Adhyaya 2

Verse 1

स्कंद उवाच । गभस्तिमालिनिगते काशीं त्रैलोक्यमोहिनीम् । पुनश्चिंतामवापोच्चैर्मंदरस्थो मुने हरः

स्कन्द उवाच—गभस्तिमालिनि गते, मुने, मन्दरस्थो हरः पुनः काशीं त्रैलोक्यमोहिनीं प्रति उच्चैश्चिन्तामवाप।

Verse 2

नाद्याप्यायांति योगिन्यो नाद्याप्यायाति तिग्मगुः । प्रवृत्तिरपि मे काश्याश्चित्रमत्यंत दुर्लभा

नाद्यापि योगिन्यः समायान्ति, नाद्यापि तिग्मगुः समायाति; तथापि मे काश्यां प्रवृत्तिः चित्रमत्यन्तदुर्निवार्या।

Verse 3

किमत्र चित्रं यत्काशी मदीयमपिमानसम् । निश्चलं चंचलयति गणना केतरेसुरे

किमत्र चित्रं यत् काशी मदीयमपि निश्चलं मानसं चञ्चलयति? केतरेऽसुरे गणना, या तया समा भवेत्।

Verse 4

अधाक्षिपमहं कामं त्रिजगज्जित्त्वरंदृशा । अहो काश्यभिलाषोत्र मामेव दुनुयात्तराम्

त्रिजगज्जित्त्वरं कामं मया दृष्टिमात्रेण अधाक्षिपम्; अहो, काश्यभिलाषोऽयं मामेव पुनरपि अधिकतरं दुनोति।

Verse 5

काशीप्रवृत्तिमन्वेष्टुं कं वा प्रहिणुयामितः । ज्ञातुं क एव निपुणो यतः स चतुराननः

काश्यां प्रवृत्तिवृत्तान्तं सम्यगन्वेष्टुमितः कं वा प्रहिणुयामि? ज्ञातुं क एव निपुणः—यतः स चतुराननः (ब्रह्मा) एव।

Verse 6

इत्याहूय विधातारं बहुमानपुरःसरम् । तत्रोपवेश्य श्रीकंठः प्रोवाच चतुराननम्

इत्युक्त्वा विधातारं बहुमानपूर्वकं समाहूय, तत्रोपवेश्य श्रीकण्ठः चतुराननं प्रति प्रोवाच।

Verse 7

योगिन्यः प्रेषिताः पूर्वं प्रेषितोथ सहस्रगुः । नाद्यापि ते निवर्तंते काश्याः कलशसंभव

पूर्वं योगिन्यः प्रेषिताः, ततः सहस्रगुरपि प्रेषितः; अद्यापि ते काश्याः न निवर्तन्ते, हे कलशसम्भव (अगस्त्य)।

Verse 8

सा समुत्सुकयेत्काशी लोकेश मम मानसम् । प्राकृतस्य जनस्येव चंचलाक्षीव काचन

सा काशी लोकेश, मम मानसं समुत्सुकयति; प्राकृतजनस्य हृदयं यथा काचित् चञ्चलाक्षी स्त्री।

Verse 9

मंदरेत्र रतिर्मे न भृशं सुंदरकंदरे । अनच्छतुच्छपानीये नक्रस्येवाल्पपल्वले

सुन्दरकन्दरयुक्तेऽपि मन्दरे मे रतिर्न भृशम्; अनच्छतुच्छपानीयेषु अल्पपल्वले नक्रस्येव न रमते।

Verse 10

ना बाधिष्ट तथा मां स तापो हालाहलोद्भवः । काशीविरहजन्मात्र यथा मामतिबाधते

न मां तथा बाधिष्ट स तापो हालाहलोद्भवः । काशीविरहजन्मात्रः शोकस्तु मामतिबाधते ॥

Verse 11

शीतरश्मिः शिरःस्थोपि वर्षन्पीयूषसीकरैः । काशीविश्लेषजं तापं नाहो गमयितुं प्रभुः

शीतरश्मिः शिरःस्थोऽपि वर्षन् पीयूषसीकरैः । काशीविश्लेषजं तापं नाहो गमयितुं प्रभुः ॥

Verse 12

विधे विधेहि मे कार्यमार्य धुर्य महामते । याहि काशीमितस्तूर्णं यतस्व च ममेहिते

विधे विधेहि मे कार्यमार्य धुर्य महामते । याहि काशीमितस्तूर्णं यतस्व च ममेहिते ॥

Verse 13

ब्रह्मंस्त्वमेव तद्वेत्सि काशी त्यजनकारणम् । मंदोपि न त्यजेत्काशीं किमु यो वेत्ति किंचन

ब्रह्मंस्त्वमेव तद्वेत्सि काशी त्यजनकारणम् । मन्दोऽपि न त्यजेत्काशीं किमु यो वेत्ति किंचन ॥

Verse 14

अद्यैव किं न गच्छेयं काशीं ब्रह्मन्स्वमायया । दिवोदासं स्वधर्मस्थं न तूल्लंघितुमुत्सहे

अद्यैव किं न गच्छेयं काशीं ब्रह्मन् स्वमायया । दिवोदासं स्वधर्मस्थं न तूल्लङ्घितुमुत्सहे ॥

Verse 15

विधे सर्वविधेयानि त्वमेव विदधासि यत् । इति चेति च वक्तव्यं त्वय्यपार्थमतोखिलम्

विधे सर्वविधेयानि त्वमेव विदधासि यतः। अतस्त्वयि ‘इति’ ‘चेत्’ इत्यादि वचनं सर्वमपार्थकं, सशर्तकथनं निष्फलमेव॥

Verse 16

अरिष्टं गच्छ पंथास्ते शुभोदर्को भवत्वलम् । आदायाज्ञां विधि मूर्ध्नि ययौ वाराणसीं मुदा

अरिष्टं गच्छ; पन्थास्ते शुभोदर्को भवत्वलम्। इत्युक्त्वा, आज्ञां मूर्ध्न्यादाय विधिर्मुदा वाराणसीं ययौ॥

Verse 17

सितहंसरथस्तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । कृतकृत्यमिवात्मानममन्यत तदात्मभूः

सितहंसरथस्तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम्। आत्मभूस्तदानीं स्वात्मानं कृतकृत्यमिवामन्यत॥

Verse 18

हंसयानफलं मेद्य जातं काशीसमागमे । काशी प्राप्तौ यतः प्रोक्ता अंतरायाः पदेपदे

हंसयानफलं मेद्य जातं काशीसमागमे। काशीप्राप्तौ यतः प्रोक्ता अन्तरायाः पदेपदे॥

Verse 19

दृशि धातुरभूद्य मदृशो प्राप्य सान्वयः । स्पष्टं दृष्टिपथं प्राप्ता यदेषाऽनंदवाटिका

दृशि धातुरभूद्य मदृशो प्राप्य सान्वयः। स्पष्टं दृष्टिपथं प्राप्ता यदेषाऽनन्दवाटिका॥

Verse 20

स्वयं सिंचति या मद्भिः स्वाभिः स्वर्गतरंगिणी । यत्रानंदमया वृक्षा यत्रानंदमया जनाः

तत्र स्वर्गतरङ्गिणी स्वकीयैर्मद्भिः स्वयमेव भूमिं सिञ्चति। यत्र वृक्षाः आनन्दमयाः, यत्र जनाश्च आनन्दमयाः॥

Verse 21

निर्विशंति सदा काश्यां फलान्यानंदवंत्यपि । सदैवानंदभूः काशी सदैवानंददः शिवः

काश्यां सदा आनन्दवन्ति फलानि निर्विशन्ति। सदैव आनन्दभूः काशी, सदैव आनन्ददः शिवः॥

Verse 22

आनंदरूपा जायंते तेन काश्यां हि जंतवः । चरणौ चरितुं वित्तस्तावेव कृतिनामिह

तस्मात् काश्यां हि जन्तवः आनन्दरूपा जायन्ते। इह तावेव कृतिनां चरणौ, यौ अस्मिन् स्थाने चरितुं समर्थौ॥

Verse 23

चरणौ विचरेतांयौ विश्वभर्तृ पुरी भुवि । तावेव श्रवणौ श्रोतुं संविदा ते बहुश्रुतौ

विश्वभर्तुः पुरीं भुवि विचरितुं यौ चरणौ योग्यौ, तावेव। तथा संविदा श्रोतुं यौ श्रवणौ, तौ बहुश्रुतौ एव॥

Verse 24

इह श्रुतिमतां पुंसां याभ्यां काशी श्रुता सकृत् । तदेव मनुते सर्वं मनस्त्विह मनस्विनाम

इह श्रुतिमतां पुंसां याभ्यां काशी सकृच्छ्रुता, तेषां मनः तदेव सर्वं मन्यते; मनस्विनां मनस्तत्रैव निश्चलम्॥

Verse 25

येनानुमन्यते चैषा काशी सर्वप्रमाणभूः । बुद्धिर्बुध्यति सा सर्वमिह बुद्धिमतां सताम् । ययैतद्धूर्जटेर्धाम धृतं स्व विषयीकृतम्

यया बुद्ध्या सर्वप्रमाणभूता काशी अनुमन्यते, सैव बुद्धिः सतां बुद्धिमतां सर्वमिह बोधयति। तया एव धूर्जटेर्धाम एतत् धृतं स्वविषयी कृतं च।

Verse 26

वरं तृणानि धान्यानि तानि वात्याहतान्यपि । काश्यां यान्या पतंतीह न जनाः काश्यदर्शनाः

वरं तृणानि धान्यानि वात्याहतान्यपि; काश्यां यान्यपि पतन्तीह, न तु जनाः काश्यदर्शनवर्जिताः।

Verse 27

अद्य मे सफलं चायुः परार्धद्वय संमितम् । यस्मिन्सति मया प्रापि दुष्प्रापा काशिका पुरी

अद्य मे सफलं चायुः परार्धद्वयसंमितम्; यस्मिन् सति मया प्राप्ता दुष्प्रापा काशिका पुरी।

Verse 28

अहो मे धर्मसंपत्तिरहोमे भाग्यगौरवम् । यदद्राक्षिषमद्याहं काशीं सुचिर चिंतिताम्

अहो मे धर्मसंपत्तिरहो मे भाग्यगौरवम्; यदद्याहं अद्राक्षिषं काशीं सुचिरचिन्तिताम्।

Verse 29

अद्य मे स्वतपो वृक्षो मनोरथफलैरलम् । शिवभक्त्यंबुना सिक्तः फलितोति बृहत्तरैः

अद्य मे स्वतपोवृक्षो मनोरथफलैरलम्; शिवभक्त्यम्बुना सिक्तः फलितोऽति बृहत्तरैः।

Verse 30

मया व्यधायि बहुधा सृष्टिः सृष्टिं वितन्वता । परमन्यादृशी काशी स्वयं विश्वेश निर्मितिः

मया सृष्टिं वितन्वता बहुधा सृष्टयो व्यधाय्यन्त; परं काशी सर्वथा अन्यादृशी—सा तु स्वयं विश्वेशेन (शिवेन) निर्मिता।

Verse 31

इति हृष्टमना वेधा दृष्ट्वा वाराणसीं पुरीम् । वृद्धब्राह्मणरूपेण राजानं च ददर्श ह

इति हृष्टमना वेधा वाराणसीं पुरीं दृष्ट्वा, वृद्धब्राह्मणरूपेण राजानं च ददर्श ह।

Verse 32

जलार्द्राक्षतपाणिश्च स्वस्त्युक्त्वा पृथिवीभुजे । कृतप्रणामो राज्ञाथ भेजे तद्दत्तमासनम्

जलार्द्राक्षतपाणिः स्वस्त्युक्त्वा पृथिवीभुजे, कृतप्रणामो राज्ञाथ तद्दत्तमासनं भेजे।

Verse 33

कृतमानो नृपतिना सोभ्युत्थानासनादिभिः । विप्रो व्यजिज्ञपद्भूपं पृष्टागमनकारणम्

नृपतिना सोऽभ्युत्थानासनादिभिः कृतमानः; विप्रो भूपं व्यजिज्ञपत्—पृष्टागमनकारणम्।

Verse 34

ब्राह्मण उवाच । भूपाल बहुकालीनोस्म्यहमत्र चिरंतनः । त्वं तु मां नैव जानासि जाने त्वां हि रिपुंजयम्

ब्राह्मण उवाच—भूपाल, बहुकालीनोऽस्म्यहं अत्र चिरन्तनः; त्वं तु मां नैव जानासि, जाने त्वां हि रिपुञ्जयम्।

Verse 35

परःशता मया दृष्टा राजानो भूरिदक्षिणाः । विजितानेकसंग्रामा यायजूका जितेंद्रियाः

परःशतं मया दृष्टा राजानो भूरिदक्षिणाः । विजितानेकसंग्रामा यायजूका जितेन्द्रियाः ॥

Verse 36

विनिष्कृतारिषड्वर्गाः सुशीलाः सत्त्वशालिनः । श्रुतस्यपारदृश्वानो राजनीतिविचक्षणाः

विनिष्कृतारिषड्वर्गाः सुशीलाः सत्त्वशालिनः । श्रुतस्यपारदृश्वानो राजनीतिविचक्षणाः ॥

Verse 37

दयादाक्षिण्यनिपुणाः सत्यव्रतपरायणाः । क्षमया क्षमयातुल्या गांभीर्यजितसागराः

दयादाक्षिण्यनिपुणाः सत्यव्रतपरायणाः । क्षमया क्षमयातुल्या गांभीर्यजितसागराः ॥

Verse 38

जितरोषरयाः शूराः सौम्यसौंदर्यभूमयः । इत्यादि गुणसंपन्नाः सुसंचितयशोधनाः

जितरोषरयाः शूराः सौम्यसौन्दर्यभूमयः । इत्यादिगुणसंपन्नाः सुसञ्चितयशोधनाः ॥

Verse 39

परं द्वित्राः पवित्रा ये राजर्षे तव सद्गुणाः । तेष्वेषु राजसु मम प्रायशो न दृशं गताः

परं द्वित्राः पवित्रा ये राजर्षे तव सद्गुणाः । तेष्वेषु राजसु मम प्रायशो न दृशं गताः ॥

Verse 40

प्रजानिजकुटुंबस्त्वं त्वं तु भूदेवदैवतः । महातपः सहायस्त्वं पथानान्ये तथा नृपाः

प्रजाः स्वकुटुम्बवत् पालयसि; त्वं तु भूदेवानां देवतैव। महातपसां सहायोऽसि; अन्ये नृपाः केवलं लौकिकमार्गसहायाः।

Verse 41

धन्यो मान्योसि च सतां पूजनीयोसि सद्गुणैः । देवा अपि दिवोदास त्वत्त्रासान्न विमार्गगाः

धन्योऽसि मान्योऽसि च सतां मध्ये; सद्गुणैः पूजनीयोऽसि। देवा अपि दिवोदास, त्वत्त्रासान्न विमार्गगाः।

Verse 42

किं नः स्तुत्या तव नृप द्विजानामस्पृहावताम् । किं कुर्मस्त्वद्गुणग्रामाः स्तावकान्नः प्रकुर्वते

किं नः स्तुत्या तव नृप, द्विजानामस्पृहावताम्? किं कुर्मः—त्वद्गुणग्रामाः स्तावकान्नः प्रकुर्वते।

Verse 43

गोष्ठी तिष्ठत्वियं तावत्प्रस्तुतं स्तौमि सांप्रतम् । यष्टुकामोस्म्यहं राजंस्त्वां सहायमतो वृणे

गोष्ठी तिष्ठत्वियं तावत्; प्रस्तुतं स्तौमि साम्प्रतम्। यष्टुकामोऽस्मि राजन्, त्वां सहायमतो वृणे।

Verse 44

त्वया राजन्वती चैषाऽवनिः सर्वर्धिभाजनम् । अहं चास्तिधनो राजन्न्यायोपात्तमहाधनः

त्वया राजन्वता चैषाऽवनिः सर्वर्धिभाजनम्। अहं चास्तिधनो राजन्, न्यायोपात्तमहाधनः।

Verse 46

संचितं यद्धनं पुंभिर्नयसन्मार्गगामिभिः । तत्काश्यां विनियुज्येत क्लेशायेतरथा भवेत्

यत् धनं पुंभिः असन्मार्गगामिभिः संचितं, तत् काश्यां धर्मार्थं विनियोज्येत; अन्यथा तदेव धनं क्लेशहेतुः भवेत्।

Verse 47

महिमानं परं काश्याः कोपि वेद न भूपते । ऋते त्रिनयनाच्छंभोः सर्वज्ञानप्रदायिनः

हे भूपते, काश्याः परं महिमानं कोऽपि न वेत्ति; त्रिनयनात् शम्भोः, सर्वज्ञानप्रदायिनः, ऋते।

Verse 48

मन्ये धन्यतरोसि त्वं बहुजन्मशतार्जितैः । सुकृतैः पासि यत्काशीं विश्वभर्तुः परां तनुम्

त्वं धन्यतरोऽसि इति मन्ये; बहुजन्मशतार्जितैः सुकृतैः विश्वभर्तुः परां तनुं काशीम् पश्यसि यत्।

Verse 49

इयं च राजधानी ते कर्मभूमावनुत्तमा । यस्यां कृतानां कार्याणां संवर्तेपि न संक्षयः

इयं ते राजधानी कर्मभूमौ अनुत्तमा; यस्यां कृतानां कार्याणां संवर्तेऽपि न संक्षयः।

Verse 50

विश्वेशानुग्रहेणैव त्वयैषा पाल्यते पुरी । एकस्याप्यवनात्काश्यां त्रैलोक्यमवितं भवेत्

विश्वेशानुग्रहेणैव त्वया एषा पुरी पाल्यते; काश्यां एकस्यापि अवनात् त्रैलोक्यमिव अवितं भवेत्।

Verse 51

अन्यच्च ते हितं वच्मि यदि ते रोचतेऽनघ । प्रीणनीयः सदैवैको विश्वेशः सर्वकर्मभिः

अन्यच्च ते हितं वच्मि यदि ते रोचतेऽनघ । सर्वकर्मभिः सदैवैकः विश्वेशः प्रीणनीयः ॥

Verse 52

अन्यदेवधिया राजन्विश्वेशं पश्य मा क्वचित् । ब्रह्मविष्ण्विंद्र चंद्रार्का क्रीडेयं तस्य धूर्जटेः

अन्यदेवधिया राजन् विश्वेशं पश्य मा क्वचित् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्रार्काः क्रीडेयं तस्य धूर्जटेः ॥

Verse 53

विप्रैरुदर्कमिच्छद्भिः शिक्षणीया यतो नृपाः । अतस्तव हितं ख्यातं किं वा मे चिंतयानया

विप्रैरुदर्कमिच्छद्भिः शिक्षणीया यतो नृपाः । अतस्तव हितं ख्यातं किं वा मे चिन्तयानया ॥

Verse 54

इति जोषं स्थितं विप्रं प्रत्युवाच नृपोत्तमः । सर्वं मया हृदि धृतं यत्त्वयोक्तं द्विजोत्तम

इति जोषं स्थितं विप्रं प्रत्युवाच नृपोत्तमः । सर्वं मया हृदि धृतं यत्त्वयोक्तं द्विजोत्तम ॥

Verse 55

राजोवाच । अहं यियक्षमाणस्य तव साहाय्यकर्मणि । दासोस्मि यज्ञसंभारान्नयमेको शतोऽखिलान्

राजोवाच । अहं यियक्षमाणस्य तव साहाय्यकर्मणि । दासोऽस्मि यज्ञसम्भारान् नयाम्येको शतोऽखिलान् ॥

Verse 56

यदस्ति मेखिलं तत्र सप्तांगेपि भवान्प्रभुः । यजस्वैकमनाब्रह्मन्सिद्धं मन्यस्व वांछितम्

यन्मम किञ्चिदस्ति सर्वं तत्र, राज्यस्य सप्ताङ्गैः सह, भवान् प्रभुः। हे ब्रह्मन्, एकाग्रचित्तः क्रतुं यजस्व; वाञ्छितं सिद्धमेव मन्यस्व।

Verse 57

राज्यं करोमि यद्ब्रह्मन्स्वार्थं तन्न मनागपि । पुत्रैः कलत्रैर्देहेनपरोपकृतये यते

हे ब्रह्मन्, यदहं राज्यं करोमि, तत् स्वार्थाय न मनागपि। पुत्रैः कलत्रैः देहेन च, परोपकृतये एव यतेऽहम्।

Verse 58

राज्ञां क्रतुक्रियाभ्योपि तीर्थेभ्योपि समंततः । प्रजापालनमेवैको धर्मः प्रोक्तो मनीषिभिः

राज्ञां क्रतुक्रियाभ्यः अपि, तीर्थेभ्यः अपि समन्ततः, प्रजापालनमेवैकः परमो धर्मः इति मनीषिभिः प्रोक्तम्।

Verse 59

प्रजासंतापजोवह्निर्वज्राग्नेरपि दारुणः । द्वित्रान्दहति वज्राग्निः पूर्वो राज्यं कुलं तनुम्

प्रजासन्तापजः वह्निः वज्राग्नेरपि दारुणः। वज्राग्निः द्वित्रान् दहति; स तु पूर्वः राज्यं कुलं तनुं च भस्मसात् करोति।

Verse 60

यदावभृथसिस्रासुर्भवेयं द्विजसत्तम । तदा विप्रपदांभोभिरभिषेकं करोम्यहम्

हे द्विजसत्तम, यदा अहम् अवभृथसिस्रासुः भवामि, तदा विप्रपदाम्भोभिः एव अभिषेकं करोमि अहम्।

Verse 61

हवनं ब्राह्मणमुखे यत्करोमि द्विजोत्तम । मन्ये क्रतुक्रियाभ्योपि तद्विशिष्टं महामते

द्विजोत्तम, ब्राह्मणमुखे यदहं हवनं करोमि, तन्महामते महाक्रतूनां क्रियाभ्यः अपि विशिष्टतरं मन्ये।

Verse 62

अभिलाषेषु सर्वेषु जागर्त्येको हृदीह मे । अद्यापि मार्गणः कोपि द्रष्टव्यः स्वतनोरपि

सर्वेष्वभिलाषेषु मे हृदि जागर्ति एक एव—अद्यापि कश्चिद् मार्गणीयो, यस्मै स्वतनोरपि योग्यं दातुं शक्यते।

Verse 63

अहो अहोभिर्बहुभिः फलितो मे मनोरथः । यत्त्वं मेद्य गृहे प्राप्तः किंचित्प्रार्थयितुं द्विज

अहो अहो इति बहुभिः शब्दैः कृतैः, मे मनोरथः फलितः—यत्त्वं अद्य मे गृहे प्राप्तः, किंचित् प्रार्थयितुं, हे द्विज।

Verse 64

एकाग्रमानसो विप्र यज्ञान्विपुलदक्षिणान् । बहून्यजकृतं विद्धि साहाय्यं सर्ववस्तुषु

विप्र, एकाग्रमानसः सन् विपुलदक्षिणान् बहून् यज्ञान् कुरु; सर्ववस्तुषु साहाय्यं मया कृतं विद्धि।

Verse 65

इति राज्ञो महाबुद्धेर्धर्मशीलस्य भाषितम् । श्रुत्वा तुष्टमनाः स्रष्टा क्रतुसंभारमाहरत्

इति धर्मशीलस्य महाबुद्धेः राज्ञो भाषितं श्रुत्वा, तुष्टमनाः स्रष्टा क्रतुसंभारान् आहरत्।

Verse 66

साहाय्यं प्राप्य राजर्षेर्दिवोदासस्य पद्मभूः । इयाज दशभिः काश्यामश्वमेधैर्महामखैः

राजर्षेर्दिवोदासस्य साहाय्यं प्राप्य पद्मभूर्ब्रह्मा काश्यां दशभिरश्वमेधैर्महामखैः सम्यगियाज।

Verse 67

अद्यापि होमधूमोघैर्यद्व्याप्तं गगनांतरम् । तदा प्रभृति न व्योम नीलिमानं जहात्यदः

अद्यापि तत्र गगनान्तरं होमधूमोघैर्व्याप्तमिव दृश्यते; तदा प्रभृति तद्व्योम नीलिमानं न जहाति।

Verse 68

तीर्थं दशाश्वमेधाख्यं प्रथितं जगतीतले । तदा प्रभृति तत्रासीद्वाराणस्यां शुभप्रदम्

ततः स तीर्थो जगतीतले ‘दशाश्वमेध’ इति प्रथितः; तदा प्रभृति वाराणस्यां शुभप्रदः सन्नवतिष्ठते।

Verse 69

पुरा रुद्रसरो नाम तत्तीर्थं कलशोद्भव । दशाश्वमेधिकं पश्चाज्जातं विधिपरिग्रहात्

पुरा कलशोद्भवागस्त्य, तत्तीर्थं ‘रुद्रसरः’ इति नाम्ना आसीत्; पश्चाद्विधेः परिग्रहात् ‘दशाश्वमेधिकम्’ अभवत्।

Verse 70

स्वर्धुन्यथ ततः प्राप्ता भगीरथसमागमात् । अतीव पुण्यवज्जातमतस्तत्तीर्थमुत्तमम्

ततः स्वर्धुनी भगीरथसमागमात् तत्र प्राप्ता; अतस्तत्तीर्थमत्यन्तपुण्यवदभवदुत्तमं च।

Verse 71

विधिर्दशाश्वमेधेशं लिंगं संस्थाप्य तत्र वै । स्थितवान्न गतोद्यापि क्वापि काशीं विहाय तु

विधिर्दशाश्वमेधेशाख्यं लिङ्गं तत्र प्रतिष्ठाप्य वै । तत्रैव स्थितवानद्यापि न क्वापि गतवान् काशीं विहाय तु ॥

Verse 72

राज्ञो धर्मरतेस्तस्य च्छिद्रं नावाप किंचन । अतः पुरारेः पुरतो व्रजित्वा किं वदेद्विधिः

राज्ञो धर्मरतेस्तस्य छिद्रं नावाप किंचन । अतः पुरारेः पुरतो व्रजित्वा किं वदेद्विधिः ॥

Verse 73

क्षेत्रप्रभावं विज्ञाय ध्यायन्विश्वेश्वरं शिवम् । ब्रह्मेश्वरं च संस्थाप्य विधिस्तत्रैव संस्थितः

क्षेत्रप्रभावं विज्ञाय ध्यायन् विश्वेश्वरं शिवम् । ब्रह्मेश्वरं च संस्थाप्य विधिस्तत्रैव संस्थितः ॥

Verse 74

परातनुरियं काशी विश्वेशस्येति निश्चितम् । अस्याः संसेवनाच्छंभुर्न कुप्यति पुरो मयि

परातनुरियं काशी विश्वेशस्येति निश्चितम् । अस्याः संसेवनाच्छम्भुर्न कुप्यति पुरो मयि ॥

Verse 75

कः प्राप्य काशीं दुर्मेधाः पुनस्त्यक्तुमिहेह ते । अनेकजन्मजनितकर्मनिर्मूलनक्षमाम्

कः प्राप्य काशीं दुर्मेधाः पुनस्त्यक्तुमिहेह ते । अनेकजन्मजनितकर्मनिर्मूलनक्षमाम् ॥

Verse 76

विश्वसंतापसंहर्तुः स्थाने विश्वपतेस्तनुः । संताप्यतेतरां काश्या विश्लेषज महाग्निना

विश्वसंतापसंहर्तुः प्रभोः स्थाने जगत्पतेस्तनुः। काश्यां तु विरहजमहाग्निना अत्यन्तं संताप्यते॥

Verse 77

प्राप्य काशीं त्यजेद्यस्तु समस्ताघौघनाशिनीम् । नृपशुः स परिज्ञेयो महासौख्यपराङमुखः

समस्ताघौघनाशिनीं काशीं प्राप्य यो त्यजेत्। स नृपशुः परिज्ञेयः महासौख्यपराङ्मुखः॥

Verse 78

निर्वाणलक्ष्मीं यः कांक्षेत्त्यक्त्वा संसारदुर्गतिम् । तेन काशी न संत्याज्या यद्याप्तैशादनुग्रहात्

संसारदुर्गतिं त्यक्त्वा निर्वाणलक्ष्मीं यः काङ्क्षेत्। तेन काशी न संत्याज्या यद्याप्ता शादनुग्रहात्॥

Verse 79

यः काशीं संपरित्यज्य गच्छेदन्यत्र दुर्मतिः । तस्य हस्ततलाद्गच्छेच्चतुर्वर्गफलोदयः

यो काशीं संपरित्यज्य दुर्मतिरन्यत्र गच्छति। तस्य हस्ततलादेव चतुर्वर्गफलोदयः प्रच्यवते॥

Verse 80

निबर्हणी मधौघस्य सुपुण्य परिबृंहिणीम् । कः प्राप्य काशीं दुर्मेधास्त्यजेन्मोक्षसुखप्रदाम्

मधौघस्य निबर्हणीं सुपुण्यपरिबृंहिणीम्। मोक्षसुखप्रदां काशीं कः प्राप्य दुर्मेधास्त्यजेत्॥

Verse 81

सत्यलोके क्व तत्सौख्यं क्व सौख्यं वैष्णवे पदे । यत्सौख्यं लभ्यते काश्यां निमेषार्धनिषेवणात्

सत्यलोके क्व तत्सौख्यं क्व सौख्यं वैष्णवे पदे । यत्सौख्यं लभ्यते काश्यां निमेषार्धनिषेवणात् ॥

Verse 82

वाराणसीगुणगणान्निर्णीय द्रुहिणस्त्विति । व्यावृत्य मंदरगिरिं न पुनः प्रत्यगान्मुने

वाराणसीगुणगणान्निर्णीय द्रुहिणस्त्विति । व्यावृत्य मंदरगिरिं न पुनः प्रत्यगान्मुने ॥

Verse 83

स्कंद उवाच । मित्रावरुणयोः पुत्र महिमानं ब्रवीमि ते । काश्यां दशाश्वमेधस्य सर्वतीर्थशिरोमणेः

स्कन्द उवाच । मित्रावरुणयोः पुत्र महिमानं ब्रवीमि ते । काश्यां दशाश्वमेधस्य सर्वतीर्थशिरोमणेः ॥

Verse 84

दशाश्वमेधिकं प्राप्य सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदक्षयमिहेरितम्

दशाश्वमेधिकं प्राप्य सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदक्षयमिहेरितम् ॥

Verse 85

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो दे वतार्चनम् । संध्योपास्तिस्तर्पणं च श्राद्धं पितृसमर्चनम्

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । संध्योपास्तिस्तर्पणं च श्राद्धं पितृसमर्चनम् ॥

Verse 86

दृष्ट्वा दशाश्वमेधेशं सर्वपापैः प्रमुच्यते

दशाश्वमेधेशं दृष्ट्वा नरः सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 87

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे प्राप्य प्रतिपदं तिथिम् । दशाश्वमेधिके स्नात्वा मुच्यते जन्मपातकैः

ज्येष्ठमासि सितपक्षे प्रतिपदं तिथिं प्राप्य दशाश्वमेधिके स्नात्वा जन्मपातकैः मुच्यते।

Verse 88

ज्येष्ठे शुक्ल द्वितीयायां स्नात्वा रुद्रसरोवरे । जन्मद्वयकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ज्येष्ठे शुक्लद्वितीयायां रुद्रसरोवरे स्नात्वा जन्मद्वयकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति।

Verse 89

एवं सर्वासु तिथिषु क्रमस्नायी नरोत्तमः । आशुक्लपक्षदशमि प्रतिजन्माघमुत्सृजेत्

एवं सर्वासु तिथिषु क्रमस्नायी नरोत्तमः आशुक्लपक्षदशमीं यावत् प्रतिजन्माघमुत्सृजेत्।

Verse 90

तिथिं दशहरां प्राप्य दशजन्माघहारिणीम् । दशाश्वमेधिके स्नातो यामीं पश्येन्न यातनाम्

दशहरां तिथिं प्राप्य दशजन्माघहारिणीम्। दशाश्वमेधिके स्नातो यामीं पश्येन्न यातनाम्॥

Verse 91

लिंगं दशाश्वमेधेशं दृष्ट्वा दशहरा तिथौ । दशजन्मार्जितैः पापैस्त्यज्यते नात्र संशयः

दशहरा-तिथौ दशाश्वमेधेश-लिङ्गं दृष्ट्वा जनो दशजन्मार्जितैः पापैः सर्वैः प्रमुच्यते—नात्र संशयः।

Verse 92

स्नातो दशहरायां यः पूजयेल्लिंगमुत्तमम् । भक्त्या दशाश्वमेधेशं न तं गर्भदशा स्पृशेत्

दशहरायां स्नात्वा यो भक्त्या दशाश्वमेधेशं लिङ्गमुत्तमं पूजयेत्, तं गर्भदशा पुनर्न स्पृशेत्।

Verse 93

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पक्षं रुद्रसरे नरः । कुर्वन्वै वार्षिकीं यात्रां न विघ्नैरभिभूयते

ज्येष्ठमासे सितपक्षे रुद्रसरे नरः पक्षं वार्षिकीं यात्रां कुर्वन् विघ्नैरभिभूयते न।

Verse 94

दशाश्वमेधावभृथैर्यत्फलं सम्यगाप्यते । दशाश्वमेधे तन्नूनं स्नात्वा दशहरा तिथौ

दशाश्वमेधे दशहरा-तिथौ स्नात्वा यत्फलं दशाश्वमेधावभृथैः सम्यगाप्यते, तदेव नूनं लभ्यते।

Verse 95

स्वर्धुन्याः पश्चिमे तीरे नत्वा दशहरेश्वरम् । न दुर्दशामवाप्नोति पुमान्पुण्यतमः क्वचित्

स्वर्धुन्याः पश्चिमे तीरे दशहरेश्वरं नत्वा पुमान् पुण्यतमः कदाचिदपि दुर्दशां नाप्नोति।

Verse 96

यत्काश्यां दक्षिणद्वारमंतर्गेहस्य कीर्त्यते । तत्र ब्रह्मेश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मलोके महीयते

यत् काश्यां अन्तर्गृहस्य दक्षिणद्वारत्वेन प्रसिद्धं, तत्र ब्रह्मेश्वरं दृष्ट्वा जनो ब्रह्मलोके मह्यते।

Verse 97

इति ब्राह्मणवेषेण वाराणस्यां महाधिया । द्रुहिणेन स्थितं तावद्यावद्विश्वेश्वरागमः

इति ब्राह्मणवेषेण महाधिया द्रुहिणः वाराणस्यां तावत् स्थितवान्, यावद् विश्वेश्वरस्य आगमनम्।

Verse 98

दिवोदासोपि राजेंद्रो वृद्धब्राह्मणरूपिणे । ब्रह्मणे कृतयज्ञाय ब्रह्मशालामकल्पयत्

दिवोदासोऽपि राजेन्द्रः वृद्धब्राह्मणरूपिणे ब्रह्मणे यज्ञार्थं मनोहरां ब्रह्मशालामकल्पयत्।

Verse 99

ब्रह्मेश्वरसमीपे तु ब्रह्मशाला मनोहरा । ब्रह्मा तत्रावसद्व्योम ब्रह्मघोषैर्निनादयन्

ब्रह्मेश्वरसमीपे मनोहरा ब्रह्मशाला आसीत्; तत्र ब्रह्मा व्योम ब्रह्मघोषैः वेदनिनादैश्च निनादयन् अवसत्।

Verse 100

इति ते कथितो ब्रह्मन्महिमातिमहत्तरः । दशाश्वमेधतीर्थस्य सर्वाघौघविनाशनः

इति ते ब्रह्मन् दशाश्वमेधतीर्थस्य अतिमहत्तरं माहात्म्यं कथितम्—यत् सर्वाघौघविनाशनम्।

Verse 101

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं श्रावयित्वा तथैव च । ब्रह्मलोकमवाप्नोति श्रद्धया मानवोत्तमः

इमं पुण्यमध्यायं श्रुत्वा तथा परेषां श्रावयित्वा च, श्रद्धावान् मानवोत्तमः ब्रह्मलोकमवाप्नोति।