Adhyaya 49

Verse 1

सूत उवाच । पाराशर्यमुने व्यास कुमारः कुंभजन्मने । यदावदत्कथामेतां तदा क्व द्रुपदात्मजा

सूत उवाच। पाराशर्यमुनेर्व्यासः कुमारं कुंभजन्मनः। यदावदत्कथामेतां तदा क्व द्रुपदात्मजा॥

Verse 2

व्यास उवाच । पुराणसंहितां सूत ब्रूते त्रैकालिकीं कथाम् । संदेहो नात्र कर्तव्यो यतस्तद्गोचरोखिलम्

व्यास उवाच। पुराणसंहितां सूत ब्रूते त्रैकालिकीं कथाम्। संदेहो नात्र कर्तव्यो यतस्तद्गोचरोऽखिलम्॥

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने पूर्वं पंचवक्त्रो हरः स्वयम् । पृथिव्यां पंचधा भूत्वा प्रादुरासीज्जगद्धितः

स्कन्द उवाच। आकर्णय मुने पूर्वं पञ्चवक्त्रो हरः स्वयम्। पृथिव्यां पञ्चधा भूत्वा प्रादुरासीज्जगद्धितः॥

Verse 4

उमापि च जगद्धात्री द्रुपदस्य महीभुजः । यजतो वह्निकुंडाच्च प्रादुश्चक्रेति सुंदरी

उमापि जगद्धात्री द्रुपदराजेन यजमानस्य वह्निकुण्डात् सुन्दरी प्रादुर्बभूव इति।

Verse 5

पंचापि पांडुतनयाः साक्षाद्रुद्रवपुर्धराः । अवतेरुरिह स्वर्गाद्दुष्टसंहारकारकाः

पञ्चापि पाण्डुतनयाः साक्षाद्रुद्रवपुर्धराः स्वर्गादिहावतीर्य दुष्टसंहारहेतवो बभूवुः।

Verse 6

नारायणोपि कृष्णत्वं प्राप्य तत्साहचर्यकृत् । उद्वृत्तवृत्तशमनः सद्वृत्तस्थितिकारकः

नारायणोऽपि कृष्णत्वं प्राप्य तेषां साहचर्यं कृत्वा उद्वृत्तवृत्तिं शमयामास, सद्वृत्तस्थितिं च स्थापयामास।

Verse 7

प्रतपंतः पृथिव्यां ते पार्थाश्चेरुः पृथक्पृथक् । उदयानुदयौ तस्मिन्संपदां विपदामपि

प्रतपन्तः पृथिव्यां ते पार्थाः पृथक्पृथक् चेरुः; तस्मिन् प्रवाहे सम्पदां विपदामपि उदयानुदयौ बभूवतुः।

Verse 8

कदाचित्ते महावीरा भ्रातृव्यप्रतिपादिताम् । विपत्तिमाप्य महतीं बभूवुः काननौकसः

कदाचित् ते महावीराः भ्रातृव्यैः प्रतिपादितां महतीं विपत्तिमाप्य काननौकसो बभूवुः।

Verse 9

पांचाल्यपि च तत्पत्नी पतिव्यसनतापिता । धर्मज्ञा प्राप्य तन्वंगी ब्रध्नमाराधयद्भृशम्

पाञ्चालीऽपि तत्पत्नी पतिव्यसनतापिता । धर्मज्ञा तन्वङ्गी काशीम् आगत्य ब्रध्नं सवितारं भक्त्या भृशमाराधयामास ॥

Verse 10

आराधितोथ सविता तया द्रुपदकन्यया । सदर्वी सपिधानां च स्थालिकामक्षयां ददौ

एवं द्रुपदकन्यया तया सविता समाराधितः । सदार्वीं सपिधानां च स्थालिकामक्षयां ददौ ॥

Verse 11

आराधयंतीं भावेन सर्वत्र शुचिमानसाम्

सा भावेन समाराध्य सर्वत्र शुचिमानसा । नित्यं भक्त्या सवितारं समुपास्ते स्म पावनी ॥

Verse 12

स्थाल्यैतया महाभागे यावंतोऽन्नार्थिनो जनाः । तावंतस्तृप्तिमाप्स्यंति यावच्च त्वं न भोक्ष्यसे

‘महाभागे, एतया स्थाल्या यावन्तोऽन्नार्थिनो जनाः । तावन्तस्तृप्तिमाप्स्यन्ति यावच्च त्वं न भोक्ष्यसे’ ॥

Verse 13

भुक्तायां त्वयि रिक्तैषा पूर्णभक्ता भविप्यति । रसवद्व्यंजननिधिरिच्छाभक्ष्यप्रदायिनी

‘भुक्तायां त्वयि रिक्तैषा; पूर्णा सती रसवद्व्यञ्जननिधिः । इच्छाभक्ष्यप्रदायिनी सदा स्यात्’ इति ॥

Verse 14

इत्थं वरस्तया लब्धः काश्यामादित्यतो मुने । अपरश्च वरो दत्तस्तस्यै देवेन भास्वता

इति मुने, काश्यां सा आदित्याद् वरं लब्धवती; ततः स भास्वान् देवः तस्यै अपरं वरमपि दत्तवान्।

Verse 15

रविरुवाच । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे यो मां त्वत्पुरतः स्थितम् । आराधयिष्यति नरः क्षुद्बाधा तस्य नश्यति

रविरुवाच— विश्वेश्वरस्य दक्षिणभागे यः मां त्वत्पुरतः स्थितं नरः समाराधयिष्यति, तस्य क्षुद्बाधा विनश्यति।

Verse 16

अन्यश्च मे वरो दत्तो विश्वेशेन पतिव्रते । तपसा परितुष्टेन तं निशामय वच्मि ते

अपि च पतिव्रते, विश्वेश्वरेण तपसा परितुष्टेन मे अन्योऽपि वरः दत्तः; तं ते वच्मि, निशामय।

Verse 17

प्राग्रवे त्वां समाराध्य यो मां द्रक्ष्यति मानवः । तस्य त्वं दुःखतिमिरमपानुद निजैः करैः

यः मानवः प्राग्रवे त्वां समाराध्य अनन्तरं मां द्रक्ष्यति, तस्य दुःखतिमिरं त्वं निजैः करैः अपानुद।

Verse 18

अतो धर्माप्रिये नित्यं प्राप्य विश्वेश्वराद्वरम् । काशीस्थितानां जंतूनां नाशयाम्यघसंचयम्

अतः धर्माप्रिये, विश्वेश्वराद् एतद्वरं प्राप्य, काशीस्थितानां जन्तूनाम् अघसञ्चयं नित्यं नाशयामि।

Verse 19

ये मामत्र भजिष्यंति मानवाः श्रद्धयान्विताः । त्वद्वरोद्यतपाणिं च तेषां दास्यामि चिंतितम्

ये मामत्र श्रद्धयान्विता मानवाः भजिष्यन्ति, त्वद्वरोद्यतपाणिं च नमस्कृत्य पूजयिष्यन्ति; तेषां हृदि यच्चिन्तितं तदहं दास्यामि।

Verse 20

भवतीं मत्समीपस्थां युधिष्ठिरपतिव्रताम् । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे दंडपाणेः समीपतः

भवती युधिष्ठिरपतिव्रता मत्समीपस्था स्थास्यसि; विश्वेशाद् दक्षिणे भागे दण्डपाणेः समीपतः।

Verse 21

येर्चयिष्यंति भावेन पुरुषा वास्त्रियोपि वा । तेषां कदाचिन्नो भावि भयं प्रियवियोगजम्

येऽर्चयिष्यन्ति भावेन पुरुषा वा स्त्रियोऽपि वा, तेषां कदाचिन्न भवति भयं प्रियवियोगजम्।

Verse 22

न व्याधिजं भयं क्वापि न क्षुत्तृड्दोषसंभवम् । द्रौपदीक्षणतः काश्यां तव धर्मप्रियेनघे

न व्याधिजं भयं क्वापि न क्षुत्तृड्दोषसम्भवम्; द्रौपदीक्षणतः काश्यां तव धर्मप्रियेनघे।

Verse 23

उवाच च प्रसन्नात्मा भास्करो द्रुपदात्मजाम्

ततः प्रसन्नात्मा भास्करो द्रुपदात्मजां द्रौपदीं प्रति उवाच।

Verse 24

आदित्यस्य कथामेतां द्रौपद्याराधितस्य वै । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या तस्यैनः क्षयमेष्यति

आदित्यस्य द्रौपद्याः समाराधितस्यैतां कथां यो नरः भक्त्या शृणोति, तस्य पापानि नूनं क्षयं यान्ति।

Verse 25

स्कंद उव ।च । द्रौपदादित्यमाहात्म्यं संक्षेपात्कथितं मया । मयूखादित्यमाहात्म्यं शृण्विदानीं घटोद्भव

स्कन्द उवाच—द्रौपदादित्यस्य माहात्म्यं मया संक्षेपतः कथितम्। इदानीं घटोद्भवागस्त्य, मयूखादित्यस्य माहात्म्यं शृणु।

Verse 26

पुरा पंचनदे तीर्थे त्रिषुलोकेषु विश्रुते । सहस्ररश्मिर्भगवांस्तपस्तेपे सुदारुणम्

पुरा त्रिषुलोकेषु विश्रुते पञ्चनदे तीर्थे सहस्ररश्मिर्भगवान् आदित्यः सुदारुणं तपस्तेपे।

Verse 27

प्रतिष्ठाप्य महालिंगं गभस्तीश्वर संज्ञितम् । गौरीं च मंगला नाम्नीं भक्तमंगलदां सदा

महालिङ्गं गभस्तीश्वरसंज्ञितं प्रतिष्ठाप्य, तथा मङ्गला नाम्नीं गौरीं च स्थापयामास, या भक्तानां सदा मङ्गलं ददाति।

Verse 28

दिव्यवर्षसहस्रं तु शतेन गुणितं मुने । आराधयञ्शिवं सोमं सोमार्धकृतशेखरम्

दिव्यवर्षसहस्रं शतेन गुणितं, मुने, स सोमोऽर्धकृतशेखरं शिवं निरन्तरं समाराधयामास।

Verse 29

स्वरूपतस्तु तपनस्त्रिलोकीतापनक्षमः । ततोतितीव्र तपसा जज्वाल नितरां मुने

स्वरूपतः स तपनस्त्रैलोक्यतापनक्षमः। ततः स तीव्रतपसा नितरां जज्वाल, मुने॥

Verse 30

मयूखैस्तत्र सवितुस्त्रैलोक्यदहनक्षमैः । ततं समस्तं तत्काले द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

तत्र सवितुर्मयूखैस्त्रैलोक्यदहनक्षमैः। तत्काले द्यावाभूम्योरन्तरं सर्वतो व्याप्तम्॥

Verse 31

वैमानिकैर्विष्णुपदे तत्यजे च गतागतम् । तीव्रे पतंगमहसि पतंगत्वभयादिव

वैमानिकाः विष्णुपदे गतागतमपि तत्यजुः। तीव्रे पतङ्गमहसि पतङ्गत्वभयादिव॥

Verse 32

मयूखा एव दृश्यंते तिर्यगूर्ध्वमधोपि च । आदित्यस्य न चादित्यो नीपपुष्पस्थितेरिव

मयूखा एव दृश्यन्ते तिर्यगूर्ध्वमधोऽपि च। आदित्यस्य न चादित्यो नीपपुष्पस्थितेरिव॥

Verse 33

तस्यवै महसां राशेस्तपोराशेस्तपोर्चिषाम् । चकंपे साध्वसात्तीव्रा त्रैलोक्यं सचराचरम्

तस्य वै महसां राशेस्तपोराशेस्तपोर्चिषाम्। चकम्पे साध्वसात्तीव्रा त्रैलोक्यं सचराचरम्॥

Verse 34

सूर्य आत्मास्य जगतो वेदेषु परिपठ्यते । स एव चेज्वालयिता को नस्त्राता भवेदिह

सूर्यः खल्वस्य जगतो वेदेषु आत्मैव परिपठ्यते। स एव यदि सर्वं दहन् ज्वालयिता भवेत्, तर्हि इह नः कः त्राता भवेत्?

Verse 35

जगच्चक्षुरसौ सूर्यो जगदात्मैष भास्करः । जगद्योयन्मृतप्रायं प्रातःप्रातः प्रबोधयेत्

जगच्चक्षुरसौ सूर्यः, जगदात्मैष भास्करः। यो यन्मृतप्रायं जगत् प्रातःप्रातः प्रबोधयेत्॥

Verse 36

तमोंधकूपपतितमुद्यन्नेष दिनेदिने । प्रसार्य परितः पाणीन्प्राणिजातं समुद्धरेत्

तमोऽन्धकूपपतितं प्राणिजातं दिनेदिने। उद्यन्नेष प्रसार्य परितः पाणीन् समुद्धरेत्॥

Verse 37

उदितेऽत्रोदिमो नित्यमस्तं यात्यस्तमाप्नुमः । उदयेऽनुदये तस्मादस्माकं कारणं रविः

उदितेऽत्रोदयामो नित्यम्, अस्तं यात्यस्तमाप्नुमः। उदयेऽनुदये तस्मादस्माकं कारणं रविः॥

Verse 38

इति व्याकुलितं विश्वं पश्यन्विश्वेश्वरः स्वयम् । विश्वत्राता वरं दातुं संजग्मे तिग्मरश्मये

इति व्याकुलितं विश्वं पश्यन् विश्वेश्वरः स्वयम्। विश्वत्राता वरं दातुं संजग्मे तिग्मरश्मये॥

Verse 39

मयूखमालिनं शंभुरालोक्याति सुनिश्चलम् । समाधि विस्मृतात्मानं विसिस्माय तपः प्रति

मयूखमालिनं शम्भुं दृष्ट्वा परमं निश्चलं स्थितम् । समाधौ विस्मृतात्मानं ब्रध्नः सूर्यः तपः प्रति विस्मयं जगाम ॥

Verse 40

उवाच च प्रसन्नात्मा श्रीकंठः प्रणतार्तिहृत् । अलं तप्त्वा वरं ब्रूहि द्युमणे महसां निधे

ततः प्रसन्नात्मा श्रीकण्ठः प्रणतार्तिहृत् उवाच । अलं तप्त्वा वरं ब्रूहि द्युमणे महसां निधे ॥

Verse 41

निरुद्धेंद्रियवृत्तित्वाद्ब्रध्नो ध्यानसमाधिना । न जग्राह वचः शंभोर्द्वित्रिरुक्तोप्यकर्णवत्

निरुद्धेन्द्रियवृत्तित्वाद् ब्रध्नो ध्यानसमाधिना । न जग्राह वचः शम्भोर्द्वित्रिरुक्तोऽप्यकर्णवत् ॥

Verse 42

काष्ठीभूतं तु तं ज्ञात्वा शिवः पस्पर्श पाणिना । महातपः समुद्भूत संतापामृतवर्षिणा

काष्ठीभूतं तु तं ज्ञात्वा शिवः पस्पर्श पाणिना । महातपःसमुद्भूतसन्तापामृतवर्षिणा ॥

Verse 43

तत उन्मीलयांचक्रे लोचने विश्वलोचनः । तस्योदयमिव प्राप्य प्रगे पंकजिनीवनी

ततः उन्मीलयाञ्चक्रे लोचने विश्वलोचनः । तस्योदयमिव प्राप्य प्रगे पङ्कजिनीवनी ॥

Verse 44

परिव्यपेतसंतापस्तपनः स्पर्शनाद्विभोः । अवग्रहितसस्यश्रीरुल्ललास यथांबुदात्

विभोः स्पर्शनात् तपनस्य संतापः परिव्यपेतः; अवग्रहितसस्यश्रीरिवांबुदवृष्ट्या यथोल्ललास तथा स रविः प्राकाशत्।

Verse 45

मित्रो नेत्रातिथीकृत्य त्र्यक्षं प्रत्यक्षमग्रतः । दंडवत्प्रणनामोच्चैस्तुष्टाव च पिनाकिनम्

मित्रः नेत्राण्यतिथीकृत्य त्र्यक्षं प्रत्यक्षमग्रतः ददर्श; दण्डवत् प्रणनामोच्चैः पिनाकिनं तुष्टाव च।

Verse 46

रविरुवाच । देवदेव जगतांपते विभो भर्ग भीम भव चंद्रभूषण । भूतनाथ भवभीतिहारक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

रविरुवाच— देवदेव जगतांपते विभो, भर्ग भीम भव चन्द्रभूषण; भूतनाथ भवभीतिहारक, त्वां नतोऽस्मि नतवाञ्छितप्रद।

Verse 47

चंद्रचूडमृड धूर्जटे हर त्र्यक्ष दक्ष शततंतुशातन । शांतशाश्वत शिवापते शिव त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

चन्द्रचूड मृड धूर्जटे हर त्र्यक्ष दक्ष शततन्तुशातन; शान्तशाश्वत शिवापते शिव, त्वां नतोऽस्मि नतवाञ्छितप्रद।

Verse 48

नीललोहित समीहितार्थ दहे द्व्येकलोचन विरूपलोचन । व्योमकेशपशुपाशनाशन त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

नीललोहित समीहितार्थदहे दहे द्व्येकलोचन विरूपलोचन; व्योमकेश पशुपाशनाशन, त्वां नतोऽस्मि नतवाञ्छितप्रद।

Verse 49

वामदेवशितिकंठशूलभृच्चंद्रशेखर फणींद्रभूषण । कामकृत्पशुपते महेश्वर त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

वामदेव नीलकण्ठ शूलभृत् चन्द्रशेखर फणीन्द्रभूषण । कामदर्पहर पशुपते महेश्वर त्वां नतोऽस्मि; नतानां वाञ्छितं प्रदेहि ॥

Verse 50

त्र्यंबक त्रिपुरसूदनेश्वर त्राणकृत्त्रिनयनत्रयीमय । कालकूट दलनांतकांतक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

त्र्यम्बक त्रिपुरसूदनेश्वर त्राणकृत् त्रिनयनत्रयीमय । कालकूटदलनान्तକान्तक त्वां नतोऽस्मि; नतानां वाञ्छितं प्रदेहि ॥

Verse 51

शर्वरीरहितशर्वसर्वगस्वर्गमार्गसुखदापवर्गद । अंधकासुररिपो कपर्दभृत्त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

शर्वरीरहित शर्व सर्वग स्वर्गमार्गसुखदापवर्गद । अन्धकासुररिपो कपर्दभृत् त्वां नतोऽस्मि; नतानां वाञ्छितं प्रदेहि ॥

Verse 52

शंकरोग्रगिरिजापते पते विश्वनाथविधिविष्णु संस्तुत । वेदवेद्यविदिताऽखिलेंगि तत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

शंकरोग्र गिरिजापते पते विश्वनाथ विधिविष्णुसंस्तुत । वेदवेद्यविदिताखिलाङ्गित त्वां नतोऽस्मि; नतानां वाञ्छितं प्रदेहि ॥

Verse 53

विश्वरूपपररूप वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद । वाङमनोविषयदूरदूरगत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

विश्वरूपपररूपवर्जित ब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद । वाङ्मनोविषयदूरदूरग त्वां नतोऽस्मि; नतानां वाञ्छितं प्रदेहि ॥

Verse 54

इत्थं परीत्य मार्तंडो मृडं देवं मृडानिकाम् । अथ तुष्टाव प्रीतात्मा शिववामार्धहारिणीम्

इत्थं परीत्य मार्तण्डो मृडं देवं मृडानिकाम् । अथ प्रीतात्मा तुष्टाव शिववामार्धहारिणीम् ॥

Verse 55

रविरुवाच । देवि त्वदीयचरणांबुजरेणुगौरीं भालस्थलीं वहति यः प्रणतिप्रवीणः । जन्मांतरेपि रजनीकरचारुलेखा तां गौरयत्यतितरां किल तस्य पुंसः

रविरुवाच । देवि त्वदीयचरणाम्बुजरेणुगौरीं भालस्थलीं वहति यः प्रणतिप्रवीणः । जन्मान्तरेऽपि रजनीकरचारुलेखा तां गौरयत्यतितरां किल तस्य पुंसः ॥

Verse 56

श्रीमंगले सकलमंगलजन्मभूमे श्रीमंगले सकलकल्मषतूलवह्ने । श्रीमंगले सकलदानवदर्पहंत्रि श्रीमंगलेऽखिलमिदं परिपाहि विश्वम्

श्रीमङ्गले सकलमङ्गलजन्मभूमे श्रीमङ्गले सकलकल्मषतूलवह्ने । श्रीमङ्गले सकलदानवदर्पहन्त्रि श्रीमङ्गलेऽखिलमिदं परिपाहि विश्वम् ॥

Verse 57

विश्वेश्वरि त्वमसि विश्वजनस्य कर्त्री त्वं पालयित्र्यसि तथा प्रलयेपिहंत्री । त्वन्नामकीर्तनसमुल्लसदच्छपुण्या स्रोतस्विनी हरति पातककूलवृक्षान्

विश्वेश्वरि त्वमसि विश्वजनस्य कर्त्री त्वं पालयित्र्यसि तथा प्रलयेऽपि हन्त्री । त्वन्नामकीर्तनसमुल्लसदच्छपुण्या स्रोतस्विनी हरति पातककूलवृक्षान् ॥

Verse 58

मातर्भवानि भवती भवतीव्रदुःखसंभारहारिणि शरण्यमिहास्ति नान्या । धन्यास्त एव भुवनेषु त एव मान्या येषु स्फुरेत्तवशुभः करुणाकटाक्षः

मातर्भवानि भवती भवतीव्रदुःखसंभारहारिणि शरण्यमिहास्ति नान्या । धन्यास्त एव भुवनेषु त एव मान्या येषु स्फुरेत्तव शुभः करुणाकटाक्षः ॥

Verse 59

ये त्वा स्मरंति सततं सहजप्रकाशां काशीपुरीस्थितिमतीं नतमोक्षलक्ष्मीम् । तान्संस्मरेत्स्मरहरो धृतशुद्धबुद्धीन्निर्वाणरक्षणविचक्षणपात्रभूतान्

ये त्वां सततं स्मरन्ति सहजप्रकाशां काशीपुरीस्थितिमतीं नतमोक्षलक्ष्मीम्। तान् स्मरहरोऽपि संस्मरति धृतशुद्धबुद्धीन् निर्वाणरक्षणविचक्षणपात्रभूतान्॥

Verse 60

मातस्तवांघ्रियुगलं विमलं हृदिस्थं यस्यास्ति तस्य भुवनं सकलं करस्थम् । यो नामतेज एति मंगलगौरि नित्यं सिद्ध्यष्टकं न परिमुंचति तस्य गेहम्

मातस्तवाङ्घ्रियुगलं विमलं हृदिस्थं यस्यास्ति तस्य भुवनं सकलं करस्थम्। यो नामतेज एति मङ्गलगौरि नित्यं सिद्ध्यष्टकं न परिमुञ्चति तस्य गेहम्॥

Verse 61

त्वं देवि वेदजननी प्रणवस्वरूपा गायत्र्यसि त्वमसि वै द्विजकामधेनुः । त्वं व्याहृतित्रयमिहाऽखिलकर्मसिद्ध्यै स्वाहास्वधासि सुमनः पितृतृप्तिहेतुः

त्वं देवि वेदजननी प्रणवस्वरूपा गायत्र्यसि त्वमसि वै द्विजकामधेनुः। त्वं व्याहृतित्रयमिहाऽखिलकर्मसिद्ध्यै स्वाहास्वधासि सुमनः पितृतृप्तिहेतुः॥

Verse 62

गौरि त्वमेव शशिमौलिनि वेधसि त्वं सावित्र्यसि त्वमसि चक्रिणि चारुलक्ष्मीः । काश्यां त्वमस्यमलरूपिणि मोक्षलक्ष्मीस्त्वं मे शरण्यमिह मंगलगौरि मातः

गौरि त्वमेव शशिमौलिनि वेधसि त्वं सावित्र्यसि त्वमसि चक्रिणि चारुलक्ष्मीः। काश्यां त्वमस्यमलरूपिणि मोक्षलक्ष्मीस्त्वं मे शरण्यमिह मङ्गलगौरि मातः॥

Verse 63

स्तुत्वेति तां स्मरहरार्धशरीरशोभां श्रीमंगलाष्टक महास्तवनेन भानुः । देवीं च देवमसकृत्परितः प्रणम्य तूष्णीं बभूव सविता शिवयोः पुरस्तात्

स्तुत्वा तां स्मरहरार्धशरीरशोभां श्रीमङ्गलाष्टकनाम महास्तवेन। देवीं च देवमसकृत्परितः प्रणम्य तूष्णीं बभूव सविता शिवयोः पुरस्तात्॥

Verse 64

देवदेव उवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते प्रसन्नोस्मि महामते । मित्रमन्नेत्रगो नित्यं प्रपश्ये तच्चराचरम्

देवदेव उवाच—उत्तिष्ठोत्तिष्ठ, भद्रं ते, प्रसन्नोऽस्मि महामते। मित्रमिव नेत्रगो नित्यं प्रपश्यामि तच्चराचरम्॥

Verse 65

मम मूर्तिर्भवान्सूर्य सर्वज्ञो भव सर्वगः । सर्वेषां महसां राशिः सर्वेषां सर्वकर्मवित्

मम मूर्तिर्भवान् सूर्य; सर्वज्ञो भव सर्वगः। सर्वेषां महसां राशिः, सर्वेषां सर्वकर्मवित्॥

Verse 66

सर्वेषां सर्वदुःखानि भक्तानां त्वं निराकुरु । त्वया नाम्नां चतुःषष्ट्या यदष्टकमुदीरितम्

सर्वेषां सर्वदुःखानि भक्तानां त्वं निराकुरु। त्वया नाम्नां चतुःषष्ट्या यदष्टकमुदीरितम्॥

Verse 67

अनेन मां परिष्टुत्य नरो मद्भक्तिमाप्स्यति । अष्टकं मंगलागौर्या मंगलाष्टकसंज्ञकम्

अनेन मां परिष्टुत्य नरो मद्भक्तिमाप्स्यति। अष्टकं मंगलागौर्या मंगलाष्टकसंज्ञकम्॥

Verse 68

अनेन मंगलागौरीं स्तुत्वा मंगलमाप्स्यति । चतुःषष्ट्यष्टकं स्तोत्रं मंगलाष्टकमेव च

अनेन मंगलागौरीं स्तुत्वा मंगलमाप्स्यति। चतुःषष्ट्यष्टकं स्तोत्रं मंगलाष्टकमेव च॥

Verse 69

एतत्स्तोत्रवरं पुण्यं सर्वपातकनाशनम् । दूरदेशांतरस्थोपि जपन्नित्यं नरोत्तमः

एतत् स्तोत्रवरं पुण्यं सर्वपातकनाशनम्। दूरदेशान्तरस्थोऽपि नरोत्तमो नित्यं जपन् शुद्धिं लभते॥

Verse 70

त्रिसंध्यं परिशुद्धात्मा काशीं प्राप्स्यति दुर्लभाम् । अनेन स्तोत्रयुग्मेन जप्तेन प्रत्यहं नृभिः

अनेन स्तोत्रयुग्मेन प्रत्यहं नृभिर्जप्तेन त्रिसन्ध्यं परिशुद्धात्मा दुर्लभां काशीम् अवाप्नुयात्॥

Verse 71

ध्रुवदैनंदिनं पापं क्षालितं नात्र संशयः । न तस्य देहिनो देहे जातु चित्किल्बिषस्थितिः

ध्रुवं दैनन्दिनं पापं क्षालितं नात्र संशयः। तस्य देहिनो देहे जातुचित् किल्बिषस्थितिर्न भवेत्॥

Verse 72

त्रिकालं योजयेन्नित्यमेतत्स्तोत्रद्वयंशुभम् । किंजप्तैर्बहुभिः स्तोत्रैश्चंचलश्रीप्रदैर्नृणाम्

त्रिकालं नित्यं योजयेत् एतत् स्तोत्रद्वयम् शुभम्। चञ्चलश्रीप्रदैर्बहुभिः स्तोत्रैः किं जप्तैर्नृणाम्॥

Verse 73

एतत्स्तोत्रद्वयं दद्यात्काश्यां नैःश्रेयसीं श्रियम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मानवैर्मोक्षकांक्षिभिः

एतत् स्तोत्रद्वयं काश्यां नैःश्रेयसीं श्रियं ददाति। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मोक्षकाङ्क्षिभिर्मानवैः परिगृह्यताम्॥

Verse 74

एतत्स्तोत्रद्वयं जप्यं त्यक्त्वा स्तोत्राण्यनेकशः । प्रपंच आवयोरेव सर्व एष चराचरः

एतत्स्तोत्रद्वयं नित्यं जप्यं, स्तोत्राण्यनेकानि परित्यज्य। यतोऽस्माकं द्वयोरेव प्रपञ्चरूपोऽयं सर्वः चराचरात्मकः॥

Verse 75

तदावयोःस्तवादस्मान्निष्प्रपंचो जनो भवेत् । समृद्धिमाप्य महतीं पुत्रपौत्रवतीमिह

एतस्मादावयोः स्तवाद् जनो निःप्रपञ्चो भवेत्। इह महतीं समृद्धिं प्राप्य पुत्रपौत्रसमन्वितो भवति॥

Verse 76

अंते निर्वाणमाप्नोति जपन्स्तोत्रमिदं नरः । अन्यच्च शृणु सप्ताश्व ग्रहराज दिवाकर

अन्ते जपन् स्तोत्रमिदं नरो निर्वाणमाप्नुयात्। अन्यच्च शृणु सप्ताश्व ग्रहराज दिवाकर॥

Verse 77

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगं गभस्तीश्वरसंज्ञितम् । सेवितं भक्तिभावेन सर्वसिद्धिसमर्पकम्

त्वया प्रतिष्ठितं लिङ्गं गभस्तीश्वरसंज्ञितम्। भक्तिभावेन सेवितं सर्वसिद्धिसमर्पकम्॥

Verse 78

त्वया गभस्तिमालाभिश्चांपेयांबुजकांतिभिः । यदर्चित्वैश्वरं लिंगं सर्वभावेन भास्कर

त्वया गभस्तिमालाभिश्चाम्पेयाम्बुजकान्तिभिः। सर्वभावेन भास्कर यदर्चितमीश्वरं लिङ्गम्॥

Verse 79

गभस्तीश्वर इत्याख्यां ततो लिंगमवाप्स्यति । अर्चयित्वा गभस्तीशं स्नात्वा पंचनदे नरः

ततः “गभस्तीश्वर” इति नाम्ना लिङ्गं प्रसिद्धिं गमिष्यति। गभस्तीशं समर्च्य पञ्चनदे स्नात्वा नरः प्रतिज्ञातं पुण्यफलम् आप्नोति।

Verse 80

न जातु जायते मातुर्जठरे धूतकल्मषः । इमां च मंगलागौरीं नारी वा पुरुषोपि वा

धूतकल्मषो जनो मातुर्जठरे पुनर्जन्म न कदाचन लभते। इयं च मङ्गलागौरीव्रता नारी वा पुरुषोऽपि वा कर्तुं शक्नोति।

Verse 81

चैत्रशुक्लतृतीयायामुपोषणपरायणः । महोपचारैः संपूज्य दुकूलाभरणादिभिः

चैत्रमासस्य शुक्लपक्षे तृतीयायाम् उपोषणपरायणः सन्, दुकूलाभरणादिभिर्महोपचारैः मङ्गलागौरीं सम्यक् संपूजयेत्।

Verse 82

रात्रौ जागरणं कृत्वा गीतनृत्यकथादिभिः । प्रातः कुमारीः संपूज्य द्वादशाच्छादनादिभिः

रात्रौ गीतनृत्यकथादिभिर्जागरणं कृत्वा, प्रातः द्वादशाच्छादनादिभिः कुमारीः सम्यक् संपूजयेत्।

Verse 83

संभोज्यपरमान्नाद्यैर्दत्त्वान्येभ्योपि दक्षिणाम् । होमं कृत्वा विधानेन जातवेदस इत्यृचा

परमान्नाद्यैः संभोज्य, अन्येभ्योपि दक्षिणां दत्त्वा, “जातवेदसः” इत्याद्यृचा विधानेन होमं कुर्यात्।

Verse 84

अष्टोत्तरशताभिश्च तिलाज्याहुतिभिः प्रगे । एकं गोमिथुनं दत्त्वा ब्राह्मणाय कुटुंबिने

प्रगे तिलाज्याहुतिभिरष्टोत्तरशतसंख्याभिः सम्यगाहुतिं कृत्वा, कुटुम्बिने ब्राह्मणाय गोमिथुनमेकं दत्त्वा विधिः सम्यगवाप्यते।

Verse 85

श्रद्धया समलंकृत्य भूषणैर्द्विजदंपती । भोजयित्वा महार्हान्नैः प्रीयेतां मंगलेश्वरौ

श्रद्धया भूषणैः समलंकृत्य द्विजदंपतीं, महार्हान्नैर्भोजयित्वा मंगलेश्वरौ (मंगलेश्वर-मंगला) प्रीयेताम्।

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य प्रातः कृत्वाथ पारणम् । न दुर्भगत्वमाप्नोति न दारिद्र्यं कदाचन

इति मन्त्रं समुच्चार्य, प्रातः पारणं कृत्वा, न दुर्भगत्वमाप्नोति न दारिद्र्यं कदाचन।

Verse 87

न वै संतानविच्छित्तिं भोगोच्छित्तिं न जातुचित् । स्त्री वैधव्यं न चाप्नोति न नायोषिद्वियोगभाक्

न वै संतानविच्छित्तिं, न भोगोच्छित्तिं जातुचित्; स्त्री वैधव्यं न चाप्नोति, न नायोषिद्वियोगभाक्।

Verse 88

पापानि विलयं यांति पुण्यराशिश्च लभ्यते । अपि वंध्या प्रसूयेत कृत्वैतन्मंगलाव्रतम्

पापानि विलयं यान्ति, पुण्यराशिश्च लभ्यते; कृत्वैतन्मंगलाव्रतम्, अपि वन्ध्या प्रसूयेत।

Verse 89

एतद्व्रतस्य करणात्कुरूपत्वं न जातुचित् । कुमारी विंदतेत्यंतं गुणरूपयुतं पतिम्

एतद्व्रतस्य करणात् कुरूपत्वं न कदाचन जायते। कुमारी च गुणरूपयुतं परमोत्कृष्टं पतिं प्राप्नोति॥

Verse 90

कुमारोपि व्रतं कृत्वा विंदति स्त्रियमुत्तमाम् । संति व्रतानि बहुशो धनकामप्रदानि च

कुमारोऽपि व्रतं कृत्वा स्त्रियमुत्तमां प्राप्नोति। धनकामप्रदानि च व्रतानि बहूनि सन्ति॥

Verse 91

नाप्नुयुर्जातुचित्तानि मंगलाव्रततुल्यताम् । कर्तव्या चाब्दिकी यात्रा मधौ तस्यां तिथौ नरैः

तानि व्रतानि कदाचन मङ्गलाव्रततुल्यतां न प्राप्नुवन्ति। मधुमासे तस्यां तिथौ नरैः अब्दिकी यात्रा कर्तव्या॥

Verse 92

सर्वविघ्नप्रशांत्यर्थं सदा काशीनिवासिभिः । अपरं द्युमणे वच्मि तव चात्र तपस्यतः

सर्वविघ्नप्रशान्त्यर्थं काशीनिवासिभिः सदा एतत् कर्तव्यम्। अपरं द्युमणे, अत्र तपस्यतः तव विशेषतः वक्ष्यामि॥

Verse 93

मयूखा एव खे दृष्टा न च दृष्टं कलेवरम् । मयूखादित्य इत्याख्या ततस्ते दितिनंदन

खे मयूखाः एव दृष्टाः, न तु कलेवरं दृष्टम्। तस्मात् ‘मयूखादित्य’ इत्याख्या जाता, हे दितिनन्दन॥

Verse 94

त्वदर्चनान्नृणां कश्चिन्न व्याधिः प्रभविष्यति । भविष्यति न दारिद्र्यं रविवारे त्वदीक्षणात्

त्वदर्चनात् नृणां कश्चिदपि व्याधिर्न प्रभवति; रविवारे त्वदीक्षणात् दारिद्र्यं न भविष्यति।

Verse 95

इत्थं मयूखादित्यस्य शिवो दत्त्वा बहून्वरान् । तत्रैवांतर्हितो भूतो रविस्तत्रैव तस्थिवान्

इति मयूखादित्याय शिवो बहून् वरान् दत्त्वा तत्रैव अन्तर्हितोऽभवत्; रविस्तु तत्रैव प्रतिष्ठितोऽतिष्ठत्।

Verse 96

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं मयूखादित्यसंश्रयम् । द्रौपदादित्यसहितं नरो न निरयं व्रजेत्

मयूखादित्यसंश्रयम् इदं पुण्यमाख्यानं द्रौपदादित्यसहितं श्रुत्वा नरो निरयं न व्रजेत्।