Adhyaya 32

Verse 1

पार्वत्युवाच । वीरेशस्य महेशान श्रूयते महिमा महान् । परां सिद्धिं परोपतुस्तत्र सिद्धाः परः शताः

पार्वत्युवाच—हे महेशान, वीरेशस्य महिमा महान् श्रूयते। तत्र परां सिद्धिं प्राप्य सिद्धाः शताधिकाः परं पदं गताः॥

Verse 2

कथमाविर्भवस्तस्य काश्यां लिंगवरस्य तु । आशुसिद्धिप्रदस्येह तन्मे ब्रूहि जगत्पते

काश्यां लिङ्गवरस्यास्य कथमाविर्भवोऽभवत्। इहाशुसिद्धिप्रदस्य तन्मे ब्रूहि जगत्पते॥

Verse 3

महेश्वर उवाच । निशामय महादेवि वीरेशाविर्भवं परम् । यं श्रुत्वापि नरः पुण्यं प्राप्नोति विपुलं शिवे

महेश्वर उवाच—निशामय महादेवि वीरेशाविर्भवं परम्। यं श्रुत्वापि नरः पुण्यं प्राप्नोति विपुलं शिवे॥

Verse 4

आसीदमित्रजिन्नाम राजा परपुरंजयः । धार्मिकः सत्त्वसंपन्नः प्रजारंजनतत्परः

आसीद् अमित्रजिन्नाम राजा परपुरंजयः। धार्मिकः सत्त्वसंपन्नः प्रजारंजनतत्परः॥

Verse 5

यशोधनो वदान्यश्च सुधीर्ब्राह्मणदैवतः । सदैवावभृथस्नानपरिक्लिन्न शिरोरुहः

यशोधनो वदान्यश्च सुधीर्ब्राह्मणदैवतः। सदैवावभृथस्नानपरिक्लिन्नशिरोरुहः॥

Verse 6

विनीतो नीतिसंपन्नः कुशलः सर्वकर्मसु । विद्याब्धिपारदृश्वा च गुणवान्गुणिवत्सलः

स विनीतो नीतिसंपन्नः सर्वकर्मसु कुशलः। विद्याब्धेः पारं दृष्ट्वा गुणवान् गुणिवत्सलश्चाभवत्॥

Verse 7

कृतज्ञो मधुरालापः पापकर्मपराङ्मुखः । सत्यवाक्छौचनिलयः स्वल्पवाग्विजितेंद्रियः

स कृतज्ञो मधुरालापः पापकर्मपराङ्मुखः। सत्यवाक् शौचनिलयः स्वल्पवाक् जितेन्द्रियः॥

Verse 8

रणांगणे कृतांताभः संख्यावांश्च सदोजिरे । कामिनीकामकेलिज्ञो युवापि स्थविरप्रियः

रणाङ्गणे कृतान्ताभः संख्यावान् च सदोजिरे। कामिनीकामकेलिज्ञो युवापि स्थविरप्रियः॥

Verse 9

धर्मार्थैधितकोशश्च समृद्धबलवाहनः । सुभगश्च सुरूपश्च सुमेधाः सुप्रजाश्रयः

धर्मार्थैधितकोशश्च समृद्धबलवाहनः। सुभगश्च सुरूपश्च सुमेधाः सुप्रजाश्रयः॥

Verse 10

स्थैर्य धैर्य समापन्नो देशकालविचक्षणः । मन्यमानप्रदो नित्यं सर्वदूषणवर्जितः

स्थैर्यधैर्यसमापन्नो देशकालविचक्षणः। मान्यमानप्रदो नित्यं सर्वदूषणवर्जितः॥

Verse 11

वासुदेवांघ्रियुगले चेतोवृत्तिं निधाय सः । चकार राज्यं निर्द्वंद्वं विष्वगीति विवर्जितम्

वासुदेवस्य पादयुगले चित्तवृत्तिं समर्प्य सः । निर्द्वन्द्वं कलहहीनं सर्वतो वैरनादवर्जितं राज्यं चकार ॥

Verse 12

अलंघ्यशासनः श्रीमान्विष्णुभक्तिपरायणः । अभुनक्प्रचुरान्भोगान्समंताद्विष्णुसात्कृतान्

अलंघ्यशासनः श्रीमान् विष्णुभक्तिपरायणः । विष्णुप्रसादसमुत्थानान् समन्ताद् बहुलान् भोगान् स भुङ्क्ते स्म ॥

Verse 13

हरेरायतनान्युच्चैः प्रतिसौधं पदेपदे । तस्य राज्ये समभवन्महाभाग्यनिधेः शिवे

हरेरायतनानि तत्र उच्चैः प्रतिसौधं पदेपदे । समभवन्, हे शिवे, तस्य महाभाग्यनिधेः राज्ये ॥

Verse 14

गोविंदगोपगोपाल गोपीजनमनोहर । गदापाणे गुणातीत गुणाढ्य गरुडध्वज

गोविन्द गोपगोप्ता गोपाल गोपीजनमनोहर । गदापाणे गुणातीत गुणाढ्य गरुडध्वज ॥

Verse 15

केशिहृत्कैटभाराते कंसारे कमलापते । कृष्णकेशव कंजाक्ष कीनाश भयनाशन

केशिहन् कैटभाराते कंसारे कमलापते । कृष्ण केशव कञ्जाक्ष कीनाशभयनाशन ॥

Verse 16

पुरुषोत्तम पापारे पुंडरीकविलोचन । पीतकौशेयवसन पद्मनाभ परात्पर

हे पुरुषोत्तम, पापारि, पुण्डरीकविलोचन; पीतकौशेयवसन; हे पद्मनाभ, परात्पर परमेś्वर!

Verse 17

जनार्दन जगन्नाथ जाह्नवीजलजन्मभूः । जन्मिनां जन्महरण जंजपूकाघनाशन

हे जनार्दन, जगन्नाथ; जाह्नवीजलसम्भवप्रादुर्भाव; जन्मिनां जन्महर; जञ्जपूकघननाशन!

Verse 18

श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत श्रीकर श्रेयसां निधे । श्रीरंगशार्ङ्गकोदंड शौरे शीतांशुलोचन

श्रीवत्सवक्षः, श्रीकान्त, श्रीकर, श्रेयसां निधे; श्रीरङ्गनाथ, शार्ङ्गकोदण्डधर; हे शौरे, शीतांशुलोचन!

Verse 19

दैत्यारे दानवाराते दामोदर दुरंतक । देवकीहृदयानंद दंदशूकेश्वरेशय

हे दैत्यारे, दानवाराते; दामोदर, दुरन्तक; देवकीहृदयानन्द; दन्दशूकेश्वरैश्वर्य!

Verse 20

विष्णो वैकुंठनिलय बाणारे विष्टरश्रवः । विष्वक्सेन विराधारे वनमालिन्वनप्रिय

हे विष्णो, वैकुण्ठनिलय; बाणारि, विष्टरश्रवः; हे विष्वक्सेन, विराधारि; वनमालिन्, वनप्रिय!

Verse 21

त्रिविक्रमत्रिलोकीश चक्रपाणे चतुर्भुज । इत्यादीनि पवित्राणि नामानि प्रतिमंदिरम्

त्रिविक्रमः त्रिलोकीशः चक्रपाणिः चतुर्भुज इत्यादीनि पवित्राणि नामानि प्रतिमन्दिरं दृश्यन्ते।

Verse 22

स्त्रीवृद्धबालगोपाल वदनोदीरितानि तु । श्रूयते यत्रकुत्रापि रम्याणि मधुविद्विषः

स्त्रीवृद्धबालगोपालवदनैः सर्वत्र यत्रकुत्रापि मधुविद्विषो रम्याणि नामानि श्रूयन्ते।

Verse 23

सुरसाकाननान्येव विलोक्यंते गृहेगृहे । चरित्राणि विचित्राणि पवित्राण्यब्धिजापतेः

गृहेगृहे सुरसाकाननानीव दृश्यन्ते; अब्धिजापतेः पवित्राणि विचित्राणि चरित्राणि प्रदर्श्यन्ते।

Verse 24

सौधभित्तिषु दृश्यंते चित्रकृन्निर्मितानि तु । ऋते हरिकथायास्तु नान्या वार्ता निशम्यते

सौधभित्तिषु चित्रकृन्निर्मितानि चित्राणि दृश्यन्ते; हरिकथां विना नान्या वार्ता कदापि निशम्यते।

Verse 25

हरिणा नैव विध्यंते हरिनामांशधारिणः । तस्य राज्ञो भयाद्व्याधैररण्यसुखचारिणः

हरिनामांशधारिणो हरिणा नैव विध्यन्ते; तस्य राज्ञो भयाद् व्याधा अरण्यसुखचारिणोऽपि निवर्तन्ते।

Verse 26

न मत्स्या नैव कमठा न वराहाश्च केनचित् । हन्यंते क्वापि तद्भीत्या मत्स्यमांसाशिनापि वै

तस्य राज्ये भयात् शासनस्य न मत्स्याः न कमठाः न वराहाश्च केनचित् क्वापि हन्यन्ते स्म; मत्स्यमांसाशिनोऽपि वै तद्भीत्या न हिंसां चक्रुः।

Verse 27

अप्युत्तानशयास्तस्य राष्ट्रे मित्रजितः क्वचित् । स्तनपानं न कुर्वंति संप्राप्य हरिवासरम्

तस्य मित्रजितो राज्ञो राष्ट्रे क्वचित् अप्युत्तानशयाः शिशवोऽपि हरिवासरं संप्राप्य स्तनपानं न कुर्वन्ति स्म।

Verse 28

पशवोपि तृणाहारं परित्यज्य हरेर्दिने । उपोषणपरा जाता अन्येषां का कथा नृणाम्

हरेर्दिने पशवोऽपि तृणाहारं परित्यज्य उपोषणपराः जाता; अन्येषां नृणां तु का कथा।

Verse 29

महामहोत्सवः सर्वैः पुरौकोभिर्वितन्यते । तस्मिन्प्रशासति भुवं संप्राप्ते हरिवासरे

तस्मिन्भुवं प्रशासति राजनि हरिवासरे संप्राप्ते सर्वैः पुरौकोभिः महामहोत्सवो वितन्यते स्म।

Verse 30

स एव दंड्योऽभूत्तस्य राज्ञो मित्रजितः क्षितौ । यो विष्णुभक्तिरहितः प्राणैरपि धनैरपि

तस्य मित्रजितो राज्ञः क्षितौ स एव दण्ड्योऽभूत्—यो विष्णुभक्तिरहितः, प्राणैरपि धनैरपि।

Verse 31

अंत्यजा अपि तद्राष्ट्रे शंखचक्रांकधारिणः । संप्राप्य वैष्णवीं दीक्षां दीक्षिता इव संबभुः

अन्त्यजा अपि तस्मिन् राष्ट्रे शङ्खचक्राङ्कधारिणः सन्तः वैष्णवीं दीक्षां संप्राप्य दीक्षिताः इव शोभां लेभिरे।

Verse 32

शुभानि यानि कर्माणि क्रियंतेऽनुदिनं जनैः । वासुदेवे समर्प्यंते तानि तैरफलेप्सुभिः

शुभानि यानि कर्माणि जनैः प्रतिदिनं क्रियन्ते, तानि तैः अफलेप्सुभिः वासुदेवाय समर्प्यन्ते स्म।

Verse 33

विना मुकुंदं गोविदं परमानंदमच्युतम् । नान्यो जप्येतमन्येत न भज्येत जनैः क्वचित्

मुकुन्दं गोविन्दं परमानन्दम् अच्युतं विना नान्यो जनैः क्वचित् जप्येत, नान्यः पूज्येत वा।

Verse 34

कृष्ण एव परो देव कृष्णएव परागतिः । कृष्ण एव परो बंधुस्तस्यासीदवनीपतेः

तस्य अवनीपतेः कृष्ण एव परो देवः, कृष्ण एव परा गतिः; कृष्ण एव परो बन्धुः रक्षकश्चाभवत्।

Verse 35

एवं तस्मिन्महीपाले राज्यं सम्यक्प्रशासति । एकदा नारदः श्रीमांस्तं दिदृक्षुः समाययौ

एवं तस्मिन् महीपाले राज्यं सम्यक् प्रशासति, एकदा श्रीमान् नारदः तं द्रष्टुं समाययौ।

Verse 36

राज्ञा समर्चितः सोथ मधुपर्क विधानतः । नारदो वर्णयामास तममित्रजितं नृपम्

राज्ञा मधुपर्कविधानतः सम्यक् समर्चितः सन्, नारदः तं शत्रुजितं नृपं प्रशंसया वर्णयामास।

Verse 37

नारद उवाच । धन्योसि कृतकृत्योसि मान्योप्यसि दिवौकसाम् । सर्वभूतेषु गोविंदं परिपश्यन्विशांपते

नारद उवाच—धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि, दिवौकसामपि मान्योऽसि; हे विशांपते, सर्वभूतेषु गोविन्दं परिपश्यसि।

Verse 38

यो वेद पुरुषो विष्णुर्यो यज्ञपुरुषो हरिः । योंतरात्मास्य जगतः कर्ता हर्ताविता विभुः

यो वेदपुरुषो विष्णुः, यो यज्ञपुरुषो हरिः; योऽस्य जगतोऽन्तरात्मा—कर्ता हर्ताविता विभुः।

Verse 39

तन्मयं पश्यतो विश्वं तव भूपालसत्तम । दर्शनं प्राप्य शुभदं शुचित्वमगमं परम्

हे भूपालसत्तम, तन्मयं विश्वं पश्यतः तव शुभदं दर्शनं प्राप्य, तेन परं शुचित्वमगमम्।

Verse 40

एक एव हि सारोत्र संसारे क्षणभंगुरे । कमलाकांत पादाब्ज भक्तिभावोऽखिलप्रदः

क्षणभङ्गुरे संसारे हि एक एव सारः—कमलाकान्तपादाब्जे भक्तिभावः, स सर्वप्रदः।

Verse 41

परित्यज्य हि यः सर्वं विप्णुमेकं सदा भजेत् । सुमेधसं भजंते तं पदार्थाः सर्व एव हि

परित्यज्य हि यः सर्वं विष्णुमेकं सदा भजेत् । तं सुमेधसं भजन्ते पदार्थाः सर्व एव हि ॥

Verse 42

हृषीकेशे हृषीकाणि यस्य स्थैर्यं गतान्यहो । स एव स्थैर्यमाप्नोति ब्रह्मांडेऽतीव चंचले

हृषीकेशे हृषीकाणि यस्य स्थैर्यं गतान्यहो । स एव स्थैर्यमाप्नोति ब्रह्माण्डेऽतीव चञ्चले ॥

Verse 43

यौवनं धनमायुष्यं पद्मिनीजलबिंदुवत् । अतीव चपलं ज्ञात्वाऽच्युतमेकं समाश्रयेत्

यौवनं धनमायुष्यं पद्मिनीजलबिन्दुवत् । अतीव चपलं ज्ञात्वाऽच्युतमेकं समाश्रयेत् ॥

Verse 44

वाचि चेतसि सर्वत्र यस्य देवो जनार्दनः । स एव सर्वदा वंद्यो नररूपी जनार्दनः

वाचि चेतसि सर्वत्र यस्य देवो जनार्दनः । स एव सर्वदा वन्द्यो नररूपी जनार्दनः ॥

Verse 45

निर्व्याज प्रणिधानेन शीलयित्वा श्रियःपतिम् । पुरुषोत्तमतां को न प्राप्तवानिह भूतले

निर्व्याजप्रणिधानेन शीलयित्वा श्रियःपतिम् । पुरुषोत्तमतां को न प्राप्तवानिह भूतले ॥

Verse 46

अनया विष्णुभक्त्या ते संतुष्टेंद्रियमानसः । उपकर्तुमना ब्रूयां तन्निशामय भूपते

अनया ते विष्णुभक्त्या संतुष्टेन्द्रियमानसः। उपकर्तुमना ब्रूयां तन्निशामय भूपते॥

Verse 47

बाला विद्याधरसुता नाम्ना मलयगंधिनी । क्रीडंती पितुराक्रोडे हृता कंकालकेतुना

बाला विद्याधरसुता नाम्ना मलयगन्धिनी। क्रीडन्ती पितुराक्रोडे हृता कंकालकेतुना॥

Verse 48

कपालकेतुपुत्रेण दानवेन बलीयसा । आगामिन्यां तृतीयायां तस्याः पाणिग्रहृं किल

कपालकेतुपुत्रेण दानवेन बलीयसा। आगामिन्यां तृतीयायां तस्याः पाणिग्रहः किल॥

Verse 49

पाताले चंपकावत्यां नगर्यां सास्ति सांप्रतम् । हाटकेशात्समागच्छंस्तया हंसाश्रुनेत्रया

पाताले चम्पकावत्यां नगर्यां सास्ति साम्प्रतम्। हाटकेशात्समागच्छंस्तया हंसाश्रुनेत्रया॥

Verse 50

दृष्टः प्रणम्य विज्ञप्तो यथा तच्च निथामय । ब्रह्मचारिन्मुनिश्रेष्ठ गंधमादनशैलतः

दृष्टः प्रणम्य विज्ञप्तो यथा तच्च निशामय। ब्रह्मचारिन् मुनिश्रेष्ठ गन्धमादनशैलतः॥

Verse 51

बालक्रीडनकासक्तां मोहयित्वा निनाय सः । कंकालकेतुर्दुर्वृत्तो दुर्जयोन्यास्त्रघाततः

बालक्रीडासक्तां तां मोहयित्वा स निनाय। दुर्वृत्तः कंकालकेतुः परास्त्राघातैर्दुर्जय एवाभवत्॥

Verse 52

स्वस्य त्रिशूलघातेन म्रियते नान्यथा रणे । जगत्पर्याकुलीकृत्य निद्रात्यत्रविनिर्भयः

स्वत्रिशूलघातेनैव रणे म्रियते नान्यथा। जगत्पर्याकुलीकृत्यात्र निर्भयो निद्रितोऽस्ति सः॥

Verse 53

यदि कोपि कृतज्ञो मां हत्वेमं दुष्टदानवम् । मद्दत्तेन त्रिशूलेन नयेद्भद्रं भवेन्नरः

यदि कश्चित्कृतज्ञो मां निमित्तीकृत्य दुष्टदानवम्। मद्दत्तेन त्रिशूलेन हत्वा नरः शुभं व्रजेत्॥

Verse 54

यदत्रोपचिकीर्षुस्त्वं रक्ष मां दुष्टदानवात् । ममापि हि वरो दत्तो भगवत्या महामुने

यद्यत्रोपचिकीर्षुस्त्वं तर्हि मां दुष्टदानवात् रक्ष। ममापि भगवत्या वरो दत्तो महामुने॥

Verse 55

विष्णुभक्तो युवा धीमान्पुत्रि त्वां परिणेष्यति । आ तृतीया तिथि यथा तद्वाक्यं तथ्यतां व्रजेत्

विष्णुभक्तो युवा धीमान् पुत्रि त्वां परिणेष्यति। आ तृतीया तिथिर्यावत्तद्वाक्यं सत्यतां व्रजेत्॥

Verse 56

तथा निमित्तमात्रं त्वं भव यत्नं समाचर । इति तद्वचनाद्राजन्विष्णुभक्तिपरायणम् । युवानं चापि धीमंतं त्वामनु प्राप्तवानहम्

तस्मात् त्वं निमित्तमात्रो भूत्वा यत्नं सम्यक् समाचर। इति तद्वचनात् राजन् विष्णुभक्तिपरायणं युवानं धीमन्तं त्वामनुगतः अहम्।

Verse 57

तद्गच्छ कार्यसिद्ध्यै त्वं हत्वा तं दुष्टदानवम् । आनयाशु महाबाहो शुभां मलयगंधिनीम्

तत् गच्छ कार्यसिद्ध्यै त्वं हत्वा तं दुष्टदानवम्। आनयाशु महाबाहो शुभां मलयगन्धिनीम्॥

Verse 58

सा तु विद्याधरी जीवेद्विलोक्य त्वां नरेश्वर । पार्वतीवचनाद्दुष्टं घातयिष्यत्ययत्नतः

सा तु विद्याधरी जीवेत् विलोक्य त्वां नरेश्वर। पार्वतीवचनाद् दुष्टं घातयिष्यत्ययत्नतः॥

Verse 59

इति नारदवाक्यं स निशम्यामित्रजिन्नृपः । अनल्पोत्कलिको जातो विद्याधरसुतां प्रति

इति नारदवाक्यं स निशम्य अमित्रजिन्नृपः। अनल्पोत्कलिको जातो विद्याधरसुतां प्रति॥

Verse 60

उपायं चापि पप्रच्छ गंतुं तां चंपकावतीम् । नारदेन पुनः प्रोक्तः स राजा गिरिराजजे

उपायं चापि पप्रच्छ गन्तुं तां चम्पकावतीम्। नारदेन पुनः प्रोक्तः स राजा गिरिराजजे॥

Verse 61

तूर्णमर्णवमासाद्य पूर्णिमादिवसे नृप । भवान्द्रक्ष्यति पोतस्थः कल्पवृंदारथस्थितम्

तूर्णमर्णवमासाद्य पूर्णिमादिवसे नृप । पोतस्थो भवान् द्रक्ष्यति कल्पवृन्दारथस्थिताम् ॥

Verse 62

तत्र दिव्यांगना काचिद्दिव्यपर्यंक संस्थिता । वीणामादाय गायंती गाथां गास्यति सुस्वरम्

तत्र दिव्याङ्गना काचिद् दिव्यपर्यङ्कसंस्थिता । वीणामादाय गायन्ती गाथां गास्यति सुस्वराम् ॥

Verse 63

यत्कर्मविहितं येन शुभं वाथ शुभेतरम् । स एव भुंक्ते तत्तथ्यं विधिसूत्रनियंत्रितः

यत्कर्म विहितं येन शुभं वाथ शुभेतरम् । स एव भुङ्क्ते तत्फलं विधिसूत्रनियन्त्रितः ॥

Verse 64

गाथामिमां सा संगीय सरथा स महीरुहा । सपर्यंका क्षणादेव मध्ये सिंधुं प्रवेक्ष्यति

गाथामिमां सा संगीय सरथा स महीरुहा । सपर्यङ्का क्षणादेव मध्ये सिन्धुं प्रवेक्ष्यति ॥

Verse 65

भवानप्यविशंकं च ततः पोतान्महार्णवे । तामनु व्रजतु क्षिप्रं यज्ञवाराहमास्तुवन्

भवानप्यविशङ्कं च ततः पोतात् महार्णवे । तामनु व्रजतु क्षिप्रं यज्ञवाराहमास्तुवन् ॥

Verse 66

ततो द्रक्ष्यसि पाताले नगरीं चंपकावतीम् । महामनोहरा राजन्सहितां बालयानया

ततः पाताले चम्पकावतीं नाम नगरीं त्वं द्रक्ष्यसि, राजन्—महामनोहराम्; अस्या बालयानया सहिता सा त्वां तत्र नेष्यति।

Verse 67

इत्युक्त्वांतर्हितो देवि स चतुर्मुखनंदनः । राजाप्यर्णवमासाद्य यथोक्तं परिलक्ष्य च

इत्युक्त्वा देवि स चतुर्मुखनन्दनः अन्तर्हितोऽभवत्। राजा अप्यर्णवं प्राप्य यथोक्तं परिलक्ष्य च।

Verse 68

विवेशांतःसमुद्रं च नगरीमाससाद ताम् । साथ विद्याधरी बाला नेत्रप्राघुणकी कृता

स अन्तःसमुद्रं विवेश, तां नगरीं चाससाद। तत्र सा विद्याधरी बाला नेत्रप्राघुणकीवाभवत्।

Verse 69

तेन राज्ञा त्रिजगती सौंदर्यश्रीरिवैकिका । पातालदेवतेयं वा ममनेत्रोत्सवाय किम्

तेन राज्ञा त्रिजगतीसौन्दर्यश्रीरिवैकिका दृश्यते स्म। पातालदेवतेयं वा मम नेत्रोत्सवाय किम्?

Verse 70

निरणायि मधुद्वेष्ट्रा स्रष्टुः सृष्टिविलक्षणा । कुहूराहुभयादेषा कांतिश्चांद्रमसी किमु

निरणायि मधुद्वेष्ट्रा स्रष्टुः सृष्टिविलक्षणा। कुहूराहुभयादेषा कान्तिश्चान्द्रमसी किमु?

Verse 71

योषिद्रूपं समाश्रित्य तिष्ठतेऽत्राकुतोऽभया । इत्थं क्षणं तां निर्वर्ण्य स राजागात्तदंतिकम्

योषिद्रूपं समाश्रित्य सा अत्र निःशङ्का तस्थौ—कुतो भयम्? इति क्षणं तां निरीक्ष्य स राजा तदन्तिकं जगाम।

Verse 72

सा विलोक्याथ तं बाला नितरां मधुराकृतिम् । विशालोरस्थलतलं प्रलंबतुलसीस्रजम्

अथ सा बाला तं विलोक्य नितरां मधुराकृतिं, विशालोरःस्थलतलं प्रलम्बतुलसीस्रजं च ददर्श।

Verse 73

शंखचक्रांकसुभग भुजद्वयविराजितम् । हरिनामाक्षरसुधा सुधौत रदनावलिम्

शङ्खचक्राङ्कसुभगैः भुजद्वयैर्विराजितं, हरिनामाक्षरसुधासुधौतां रदनावलिं च ददर्श।

Verse 74

भवानीभक्तिबीजोत्थं भूरुहं पुरुषाकृतिम् । मनोरथफलैः पूर्णमासीद्धृष्टतनूरुहा

भवानीभक्तिबीजोत्थं भूरुहं पुरुषाकृतिं यथा, मनोरथफलैः पूर्णं तमिव ददर्श; तस्याः तनोः रोमहर्षोऽभवत्।

Verse 75

दोलापर्यंकमुत्सृज्य ह्रीभरा नम्रकंधरा । वेपथुं च परिष्टभ्य बाला प्रोवाच भूपतिम्

दोलापर्यङ्कमुत्सृज्य ह्रीभरा नम्रकन्धरा, वेपथुं परिष्टभ्य सा बाला भूपतिं प्रोवाच।

Verse 76

कस्त्वमत्र कृतांतस्य भवनं मधुराकृते । प्राप्तो मे मंदभाग्यायाश्चेतोवृत्तिं निरुंधयन्

कस्त्वं त्विह कृतान्तस्य भवने मधुराकृते? मम मन्दभाग्यायाश्चित्तवृत्तिं निरुध्य स्थिरीकरोषि।

Verse 77

यावन्नायाति सुभग स कठोरतराकृतिः । अतिपर्याकुलीकृत्य त्रिलोकीं दानवो मुहुः

सुभग, यावन्नायाति स दानवः कठोरतराकृतिः; यो मुहुर्मुहुः त्रिलोकीम् अतिपर्याकुलीकरोति—तावत् (त्वं) शीघ्रं कुरु।

Verse 78

कंकालकेतुर्दुर्वृत्तस्त्ववध्यः परहेतिभिः । तावद्गुप्तं समातिष्ठ शस्त्रागारेति गह्वरे

कङ्कालकेतुर्दुर्वृत्तोऽन्यशस्त्रैस्त्ववध्यः; तस्मात् तावत् गुप्तं समातिष्ठ शस्त्रागारेऽस्मिन् गह्वरे।

Verse 79

न मे कन्याव्रतं भंक्तुं स समर्थ उमा वरात् । आगामिन्यां तृतीयायां परश्वः पाणिपीडनम्

उमावरात् स मे कन्याव्रतं भङ्क्तुं न समर्थः। आगामिन्यां तृतीयायां परश्वः पाणिपीडनं भविष्यति।

Verse 80

संचिकीर्षति दुष्टात्मा गतायुर्मम शापतः । मा तद्भीतिं कुरु युवंस्तत्कार्यं भविताचिरम्

स दुष्टात्मा किञ्चित् संचिकीर्षति; मम शापतः तस्यायुः क्षीणम्। तस्मात् तद्भीतिं मा कुरु; तस्य कार्यं शीघ्रं समाप्तिं यास्यति।

Verse 81

विद्याधर्येति चोक्तः स शस्त्रागारे निगूढवत् । स्थितो वीरो महाबाहुर्दानवागमने क्षणः

विद्याधर्येति चोक्तः स शस्त्रागारे निगूढवत् । स्थितो वीरो महाबाहुर्दानवागमने क्षणः

Verse 82

अथ सायं समायातो दानवो भीषणाकृतिः । त्रिशूलं कलयन्पाणौ मृत्योरपि भयावहम्

अथ सायं समायातो दानवो भीषणाकृतिः । त्रिशूलं कलयन्पाणौ मृत्योरपि भयावहम्

Verse 83

आगत्य दानवो रौद्रः प्रलयांबुदनिस्वनः । विद्याधरीं जगादेति मदाघूर्णितलोचनः

आगत्य दानवो रौद्रः प्रलयांबुदनिस्वनः । विद्याधरीं जगादेति मदाघूर्णितलोचनः

Verse 84

गृहाणेमानि रत्नानि दिव्यानि वरवर्णिनि । कन्यात्वं च परश्वस्ते पाणिग्राहादपैष्यति

गृहाणेमानि रत्नानि दिव्यानि वरवर्णिनि । कन्यात्वं च परश्वस्ते पाणिग्राहादपैष्यति

Verse 85

दासीनामयुतं प्रातर्दास्यामि तव सुंदरि । आसुरीणां सुरीणां च दानवीनां मनोहरम्

दासीनामयुतं प्रातर्दास्यामि तव सुंदरि । आसुरीणां सुरीणां च दानवीनां मनोहरम्

Verse 86

गंधर्वीणां नरीणां च किन्नरीणां शतंशतम् । विद्याधरीणां नागीनां यक्षिणीनां शतानि षट्

गन्धर्वीणां नारीणां च किन्नरीणां च शतशतम् । विद्याधरीणां नागीनां यक्षिणीनां च षट्शतानि (भविष्यन्ति) ।

Verse 87

राक्षसीनां शतान्यष्टौ शतमप्सरसां वरम् । एतास्ते परिचारिण्यो भविष्यंत्यमलाशये

राक्षसीनां शतान्यष्टौ शतमप्सरसां वरम् । एतास्ते परिचारिण्यो भविष्यन्त्यमलाशये ।

Verse 88

यावत्संपत्तिसंभारो दिक्पालानां गृहेषु वै । मत्परिग्रहतां प्राप्य तावतस्त्वमिहेश्वरी

यावत्सम्पत्तिसंभारो दिक्पालानां गृहेषु वै । मत्परिग्रहतां प्राप्य तावतस्त्वमिहेश्वरी ।

Verse 89

दिव्यान्भोगान्मया सार्धं भोक्ष्यसे मत्परिग्रहात् । कदा परश्वो भविता यस्मिन्वैवाहिको विधिः

दिव्यान्भोगान्मया सार्धं भोक्ष्यसे मत्परिग्रहात् । कदा परश्वो भविता यस्मिन्वैवाहिको विधिः ।

Verse 90

त्वदंगसंगसंस्पर्श सुखसंदोह मेदुरः । परां निर्वृतिमाप्स्यामि परश्वो निकटं यदि

त्वदङ्गसङ्गसंस्पर्शसुखसन्दोहमेदुरः । परां निर्वृतिमाप्स्यामि परश्वो निकटं यदि ।

Verse 91

मनोरथाश्चिरं यावद्यं मे हृदि समेधिताः । तान्कृतार्थी करिष्यामि परश्वस्तव संगमात्

मनसि मे चिरं यावद् ये मनोरथाः समेधिताः, तान् परश्वस्तव संगमात् कृतार्थान् करिष्यामि।

Verse 92

जित्वा देवान्रणे सर्वानिंद्रादीन्मृगलोचने । त्रैलोक्यैश्वर्यसंपत्तेस्त्वां करिष्यामि चेश्वरीम्

इन्द्रादीन् सर्वान् देवान् रणे जित्वा, मृगलोचने, त्रैलोक्यैश्वर्यसम्पत्तेः त्वां चेश्वरीं करिष्यामि।

Verse 93

आधायांके त्रिशूलं स्वे सुष्वापेति प्रलप्य सः । नरमांसवसास्वाद प्रमत्तो वीतसाध्वसः

स्वाङ्के त्रिशूलम् आधाय सः प्रलप्य सुष्वाप; नरमांसवसास्वादे प्रमत्तो वीतसाध्वसः।

Verse 94

वरं स्मरंती सा गौर्या विद्याधरकुमारिका । विज्ञाय तं प्रमत्तं च सुसुप्तं चातिनिर्भयम्

सा गौरी विद्याधरकुमारिका वरं स्मरन्ती, तं प्रमत्तं सुसुप्तं चातिनिर्भयं विज्ञाय।

Verse 95

आहूय तं नरवरं वरं सर्वांगसुंदरम् । विष्णुभक्तिकृतत्राणं प्राणनाथेति जल्प्य च

विष्णुभक्त्या कृतत्राणं सर्वाङ्गसुन्दरं तं नरवरं वरम् आहूय, ‘प्राणनाथ’ इति जल्प्य सा उवाच।

Verse 96

शूलं तदंकादादाय गृहाणेमं जहि द्रुतम् । इति त्रिशूलं बालातो बालार्कसदृशद्युति

शूलं तस्याङ्कादादाय गृहाणेमं जहि द्रुतम्—इत्युक्ते सा कन्या बालार्कसदृशद्युति त्रिशूलं तस्मादङ्कात् समाददे।

Verse 97

समादाय महाबाहुः स तदा मित्रजिन्नृपः । जहर्ष च जगादोच्चैर्बालायाश्चाभयं दिशन्

तदा महाबाहुः स मित्रजिन्नृपः तद् त्रिशूलं समादाय जहर्ष; बालायाश्चाभयं दिशन् उच्चैर्जगाद।

Verse 98

वामपादप्रहारेण तमाताड्य स निर्भयः । संस्मरंश्चक्रिणं चित्ते जगद्रक्षामणिं हरिम्

वामपादप्रहारेण तं प्रहृत्य स निर्भयः स्थितः; चित्ते चक्रिणं जगद्रक्षामणिं हरिं संस्मरन्।

Verse 99

जर्गाद तिष्ठ रे दुष्ट कन्याधर्षणलालस । युध्यस्वात्र मया सार्धं न सुप्तं हन्म्यहं रिपुम्

स जगाद—तिष्ठ रे दुष्ट, कन्याधर्षणलालस! अत्र मया सार्धं युध्यस्व; न सुप्तं रिपुं हन्म्यहम्।

Verse 100

इति संश्रुत्य संभ्रांत उत्थाय स दनोः सुतः । त्रिशूलं देहि मे कांते प्रोवाचेति मुहुर्मुहुः

इति श्रुत्वा संभ्रान्तः स दनोः सुत उत्थाय मुहुर्मुहुः—“त्रिशूलं देहि मे कान्ते” इति प्रोवाच।

Verse 110

त्वया कपटरूपेण बलिनः कैटभादयः । न बलेन हताः संख्ये हता एवच्छलेन हि

त्वया कपटरूपेण बलिनः कैटभादयः । न बलेन हताः संख्ये, हता एव छलैर्हि ते ॥

Verse 120

निजघान महाबाहुः स च प्राणाञ्जहौ क्षणात् । इत्थं कंकालकेतुं स निहत्य सुरकंपनम्

निजघान महाबाहुः स च प्राणाञ्जहौ क्षणात् । इत्थं कंकालकेतुं स निहत्य सुरकंपनम् ॥

Verse 130

अपि स्मृत्वा पुरीं यां वै काशीं त्रैलोक्यकांक्षिताम् । न नरो लिप्यते पापैस्तां विवेश स भूपतिः

अपि स्मृत्वा पुरीं यां वै काशीं त्रैलोक्यकांक्षिताम् । न नरो लिप्यते पापैस्तां विवेश स भूपतिः ॥

Verse 140

इति राज्ञोदिता राज्ञी प्रवक्तुमुपचक्रमे । इति कर्तव्यतां तस्य व्रतस्य सरहस्यकाम्

इति राज्ञोदिता राज्ञी प्रवक्तुमुपचक्रमे । इति कर्तव्यतां तस्य व्रतस्य सरहस्यकाम् ॥