Adhyaya 8

Verse 1

लोपामुद्रोवाच । जीवितेश कथामेतां पुण्यां पुण्यपुरीश्रिताम् । न तृप्तिमधिगच्छामि श्रुत्वा त्वच्छ्रीमुखेरिताम्

लोपामुद्रोवाच—हे जीवितेश, त्वच्छ्रीमुखाद् श्रुत्वा पुण्यपुरीश्रितां पुण्यां कथामिमां नाहं तृप्तिमधिगच्छामि।

Verse 2

मायापुर्यां मुक्तिपुर्यां शिवशर्मा द्विजोत्तमः । मृतोपि मोक्षं नैवाप ब्रूहि तत्कारणं विभो

मायापुर्यां मुक्तिपुर्यां शिवशर्मा द्विजोत्तमः। मृतोऽपि मोक्षं नैवाप; ब्रूहि तत्कारणं विभो॥

Verse 3

अगस्त्य उवाच । साक्षन्मोक्षो न चैतासु पुरीषु प्रियभाषिणि । पुरोद्दिश्यामुमेवार्थमितिहासो मयाश्रुतः

अगस्त्य उवाच—प्रियभाषिणि, एतासु पुरीषु साक्षान्मोक्षो न लभ्यते। अस्मिन्नेवार्थे मयाऽऽश्रुत इति हासः पुरा॥

Verse 4

शृणु कांते विचित्रार्थां कथां पापप्रणाशिनीम् । पुण्यशीलसुशीलाभ्यां कथितां शिवशर्मणे

शृणु कान्ते, विचित्रार्थां कथां पापप्रणाशिनीम्। पुण्यशीलसुशीलाभ्यां शिवशर्मणे कथिताम्॥

Verse 5

शिवशर्मोवाच । अयि विष्णुगणौ पुण्यौ पुंडरीकदलेक्षणौ । किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं प्रवृद्धकरसंपुटः

शिवशर्मोवाच—अयि विष्णुगणौ पुण्यौ, पुण्डरीकदलेक्षणौ। किञ्चिद्विज्ञप्तुकामोऽहं प्रवृद्धकरसंपुटः॥

Verse 6

न नाम युवयोर्वेद्मि वेद्म्याकृत्या च किंचन । पुण्यशीलसुशीलाख्यौ युवां भवितुमर्हथः

न युवयोर्नामनीह वेद्मि; आकृत्या तु किञ्चिदवगच्छामि। पुण्यशीलसुशीलाख्यौ युवां भवितुमर्हथः—पुण्यसम्पन्नौ सदाचारनिष्ठौ च।

Verse 7

गणा वूचतुः । भगवद्भक्तियुक्तानां किमज्ञातं भवादृशाम् । एतदेव हि नौ नाम यदुक्तं श्रीमता त्वया

गणा ऊचतुः—भगवद्भक्तियुक्तानां भवादृशां किमज्ञातं भवेत्? श्रीमन्, त्वया यदुक्तं तदेव नौ नाम; यथोक्तमेव वर्तते।

Verse 8

यदन्यदपि ते चित्ते प्रष्टव्यं तदशंकितम् । संपृच्छस्व महाप्राज्ञ प्रीत्या तत्प्रब्रवावहे

यदन्यदपि ते चित्ते प्रष्टव्यं तदशङ्कितम्। महाप्राज्ञ, संपृच्छस्व; वयं प्रीत्या तत् सर्वं प्रब्रवावहे।

Verse 9

इति श्रुत्वा स वचनं भगवद्गणभाषितम् । अतिप्रीतिकरं हृद्यं ततस्तौ प्रत्युवाच ह

इति भगवद्गणैर्भाषितं वचनं श्रुत्वा स हृद्यं परमप्रीतिकरं च। ततस्तौ द्वावपि प्रत्युवाच।

Verse 10

दिव्य द्विज उवाच । क एष लोको ऽल्पश्रीकः स्वल्पपुण्यजनाकृतिः । क इमे विकृताकारा ब्रूतमेतन्ममाग्रतः

दिव्यो द्विज उवाच—क एष लोकोऽल्पश्रीकः स्वल्पपुण्यजनैः पूर्णः? के चेमे विकृताकारा भूतविशेषाः? एतन्ममाग्रतः स्पष्टं ब्रूतम्।

Verse 11

गणावूचतुः । अयं पिशाचलोकोत्र वसंति पिशिताशनाः । दत्त्वानुतापभाजो ये नोनो कृत्वा ददत्यपि

गणावूचतुः—अयं पिशाचलोकः; अत्र पिशिताशनाः वसन्ति। ये दानं कृत्वा पश्चादनुतापं भजन्ते, पुनःपुनः खेदपूर्वकं ददत्यपि, तेऽस्यां गतौ भागिनो भवन्ति।

Verse 12

शिवं प्रसंगतोभ्यर्च्य सकृत्त्वशुचिचेतसः । अल्पपुण्याल्पलक्ष्मी काः पिशाचास्त इमे सखे

सखे, इमे पिशाचाः—अल्पपुण्याः अल्पलक्ष्म्यश्च। ये प्रसङ्गतः सकृच्छिवं अभ्यर्च्यापि, अशुचिचेतसः सन्तः तथा कृतवन्तः।

Verse 13

ततो गच्छन्ददर्शाग्रे हृष्टपुष्टजनावृतम् । पिचंडिलैः स्थूलवक्त्रैर्मेघगंभीरनिःस्वनैः

ततः गच्छन् स अग्रे ददर्श—हृष्टैः पुष्टैर्जनैः आवृतं देशम्; पिचण्डिलैः स्थूलवक्त्रैः, मेघगम्भीरनिःस्वनैश्च।

Verse 14

लोकैरप्युषितं लोकं श्यामलांगैश्च लोमशैः । गणौ कथयतां केमी को लोकः पुण्यतः कुतः

लोकैरपि उषितं लोकं श्यामलाङ्गैश्च लोमशैः। गणौ, कथयतां—केऽमी, कोऽयं लोकः, पुण्यतः कुतोऽयम् उद्भवः?

Verse 15

गणावूचतुः । गुह्यकानामयं लोकस्त्वेते वै गुह्यकाः स्मृताः । न्यायेनोपार्ज्य वित्तानि गूहयंति च ये भुवि

गणावूचतुः—अयं गुह्यकानां लोकः; एते वै गुह्यकाः स्मृताः। ये भुवि न्यायेनोपार्ज्य वित्तानि गूहयन्ति च रक्षन्ति च।

Verse 16

स्वमार्गगाधनाढ्याश्च शूद्रप्रायाः कुटुंबिनः । संविभज्य च भोक्तारः क्रोधासूयाविवर्जिताः

स्वस्वमार्गे समृद्धाः शूद्रप्रायाः कुटुम्बिनः । संविभज्यैव भुञ्जन्ते क्रोधासूयाविवर्जिताः ॥

Verse 17

न तिथिं नैव वारं च संक्रात्यादि न पर्व च । नाधर्मं न च धर्मं च विदंत्येते सदा सुखाः

न तिथिं नैव वारं च संक्रान्त्यादि न पर्व च । नाधर्मं न च धर्मं च विदन्त्येते सदा सुखाः ॥

Verse 18

एकमेव हि जानंति कुलपूज्यो हि यो द्विजः । तस्मै गाः संप्रयच्छंति मन्यंते तद्वचःस्फुटम्

एकमेव हि जानन्ति कुलपूज्यो हि यो द्विजः । तस्मै गाः संप्रयच्छन्ति मन्यन्ते तद्वचः स्फुटम् ॥

Verse 19

समृद्धिभाजोह्यत्रापि तेन पुण्येन गुह्यकाः । भुंजते स्वर्गसौख्यानि देववच्चाकुतोभयाः

समृद्धिभाजो ह्यत्रापि तेन पुण्येन गुह्यकाः । भुञ्जते स्वर्गसौख्यानि देववच्चाकुतोभयाः ॥

Verse 20

ततो विलोकयामास लोकं लोचनशर्मदम् । केऽमी जनास्त्वसौ लोकः किंनामा वदतां गणौ

ततो विलोकयामास लोकं लोचनशर्मदम् । केऽमी जनास्त्वसौ लोकः किंनामा वदतां गणौ ॥

Verse 21

गणावूचतुः । गांधर्वस्त्वेषलोकोऽमी गंधर्वाश्च शुभव्रताः । देवानां गायनाद्येते चारणाः स्तुतिपाठकाः

गणाः ऊचतुः—एष गांधर्वलोकः; अमी शुभव्रताः गन्धर्वाः। एते देवानां गायनं कुर्वन्ति, चारणाः स्तुतिपाठकाश्च दिव्यगायकाः।

Verse 22

गीतज्ञा अतिगीतेन तोषयंति नराधिपान् । स्तुवंति च धनाढ्यांश्च धनलोभेन मोहिता

गीते ज्ञाः तेऽतिगीतेन नराधिपान् तोषयन्ति; धनलोभेन मोहिता धनाढ्यानपि स्तुवन्ति।

Verse 23

राज्ञां प्रसादलब्धानि सुवासांसि धनान्यपि । द्रव्याण्यपि सुगंधीनि कर्पूरादीन्यनेकशः

राज्ञां प्रसादलब्धानि सुवासांसि धनानि च; सुगन्धीनि द्रव्याणि कर्पूरादीनि चानेकशः प्राप्नुवन्ति।

Verse 24

ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छंति गीतं गायंत्यहर्निशम् । श्रुतावेव मनस्तेषां नाट्यशास्त्रकृतश्रमाः

ब्राह्मणेभ्यः गीतं प्रयच्छन्ति, अहर्निशं गायन्ति। श्रुतौ एव तेषां मनः; नाट्यशास्त्रकृतश्रमाः सदा भवन्ति।

Verse 25

तेन पुण्येन गांधर्वो लोकस्त्वेषां विशिष्यते । ब्राह्मणास्तोषिता यद्वै गीतविद्यार्जितैर्धनैः

तेन पुण्येन एषां गांधर्वलोकः विशिष्यते; यतो गीतविद्यार्जितैर्धनैः ब्राह्मणाः खलु तुष्टाः कृताः।

Verse 26

गीतविद्याप्रभावेन देवर्षिर्नारदो महान् । मान्यो वैष्णवलोके वै श्रीशंभोश्चातिवल्लभः

गीतविद्याप्रभावेन देवर्षिर्नारदो महान् वैष्णवलोके मान्यः, श्रीशंभोश्चातिवल्लभः।

Verse 27

तुंबुरुर्ना रदश्चोभौ देवानामतिदुर्लभौ । नादरूपी शिवः साक्षान्नादतत्त्वविदौ हि तौ

तुंबुरुर्नारदश्चोभौ देवानामतिदुर्लभौ; नादरूपी शिवः साक्षान्नादतत्त्वविदौ हि तौ।

Verse 28

यदि गीतं क्वचिद्गीतं श्रीमद्धरिहरांतिके । मोक्षस्तु तत्फलं प्राहुः सा न्निध्यमथवा तयोः

यदि गीतं क्वचिद्गीतं श्रीमद्धरिहरान्तिके, मोक्षस्तु तत्फलं प्राहुः सान्निध्यमथवा तयोः।

Verse 29

गीतज्ञो यदि गीतेन नाप्नोति परमं पदम् । रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते

गीतज्ञो यदि गीतेन नाप्नोति परमं पदम्, रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते।

Verse 30

अस्मिंल्लोके सदा कालं स्मृतिरे षा प्रगीयते । तद्गीतमालया पूज्यौ देवौ हरिहरौ सदा

अस्मिंल्लोके सदा कालं स्मृतिरेषा प्रगीयते; तद्गीतमालया पूज्यौ देवौ हरिहरौ सदा।

Verse 31

इति शृण्वन्क्षणात्प्राप पुनरन्यन्मनोहरम् । शिवशर्माथ पप्रच्छ किं संज्ञं नगरं त्विदम्

इति श्रुत्वा स क्षणादेव पुनरन्यन्मनोहरं दृश्यं प्राप। अथ शिवशर्मा पप्रच्छ— “किं संज्ञं नगरं त्विदम्?”

Verse 32

गणावूचतुः । असौ वैद्याधरो लोको नाना विद्या विशारदाः । एते विद्यार्थिनामन्नमुपानद्वस्त्रकंबलम्

गणावूचतुः— “असौ वै विद्याधराणां लोकः; नानाविद्याविशारदाः। एते विद्यार्थिनामन्नमुपानद्वस्त्रकम्बलादिकं ददति।”

Verse 33

औषधान्यपि यच्छं ति तत्पीडाशमनानि हि । नानाकलाः शिक्षयंति विद्यागर्वविवर्जिताः

औषधान्यपि यच्छन्ति, तानि हि पीडाशमनानि। नानाकलाः शिक्षयन्ति, विद्यागर्वविवर्जिताः।

Verse 34

शिष्यं पुत्रेण पश्यंति वस्त्र तांबूल भोजनैः । अलंकृताश्च सत्कन्या धर्मा दुद्वाहयंति च

शिष्यं पुत्रेण पश्यन्ति, वस्त्रताम्बूलभोजनैः परिपालयन्ति। अलङ्कृताः सत्कन्याश्च धर्मेण विवाहयन्ति च।

Verse 35

अभिलाषधिया नित्यं पूजयंतीष्टदेवताः । एतः पुण्यैर्वसंतीह विद्याधर वरा इमे

अभिलाषधिया नित्यं पूजयन्तीष्टदेवताः। एतैः पुण्यैर्वसन्तीह विद्याधरवराः इमे।

Verse 36

यावदित्थं कथां चक्रुस्तावत्संयमिनीपतिः । धर्मराजोभिसंप्राप्तो देवदुंदुभि निःस्वनैः

यावदित्थं कथां चक्रुस्तावत् संयमिनीपतिः धर्मराजोऽभिसंप्राप्तो देवदुन्दुभिनिःस्वनैः सह।

Verse 37

सोम्यमूर्तिर्विमानस्थो धर्मज्ञैः परिवारितः । सेवाकर्मसु चतुरैर्भृत्यैस्त्रिचतुरैः सह

सोम्यमूर्तिर्विमानस्थो धर्मज्ञैः परिवारितः । सेवाकर्मसु चतुरैर्भृत्यैस्त्रिचतुरैः सह॥

Verse 38

धर्मराज उवाच । साधुसाधु महाबुद्धे शिवशर्मन्द्विजोत्तम । कुलोचितं ब्राह्मणानां भवता प्रतिपादितम्

धर्मराज उवाच । साधु साधु महाबुद्धे शिवशर्मन् द्विजोत्तम । कुलोचितं ब्राह्मणानां भवता प्रतिपादितम्॥

Verse 39

वेदाभ्यासः कृतः पूर्वं गुरवश्चापि तोषिताः । धर्मशास्त्रपुराणे षु दृष्टो धर्मस्त्वयाऽदृतः

वेदाभ्यासः कृतः पूर्वं गुरवश्चापि तोषिताः । धर्मशास्त्रपुराणेषु दृष्टो धर्मस्त्वयाऽऽदृतः॥

Verse 40

क्षालितं मुक्तिपुर्यद्भिराशुगंतृशरीरकम् । कोविदोऽस्ति भवानेव जीविते जीवितेतरे

क्षालितं मुक्तिपुर्यद्भिराशुगन्तृशरीरकम् । कोविदोऽस्ति भवानेव जीविते जीवितेतरे॥

Verse 41

कलेवरं पूतिगंधि सदैवाशुचिभाजनम् । सुतीर्थपुण्य पण्येन सम्यग्विनिमितं त्वया

इदं कलेवरं पूतिगन्धि नित्यं अशुचिभाजनम्; सुतीर्थपुण्यरूपेण पण्येन त्वया सम्यग् विनिर्मितम्।

Verse 42

अतएवाहि पांडित्यमाद्रिंयते विचक्षणाः । अहःक्षेपं न क्षिपंति क्षणमेकं हि ते बुधाः

अत एव हि पाण्डित्यं विचक्षणैः समाद्रियते; अहःक्षेपं न क्षिपन्ति ते बुधाः, क्षणमेकं नापि व्यर्थयन्ति।

Verse 43

निमेषान्पंचपान्मर्त्ये प्राणंति प्राणिनो ध्रुवम् । तत्रापि न प्रवर्तेयुरघकर्मणि गर्हिते

मर्त्यलोके प्राणिनः पञ्चनिमेषपर्यन्तं ध्रुवं प्राणन्ति; तथापि गर्हितेऽघकर्मणि न प्रवर्तेरन्।

Verse 44

स्थिरापायः सदा कायो न धनं निधनेऽवति । तन्मूढः प्रौढकार्ये किं न यतेत भवानिव

स्थिरापायः सदा कायः, न धनं निधनावति; तस्मात् मूढः प्रौढकार्ये किं न यतेत, भवतैव यथा कृतम्।

Verse 45

सत्वरं गत्वरं चायुर्लोकः शोकसमाकुलः । तस्माद्धर्मे मतिः कार्या भवतेव सुधार्मिकैः

सत्वरं गत्वरं चायुः, लोकः शोकसमाकुलः; तस्माद् धर्मे मतिः कार्या सुधार्मिकैः, भवतैव यथा कृता।

Verse 46

सत्कर्मणो विपाकोऽयं तव वंद्यौ ममाप्यहो । यदेतौ भगवद्भक्तौ सखित्वं भवतो गतौ

सत्कर्मविपाक एष तव—अहो ममापि वन्द्यौ; यदेतौ भगवद्भक्तौ भवता सह सखित्वं प्राप्तवन्तौ।

Verse 47

ममाज्ञा दीयतां तस्मात्साहाय्यं करवाणि किम् । यत्कर्तव्यं मादृशैस्ते तत्कृतं भवतैवहि

तस्मान्ममाज्ञां प्रदेहि—किं साहाय्यं करोमि? यन्मादृशैः कर्तव्यं तत् भवतैव हि कृतम्।

Verse 48

अद्य धन्यतरोस्मीह यद्दृष्टौ भगवद्गणौ । सेवा सदैव मे ज्ञाप्या श्रीमच्चरणसन्निधौ

अद्याहं धन्यतरोऽस्मि यद् दृष्टौ भगवद्गणौ; श्रीमच्चरणसन्निधौ मे सेवा सदैव ज्ञाप्या।

Verse 49

ततः प्रस्थापितस्ताभ्यां प्राविशत्स्वपुरीं यमः । अप्राक्षीच्च ततो विप्रस्तौ गणौ प्रस्थिते यमे

ततः ताभ्यां प्रस्थापितो यमः स्वपुरीं प्राविशत्; यमे प्रस्थिते तौ गणौ विप्रः पप्रच्छ।

Verse 50

शिवशर्मोवाच । साक्षादयं धर्मराजो ननु सौम्यतराकृतिः । धर्म्याण्येव वचांस्यस्य मनः प्रीतिकराणि च

शिवशर्मोवाच—साक्षादयं धर्मराजः, ननु सौम्यतराकृतिः; धर्म्याण्येव वचांस्यस्य मनःप्रीतिकराणि च।

Verse 51

पुरी संयमनी सेयमतीव शुभलक्षणा । आकर्ण्य यस्य नामापि पापिनोऽतीव बिभ्यति

पुरी संयमनी नाम शुभलक्षणसमन्विता । यस्य नामश्रुतेर्मात्रात् पापिनोऽतीव बिभ्यति ॥

Verse 52

यमरूपं वर्ण यंति मर्त्यलोकेऽन्यथा जनाः । अन्यथाऽयं मया दृष्टो ब्रूतं तत्कारणं गणौ

यमरूपं वर्णयन्ति मर्त्यलोके जनाः पृथक् । अन्यथाऽयं मया दृष्टो ब्रूतं तत्कारणं गणौ ॥

Verse 53

केन पश्यंत्यमुं लोकं निवसंति तथात्र के । इदमेवास्य किं रूपं किं चान्यच्च निवेद्यताम्

केन पश्यन्त्यमुं लोकं निवसन्ति तथात्र के । इदमेवास्य किं रूपं किं चान्यच्च निवेद्यताम् ॥

Verse 54

गणावूचतुः । शृणु सौम्य सुसौम्योऽसौ दृश्यतेत्र भवादृशैः । धर्ममूर्तिः प्रकृत्यैव निःशंकैः पुण्यराशिभिः

गणावूचतुः । शृणु सौम्य सुसौम्योऽसौ दृश्यतेत्र भवादृशैः । धर्ममूर्तिः प्रकृत्यैव निःशंकैः पुण्यराशिभिः ॥

Verse 55

अयमेव हि पिंगाक्षः क्रोधरक्तांतलोचनः । दंष्ट्राकरालवदनो विद्युल्ललनभीषणः

अयमेव हि पिङ्गाक्षः क्रोधरक्तान्तलोचनः । दंष्ट्राकरालवदनो विद्युल्ललनभीषणः ॥

Verse 56

ऊर्ध्वकेशोऽतिकृष्णांगः प्रलयांबुदनिःस्वनः । कालदंडोद्यतकरो भुकुटी कुटिलाननः

ऊर्ध्वकेशोऽतिकृष्णांगः प्रलयांबुदनिःस्वनः । कालदंडोद्यतकरो भुकुटी कुटिलाननः

Verse 57

आनयैनं पातयैनं बधानामुंच दुर्दम । घातयैनं सुदुर्वृत्तं मूर्ध्नि तीव्रमयोघनैः

आनयैनं पातयैनं बधानामुंच दुर्दम । घातयैनं सुदुर्वृत्तं मूर्ध्नि तीव्रमयोघनैः

Verse 58

आताडयैनं दुर्वृत्तं धृत्वा पादौ शिलातले । उत्पाटयास्य नेत्रे त्वं निधाय चरणं गले

आताडयैनं दुर्वृत्तं धृत्वा पादौ शिलातले । उत्पाटयास्य नेत्रे त्वं निधाय चरणं गले

Verse 59

एतस्य गल्लावुत्फुल्लौ क्षुरेणाशुवि पाटय । पाशेन कंठं बद्धास्य समुल्लंबय भूरुहे

एतस्य गल्लावुत्फुल्लौ क्षुरेणाशुवि पाटय । पाशेन कंठं बद्धास्य समुल्लंबय भूरुहे

Verse 60

विदारयास्य मूर्धानं करपत्रेण दारुवत् । पार्ष्णिघातैर्घ्नतास्यास्यं समुच्चूर्णय दारुणैः

विदारयास्य मूर्धानं करपत्रेण दारुवत् । पार्ष्णिघातैर्घ्नतास्यास्यं समुच्चूर्णय दारुणैः

Verse 61

परदारप्रसृमरं करं छिंध्यस्य पापिनः । परदारगृहं यातुः पादौ चास्य विखंडय

परदारप्रसृमरं करं छिंध्यस्य पापिनः । परदारगृहं यातुः पादौ चास्य विखंडय

Verse 62

सूचीभी रोमकूपेषु तनुं व्यधिहि सर्वतः । दातुः परकलत्रांगे नखपंक्ती दुरात्मनः

सूचीभी रोमकूपेषु तनुं व्यधिहि सर्वतः । दातुः परकलत्रांगे नखपंक्ती दुरात्मनः

Verse 63

परदारमुखाघ्रातुर्मुखे निष्ठीवयास्य हि । वक्तुः परापवादस्य कीलं तीक्ष्णं मुखे क्षिप

परदारमुखाघ्रातुर्मुखे निष्ठीवयास्य हि । वक्तुः परापवादस्य कीलं तीक्ष्णं मुखे क्षिप

Verse 64

भर्जयैनं चणकवत्तप्तवालुक कर्परैः । भ्राष्ट्रे विकटवक्त्रत्वं परसंतापकारिणम्

भर्जयैनं चणकवत्तप्तवालुक कर्परैः । भ्राष्ट्रे विकटवक्त्रत्वं परसंतापकारिणम्

Verse 65

दोषारोपं सदाकर्तुरदोषे क्रूरलोचन । निमज्जयास्य वदनं पूयशोणितकर्दमे

दोषारोपं सदाकर्तुरदोषे क्रूरलोचन । निमज्जयास्य वदनं पूयशोणितकर्दमे

Verse 66

अदत्तपरवस्तूनां गृह्णतः करपल्लवम् । आप्लुत्याप्लुत्य तैलेन तप्तांगारे पचोत्कट

अदत्तपरवस्तूनां गृह्णतः करपल्लवम् । आप्लुत्याप्लुत्य तैलेन तप्तांगारे पचोत्कट

Verse 67

अपवादं गुरोर्वक्तुर्निंदाकर्तुः सुपर्वणाम् । तप्तलोहशलाकाश्च मुखे भीषण निक्षिप

अपवादं गुरोर्वक्तुर्निंदाकर्तुः सुपर्वणाम् । तप्तलोहशलाकाश्च मुखे भीषण निक्षिप

Verse 68

परमर्म स्पृशश्चास्य परच्छिद्रप्रकाशितुः । सुतप्तायोमयाञ्च्छंकून्सर्वसंधिषु रोपय

परमर्म स्पृशश्चास्य परच्छिद्रप्रकाशितुः । सुतप्तायोमयाञ्च्छंकून्सर्वसंधिषु रोपय

Verse 69

अन्ये न दीयमाने स्वे निषेद्धुःपापकारिणः । आच्छेत्तुः परवृत्तीनां जिह्वां छिंध्यस्य दुर्मुख

अन्ये न दीयमाने स्वे निषेद्धुःपापकारिणः । आच्छेत्तुः परवृत्तीनां जिह्वां छिंध्यस्य दुर्मुख

Verse 70

देवस्वभोक्तुः क्रोडास्य ब्राह्मणस्वस्यभोजिनः । विदार्योदरमस्याशु विट्कीटैः परिपूरय

देवस्वभोक्तुः क्रोडास्य ब्राह्मणस्वस्यभोजिनः । विदार्योदरमस्याशु विट्कीटैः परिपूरय

Verse 71

न देवार्थे न विप्रार्थे नातिथ्यर्थे पचेत्क्वचित् । तममुं स्वार्थपक्तारं कुंभीपाके पचांधक

न देवार्थे न विप्रार्थे नातिथ्यर्थे पचेत्क्वचित् । तममुं स्वार्थपक्तारं कुंभीपाके पचांधक

Verse 72

उग्रास्य शिशुहंतारममुं विश्रंभघातिनम् । कृतघ्नं नय वेगेन महारौरव रौरवम्

उग्रास्य शिशुहंतारममुं विश्रंभघातिनम् । कृतघ्नं नय वेगेन महारौरव रौरवम्

Verse 73

ब्रह्मघ्नं चांधतामिस्रे सुरापं पूयशोणिते । कालसूत्रे हेमचौरमवीचौ गुरुतल्पगम्

ब्रह्मघ्नं चांधतामिस्रे सुरापं पूयशोणिते । कालसूत्रे हेमचौरमवीचौ गुरुतल्पगम्

Verse 74

तत्संसर्गिणमावर्षमसिपत्रवने तथा । एतान्महापातकिनस्तप्ततैलकटाहके

तत्संसर्गिणमावर्षमसिपत्रवने तथा । एतान्महापातकिनस्तप्ततैलकटाहके

Verse 75

आप्लुत्याप्लुत्य दुर्दंष्ट्रकाकोलैर्लोहतुंडकैः । संतोद्यमानान्पापिष्ठान्नित्यं कल्पं निवासय

आप्लुत्याप्लुत्य दुर्दंष्ट्रकाकोलैर्लोहतुंडकैः । संतोद्यमानान्पापिष्ठान्नित्यं कल्पं निवासय

Verse 76

स्त्रीघ्नं गोघ्नं च मित्रघ्नं कूटशाल्मलिपादपे । उल्लंबय चिरंकालमूर्ध्वपादमधोमुखम्

स्त्रीघ्नं गोघ्नं च मित्रघ्नं कूटशाल्मलिपादपे । उल्लंबय चिरंकालमूर्ध्वपादमधोमुखम्

Verse 77

त्वचमस्य च संदंशैस्त्रोटय त्वं महाभुज । आश्लेषितुर्मित्रपत्न्या भुजावुत्पाटया शुच

त्वचमस्य च संदंशैस्त्रोटय त्वं महाभुज । आश्लेषितुर्मित्रपत्न्या भुजावुत्पाटया शुच

Verse 78

ज्वालाकीले महाघोरे नरकेऽमुं नि पातय । यो वह्निना दाहयति परक्षेत्रं परालयम्

ज्वालाकीले महाघोरे नरकेऽमुं नि पातय । यो वह्निना दाहयति परक्षेत्रं परालयम्

Verse 79

कालकूटे च गरदं कूटसाक्ष्याभिवादिनम् । मानकूटं तुलाकूटं कंठमोटे निपातय

कालकूटे च गरदं कूटसाक्ष्याभिवादिनम् । मानकूटं तुलाकूटं कंठमोटे निपातय

Verse 80

लालापिबेच दुष्प्रेक्ष्य तीर्थासुष्ठीविनं नय । आमपाके च गर्भघ्नं शूलपाकेऽन्यतापिनम्

लालापिबेच दुष्प्रेक्ष्य तीर्थासुष्ठीविनं नय । आमपाके च गर्भघ्नं शूलपाकेऽन्यतापिनम्

Verse 81

रसविक्रयिणं विप्रमिक्षुयंत्रे प्रपीडय । प्रजापीडाकरं भूपमंधकूपे निपातय

रसविक्रयिणं विप्रमिक्षुयन्त्रे प्रपीडय; प्रजापीडाकरं भूपमन्धकूपे निपातय।

Verse 82

गोतिलांश्च तुरंगांश्च विक्रेतारं द्विजाधमम् । मातुलान्याः सुरायाश्च विक्रेतारं हलायुध

गोतिलांश्च तुरङ्गांश्च विक्रेतारं द्विजाधमम्; मातुलान्याः सुरायाश्च विक्रेतारं हलायुध।

Verse 83

मुसलोलूखले वैश्यं कंडयैनं पुनःपुनः । शूद्रं द्विजावमंतारं द्विजाग्रे मंचसेविनम्

मुसलोलूखले वैश्यं कण्डयैनं पुनःपुनः; शूद्रं द्विजावमन्तारं द्विजाग्रे मञ्चसेविनम्।

Verse 84

अधोमुखे च नरके दीर्घग्रीवप्रपीड्य

अधोमुखे च नरके दीर्घग्रीवप्रपीड्य निपीड्यन्ते।

Verse 85

शूद्रं ब्राह्मणजेतारं वैश्यं बाह्मणमानिनम् । क्षत्रियं याजकं चापि विप्रं वेदविवर्जितम्

शूद्रं ब्राह्मणजेतारं वैश्यं ब्राह्मणमानिनम्; क्षत्रियं याजकं चापि विप्रं वेदविवर्जितम्।

Verse 86

लाक्षालवणमांसानां सतैलविषसर्पिषाम् । आयुधेक्षुविकाराणां विक्रेतारं द्विजाधमम्

लाक्षालवणमांसानां सतैलविषसर्पिषाम् । आयुधेक्षुविकाराणां विक्रेतारं द्विजाधमम्

Verse 87

पाशपाणेकशापाणे बद्ध्वैतांश्चरणेदृढम् । घातयंतौ कशाघातैर्नयतं तप्तकर्दमे

पाशपाणेकशापाणे बद्ध्वैतांश्चरणेदृढम् । घातयंतौ कशाघातैर्नयतं तप्तकर्दमे

Verse 88

इमां स्त्रियं श्लेषयाशु पुंश्चलीं कुलकल्मषाम् । तेनोपपतिना सार्धं तप्तायसमयेन च

इमां स्त्रियं श्लेषयाशु पुंश्चलीं कुलकल्मषाम् । तेनोपपतिना सार्धं तप्तायसमयेन च

Verse 89

स्वयं गृहीत्वा नियमं यस्त्यजेदजितेंद्रियः । तं प्रापय दुराधर्षं बहुभ्रमरदंशके

स्वयं गृहीत्वा नियमं यस्त्यजेदजितेंद्रियः । तं प्रापय दुराधर्षं बहुभ्रमरदंशके

Verse 90

इत्यादिजल्पन्दुर्वृत्तैः श्रूयते दूरतो यमः । स्वकर्मशंकितैः पापै र्दृश्यतेति भयंकरः

इत्यादिजल्पन्दुर्वृत्तैः श्रूयते दूरतो यमः । स्वकर्मशंकितैः पापै र्दृश्यतेति भयंकरः

Verse 91

ये प्रजाः पालयंतीह पुत्रानेव निजौरसान् । दंडयंति च धर्मेण भूपास्तेऽस्य सभासदः

ये भूपाः प्रजाः पुत्रानिव निजौरसान् इह पालयन्ति, धर्मेण च दण्डयन्ति, ते यमस्य सभासदः भवन्ति।

Verse 92

वर्णाश्रमाश्च यद्राष्ट्रे ऽनुतिष्ठंति निजां क्रियाम् । कालेनापन्ननिधना भूपास्तेऽस्य सभासदः

यस्य राष्ट्रे वर्णाश्रमाः स्वां स्वां क्रियाम् अनुतिष्ठन्ति, स भूपः कालेनापन्ननिधनः यमस्य सभासदः भवति।

Verse 93

नैव दीनो न दुर्वृत्तो नापद्ग्रस्तो न शोकभाक् । येषां राष्ट्रे प्रदृश्यंते भूपास्तेऽस्य सभासदः

येषां राष्ट्रे न दीनो दृश्यते, न दुर्वृत्तो, नापद्ग्रस्तः, न शोकभाक्; ते भूपाः यमस्य सभासदः।

Verse 94

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्वधर्म निरताः सदा । अन्येपि ये संयमिनः संयमिन्यां वसंति ते

ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याश्च स्वधर्मनिरताः सदा; अन्येऽपि ये संयमिनः, ते संयमिन्यां वसन्ति।

Verse 95

उशीनरः सुधन्वा च वृषपर्वा जयद्रथः । रजिः सहस्रजित्कुक्षिर्दृढधन्वा रिपुंजयः

उशीनरः सुधन्वा च वृषपर्वा जयद्रथः। रजिः सहस्रजित्कुक्षिर्दृढधन्वा रिपुञ्जयः॥

Verse 96

युवनाश्वो दंतवक्त्रो नाभागो रिपुमंगलः । करंधमो धर्मसेनः परमर्दः परांतकः

युवनाश्वो दन्तवक्त्रो नाभागो रिपुमङ्गलः । करन्धमो धर्मसेनः परमर्दः परान्तकः—एते प्रसिद्धा नृपाः धर्मसभायां नामतः कीर्तिताः ।

Verse 97

एते चान्ये च बहवो राजानो नीतिवर्तिनः । धर्माधर्मविचारज्ञाः सुधर्मायां समासते

एते चान्ये च बहवो राजानो नीतिवर्तिनः । धर्माधर्मविचारज्ञाः सुधर्मायां समासते ॥

Verse 99

गोविंदमाधवमुकुंद हरेमुरारे शंभो शिवेश शशिशेखर शूलपाणे । दामोदराच्युत जनार्दन वासुदेव त्याज्या भटाय इति संततमामनंति

गोविन्दमाधवमुकुन्द हरे मुरारे, शम्भो शिवेश शशिशेखर शूलपाणे । दामोदराच्युत जनार्दन वासुदेव—‘त्याज्योऽयम्, भटाः!’ इति ते सततमामनन्ति ॥

Verse 100

गंगाधरांधकरिपो हरनीलकंठ वैकुंठ कैटभरिपो कमठाब्जपाणे । भूतेशखंडपरशोमृडचंडिकेश त्याज्या भटाय इति संततमामनंति

गङ्गाधरान्धकरिपो हर नीलकण्ठ, वैकुण्ठ कैटभरिपो कमठाब्जपाणे । भूतेश खण्डपरशो मृड चण्डिकेश—‘त्याज्योऽयम्, भटाः!’ इति ते सततमामनन्ति ॥

Verse 110

इत्थं द्विजेंद्र निजभृत्यगणान्सदैव संशिक्षयेदवनिगान्स हि धर्मराजः । अन्येपि ये हरिहरांकधरा धरायां ते दूरतः पुनरहो परिवर्जनीयाः

इत्थं द्विजेन्द्र, निजभृत्यगणान् सदा धर्मराजः संशिक्षयति । ये च धरायां हरिहराङ्कधरा एव, तेऽपि शुद्धाचारहीना दूरतः परिवर्जनीयाः ॥

Verse 112

इति शृण्वन्कथां रम्यां शिवशर्माप्रियेऽनघाम । प्रहृष्टवक्त्रः पुरतो ददर्शाप्सरसापुरीम्

इति रम्यां कथां शृण्वन्ती शिवशर्मप्रियाऽनघा । प्रहृष्टवदना पुरतः साप्सरसां पुरीं ददर्श ॥