Adhyaya 19

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य तपोराशे काश्यां लिंगानि यानि वै । सेवितानि नृणां मुक्त्यै भवेयुर्भावितात्मनाम्

स्कन्द उवाच । शृण्वागस्त्य तपोराशे काश्यां लिङ्गानि यानि वै । सेवितानि नृणां मुक्त्यै भवेयुर्भावितात्मनाम् ॥

Verse 2

कृत्तिप्रावरणं यत्र कृतं देवेन लीलया । रुद्रावास इति ख्यातं तत्स्थानं सर्वसिद्धिदम्

यत्र देवेन लीलया कृत्तिप्रावरणं कृतम् । रुद्रावास इति ख्यातं तत्स्थानं सर्वसिद्धिदम् ॥

Verse 3

स्थिते तत्रोमया सार्धं स्वेच्छया कृत्तिवाससि । आगत्य नंदी विज्ञप्तिं चक्रे प्रणतिपूर्वकम्

तत्र कृत्तिवासे स्वेच्छया उमया सह स्थिते सति नन्दी प्रणतिपूर्वकं समागत्य सादरं विज्ञप्तिं चकार।

Verse 4

देवदेवेश विश्वेश प्रासादाः सुमनोहराः । सर्वरत्नमया रम्याः साष्टाषष्टिरभूदिह

देवदेवेश विश्वेश, इह सुमनोहराः सर्वरत्नमया रम्याः अष्टाषष्टिः प्रासादाः समभवन्।

Verse 5

भूर्भुवःस्वस्तले यानि शुभान्यायतनानि हि । मुक्तिदान्यपि तानीह मयानीतानि सर्वतः

भूर्भुवःस्वस्तले यानि शुभान्यायतनानि, मुक्तिदान्यपि, तानि सर्वाणि मया सर्वतः समानीतानि इह।

Verse 6

यतो यच्च समानीतं यत्र यच्च कृतास्पदम् । कथयिष्याम्यहं नाथ क्षणं तदवधार्यताम्

यतः यच्च समानीतं यत्र यच्च कृतास्पदं, तत् सर्वं नाथ कथयिष्यामि; क्षणं तदवधार्यताम्।

Verse 7

स्थाणुर्नाम महालिंगं देवदेवस्य मोक्षदम् । कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतं कलाशेषोस्ति तत्र वै

स्थाणुर्नाम महालिङ्गं देवदेवस्य प्रसादात् मोक्षदं; कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतं, तत्र वै कलाशेषोऽस्ति।

Verse 8

तदग्रे सन्निहत्याख्या महापुष्करिणी शुभा । लोलार्क पश्चिमे भागे कुरुक्षेत्रस्थली तु सा

तदग्रे सन्निहत्याख्या शुभा महापुष्करिणी वर्तते। लोलार्कस्य पश्चिमभागे सा काश्यां कुरुक्षेत्रस्थली पुण्या।

Verse 9

तत्र स्नातं हुतं जप्तं तप्तं दत्तं शुभार्थिभिः । कुरुक्षेत्राद्भवेत्सत्यं कोटिकोटिगुणाधिकम्

तत्र शुभार्थिभिः स्नातं हुतं जप्तं तप्तं दत्तं च यत्। तत् कुरुक्षेत्रफलात् सत्यं कोटिकोटिगुणाधिकं भवति।

Verse 10

नैमिषाद्देवदेवोत्र ब्रह्मावर्तेन संयुतः । तत्रांशमात्रं संस्थाप्य काश्यामाविरभूद्विभो

नैमिषात् देवदेवोऽत्र ब्रह्मावर्तेन संयुतः। तत्रांशमात्रं संस्थाप्य विभुः काश्यामाविरभूत्।

Verse 11

ढुंढिराजोत्तरेभागे सिद्धिदं साधकस्य वै । लिंगं वै देवदेवाख्यं तदग्रे कूप उत्तमः

ढुंढिराजोत्तरे भागे साधकस्य सिद्धिदं लिङ्गं देवदेवाख्यं स्थितम्। तदग्रे चोत्तमः कूपो वर्तते।

Verse 12

ब्रह्मावर्त इति ख्यातः पुनरावृत्तिहृन्नृणाम् । तत्कूपाद्भिः कृतस्नानो देवदेवं समर्च्य च

ब्रह्मावर्त इति ख्यातं नृणां पुनरावृत्तिहृत्। तत्कूपजलैः कृतस्नानो देवदेवं समर्च्य च…

Verse 13

तत्पुण्यं नैमिषारण्यात्कोटिकोटिगुणं स्मृतम् । गोकर्णायतनादत्र स्वयमाविरभून्महत्

तत्पुण्यं नैमिषारण्यपुण्यादपि कोटिकोटिगुणं स्मृतम्। अत्र गोकर्णायतनात् महेश्वरः स्वयमेव महत् आविरभूत्॥

Verse 14

लिंगं महाबलं नाम सांबादित्यसमीपतः । दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य क्षणादेनो महाबलम्

साम्बादित्यसमीपे तु महाबलं नाम लिङ्गमस्ति। यस्य दर्शनस्पर्शनमात्रेण क्षणादेव महाबलमपि एनो विनश्यति॥

Verse 15

वाताहतस्तूलराशिरिव विद्राति दूरतः । कपालमोचनपुरो दृष्ट्वा लिंगं महाबलम्

वाताहतस्तूलराशिरिव दूरतः विद्रावति। कपालमोचनपुरे महाबललिङ्गं दृष्ट्वा (पापं) दूरतः पलायते॥

Verse 16

महाबलमवाप्नोति निवार्णनगरं व्रजेत् । ऋणमोचनतः प्राच्यां प्रभासात्क्षेत्रसत्तमात्

महाबलमवाप्नोति, निवार्णनगरं व्रजेत्। प्राच्यां ऋणमोचनात्, प्रभासात् क्षेत्रसत्तमात् अपि (अस्य महिमा) अधिकः॥

Verse 17

शशिभूषणसंज्ञं तु लिंगमत्र प्रतिष्ठितम् । तल्लिंगसेवनान्मर्त्यः शाशिभूषणतां व्रजेत्

अत्र शशिभूषणसंज्ञं लिङ्गं प्रतिष्ठितम्। तल्लिङ्गसेवनात् मर्त्यः शशिभूषणतां व्रजेत्॥

Verse 18

प्रभासक्षेत्रयात्रायाः पुण्यं प्राप्नोति कोटिकृत् । उज्जयिन्या महाकालः स्वयमत्रागतो विभुः

अत्र क्षेत्रयात्रां कृत्वा प्रभासक्षेत्रयात्राकोटिसमं पुण्यं लभते। उज्जयिन्याः स्वयमेव विभुर्महाकालोऽत्र समागतोऽस्ति॥

Verse 19

यन्नामस्मरणादेव न भयं कलिकालतः । प्रणवाख्यान्महालिंगात्प्राच्यां कल्मषनाशनम्

यस्य नामस्मरणमात्रेण कलिकालेऽपि भयं न भवति। प्राच्यां प्रणवनाम महालिङ्गं स्थितं कल्मषनाशनम्॥

Verse 20

महाकालाभिधं लिंगं दर्शनान्मोक्षदं परम् । अयोगंधेश्वरं लिंगं पुष्करात्तीर्थसत्तमात्

महाकालाभिधं लिङ्गं दर्शनमात्रेण परं मोक्षदं भवति। तथा पुष्करात् तीर्थसत्तमात् अयोगन्धेश्वरं लिङ्गमिह समागतम्॥

Verse 21

आविरासीदिह महत्पुष्करेण सहैव तु । मत्स्योदर्युत्तरेभागे दृष्ट्वा ऽयोगंधमीश्वरम्

महत्पुष्करेण सहैवैतदिहाविरभूत्। मत्स्योदर्युत्तरभागे अयोगन्धमीश्वरं दृष्ट्वा धन्यो भवति॥

Verse 22

स्नात्वाऽयोगंधकुंडे तु भवात्तारयते पितॄन् । महानादेश्वरं लिंगमट्टहासादिहागतम्

अयोगन्धकुण्डे स्नात्वा पितॄन् भवबन्धनात् तारयति। अट्टहासात् समागतमिह महानादेश्वरं लिङ्गं विराजते॥

Verse 23

त्रिलोचनादुदीच्यां तु तद्दृष्टमुक्तये मतम् । महोत्कटेश्वरं लिंगं मरुत्कोटादिहागतम् । कामेश्वरोत्तरे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

त्रिलोचनस्योदीच्यां तु तद्दर्शनं मोक्षप्रदं मतम्। मरुत्कोटादिहायातं महोत्कटेश्वरं लिङ्गम्। कामेश्वरोत्तरभागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्॥

Verse 24

विश्वस्थानादिहायातं लिंगं वै विमलेश्वरम् । स्वर्लीनात्पश्चिमे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

विश्वस्थानादिहायातं लिङ्गं वै विमलेश्वरम्। स्वर्लीनात्पश्चिमे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्॥

Verse 25

महाव्रतं महालिंगं महेंद्रादिह संस्थितम् । स्कंदेश्वर समीपे तु महाव्रतफलप्रदम्

महाव्रतं महालिङ्गं महेन्द्रादिह संस्थितम्। स्कन्देश्वरसमीपे तु महाव्रतफलप्रदम्॥

Verse 26

वृंदारकर्षिवृंदानां स्तुवतां प्रथमे युगे । उत्पन्नं यन्महालिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्भिदाम्

वृन्दारकर्षिवृन्दानां स्तुवतां प्रथमे युगे। उत्पन्नं यन्महालिङ्गं भूमिं भित्त्वा सुदुर्भिदाम्॥

Verse 27

महादेवेति तैरुक्तं यन्मनोरथपूरणात । वाराणस्यां महादेवस्तदारभ्याभवच्च यत्

महादेवेति तैरुक्तं यन्मनोरथपूरणात्। वाराणस्यां महादेवस्तदारभ्याभवच्च यत्॥

Verse 28

मुक्तिक्षेत्रं कृतं येन महालिंगेन काशिका । अविमुक्ते महादेवं यो द्रक्ष्यत्यत्रमानवः

येन महालिङ्गेन काशिका मुक्तिक्षेत्रं कृता; अविमुक्तेऽत्र यो मानवो महादेवं द्रक्ष्यति…

Verse 29

शंभुलोके गमस्तस्य यत्रतत्र मृतस्य हि । अविमुक्ते प्रयत्नेन तत्संसेव्यं मुमुक्षुभिः

यत्रतत्र मृतस्यापि तस्य गमः शम्भुलोकमेव; तस्मादविमुक्तं मुमुक्षुभिः प्रयत्नेन संसेव्यम्।

Verse 30

कल्पांतरेपि न त्यक्तं कदाप्यानंदकाननम् । येन लिंगस्वरूपेण महादेवेन सर्वथा

कल्पान्तरेऽपि कदापि न त्यज्यतेऽऽनन्दकाननम्; यतो महादेवो लिङ्गस्वरूपेण तत्र सर्वथा तिष्ठति।

Verse 31

तत्प्रसादोयमतुलः सर्वरत्नमयः शुभः । हिरण्यगर्भतीर्थाच्च प्रतीच्यां क्षेत्ररक्षकम्

अयमतुलः प्रसादः शुभः सर्वरत्नमयः; हिरण्यगर्भतीर्थात् प्रतीच्यां क्षेत्ररक्षकः (तिष्ठति)।

Verse 32

वाराणस्यामधिष्ठात्री देवता साभिलाषदा । महादेवेति संज्ञा वै सर्वलिंगस्वरूपिणी

वाराणस्यामधिष्ठात्री देवता साभिलाषदा; ‘महादेवी’ति संज्ञा वै, सर्वलिङ्गस्वरूपिणी।

Verse 33

वाराणस्यां महादेवो दृष्टो यैर्लिंगरूपधृक् । तेन त्रैलोक्यलिंगानि दृष्टानीह न संशयः

यो वाराणस्यां लिङ्गरूपधरं महादेवं ददर्श, स एव त्रैलोक्यलिङ्गानि ददर्श; अत्र न संशयः।

Verse 34

वाराणस्यां महादेवं समभ्यर्च्य सकृन्नरः । आभूतसंप्लवं यावच्छिवलोके वसेन्मुदा

यो नरः वाराणस्यां महादेवं सकृदेव समभ्यर्च्य, स आभूतसंप्लवं यावत् शिवलोके मुदितो वसति।

Verse 35

पवित्रपर्वणि सदा श्रावणे मासि यत्नतः । लिंगे पवित्रमारोप्य महादेवे न गर्भभाक्

पवित्रपर्वणि विशेषतः श्रावणमासि यत्नतः लिङ्गे पवित्रमारोप्य, महादेवे कृतं न पुनर्गर्भभाक् भवति।

Verse 36

पितामहेश्वरं लिंगं गयातीर्थादिहागतम् । फल्ग्रुप्रभृतिभिस्तीर्थैः सार्धकोट्यष्टसंमितैः

पितामहेश्वराख्यं लिङ्गं गयातीर्थादिह समागतम्, फल्ग्वादिभिस्तीर्थैः सार्धकोट्यष्टसंख्यैः सह।

Verse 37

धर्मेण यत्र वै तप्तं युगानामयुतं शतम् । साक्षीकृत्य महालिंगं श्रीमद्धर्मेश्वराभिधम्

यत्र धर्मेण युगानामयुतं शतं तपः तप्तम्, श्रीमद्धर्मेश्वराभिधं महालिङ्गं साक्षीकृत्य।

Verse 38

पितामहेश्वरं लिंगं तत्राभ्यर्च्य नरो मुदा । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

तत्र पितामहेश्वराख्यं लिङ्गं मुदा समभ्यर्च्य नरः । त्रिःसप्तकुलसमेतो मोक्षमाप्नोति, नात्र संशयः ॥

Verse 39

प्रयागात्तीर्थराजाच्च शूलटंको महेश्वरः । तीर्थराजेन सहितः स्थित आगत्य वै स्वयम्

प्रयागात् तीर्थराजाच्च शूलटङ्को महेश्वरः । तीर्थराजेन सहितः स्वयमेवागत्यात्र स्थितः ॥

Verse 40

निर्वाणमंडपाद्रम्यादवाच्यामतिनिर्मलः । प्रासादो मेरुणा यस्य स्पर्धते कांचनोज्वलः

निर्वाणमण्डपस्य रम्यत्वादवाच्यतिनिर्मलः । प्रासादोऽस्ति सुवर्णोज्ज्वलो यस्य मेरुणा स्पर्धते प्रभा ॥

Verse 41

देवेनैव वरो दत्तो यत्र पूर्वं युगांतरे । पूज्यो महेश्वरः काश्यां प्रथमं कलुषापहः

यत्र पूर्वं युगान्तरे देवेनैव वरो दत्तः । काश्यां प्रथमं पूज्यो महेश्वरः कलुषापहः ॥

Verse 42

यः प्रयाग इह स्नातो नमस्यति महेश्वरम् । समभ्यर्च्य विधानेन महासंभारविस्तरैः

यः प्रयागे स्नात्वेहागत्य महेश्वरं नमस्यति । विधानेन समभ्यर्च्य महासम्भारविस्तरैः ॥

Verse 43

प्रयागस्नानजात्पुण्याच्छूलटंक विलोकनात् । स प्राप्नुयान्न संदेहः पुण्यं कोटिगुणोत्तरम्

प्रयागस्नानसमुत्थेन पुण्येन शूलटङ्कदर्शनात् । स निःसन्देहं प्राप्नोति पुण्यं कोटिगुणोत्तरम् ॥

Verse 44

शंकुकर्णान्महाक्षेत्रान्महातेज इतीरितम् । लिंगमाविरभूदत्र महातेजोविवृद्धिदम्

शङ्कुकर्णमहाक्षेत्रात् ‘महातेज’ इतीरितम् । अत्र लिङ्गमाविर्भूतं महातेजोविवृद्धिदम् ॥

Verse 45

महातेजोनिधिस्तस्य प्रासादोतीवनिर्मलः । ज्वालाजटिलिताकाशो माणिक्यैरेव निर्मितः

तस्य महातेजोनिधेः प्रासादोऽतीवनिर्मलः । ज्वालाजटिलिताकाशो माणिक्यैरेव निर्मितः ॥

Verse 46

तल्लिंगदर्शनात्स्पर्शात्स्तवनाच्च समर्चनात् । प्राप्यते तत्परं धाम यत्र गत्वा न शोचते

तल्लिङ्गदर्शनात् स्पर्शात् स्तवनाच्च समर्चनात् । प्राप्यते तत्परं धाम यत्र गत्वा न शोचते ॥

Verse 47

विनायकेश्वरात्पूर्वं महातेजः समर्चनात् । तेजोमयेन यानेन याति माहेश्वरं पदम्

विनायकेश्वरात् पूर्वं महातेजः समर्चनात् । तेजोमयेन यानेन याति माहेश्वरं पदम् ॥

Verse 48

रुद्रकोटिसमाख्यातात्तीर्थात्परमपावनात् । महायोगीश्वरं लिंगमाविश्चक्रे स्वयं परम्

रुद्रकोटिसमाख्यातात् परमपावनात् तीर्थात् परमेेश्वरः स्वयमेव महायोगीश्वरनाम लिङ्गं प्रादुर्भावयामास।

Verse 49

पार्वतीश्वर लिंगस्य समीपे सर्वसिद्धिकृत् । तल्लिंगदर्शनात्पुंसां कोटिलिंग फलं भवेत्

सर्वसिद्धिकरस्य पार्वतीश्वरलिङ्गस्य समीपे तल्लिङ्गदर्शनमात्रेण पुंसां कोटिलिङ्गफलप्राप्तिर्भवति।

Verse 50

तत्प्रासादस्य परितो रुद्राणां कोटिसंमिताः । प्रासादारम्यसंस्थाना निर्मिता रुद्रमूर्तिभिः

तत्प्रासादस्य परितः रुद्राणां कोटिसंमिताः प्रासादारम्यसंस्थानाः रुद्रमूर्तिभिः निर्मिताः प्रतिष्ठापिताश्च।

Verse 51

काश्यां रुद्रस्थली सा तु पठ्यते वेदवादिभिः । रुद्रस्थल्यां मृता ये वै कृमिकीटपतंगकाः

काश्यां सा रुद्रस्थलीति वेदवादिभिः पठ्यते; रुद्रस्थल्यां ये वै कृमिकीटपतंगकाः म्रियन्ते…

Verse 52

पशुपक्षिमृगा मर्त्या म्लेच्छा वाप्यथ दीक्षिताः । तेषां तु रुद्रीभूतानां पुनरावृत्तिरत्र न

पशवः पक्षिणो मृगाः मर्त्याः म्लेच्छा वा दीक्षिताश्च—तेषां रुद्रीभूतानां अत्र पुनरावृत्तिर्न भवति।

Verse 53

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । रुद्रस्थलीं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

जन्मान्तरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितं, रुद्रस्थलीं प्रविष्टस्य तत्सर्वं नश्यति क्षयम्।

Verse 54

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा । रुद्रस्थल्यां त्यजन्प्राणान्परं निर्वाणमाप्नुयात्

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा, रुद्रस्थल्यां प्राणान् त्यक्त्वा परं निर्वाणमाप्नुयात्।

Verse 55

स्वयमेकांबरात्क्षेत्रात्कृत्तिवासा इहागतः । कृत्तिवाससि लिंगेत्र स्वयमेव व्यवस्थितः

स्वयमेवैकाम्बरक्षेत्रात् कृत्तिवासा इहागतः, कृत्तिवासलिङ्गेऽत्र स्वेच्छया स व्यवस्थितः।

Verse 56

अस्मिन्स्थाने स्वभक्तानां सांबः सर्षिगणो विभुः । स्वयं चोपदिशेद्ब्रह्म श्रुतौ श्रुतिभिरीडितम्

अस्मिन्स्थाने स्वभक्तानां सांबः सर्षिगणो विभुः, स्वयं ब्रह्मोपदिशति श्रुतिभिः श्रुतौ च कीर्तितम्।

Verse 57

क्षेत्रेत्र सिद्धिदे प्राप्तश्चंडीशो मरुजांगलात् । प्रचंडपापसंघातं खंडयेच्छतधेक्षणात्

क्षेत्रेऽत्र सिद्धिदे प्राप्तश्चण्डीशो मरुजाङ्गलात्, प्रचण्डपापसंघातं शतधा खण्डयेद्दर्शनात्।

Verse 58

पाशपाणिगणाध्यक्ष समीपे यः प्रपश्यति । चंडीश्वरं महालिंगं स याति परमां गतिम्

पाशपाणिगणाध्यक्षस्य समीपे स्थितं चण्डीश्वरं महालिङ्गं यो भक्त्या पश्यति, स परमां गतिं मोक्षलक्षणां याति।

Verse 59

कालंजरान्नीलकंठस्तिष्ठेदत्र स्वयं विभुः । गणेशाद्दंतकूटाख्यात्समीपे भवनाशनः

अत्र कालंजरात् समागत्य स्वयं विभुर्नीलकण्ठः तिष्ठति; दन्तकूटाख्यगणेशस्य समीपे भवनाशनः अपि विराजते।

Verse 60

नीलकंठेश्वरं लिंगं काश्यां यैः परिपूजितम् । नीलकंठास्त एव स्युस्तएव शशिभूषणाः

काश्यां नीलकण्ठेश्वरलिङ्गं ये विधिवत् परिपूजयन्ति, ते नीलकण्ठसदृशा भवन्ति; ते एव शशिभूषणसमाः।

Verse 61

काश्मीरादिह संप्राप्तं लिंगं विजयसंज्ञितम् । सदा विजयदं पुंसां प्राच्यां शालकटंकटात्

काश्मीरादिह संप्राप्तं विजयाख्यं लिङ्गं पुंसां सदा विजयप्रदं; प्राच्यां शालकटंकटात् परतः स्थितम्।

Verse 62

रणे राजकुले द्यूते विवादे सर्वदैव हि । विजयो जायते पुंसां विजयेश समर्चनात्

रणे राजकुले द्यूते विवादे सर्वदैव हि; विजयेशस्य समर्चनात् पुंसां विजयः प्रजायते।

Verse 63

ऊर्ध्वरेतास्त्रिदंडायाः संप्राप्तोत्र स्वयं विभुः । कूश्मांडकं गणाध्यक्षं पुरस्कृत्य व्यवस्थितः

त्रिदण्डायाः स्वयमेव विभुरूर्ध्वरेताः समागतः । कूश्माण्डकं गणाध्यक्षं पुरस्कृत्य व्यवस्थितः ॥

Verse 64

ऊर्ध्वां गतिमवाप्नोति वीक्षणादूर्ध्वरेतसः । ऊर्ध्वरेतसि ये भक्ता न हि तेषामधोगतिः

ऊर्ध्वरेतसः केवलं वीक्षणादूर्ध्वां गतिमवाप्नुयात् । ये तु ऊर्ध्वरेतसि भक्ताः तेषामधोगतिर्न हि ॥

Verse 65

मंडलेश्वरतः क्षेत्राल्लिंगं श्रीकंठसंज्ञितम् । विनायकान्मंडसंज्ञादुत्तरस्यां व्यवस्थितम्

मण्डलेश्वरक्षेत्रात् श्रीकण्ठसंज्ञितं लिङ्गम् । मण्डसंज्ञविनायकात् उत्तरस्यां व्यवस्थितम् ॥

Verse 66

श्रीकंठस्य च ये भक्ताः श्रीकंठा एव ते नराः । नेह श्रिया वियुज्यंते न परत्र कदाचन

श्रीकण्ठस्य ये भक्ताः ते नराः श्रीकण्ठा एव । नेह श्रिया वियुज्यन्ते न परत्र कदाचन ॥

Verse 67

छागलांडान्महातीर्थात्कपर्दीश्ववरसंज्ञितः । पिशाचमोचने तीर्थे स्वयमाविरभूद्विभुः

छागलाण्डमहातीर्थात् कपर्दीश्वरसंज्ञितः । पिशाचमोचने तीर्थे स्वयमाविरभूद्विभुः ॥

Verse 68

कपर्दीशं समभ्यर्च्य न नरो निरयं व्रजेत् । न पिशाचत्वमाप्नोति कृत्वात्राप्यघमुत्तमम्

अत्र कपर्दीशं सम्यगभ्यर्च्य न कश्चिन्नरो निरयं व्रजेत्। अत्र कृतमपि परमं पापं कृत्वा न पिशाचत्वमाप्नोति॥

Verse 69

आम्रातकेश्वरात्क्षेत्राल्लिंगं सूक्ष्मेश संज्ञितम् । स्वयमभ्यागतं चात्र क्षेत्रे वै श्रेयसांपदे

आम्रातकेश्वरक्षेत्रात् सूक्ष्मेशसंज्ञितं लिङ्गं स्वयमेवात्राभ्यागतं, अस्मिन् क्षेत्रे श्रेयसां पदे॥

Verse 70

विकट द्विजसंज्ञस्य गणेशस्य समीपतः । दृष्ट्वा सूक्ष्मेश्वरं लिंगं गतिं सूक्ष्मामवाप्नुयात्

विकट-द्विजसंज्ञस्य गणेशस्य समीपे सूक्ष्मेश्वरं लिङ्गं दृष्ट्वा जनः सूक्ष्मां गतिमवाप्नुयात्॥

Verse 71

संप्राप्तमिह देवेशं जयंतं मधुकेश्वरात् । लंबोदराद्गणपतेः पुरस्तात्तदवस्थितम्

मधुकेश्वरात् जयन्तं देवेशं संप्राप्तमिह; लंबोदरगणपतेः पुरस्तात् तदवस्थितम्॥

Verse 72

जयंतेश्वरमालोक्य स्नात्वा गंगाजले शुभे । प्राप्नुयाद्वांछितां सिद्धिं सर्वत्र विजयी भवेत्

जयंतेश्वरमालोक्य गङ्गाजले शुभे स्नात्वा। वाञ्छितां सिद्धिं प्राप्नुयात्, सर्वत्र विजयी भवेत्॥

Verse 73

प्रादुश्चकार देवेशः श्रीशैलात्त्रिपुरांतकः । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा यत्फलं समुदीरितम्

प्रादुर्भूतः श्रीशैलात् त्रिपुरान्तकः सुरेश्वरः। श्रीशैलशिखरदर्शनमात्रेण यत्फलं प्रोक्तं तदेवोच्यते॥

Verse 74

त्रिपुरांतकमालोक्य तत्फलं हेलयाप्यते । विश्वेरात्पश्चिमे भागे त्रिपुरांतकमीश्वरम्

त्रिपुरान्तकमालोक्य तत्फलं हेलयाप्यते। विश्वेश्वरात् पश्चिमे भागे त्रिपुरान्तकमीश्वरम्॥

Verse 75

स्कंद उवाच । श्रुत्वेति नंदिनो वाक्यं देवदेवेश्वरो हरः । श्रद्धा प्रसाद्य शैलादिमिदं प्रोवाच कुंभज

स्कन्द उवाच—श्रुत्वा नन्दिनो वाक्यं देवदेवेश्वरो हरः। श्रद्धया प्रसाद्य शैलादिविषयं कुम्भजं प्रत्यिदं प्रोवाच॥

Verse 76

वक्रतुंड गणाध्यक्ष समीपे सोपतिष्ठते । तद्दर्शनादर्चनाच्च करस्थाः सर्वसिद्धयः

वक्रतुण्डो गणाध्यक्षः समीपे सोऽवतिष्ठते। तद्दर्शनादर्चनाच्च करस्थाः सर्वसिद्धयः॥

Verse 77

जालेश्वरात्त्रिशूली च स्वयमीशः समागतः । कूटदंताद्गणपतेः पुरस्तात्सर्वसिद्धिदः

जालेश्वरात् त्रिशूली च स्वयमीशः समागतः। कूटदन्ताद्गणपतेः पुरस्तात् सर्वसिद्धिदः स्थितः॥

Verse 78

रामेश्वरान्महाक्षेत्राज्जटीदेवः समागतः । एकदंतोत्तरे भागे सोर्चितः सर्वकामदः

रामेश्वरमहाक्षेत्रात् जटीदेवः समागतः। एकदन्तस्योत्तरे भागे स पूजितः सर्वकामप्रदः॥

Verse 79

संपूज्य परया भक्त्या न नरो गर्भमाविशेत् । सौम्यस्थानादिहायातो भगवान्कुक्कुटेश्वरः

परया भक्त्या संपूज्य न नरो गर्भमाविशेत्। सौम्यस्थानादिहायातो भगवान् कुक्कुटेश्वरः॥

Verse 80

हरेश्वरो हरिश्चंद्रात्क्षेत्रादत्र समागतः । हरिश्चंद्रेश्वरपुरः पूजितो जयदः सदा

हरेश्वरः हरिश्चन्द्रक्षेत्रादत्र समागतः। हरिश्चन्द्रेश्वरपुरः पूजितो जयदः सदा॥

Verse 81

इह शर्वः समायातः स्थानान्मध्यमकेश्वरात् । चतुर्वेदेश्वरं लिंगं पुरोधाय व्यवस्थितम्

इह शर्वः समायातः स्थानान्मध्यमकेश्वरात्। चतुर्वेदेश्वरं लिङ्गं पुरोधाय व्यवस्थितम्॥

Verse 82

शर्वं लिंगं समभ्यर्च्य काश्यां परमसिद्धिकृत् । न जातु जंतुपदवीं प्राप्नुयात्क्वापि मानवः

काश्यां शर्वलिङ्गं समभ्यर्च्य परमसिद्धिकृत्। न जातु जन्तुपदवीं प्राप्नुयात् क्वापि मानवः॥

Verse 83

स्थलेश्वरान्महालिंगं प्रादुर्भूतं परंत्विह । यत्र यज्ञेश्वरं लिंगं सर्वलिंगफलप्रदम्

स्थलेश्वरात् परं महालिङ्गमिह प्रादुर्भूतम्। यत्र यज्ञेश्वराख्यं लिङ्गं सर्वलिङ्गफलप्रदम्॥

Verse 84

महालिंगं समभ्यर्च्य महाश्रद्धासमन्वितः । महतीं श्रियमाप्नोति लोकेत्र च परत्र च

महालिङ्गं समभ्यर्च्य महाश्रद्धासमन्वितः। महतीं श्रियमाप्नोति लोकेऽत्र च परत्र च॥

Verse 85

इह लिंगं सहस्राक्षं सुवर्णाख्यात्समागतम् । यस्य संदर्शनात्पुंसां ज्ञानचक्षुः प्रजायते

इह लिङ्गं सहस्राक्षं सुवर्णाख्यात्समागतम्। यस्य संदर्शनात्पुंसां ज्ञानचक्षुः प्रजायते॥

Verse 86

शैलेश्वरादवाच्यां तु सहस्राक्षेश्वरं विभुम् । दृष्ट्वा जन्मसहस्राणां शतानां पातकं त्यजेत्

शैलेश्वरादवाच्यायां सहस्राक्षेश्वरं विभुम्। दृष्ट्वा जन्मसहस्राणां शतानां पातकं त्यजेत्॥

Verse 87

हर्षिताद्धर्षितं चात्र प्रादुरासीत्तमोहरम् । लिंगंहर्षप्रदं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनादपि

हर्षिताद्धर्षितं चात्र प्रादुरासीत्तमोहरम्। लिङ्गं हर्षप्रदं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनादपि॥

Verse 88

मंत्रेश्वर समीपे तु प्रासादो हर्षितेशितुः । तद्विलोकनतः पुंसां नित्यं हर्ष परंपरा

मन्त्रेश्वरसमीपे तु हर्षितेशितुः प्रासादः प्रतिष्ठितः। तस्य दर्शनमात्रेण पुंसां नित्यं हर्षपरम्परा प्रवर्धते॥

Verse 89

इह स्वयं समायातो रुद्रो रुद्रमहालयात् । यस्य दर्शनतो यांति रुद्रलोके नराः स्फुटम्

इह स्वयं समायातो रुद्रो रुद्रमहालयात्। यस्य दर्शनमात्रेण नराः स्फुटं रुद्रलोकं प्रयान्ति॥

Verse 90

यैस्तु रुद्रेश्वरं लिंगं काश्यामत्र समर्चितम् । ते रुद्ररूपिणो मर्त्या विज्ञेया नात्र संशयः

यैस्तु काश्यामत्र रुद्रेश्वरलिङ्गं समर्चितम्। ते मर्त्या रुद्ररूपिणो विज्ञेया नात्र संशयः॥

Verse 91

त्रिपुरेश समीपे तु दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । रुद्रास्त इव विज्ञेया जीवंतोपि मृता अपि

त्रिपुरेशसमीपे तु दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम्। जीवन्तोऽपि मृता अपि रुद्रास्त इव विज्ञेयाः॥

Verse 92

आगादिह महादेवो वृषेशो वृषभध्वजात् । बाणेश्वरस्य लिंगस्य समीपे वृषदः सदा

आगादिह महादेवो वृषेशो वृषभध्वजात्। बाणेश्वरलिङ्गसमीपे वृषदः सदा स्थितः॥

Verse 93

इहागतं तु केदारादीशानेश्वर संज्ञितम् । तद्द्रष्टव्यं प्रतीच्यां च लिंगं प्रह्लादकेशवात्

इह केदारात् आगतं लिङ्गं ‘ईशानेश्वर’ इति संज्ञितम्। तत् प्रतीच्यां प्रह्लादकेशवसमीपे द्रष्टव्यम्॥

Verse 94

ईशानेशं समभ्यर्च्य स्नात्वोत्तरवहांभसि । वसेदीशाननगरे ईशानसदृशप्रभः

ईशानेशं समभ्यर्च्य उत्तरवहाम्भसि स्नात्वा। ईशाननगरे वसेत्, ईशानसदृशप्रभः॥

Verse 95

भैरवाद्भैरवी मूर्तिरत्रायाता मनोहरा । संहारभैरवो नाम द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः

भैरवादत्र मनोहरा भैरवी मूर्तिरायाता। स ‘संहारभैरव’ इति नाम्ना प्रयत्नतो द्रष्टव्यः॥

Verse 96

पूजनात्सर्वसिद्ध्यै स प्राच्यां खर्वविनायकात् । संहारभैरवः काश्यां संहरेदघसंततिम्

पूजनात् सर्वसिद्ध्यै स्यात्। प्राच्यां खर्वविनायकसमीपे काश्यां संहारभैरवोऽघसंततिं संहरेत्॥

Verse 97

उग्रः कनखलात्तीर्थादाविरासेह सिद्धिदः । तद्विलोकनतो नृणामुग्रं पापं प्रणश्यति

कनखलतीर्थादिह सिद्धिद उग्र आविरासीत्। तद्विलोकनतो नृणामुग्रं पापं प्रणश्यति॥

Verse 98

उग्रं लिंगं सदा सेव्यं प्राच्यामर्कविनायकात् । अत्युग्रा अपि नश्येयुरुपसर्गास्तदर्चनात्

अर्कविनायकस्य प्राच्यां दिशि स्थितं उग्रं लिङ्गं नित्यं सेवनीयम्। तस्यार्चनेनात्युग्रा अप्युपसर्गा विपत्तयश्च नश्यन्ति॥

Verse 99

वस्त्रापथान्महाक्षेत्राद्भवो नाम स्वयं विभुः । भीमचंडी समीपे तु प्रादुरासीदिह प्रभो

अस्मिन् महाक्षेत्रे वस्त्रापथात् स्वयं विभुः प्रभुः ‘भव’ इति नाम्ना भीमचण्ड्याः समीपे प्रादुरासीदिह॥

Verse 100

भवेश्वरं समभ्यर्च्य भवेनाविर्भवेन्नरः । प्रभुर्भवति सर्वेषां राज्ञामाज्ञाकृतामिह

भवेश्वरं सम्यगभ्यर्च्य नरो भवेनाविर्भवति। इह स सर्वेषां राज्ञां मध्ये प्रभुर्भवति, यस्याज्ञा क्रियते॥

Verse 110

नैपालाच्च महाक्षेत्रादायात्पशुपतिस्त्विह । यत्र पाशुपतो योग उपदिष्टः पिनाकिना

नैपालमहाक्षेत्रात् पशुपतिरिह आगात्। यत्र पिनाकिना पाशुपतो योग उपदिष्टः॥

Verse 120

नकुलीशात्पुरोभागे दृष्टा भीमेश्वरं प्रभुम् । महाभीमानि पापानि प्रणश्यंति हि तत्क्षणात्

नकुलीशस्य पुरोभागे प्रभुं भीमेश्वरं दृष्ट्वा महाभीमानि पापानि तत्क्षणादेव प्रणश्यन्ति॥

Verse 130

हेमकूटाद्विरूपाक्षं लिंगमत्राविरास ह । महेश्वरादवाच्यां च दृष्टं संसारतारकम्

हेमकूटाद् विरूपाक्षं लिङ्गमत्राविरास ह । महेश्वराद् अवाच्यां च दृष्टं संसारतारकम् ॥

Verse 140

मत्स्योदर्यां हि ये स्नाता यत्रकुत्रापि मानवाः । कृतपिंडप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः

मत्स्योदर्यां हि ये स्नाता यत्रकुत्रापि मानवाः । कृतपिण्डप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः ॥

Verse 150

शेषवासुकिमुख्यैश्च तत्प्रासादो महानिह । मणिमाणिक्यरत्नौघैर्निरमायि प्रयत्नतः

शेषवासुकिमुख्यैश्च तत्प्रासादो महानिह । मणिमाणिक्यरत्नौघैर्निरमायि प्रयत्नतः ॥

Verse 160

नैर्कत्यां दिशि तल्लिंगं निरृतेश्वरसंज्ञकम् । पौलस्त्यराघवात्पश्चात्पूजितं सर्वदुष्टहृत्

नैऋत्यां दिशि तल्लिङ्गं निरृतेश्वरसंज्ञकम् । पौलस्त्यराघवात् पश्चात् पूजितं सर्वदुष्टहृत् ॥

Verse 170

एतान्यायतनानीश आनिनाय महांति च । शेषयित्वांशमात्रं च तस्मिन्क्षेत्रे निजे निजे

एतान्यायतनानीश आनिनाय महान्ति च । शेषयित्वांशमात्रं च तस्मिन् क्षेत्रे निजे निजे ॥

Verse 180

शिलादतनयोप्यैशीं मूर्द्धन्याज्ञां विधाय च । आहूय सर्वतो दुर्गाः प्रतिदुर्गं न्यवेशयत्

शिलादतनयोऽप्यैशीं मूर्धन्याज्ञां विधाय सर्वतो दुर्गाः समाहूय प्रतिदुर्गं क्रमशो न्यवेशयत्, क्षेत्ररक्षणाय।

Verse 182

श्रुत्वाष्टषष्टिमेतां वै महायतन संश्रयाम् । न जातु प्रविशेन्मर्त्यो जनन्या जाठरीं दरीम्

महायतनसंश्रयामेतामष्टषष्टिं श्रुत्वा मर्त्यो न जातु जनन्या जाठरीं दरीं प्रविशेत्।