम्ये कुसुममण्डपे; रात्रौ विनिद्रैः परमोत्सवैः जागरणं कार्यम्।

Verse 11

हस्तमात्रमिते कुंडे जातवेदस इत्यृचा । घृतेन मधुनाप्लुत्य जुहुयान्मंत्रविद्द्विजः

हस्तमात्रमिते कुण्डे ‘जातवेदस’ इत्यृचा; घृतेन मधुनाप्लुत्य मन्त्रविद् द्विजो जुहुयात्।

Verse 12

सहस्रकमलानां च स्मेराणां स्वयमेव हि । नवप्रसूतां कपिलां सुशीलां च पयस्विनीम्

सहस्रं स्मेराणि नवोत्पलानि कमलानि च समर्प्य, स्वयमेव नवप्रसूताṃ कपिलां सुशीलां सुलक्षणां पयस्विनीं गां दद्यात्।

Verse 13

दद्यादाचार्यवर्याय सालंकारां सलक्षणाम् । उपोष्य दंपती भक्त्या नवांबरविभूषितौ

उपोष्य दंपती भक्त्या नवाम्बरविभूषितौ। सालंकारां सलक्षणां तां गां आचार्यवर्याय दद्याताम्।

Verse 14

प्रातःस्नात्वा चतुर्थ्यां च संपूज्याचार्यमादृतः । वस्त्रैराभरणैर्माल्यैर्दक्षिणाभिर्मुदान्वितौ

चतुर्थ्यां प्रातःस्नात्वा आदरेणाचार्यं संपूज्य। वस्त्रैः आभरणैः माल्यैः दक्षिणाभिश्च मुदा तं सत्कुर्याताम्।

Verse 15

सोपस्करां च तां मृर्तिमाचार्याय निवेदयेत् । समुच्चरन्निमं मंत्रं व्रतकृन्मिथुनं मुदा

व्रतकृन्मिथुनं मुदा, सोपस्करां तां मूर्तिं आचार्याय निवेदयेत्; इमं मन्त्रं समुच्चरन्।

Verse 16

नमो विश्वविधानज्ञे विधे विविधकारिणि । सुतं वंशकरं देहि तुष्टामुष्माद्व्रताच्छुभात्

नमो विश्वविधानज्ञे विधे विविधकारिणि। अस्माद् शुभाद् व्रताद् तुष्टा वंशकरं सुतं नः देहि॥

Verse 17

सहसं भोजयित्वाथ द्विजानां भक्तिपूर्वकम् । भुक्तशेषेण चान्नेन कुर्याद्वै पारणं ततः

सहस्रं द्विजान् भक्तिपूर्वकं भोजयित्वा, भुक्तशेषेणैव अन्नेन ततः परं व्रतस्य पारणं कुर्यात्।

Verse 18

इत्थमेतद्व्रतं राजंश्चिकीर्षामि त्वया सह । कुरु चैतत्प्रियं मह्यमभीष्टफललब्धये

एवं राजन् एतद्व्रतं मया त्वया सह कर्तुमिच्छामि; मम प्रीत्यर्थं तत् कुरु, अभीष्टफलसिद्धये।

Verse 19

इति भूपालवर्येण श्रुत्वा संहृष्टचेतसा । मुनेव तं समाचीर्णं सांतर्वत्नी बभूव ह

इति श्रुत्वा भूपालवर्यः संहृष्टचेतसा, मुनेर्यथोक्तं तत् सम्यगाचचार; सांतर्वत्नी चाभवत्।

Verse 20

तयाथ प्रार्थिता गौरी गर्भिण्या भक्तितोषिता । पुत्रं देहि महामाये साक्षाद्विष्ण्वंशसंभवम्

अथ गर्भिणी सा भक्तितोषितां गौरीं प्रार्थयामास—हे महामाये, विष्ण्वंशसम्भवं साक्षात् पुत्रं मे देहि।

Verse 21

जातमात्रो व्रजेत्स्वर्गं पुनगयाति चात्र वै । भक्तः सदाशिवेऽत्यर्थं प्रसिद्धः सर्वभूतले

जातमात्रः स स्वर्गं व्रजेत्, पुनश्चात्रैव आगच्छेत्; सदाशिवेऽत्यर्थं भक्तः स्यात्, सर्वभूतले प्रसिद्धश्च।

Verse 22

विनैव स्तन्यपानेन षोडशाब्दाकृतिः क्षणात् । एवंभूतः सुतो गौरि यथा मे स्यात्तथाकुरु

विनैव स्तन्यपानेन क्षणादेव षोडशाब्दाकृतिं गृह्णातु। एवंभूतः सुतो मे स्यात्, हे गौरि, तथा कुरु॥

Verse 23

मृडान्यापि तथेत्युक्ता राज्ञी भक्त्यातितुष्टया । अथ कालेन तनयं मूलर्क्षे साप्यजीजनत्

राज्ञ्या भक्त्या अतितुष्टा मृडानी ‘तथैव’ इत्युवाच। अथ कालेन सा मूलर्क्षे तनयं सुषुवे॥

Verse 24

हितैरमात्यैरथ सा विज्ञप्तारिष्टसंस्थिता । देवि राजार्थिनी चेत्त्वं त्यज दुष्टर्क्षजं सुतम्

हितैः अमात्यैः सा अरिष्टसंस्थिता विज्ञप्ता— ‘देवि, राजार्थिनी चेत् त्वं दुष्टर्क्षजं सुतं त्यज’ इति॥

Verse 25

सा मंत्रिवाक्यमाकर्ण्य केवलं पतिदेवता । अत्याक्षीत्तं तथा प्राप्तं तनयं नयकोविदा

मन्त्रिवाक्यमाकर्ण्य सा केवलं पतिदेवता। तद्वाक्यं निराकृत्य नयकोविदा तनयं प्राप्तं जग्राह॥

Verse 26

धात्रेयिकां समाकार्य प्राहेदं सा नृपांगना । पंचमुद्रे महापीठे विकटा नाम मातृका

धात्रेयिकां समाहूय सा नृपाङ्गना इदमब्रवीत्— ‘पञ्चमुद्रे महापीठे विकटा नाम मातृका अस्ति’ इति॥

Verse 27

तदग्रे स्थापयित्वामुं बालं धात्रेयिके वद । गौर्यादत्तः शिशुरसौ तवाग्रे विनिवेदितः

तदग्रे शिशुमेनं स्थापयित्वा धात्रेयिके वद—“गौर्या दत्तोऽयं बालः, तवाग्रे विनिवेदितः समर्पितश्च।”

Verse 28

राज्ञ्या पत्युः प्रियेषिण्या मंत्रिविज्ञप्तिनुन्नया । सापि राज्ञ्युदितं श्रुत्वा शिशुं लास्य शशिप्रभम्

मंत्रिविज्ञप्तिनुन्ना राज्ञी पत्युः प्रियेषिणी वाक्यमब्रवीत्। राज्ञ्युदितं श्रुत्वा धात्रेयिका शशिप्रभं शिशुं लास्य जग्राह।

Verse 29

विकटायाः पुरः स्थाप्य गृहं धात्रेयिका गता । अथ सा विकटा देवी समाहूय च योगिनीः

विकटायाः पुरः शिशुं स्थापयित्वा धात्रेयिका स्वगृहं गता। अथ विकटा देवी योगिनीः समाहूय।

Verse 30

उवाच नयत क्षिप्रं शिशुं मातृगणाग्रतः । तासामाज्ञां च कुरुत रक्षतामुं प्रयत्नतः

उवाच—“नयत क्षिप्रं शिशुं मातृगणाग्रतः। तासामाज्ञां च कुरुत, रक्षतामुं प्रयत्नतः।”

Verse 31

योगिन्यो विकटावाक्यात्खेचर्यस्ताः क्षणेन तम् । निन्युर्गगनमार्गेण ब्राह्म्याद्या यत्र मातरः

विकटावाक्यात् खचर्यस्ताः योगिन्यः क्षणेन तम्। गगनमार्गेण निन्युर्ब्राह्म्याद्या यत्र मातरः स्थिताः।

Verse 32

प्रणम्य योगिनीवृंदं तं शिशुं सूर्यवर्चसम् । पुरो निधाय मातॄणां प्रोवाच विकटोदितम्

प्रणम्य योगिनीवृन्दं तं शिशुं सूर्यवर्चसम् । पुरो निधाय मातॄणां विकटोऽपि यथोचितं वचनं प्रोवाच ॥

Verse 33

ब्रह्माणी वैष्णवी रौद्री वाराही नारसिंहिका । कौमारी चापि माहेंद्री चामुंडा चैव चंडिका

ब्रह्माणी वैष्णवी रौद्री वाराही नारसिंहिका । कौमारी माहेन्द्री चामुण्डा चण्डिका च—एताः मातरः स्मृताः ॥

Verse 34

दृष्ट्वा तं बालकं रम्यं विकटाप्रेषितं ततः । पप्रच्छुर्युगपड्डिंभं कस्ते तातः प्रसूश्च कः

दृष्ट्वा तं बालकं रम्यं विकटाप्रेषितं ततः । युगपत्तं डिम्भं पप्रच्छुः—कस्ते तातः, प्रसूश्च का ॥

Verse 35

मातृभिश्चेति पुष्टः स यदा किंचिन्न वक्ति च । तदा तद्योगिनीचक्रं प्राह मातृगणस्त्विति

मातृभिः पुष्टोऽपि स यदा किञ्चिन्न न वक्ति च । तदा तद्योगिनीचक्रं प्राह—मातृगणस्यायं इति ॥

Verse 36

राज्ययोग्यो भवत्येष महालक्षणलक्षितः । पुनस्तत्रैव नेतव्यो योगिन्यस्त्वविलंबितम्

राज्ययोग्यो भवत्येष महालक्षणलक्षितः । अतः पुनस्तत्रैव नेतव्यो योगिन्यः, त्वविलम्बितम् ॥

Verse 37

पंचमुद्रा महादेवी तिष्ठते यत्र काम्यदा । यस्याः संसेवनान्नृणां निर्वाणश्रीरदूरतः

यत्र काम्यप्रदायिनी महादेवी पञ्चमुद्रा तिष्ठति, तस्याः संसेवनात् नृणां निर्वाणश्रीरदूरत एव समीपं याति।

Verse 38

सर्वत्रशुभजन्मिन्यां काश्यां मुक्तिः पदेपदे । तथापि सविशेषं हि तत्पीठं सर्वसिद्धिकृत्

सर्वत्र शुभजन्मिन्यां काश्यां पदेपदे मुक्तिः; तथापि तत्पीठं सविशेषं हि, यत् सर्वसिद्धिकृत्।

Verse 39

तत्पीठसेवनादस्य षोडशाब्दाकृतेः शिशोः । सिद्धिर्भवित्री परमा विश्वेशानुग्रहात्परात्

तत्पीठसेवनात् अस्य षोडशाब्दाकृतेः शिशोः सिद्धिर्भवित्री परमा, विश्वेशानुग्रहात् परात्।

Verse 40

एवं मातृगणाशीर्भिर्योगिनीभिः क्षणेन हि । प्रापितो मातृवाक्येन पंचमुद्रांकितं पुनः

एवं मातृगणाशीर्भिः योगिनीभिः क्षणेन हि, मातृवाक्येन पुनः पञ्चमुद्राङ्कितं स्थानं प्रापितः।

Verse 41

संप्राप्य तन्महापीठं स्वर्गलोकादिहागतः । आनंदकानने दिव्यं तताप विपुलं तपः

संप्राप्य तन्महापीठं स्वर्गलोकादिहागतः, आनन्दकानने दिव्यं विपुलं तपः अतपत्।

Verse 42

तपसातीव तीव्रेण निश्चलेंद्रियचेतसः । तस्य राजकुमारस्य प्रसन्नोभूदुमाधवः

तपसातीव तीव्रेण निश्चलेंद्रियचेतसः । तस्य राजकुमारस्य प्रसन्नोऽभूदुमाधवः ॥

Verse 43

आविर्बभूव पुरतो लिंगरूपेण शंकरः । प्रोवाच च प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि नृपांगज

आविर्बभूव पुरतो लिङ्गरूपेण शङ्करः । प्रोवाच च प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि नृपाङ्गज ॥

Verse 44

स्कंद उवाच । सर्वज्योतिर्मयं लिंगं पुरतो वीक्ष्य वाङ्मयम् । सप्तपातालमुद्भिद्य स्थितं बृहदनुग्रहात

स्कन्द उवाच । सर्वज्योतिर्मयं लिङ्गं पुरतो वीक्ष्य वाङ्मयम् । सप्तपातालमुद्भिद्य स्थितं बृहदनुग्रहात् ॥

Verse 45

प्रणम्य दंडवद्भूमौ परितुष्टाव धूर्जटिम् । सूक्तैर्जन्मांतराभ्यस्तैः सुहृष्टो रुद्रदेवतैः

प्रणम्य दण्डवद्भूमौ परितुष्टाव धूर्जटिम् । सूक्तैर्जन्मान्तराभ्यस्तैः सुहृष्टो रुद्रदेवतैः ॥

Verse 46

ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेवो महेश्वरः । संतुष्टस्तपसा तस्य प्रोवाच वृषभध्वजः

ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेवो महेश्वरः । सन्तुष्टस्तपसा तस्य प्रोवाच वृषभध्वजः ॥

Verse 47

देवदेव उवाच । वरं वरय संतप्त तपसा क्लेशितं वपुः । त्वयेदं बालवपुषा वशीकृतं मनो मम

देवदेव उवाच—हे तपसा संतप्त, तपःक्लेशितवपुः! वरं वरय। त्वया बालवपुषापि मम मनो वशीकृतम्।

Verse 48

शिवोक्तं च समाकर्ण्य वरदानं पुनःपुनः । वरं च प्रार्थयांचक्रे परिहृष्टतनूरुहः

शिवोक्तं च समाकर्ण्य वरदानं पुनःपुनः। वरं च प्रार्थयांचक्रे परिहृष्टतनूरुहः॥

Verse 49

कुमार उवाच । देवदेवमहादेव यदि देयो वरो मम । तदत्र भवता स्थेयं भवतापहृता सदा

कुमार उवाच—देवदेवमहादेव यदि देयो वरो मम। तदत्र भवता स्थेयं भवतापहृता सदा॥

Verse 50

अस्मिंल्लिंगे स्थितः शंभो कुरु भक्तसमीहितम् । विना मुद्रादिकरणं मंत्रेणापि विना विभो

अस्मिंल्लिंगे स्थितः शंभो कुरु भक्तसमीहितम्। विना मुद्रादिकरणं मंत्रेणापि विना विभो॥

Verse 51

दिश सिद्धिं परामत्र दर्शनात्स्पर्शनान्नतेः । अस्य लिंगस्य ये भक्ता मनोवाक्कायकर्मभिः

दिश सिद्धिं परामत्र दर्शनात्स्पर्शनान्नतेः। अस्य लिंगस्य ये भक्ता मनोवाक्कायकर्मभिः॥

Verse 52

सदैवानुग्रहस्तेषु कर्तव्यो वर एष मे । इति तद्व्रतमाकर्ण्य लिंगरूपोवदत्प्रभुः

सदैव तेषु मया अनुग्रहः कर्तव्यः—एष एव मम वरः। इति तद्व्रतमाकर्ण्य लिङ्गरूपः प्रभुः एवमुवाच।

Verse 53

एवमस्तु यदुक्तं ते वीरवैष्णव सूनुना । जनेतुर्विष्णुभक्ताच्च राज्ञोऽमित्रज्जितो भवान्

एवमस्तु—वीरवैष्णवसूनुना यत्ते उक्तम्। विष्णुभक्तस्य राज्ञो जनेतुः त्वं जातोऽमित्रजितो भविष्यसि।

Verse 54

विष्ण्वंश एवमुत्पन्नो मम भक्तिपरांगज । वीरवीरेश्वरं नाम लिंगमेतत्त्वदाख्यया

एवं विष्ण्वंश एव उत्पन्नो मम भक्तिपराङ्गज। एतल्लिङ्गं तवाख्यया ‘वीरवीरेश्वर’ इति नाम भविष्यति।

Verse 55

काश्यां दास्यत्यभीष्टानि भक्तानां चिंतितान्यहो । अस्मिंल्लिंगे सदा वीर स्थास्याम्यद्यदिनावधि

काश्यां भक्तानामभीष्टानि चिन्तितान्यपि दास्यति। अस्मिन् लिङ्गे अहं वीर, अद्यदिनावधि सदा स्थास्यामि।

Verse 56

दास्यामि च परां सिद्धिमाश्रितेभ्यो न संशयः । परं न महिमानं मे कलौ कश्चिच्च वेत्स्यति

आश्रितेभ्यः परां सिद्धिं दास्यामि—न संशयः। परं कलौ मे महिमानं कश्चिदपि यथावत् न वेत्स्यति।

Verse 57

यस्तु वेत्स्यति भाग्येन स परां सिद्धिमाप्स्यति । अत्र जप्तं हुतं दत्तं स्तुतमर्चितमेव वा

यस्तु भाग्यवशादेतन्माहात्म्यं वेत्ति निश्चयात् । स परां सिद्धिमाप्नोति; अत्र जपः हुतं दानं स्तुतिरर्चनमेव च विशेषफलप्रदम् ॥

Verse 58

जीर्णोद्धारादिकरणमक्षय्यफलहेतुकम् । त्वं तु राज्यं परं प्राप्य सर्वभूपालदुर्लभम्

जीर्णोद्धारादिकं कर्माक्षय्यफलहेतुकम् । त्वं तु राज्यं परं प्राप्य सर्वभूपालदुर्लभं समृद्धिमाप्स्यसि ॥

Verse 59

भुक्त्वा भोगांश्च विपुलानंते सिद्धिमवाप्स्यसि । पुरी वाराणसी रम्या सर्वस्मिञ्जगतीतले

भुक्त्वा भोगान्विपुलानन्ते सिद्धिमवाप्स्यसि । पुरी वाराणसी रम्या सर्वस्मिञ्जगतीतले ॥

Verse 60

पुण्यस्तत्रापि संभेदः सरितोरसि गंगयोः । ततोऽपि च हयग्रीवं तीर्थं चैवाति पुण्यदम्

पुण्यस्तत्रापि संभेदः सरितोरसि गङ्गयोः । ततोऽपि च हयग्रीवं तीर्थं चैवाति पुण्यदम् ॥

Verse 61

यत्र विष्णुर्हयग्रीवो भक्तचिंतितमर्पयेत् । हयग्रीवाच्च वै तीर्थाद्गजतीर्थं विशिष्यते

यत्र विष्णुर्हयग्रीवो भक्तचिन्तितमर्पयेत् । हयग्रीवात्तु वै तीर्थाद्गजतीर्थं विशिष्यते ॥

Verse 62

यत्र वै स्नानमात्रेण गजदानफलं लभेत् । कोकावराहतीर्थं च पुण्यदं गजतीर्थतः

यत्र स्नानमात्रेणैव गजदानसमं फलं लभ्यते, तत् कोकावराहतीर्थं नाम महापुण्यप्रदं, गजतीर्थादपि विशिष्टम्।

Verse 63

कोकावराहमभ्यर्च्य तत्र नो जन्मभाग्जनः । अपि कोकावराहाच्च दिलीपेश्वरसन्निधौ

तत्र कोकावराहं समभ्यर्च्य जनो न पुनर्जन्मभाग्भवति; ततः कोकावराहात् दिलीपेश्वरसन्निधिं गच्छेत्।

Verse 64

दिलीपतीर्थं सुश्रेष्ठं सद्यः पापहरं परम् । ततः सगरतीर्थं च सगरेश समीपतः

दिलीपतीर्थं सुश्रेष्ठं परमं सद्यः पापहरं; ततः सगरतीर्थं च सगरेशस्य समीपतः।

Verse 65

यत्र मज्जन्नरो मज्जेन्न भूयो दुःखसागरे । सप्तसागरतीर्थं च शुभं सगरतीर्थतः

यत्र मज्जन् नरः पुनର् दुःखसागरे न निमज्जति; ततः परं शुभं सप्तसागरतीर्थं सगरतीर्थात्।

Verse 66

सप्ताब्धिस्नानजं पुण्यं यत्र स्नात्वा नरो लभेत् । महोदधीति विख्यातं तीर्थं सप्ताब्धितीर्थतः

यत्र स्नात्वा नरो सप्ताब्धिस्नानजन्यं पुण्यं लभते, तत् महोदधीति विख्यातं तीर्थं सप्ताब्धितीर्थात् परम्।

Verse 67

सकृद्यत्राप्लुतो धीमान्दहेदघमहोदधिम् । चौरतीर्थं ततः पुण्यं कपिलेश्वर सन्निधौ

यत्र धीमान् सकृदेव स्नात्वा महापापाम्बुधिं दहेत्, ततः कपिलेश्वरसन्निधौ पुण्यं चौरतीर्थं भवति।

Verse 68

पापं सुवर्णचौर्यादि यत्र स्नात्वा क्षयं व्रजेत् । हंसतीर्थ ततोपीड्यं केदारेश्वर सन्निधौ

यत्र स्नात्वा सुवर्णचौर्यादि पापं क्षयं व्रजेत्, ततः केदारेश्वरसन्निधौ पूज्यं हंसतीर्थं भवति।

Verse 69

हंस स्वरूपी यत्राहं नयामि ब्रह्मदेहिनः

यत्राहं हंसस्वरूपी भूत्वा ब्रह्मदेहिनो ब्रह्मविदः परं नयामि।

Verse 70

ततस्त्रिभुवनाख्यस्य केशवस्याति पुण्यदम् । तीर्थं यत्राप्लुता मर्त्या मर्त्यलोकं विशंति न

ततः त्रिभुवनाख्यस्य केशवस्यातिपुण्यदं तीर्थं, यत्र स्नाता मर्त्या पुनर्मर्त्यलोकं न विशन्ति।

Verse 71

गोव्याघ्रे श्वर तीर्थं च ततोप्यधिकमेव हि । स्वभाववैरमुत्सृज्य यत्रोभौ सिद्धिमापतुः

ततोऽपि अधिकं गोव्याघ्रेश्वरतीर्थं; यत्र स्वभाववैरं त्यक्त्वोभौ सिद्धिमापतुः।

Verse 72

ततोपि हि वरं वीर तीर्थं मांधातुसंज्ञितम् । चक्रवर्तिपदं यत्र प्राप्तं तेन महीभुजा

ततोऽपि हि वरं वीर तीर्थं मांधातुसंज्ञितम् । यत्र तेन महीभुजा चक्रवर्तिपदं प्राप्तं प्रसिद्धम् ॥

Verse 73

ततोपि मुचुकुंदाख्यं तीर्थं चातीव पुण्यदम् । यत्र स्नातो नरो जातु रिपुभिर्नाभिभूयते

ततोऽपि मुचुकुंदाख्यं तीर्थं चातीव पुण्यदम् । यत्र स्नातो नरो जातु रिपुभिर्नाभिभूयते ॥

Verse 74

पृथु तीर्थं ततोप्युच्चैः श्रेयसां साधनं परम् । पृथ्वीश्वरं यत्र दृष्ट्वा नरः पृथ्वीपतिर्भवेत्

पृथुतीर्थं ततोऽप्युच्चैः श्रेयसां साधनं परम् । यत्र पृथ्वीश्वरं दृष्ट्वा नरः पृथ्वीपतिर्भवेत् ॥

Verse 75

ततः परशुरामस्य तीर्थं चातीव सिद्धिदम् । यत्र क्षत्रवधात्पापाज्जामदग्न्यो विमुक्तवान्

ततः परशुरामस्य तीर्थं चातीव सिद्धिदम् । यत्र क्षत्रवधात्पापाज्जामदग्न्यो विमुक्तवान् ॥

Verse 76

अद्यापि क्षत्रवधजं पापं तत्र प्रणश्यति । एकेन स्नानमात्रेण ज्ञानाज्ञानकृतेन च

अद्यापि क्षत्रवधजं पापं तत्र प्रणश्यति । एकेन स्नानमात्रेण ज्ञानाज्ञानकृतेन च ॥

Verse 77

ततोपि श्रेयसां कर्तृ तीर्थं कृष्णाग्रजस्य हि । यत्र सूतवधात्पापाद्बलदेवो विमुक्तवान्

ततोऽपि श्रेयस्करं तीर्थं कृष्णाग्रजस्य बलदेवस्य; यत्र सूतवधजन्यपापात् स विमुक्तोऽभवत्।

Verse 78

दिवोदासस्य वै तीर्थं तत्र राज्ञोऽतिमेधसः । तत्र स्नातो नरो जातु न ज्ञानाच्च्यवतेंऽततः

तत्रैव दिवोदासस्य राज्ञोऽतिमेधसः तीर्थं; तत्र स्नातो नरः पश्चान्न कदाचिद् ज्ञानात् च्यवते।

Verse 79

ततोपि हि महातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । यत्र भागीरथी साक्षान्मूर्तिरूपेण तिष्ठति

ततोऽपि महातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्; यत्र भागीरथी साक्षान्मूर्तिरूपेण तिष्ठति।

Verse 80

स्नात्वा भागीरथी तीर्थे कृत्वा श्राद्धं विधानवित् । दत्त्वा दानं च पात्रेभ्यो न भूयो गर्भभाग्भवेत्

भागीरथीतीर्थे स्नात्वा विधानवित् श्राद्धं कृत्वा, पात्रेभ्यो दानं दत्त्वा, भूयो गर्भभाग् न भवेत्।

Verse 81

हरपापं च भो वीर तीर्थं भागीरथीतटे । तत्र स्नात्वा क्षयं यांति महापापकुलान्यपि

भो वीर, भागीरथीतटे हरपापाख्यं तीर्थम्; तत्र स्नात्वा महापापकुलान्यपि पापक्शयमाप्नुवन्ति।

Verse 82

यो निष्पापेश्वरं लिंगं तत्र पश्यति मानवः । निष्पापो जायते वीर स तल्लिंगेक्षणात्क्षणात्

यो निष्पापेश्वरं लिङ्गं तत्र पश्यति मानवः । निष्पापो जायते वीर स तल्लिङ्गेक्षणात्क्षणात् ॥

Verse 83

दशाश्वमेधतीर्थं च ततोपि प्रवरं मतम् । दशानामश्वमेधानां यत्र स्नात्वा फलं लभेत्

दशाश्वमेधतीर्थं च ततोऽपि प्रवरं मतम् । दशानामश्वमेधानां यत्र स्नात्वा फलं लभेत् ॥

Verse 84

ततोपि शुभदं वीर बंदीतीर्थं प्रचक्षते । यत्र स्नातो नरो मुच्येदपि संसारबंधनात्

ततोऽपि शुभदं वीर बन्दीतीर्थं प्रचक्षते । यत्र स्नातो नरो मुच्येदपि संसारबन्धनात् ॥

Verse 85

हिरण्याक्षेण दैत्येन बहुशो देवताः पुरा । बंदीकृता निगडिता स्तुष्टुवुर्जगदंबिकाम्

हिरण्याक्षेण दैत्येन बहुशो देवताः पुरा । बन्दीकृता निगडिता स्तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् ॥

Verse 86

ततो विशृंखलीभूतैर्वंदिता यज्जगज्जनिः । तदा प्रभृति बंदीति गीयतेद्यापि मानवैः

ततो विशृङ्खलीभूतैर्वन्दिता यज्जगज्जनी । तदा प्रभृति बन्दीति गीयतेऽद्यापि मानवैः ॥

Verse 87

बंदीतीर्थस्तु तत्रैव महानिगडखंडनम् । तत्र स्नातो विमुच्येत सर्वस्मात्कर्मपाशतः

बन्दीतीर्थस्तु तत्रैव महानिगडखण्डनम् । तत्र स्नातो विमुच्येत सर्वस्मात्कर्मपाशतः ॥

Verse 88

बंदीतीर्थं महाश्रेष्ठं काशिपुर्यां विशांपते । तत्र स्नातो नरो यायाद्विमुक्तिं देव्यनुग्रहात्

बन्दीतीर्थं महाश्रेष्ठं काशिपुर्यां विशांपते । तत्र स्नातो नरो यायाद्विमुक्तिं देव्यनुग्रहात् ॥

Verse 89

ततोपि हि श्रेष्ठतरं प्रयागमिति विश्रुतम् । प्रयागमाधवो यत्र सर्वयागफलप्रदः

ततोऽपि हि श्रेष्ठतरं प्रयागमिति विश्रुतम् । प्रयागमाधवो यत्र सर्वयागफलप्रदः ॥

Verse 90

क्षोणीवराहतीर्थं च ततोपि शुभदं परम् । तत्र स्नातो नरो जातु तिर्यग्योनिं न गच्छति

क्षोणीवराहतीर्थं च ततोऽपि शुभदं परम् । तत्र स्नातो नरो जातु तिर्यग्योनिं न गच्छति ॥

Verse 91

ततः कालेश्वरं तीर्थं वीरश्रेष्ठतरं परम् । कलिकालौ न बाधेते यत्र स्नातं नरोत्तमम्

ततः कालेश्वरं तीर्थं वीरश्रेष्ठतरं परम् । कलिकालौ न बाधेते यत्र स्नातं नरोत्तमम् ॥

Verse 92

अशोकतीर्थं तत्रैव ततोप्यतितरां शुभम् । यत्र स्नातो नरो जातु नापतेच्छोकसागरे

तत्रैवाशोकतीर्थं स्यात् ततोऽप्यतिशुभप्रदम्। यत्र स्नातो नरो जातु नापतेच्छोकसागरे॥

Verse 93

ततोति निर्मलतरं शक्रतीर्थं नृपांगज । शुक्रद्वारा न जायेत यत्र स्नातो नरोत्तमः

ततोऽति निर्मलतरं शक्रतीर्थं नृपात्मज। यत्र स्नातो नरोत्तमः शुक्रद्वारे न जायते॥

Verse 94

ततोऽपि पुण्यदं राजन्भवानीतीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नात्वा भवानीशौ दृष्ट्वा नैव पुनर्भवेत्

ततोऽपि पुण्यदं राजन् भवानीतीर्थमुत्तमम्। यत्र स्नात्वा भवानीशौ दृष्ट्वा नैव पुनर्भवेत्॥

Verse 95

प्रभासतीर्थं विख्यातं ततोपि शुभदं नृणाम् । सोमेश्वरस्य पुरतस्तत्र स्नातो न गर्भभाक्

प्रभासतीर्थं विख्यातं ततोऽपि शुभदं नृणाम्। सोमेश्वरस्य पुरतः तत्र स्नातो न गर्भभाक्॥

Verse 96

ततो गरुडतीर्थं च संसारविषनाशनम् । गरुडेशं समभ्यर्च्य तत्र स्नात्वा न शोचति

ततो गरुडतीर्थं च संसारविषनाशनम्। गरुडेशं समभ्यर्च्य तत्र स्नात्वा न शोचति॥

Verse 97

ब्रह्मतीर्थं ततः पुण्यं वीरब्रह्मेश्वरात्पुरः । ब्रह्मविद्यामवाप्नोति तत्र स्नानेन मानवः

ततो वीरब्रह्मेश्वरस्य पुरतः पुण्यं ब्रह्मतीर्थं भवति। तत्र स्नानेन मानवो ब्रह्मविद्यामवाप्नोति॥

Verse 98

ततो वृद्धार्कतीर्थं च विधितीर्थं ततः परम् । तत्राप्लुतो नरो याति रविलोकं सुनिर्मलम्

ततो वृद्धार्कतीर्थं च, ततः परं विधितीर्थं च। तत्राप्लुतो नरो निर्मलं रविलोकं याति॥

Verse 99

ततो नृसिंहतीर्थं च महाभयनिवारणम् । कालादपि कुतस्तत्र स्नात्वा परिबिभेति च

ततो नृसिंहतीर्थं च महाभयनिवारणम्। तत्र स्नात्वा कुतः कालादपि परिबिभेति नरः॥

Verse 100

ततोपि पुण्यदं नृणां तीर्थं चित्ररथेश्वरम् । यत्र स्नात्वा च दत्त्वा च चित्रगुप्तं न पश्यति

ततोऽपि नृणां पुण्यदं तीर्थं चित्ररथेश्वरम्। यत्र स्नात्वा च दत्त्वा च चित्रगुप्तं न पश्यति॥

Verse 110

तत्राल्पमपि यच्छेद्यत्कल्पांतेप्यक्षयं हि तत् । एतेभ्योपि हि तीर्थेभ्यो लिंगकोटित्रयादपि

तत्राल्पमपि यद् दत्तं कल्पान्तेऽप्यक्षयं भवति। एतेभ्योपि तीर्थेभ्यः लिङ्गकोटित्रयादपि चाधिकं फलप्रदम्॥

Verse 120

अप्येकं यो महारुद्रं जपेद्वीरेश सन्निधौ । जापयेद्वा भवेत्तस्य कोटिरुद्रफलं ध्रुवम्

अप्येकवारं यो महारुद्रं वीरेशसन्निधौ जपेत् । अथवा जापयेदन्यैः, तस्य ध्रुवं कोटिरुद्रफलम् ॥

Verse 128

इति श्रुत्वा महेशानो महीप तनयोदितम् । पुनस्तीर्थानि गंगायां वक्तुं समुपचक्रमे

इति श्रुत्वा महीपतनयोदितं महेशानः । पुनर्गङ्गायां तीर्थानि वक्तुं समुपचक्रमे ॥