Adhyaya 33

Verse 1

अगस्त्य उवाच । स्कंदज्ञानोदतीर्थस्य माहात्म्यं वद सांप्रतम् । ज्ञानवापीं प्रशंसंति यतः स्वर्गौकसोप्यलम्

अगस्त्य उवाच। स्कन्दज्ञानोदतीर्थस्य माहात्म्यं वद साम्प्रतम्। ज्ञानवापीं प्रशंसन्ति, यतः स्वर्गौकसोऽप्यलम्॥

Verse 2

स्कंद उवाच । घटोद्भव महाप्राज्ञ शृणु पापप्रणोदिनीम् । ज्ञानवाप्याः समुत्पत्तिं कथ्यमानां मयाधुना

स्कन्द उवाच। घटोद्भव महाप्राज्ञ, शृणु पापप्रणोदिनीम्। ज्ञानवाप्याः समुत्पत्तिं, कथ्यमानां मयाधुना॥

Verse 3

अनादिसिद्धे संसारे पुरा देवयुगे मुने । प्राप्तः कुतश्चिदीशानश्चरन्स्वैरमितस्ततः

अनादिसिद्धे संसारे पुरा देवयुगे मुने। प्राप्तः कुतश्चिदीशानः, चरन्स्वैरमितस्ततः॥

Verse 4

न वर्षंति यदाभ्राणि न प्रावर्तंत निम्रगाः । जलाभिलाषो न यदा स्नानपानादि कर्मणि

यदा मेघा न वर्षन्ति, न च नद्यः प्रवर्तन्ते; यदा स्नानपानादिकर्मसु जलाभिलाषोऽपि न भवति, तदा जगद् दुःखमापद्यते।

Verse 5

क्षारस्वादूदयोरेव यदासीज्जलदर्शनम् । प्रथिव्यां नरसंचारे वतर्माने क्वचित्क्वचित्

यदा पृथिव्यां नरसञ्चारे वर्तमाने जलदर्शनं क्वचित्क्वचिदेव, तच्च क्षारस्वादूदयोरूपमेव दृश्यते, तदा जलदुर्लभता प्रकटाभवत्।

Verse 6

निर्वाणकमलाक्षेत्रं श्रीमदानंदकाननम् । महाश्मशानं सर्वेषां बीजानां परमूषरम्

निर्वाणकमलाक्षेत्रं श्रीमदानन्दकाननम्; सर्वेषां बीजानां महाश्मशानं परमूषरं चैतत्।

Verse 7

महाशयनसुप्तानां जंतूनां प्रतिबोधकम् । संसारसागरावर्त पतज्जंतुतरंडकम्

महाशयने सुप्तानां जन्तूनां प्रतिबोधकं; संसारसागरावर्ते पतज्जन्तुतरण्डकं चैतत्।

Verse 8

यातायातातिसंखिन्न जंतुविश्राममंडपम । अनेकजन्मगुणित कर्मसूत्रच्छिदाक्षुरम्

यातायातातिसंखिन्नजन्तुविश्राममण्डपं; अनेकजन्मगुणितकर्मसूत्रच्छिदाक्षुरं चैतत्।

Verse 9

सच्चिदानंदनिलयं परब्रह्मरसायनम् । सुखसंतानजनकं मोक्षसाधनसिद्धिदम्

सच्चिदानन्दनिलयं परब्रह्मरसायनं, सुखसन्तानजनकं मोक्षसाधनसिद्धिदम्।

Verse 10

प्रविश्य क्षेत्रमेतत्स ईशानो जटिलस्तदा । लसत्त्रिशूलविमलरश्मिजालसमाकुलः

प्रविश्य क्षेत्रमेतत्स ईशानो जटिलस्तदा, लसत्त्रिशूलविमलरश्मिजालसमाकुलः।

Verse 11

आलुलोके महालिंगं वैकुंठपरमेष्ठिनोः । महाहमहमिकायां प्रादुरास यदादितः

आलुलोके महालिङ्गं वैकुण्ठपरमेष्ठिनोः, महाहमहमिकायां प्रादुरास यदादितः।

Verse 12

ज्योतिर्मयीभिर्मालाभिः परितः परिवेष्टितम् । वृंदैर्वृंदारकर्षीणां गणानां च निरंतरम्

ज्योतिर्मयीभिर्मालाभिः परितः परिवेष्टितं, वृन्दैर्वृन्दारकर्षीणां गणानां च निरन्तरम्।

Verse 13

सिद्धानां योगिनां स्तोमैरर्च्यमानं निरंतरम् । गीयमानं च गंधर्वैः स्तूयमानं च चारणैः

सिद्धानां योगिनां स्तोमैः अर्च्यमानं निरन्तरं, गीयमानं च गन्धर्वैः स्तूयमानं च चारणैः।

Verse 14

अंगहारैरप्सरोभिः सेव्यमानमनेकधा । नीराज्यमानं सततं नागीभिर्मणिदीपकैः

अंगहारैः सुललितैः सेव्यमानं बहुविधम् । नागीभिर्मणिदीपैश्च नीराज्यमानं निरन्तरम् ॥

Verse 15

विद्याधरीकिन्नरीभिस्त्रिकालं कृतमंडनम् । अमरीचमरीराजि वीज्यमानमितस्ततः

विद्याधरीकिन्नरीभिस्त्रिकालं कृतमण्डनम् । अमरीचमरीराज्या वीज्यमानमितस्ततः ॥

Verse 16

अस्येशानस्य तल्लिंगं दृष्ट्वेच्छेत्यभवत्तदा । स्नपयामि महल्लिंगं कलशैः शीतलैर्जलैः

अस्येशानस्य तल्लिङ्गं दृष्ट्वेच्छेत्यभवत्तदा । स्नपयामि महल्लिङ्गं कलशैः शीतलैर्जलैः ॥

Verse 17

चखान च त्रिशूलेन दक्षिणाशोपकंठतः । कुंडं प्रचंडवेगेन रुद्रोरुद्रवपुर्धरः

चखान च त्रिशूलेन दक्षिणाशोपकण्ठतः । कुण्डं प्रचण्डवेगेन रुद्रो रुद्रवपुर्धरः ॥

Verse 18

पृथिव्यावरणांभांसि निष्क्रांतानि तदा मुने । भूप्रमाणाद्दशगुणैर्यैरियं वसुधावृता

पृथिव्यावरणाम्भांसि निष्क्रान्तानि तदा मुने । भूप्रमाणाद्दशगुणैर्यैरियं वसुधावृता ॥

Verse 19

तैर्जलैः स्नापयांचक्रे त्वत्स्पृष्टैरन्यदेहिभिः । तुषारैर्जाड्यविधुरैर्जंजपूकौघहारिभिः

तैर्जलैः स स्नापनं चकार—अन्यदेहिभिरस्पृश्यैः, त्वया स्पृष्टैस्तु तुषारैः इव शीतलैः; जाड्यं विधुन्वद्भिः, जंजपूकौघान् अपहर्तृभिः।

Verse 20

सन्मनोभिरिवात्यच्छैरनच्छैर्व्योमवर्त्मवत् । ज्योत्स्नावदुज्ज्वलच्छायैः पावनैः शंभुनामवत्

सन्मनोभिरिवात्यच्छैः, अनच्छैर्व्योमवर्त्मवत्; ज्योत्स्नावदुज्ज्वलच्छायैः, पावनैः शम्भुनामवत् तानि जलानि आसन्।

Verse 21

पीयूषवत्स्वादुतरैः सुखस्पर्शैर्गवांगवत् । निष्पापधीवद्गंभीरैस्तरलैः पापिशर्मवत्

पीयूषवत्स्वादुतरैः, सुखस्पर्शैर्गवाङ्गवत्; निष्पापधीवद्गंभीरैः, तरलैः पापिशर्मवत् तानि जलानि।

Verse 22

विजिताब्जमहागंधैः पाटलामोदमोदिभिः । अदृष्टपूर्वलोकानां मनोनयनहारिभिः

विजिताब्जमहागन्धैः, पाटलामोदमोदिभिः; अदृष्टपूर्वलोकानां मनोनयनहारिभिः तानि जलानि।

Verse 23

अज्ञानतापसंतप्त प्राणिप्राणैकरक्षिभिः । पंचामृतानां कलशैः स्नपनातिफलप्रदैः

अज्ञानतापसंतप्तप्राणिप्राणैकरक्षिभिः, पञ्चामृतानां कलशैः; स्नपनातिफलप्रदैः स स्नापनं चकार।

Verse 24

श्रद्धोपस्पर्शि दृदयलिंग त्रितयहेतुभिः । अज्ञानतिमिरार्काभैर्ज्ञानदान निदायकैः

श्रद्धोपस्पृष्टकर्मभिः त्रिलिङ्गहेतुभिः, अज्ञानतिमिरं भास्करवत् नाशयद्भिः ज्ञानदानप्रदायकैः।

Verse 25

विश्वभर्तुरुमास्पर्शसुखातिसुखकारिभिः । महावभृथसुस्नान महाशुद्धिविधायिभिः

विश्वभर्तुः उमास्पर्शसુખातिशयकरैः, महावभृथसुस्नानैः महाशुद्धिविधायकैः।

Verse 26

सहस्रधारैः कलशैः स ईशानो घटोद्भव । सहस्रकृत्वः स्नपयामास संहृष्टमानसः

सहस्रधारैः कलशैः स ईशानो, हे घटोद्भव, संहृष्टमानसः सहस्रकृत्वः स्नपयामास।

Verse 27

ततः प्रसन्नो भगवान्विश्वात्मा विश्वलोचनः । तमुवाच तदेशानं रुद्रं रुद्रवपुर्धरम्

ततः प्रसन्नो भगवान् विश्वात्मा विश्वलोचनः, तं तदेशानं रुद्रं रुद्रवपुर्धरम् उवाच।

Verse 28

तव प्रसन्नोस्मीशान कर्मणानेन सुव्रत । गुरुणानन्यपूर्वेण ममातिप्रीतिकारिणा

तव प्रसन्नोऽस्मि ईशान, कर्मणानेन सुव्रत; गुरुणा अनन्यपूर्वेण ममातिप्रीतिकारिणा।

Verse 29

ततस्त्वं जटिलेशान वरं ब्रूहि तपोधन । अदेयं न तवास्त्यद्य महोद्यमपरायण

ततः त्वं जटिलेशान वरं ब्रूहि तपोधन । अद्य तव न किमप्यदेयं, महोद्यमपरायण ॥

Verse 30

ईशान उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तदेतदतुलं तीर्थं तव नाम्नास्तु शंकर

ईशान उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश, वरयोग्योऽहम् यदि । तदेतदतुलं तीर्थं तव नाम्नास्तु शंकर ॥

Verse 31

विश्वेश्वर उवाच । त्रिलोक्यां यानि तीर्थानि भूर्भुवःस्वः स्थितान्यपि । तेभ्योखिलेभ्यस्तीर्थेभ्यः शिवतीर्थमिदं परम्

विश्वेश्वर उवाच । त्रिलोक्यां यानि तीर्थानि भूर्भुवःस्वःस्थितान्यपि । तेभ्योऽखिलेभ्यस्तीर्थेभ्यः शिवतीर्थमिदं परम् ॥

Verse 32

शिवज्ञानमिति ब्रूयुः शिवशब्दार्थचिंतकाः । तच्च ज्ञानं द्रवीभूतमिह मे महिमोदयात्

शिवज्ञानमिति ब्रूयुः शिवशब्दार्थचिन्तकाः । तच्च ज्ञानं द्रवीभूतमिह मे महिमोदयात् ॥

Verse 33

अतो ज्ञानोद नामैतत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

अतो ज्ञानोदनामैतत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Verse 34

ज्ञानोदतीर्थसंस्पर्शादश्वमेधफलं लभेत् । स्पर्शनाचमनाभ्यां च राजसूयाश्वमेधयोः

ज्ञानोदतीर्थसंस्पर्शादश्वमेधफलं लभेत् । तस्य स्पर्शाचमनाभ्यां च राजसूयाश्वमेधयोः फलमवाप्नुयात् ॥

Verse 35

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य च पितामहान् । यत्फलं समवाप्नोति तदत्र श्राद्धकर्मणा

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा पितॄन्संतर्प्य यत्फलं समवाप्नोति । तदेवात्र श्राद्धकर्मणा लभते ॥

Verse 36

गुरुपुष्यासिताष्टम्यां व्यतीपातो यदा भवेत् । तदात्र श्राद्धकरणाद्गयाकोटिगुणं भवेत्

गुरुपुष्यासिताष्टम्यां व्यतीपातो यदा भवेत् । तदात्र श्राद्धकरणाद्गयाकोटिगुणं भवेत् ॥

Verse 37

यत्फलं समवाप्नोति पितॄन्संतर्प्य पुष्करे । तत्फलं कोटिगुणितं ज्ञानतीर्थे तिलोदकैः

पुष्करे पितॄन्संतर्प्य यत्फलं समवाप्नोति । तत्फलं कोटिगुणितं ज्ञानतीर्थे तिलोदकैः ॥

Verse 38

सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे तमोग्रस्ते विवस्वति । यत्फलं पिंडदानेन तज्ज्ञानोदे दिने दिने

सन्निहत्यां कुरुक्षेत्रे तमोग्रस्ते विवस्वति । यत्फलं पिण्डदानेन तज्ज्ञानोदे दिने दिने ॥

Verse 39

पिंडनिर्वपणं येषां ज्ञानतीर्थे सुतैः कृतम् । मोदंते शिवलोके ते यावदाभूतसंप्लवम्

येṣां सुतैर्ज्ञानतीर्थे पिण्डनिर्वपणं कृतम् । ते शिवलोके मोदन्ते यावदाभूतसंप्लवम् ॥

Verse 40

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । प्रातः स्नात्वाथ पीतांभस्त्वंतर्लिंगमयो भवेत्

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । प्रातः स्नात्वाथ पीताम्भस्त्वन्तर्लिङ्गमयो भवेत् ॥

Verse 41

एकादश्यामुपोष्यात्र प्राश्नाति चुलुकत्रयम् । हृदये तस्य जायंते त्रीणि लिंगान्यसंशयम्

एकादश्यामुपोष्यात्र प्राश्नाति चुलुकत्रयम् । हृदये तस्य जायन्ते त्रीणि लिङ्गान्यसंशयम् ॥

Verse 42

ईशानतीर्थे यः स्नात्वा विशेषात्सोमवासरे । संतर्प्य देवर्षि पितॄन्दत्त्वा दानम स्वशक्तितः

ईशानतीर्थे यः स्नात्वा विशेषात्सोमवासरे । सन्तर्प्य देवर्षिपितॄन्दत्त्वा दानं स्वशक्तितः ॥

Verse 43

ततः समर्च्य श्रीलिंगं महासंभारविस्तरैः । अत्रापि दत्त्वा नानार्थान्कृतकृत्योभवेन्नरः

ततः समर्च्य श्रीलिङ्गं महासम्भारविस्तरैः । अत्रापि दत्त्वा नानार्थान्कृतकृत्यो भवेत्नरः ॥

Verse 44

उपास्य संध्यां ज्ञानोदे यत्पापं काललोपजम् । क्षणेन तदपाकृत्य ज्ञानवाञ्जायते द्विजः

ज्ञानोदे संध्यामुपास्य यत्पापं काललोपजम् । तत्क्षणेनापहृत्यैव ज्ञानवान् जायते द्विजः ॥

Verse 45

शिवतीर्थमिदं प्रोक्तं ज्ञानतीर्थमिदं शुभम् । तारकाख्यमिदं तीर्थं मोक्षतीर्थमिदं धुवम्

शिवतीर्थमिदं प्रोक्तं ज्ञानतीर्थमिदं शुभम् । तारकाख्यं च तीर्थं तत् मोक्षतीर्थं ध्रुवं स्मृतम् ॥

Verse 46

स्मरणादपि पापौघो ज्ञानोदस्य क्षयेद्ध्रुवम् । दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाद्धर्मादिसंभवः

स्मरणादपि ज्ञानोदस्य पापौघः क्षीयते ध्रुवम् । दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाद्धर्मादिसंभवः ॥

Verse 47

डाकिनीशाकिनी भूतप्रेतवेतालराक्षसाः । ग्रहाः कूष्मांडझोटिंगाः कालकर्णी शिशुग्रहाः

डाकिन्यः शाकिन्यश्च भूतप्रेतवेतालराक्षसाः । ग्रहाः कूष्माण्डझोटिङ्गाः कालकर्णी शिशुग्रहाः ॥

Verse 48

ज्वरापस्मारविस्फोटद्वितीयकचतुर्थकाः । सर्वे प्रशममायांति शिवर्तार्थजलेक्षणात्

ज्वरापस्मारविस्फोटद्वितीयकचतुर्थकाः । सर्वे प्रशममायान्ति शिवर्तार्थजलेक्षणात् ॥

Verse 49

ज्ञानोदतीर्थपानीयैर्लिंगं यः स्नापयेत्सुधीः । सर्वतीर्थोदकैस्तेन ध्रुवं संस्नापितं भवेत्

ज्ञानोदतीर्थपानीयैर्लिङ्गं यः स्नापयेत्सुधीः । सर्वतीर्थोदकैस्तेन ध्रुवं संस्नापितं भवेत् ॥

Verse 50

ज्ञानरूपोह मेवात्र द्रवमूर्तिं विधाय च । जाड्यविध्वंसनं कुर्यां कुर्यां ज्ञानोपदेशनम्

ज्ञानरूपोऽहमेवात्र द्रवमूर्तिं विधाय च । जाड्यविध्वंसनं कुर्यां कुर्यां ज्ञानोपदेशनम् ॥

Verse 51

इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । कृतकृत्यमिवात्मानं सोप्यमंस्तत्रिशूलभृत्

इति दत्त्वा वरान् शम्भुस्तत्रैवान्तरधीयत । कृतकृत्यमिवात्मानं सोऽप्यमन्यत त्रिशूलभृत् ॥

Verse 52

ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम् । अवाप्तवान्परं ज्ञानं येन निर्वृतिमाप्तवान्

ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम् । अवाप्तवान् परं ज्ञानं येन निर्वृतिमाप्तवान् ॥

Verse 53

स्कंद उवाच । कलशोद्भव चित्रार्थमितिहासं पुरातनम् । ज्ञानवाप्यां हि यद्वृत्तं तदाख्यामि निशामय

स्कन्द उवाच । कलशोद्भव चित्रार्थमितिहासं पुरातनम् । ज्ञानवाप्यां हि यद्वृत्तं तदाख्यामि निशामय ॥

Verse 54

हरिस्वामीति विख्यातः काश्यामासीद्विजः पुरा । तस्यैका तनया जाता रूपेणाऽप्रतिमा भुवि

हरिस्वामीति विख्यातः काश्यामासीद्विजः पुरा । तस्यैका तनया जाता रूपेणाऽप्रतिमा भुवि

Verse 55

न समा शीलसंपत्त्या तस्या काचन भूतले । कलाकलापकुशला स्वरेणजितकोकिला

न समा शीलसंपत्त्या तस्या काचन भूतले । कलाकलापकुशला स्वरेणजितकोकिला

Verse 56

न नारी तादृगस्तीह ना भरी किन्नरी न च । विद्याधरी न नो नागी गंधर्वी नासुरी न च

न नारी तादृगस्तीह ना भरी किन्नरी न च । विद्याधरी न नो नागी गंधर्वी नासुरी न च

Verse 57

निर्वाणनरसिंहोयं भक्तनिर्वाणकारणम् । मणिप्रदीपनागोयं महामणिविभूषणः

निर्वाणनरसिंहोयं भक्तनिर्वाणकारणम् । मणिप्रदीपनागोयं महामणिविभूषणः

Verse 58

तदास्य शरणं यातो मन्ये दर्शभयाच्छशी । दिवापि न त्यजेत्तां तु त्रस्तश्चंडमरीचितः

तदास्य शरणं यातो मन्ये दर्शभयाच्छशी । दिवापि न त्यजेत्तां तु त्रस्तश्चंडमरीचितः

Verse 59

तद्भ्रूर्भ्रमरराजीव गंडपत्रलतांतरे । उदंचन्न्यंचदुड्डीन गतेरभ्यासभाजिनी

तद्भ्रूर्भ्रमरराजीव गंडपत्रलतांतरे । उदंचन्न्यंचदुड्डीन गतेरभ्यासभाजिनी

Verse 60

तच्चारुलोचनक्षेत्रे विचरंतौ च खंजनौ । सदैव शारदीं प्रीतिं निर्विशेते निजेच्छया

तच्चारुलोचनक्षेत्रे विचरंतौ च खंजनौ । सदैव शारदीं प्रीतिं निर्विशेते निजेच्छया

Verse 61

सुदत्या रदनश्रेणी छेदेषु विषमेषुणा । विहिता कांचनी रेखा क्वेंदावेतावती कला

सुदत्या रदनश्रेणी छेदेषु विषमेषुणा । विहिता कांचनी रेखा क्वेंदावेतावती कला

Verse 62

प्रायो मदन भूपाल हर्म्य रत्नांतरे शुभे । जितप्रवालसुच्छाये तस्या रदनवाससी

प्रायो मदन भूपाल हर्म्य रत्नांतरे शुभे । जितप्रवालसुच्छाये तस्या रदनवाससी

Verse 63

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले नैषा रेखा क्वचित्स्त्रियाम् । तत्कंठरेखात्रितय व्याजेन शपते स्मरः

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले नैषा रेखा क्वचित्स्त्रियाम् । तत्कंठरेखात्रितय व्याजेन शपते स्मरः

Verse 64

शंके चित्त भुवो राज्ञो लसत्पटकुटीद्वयम् । अनर्घ्यरत्नकोशाढ्यं तम्या वक्षोरुहद्वयम्

शङ्केऽहं यत् स्मरराजस्य स्वभवनमेवैतत् लसत्पट-कुटीद्वयं, तस्या वक्षोरुहद्वयम्; अनर्घ्यरत्नकोशैः समृद्धमिव।

Verse 65

अनंगभू नियमतोऽदृश्ये मध्ये नतभ्रुवः । रोमालीलक्षिकामूर्ध्वामिव यष्टिं विधिर्व्यधात्

अनङ्गभूः संयमेनैव तस्या मध्यं सूक्ष्ममदृश्यप्रायं व्यधात्; ऊर्ध्वं रोमाली-लक्षिकया चिह्नितामिव यष्टिं विधिर्निर्ममे।

Verse 66

तस्या नाभीदरीं प्राप्य कंदर्पोऽनंगता गतः । पुनः प्राप्तुमिवांगानि तप्यते परमं तपः

तस्या नाभीदरीं प्राप्य कन्दर्पोऽनङ्गतां पुनः गतः; अङ्गानि पुनर्लब्धुमिव परमं तपस्तप्यते।

Verse 67

गुरुणैतन्नितंबेन महामन्मथ दीक्षया । भुवि के के युवानो न स्वाधीना प्रापितादृशाम्

एतस्याः गुरुणा नितम्बेन महामन्मथ-दीक्षया भुवि के के युवानो न स्वाधीनाः क्रियन्ते, तादृशं दर्शनं प्राप्य?

Verse 68

ऊरुस्तंभेन चैतस्याः स्तंभवत्कस्यनो मनः । तस्तंभेन मुने वापि सुवृत्तेन सुवर्तनम्

तस्या ऊरु-स्तम्भेन स्तम्भवत् कस्य न मनः स्तब्धं भवेत्? तेन सुवृत्तेन स्तम्भेन मुनेरपि सुवर्तनं विचलति।

Verse 69

पादांगुष्ठनखज्योतिः प्रभया कस्य न प्रभा । विवेकजनिताऽध्वंसि मुने तस्या मृगीदृशः

पादाङ्गुष्ठनखज्योतिः प्रभया कस्य न प्रभा? विवेकजनिताध्वंसि मुने तस्या मृगीदृशः॥

Verse 70

सा प्रत्यहं ज्ञानवाप्यां स्नायं स्नायं शिवालये । संमार्जनादि कर्माणि कुरुतेऽनन्यमानसा

सा प्रत्यहं ज्ञानवाप्यां स्नायं स्नायं शिवालये। संमार्जनादिकर्माणि कुरुतेऽनन्यमानसा॥

Verse 71

तत्पादप्रतिबिंबेषु रेखा शष्पांकुरं चरन् । नान्यद्वनांतरं याति काश्यां यूनां मनोमृगः

तत्पादप्रतिबिम्बेषु रेखाशष्पाङ्कुरं चरन्। नान्यद्वनान्तरं याति काश्यां यूनां मनोमृगः॥

Verse 72

तदास्य पंकजं हित्वा यूनां नेत्रालिमालया । न लतांतरमासेवि अप्यामोदप्रसूनयुक्

तदास्यपङ्कजं हित्वा यूनां नेत्रालिमालया। न लतान्तరमासेवि अप्यामोदप्रसूनयुक्॥

Verse 73

सुलोचनापि सा कन्या प्रेक्षेतास्यं न कस्यचित् । सुश्रवा अपि सा बाला नादत्ते कस्यचिद्वचः

सुलोचनापि सा कन्या प्रेक्षेतास्यं न कस्यचित्। सुश्रवापि सा बाला नादत्ते कस्यचिद्वचः॥

Verse 74

सुशीला शीलसंपन्ना रहस्तद्विरहातुरैः । प्रार्थितापि सुरूपाढ्यैर्नाभिलाषं बबंध सा

सुशीला शीलसम्पन्ना सती रहसि सुरूपैः विरहातुरैः प्रार्थितापि, तेषु कस्यचिदपि नाभिलाषं बबन्ध।

Verse 75

धनैस्तस्याजनेतापि युवभिः प्रार्थितो बहु । नाशकत्तां सुलीलां सदातुं शीलोर्जितश्रियम्

धनप्रदानेन बहुभिः युवभिः पुनःपुनः प्रार्थितोऽपि तस्याः पिता, शीलोर्जितश्रियां तां सुलीलां कन्यां दातुं नाशकत्।

Verse 76

ज्ञानोदतीर्थभजनात्सा सुशीला कुमाग्किा । बहिरंतस्तदाऽद्राक्षीत्सर्वलिंगमयं जगत

ज्ञानोदतीर्थभजनात् सा सुशीला कुमारी तदा बहिरन्तश्च सर्वं जगल्लिङ्गमयं शिवात्मकं ददर्श।

Verse 77

कदाचिदेकदा तां तु प्रसुप्तां सदनांगणे । मोहितो रूपसंपत्त्या कश्चिद्विद्याधरोऽहरत्

कदाचिदेकदा सा सदनाङ्गणे प्रसुप्ता; तस्याः रूपसम्पत्त्या मोहितः कश्चिद्विद्याधरस्तां जहार।

Verse 78

व्योमवर्त्मनितां रात्रौ यावन्मलयपर्वतम् । स निनीषति तावच्च विद्युन्माली समागतः

रात्रौ व्योमवर्त्मना नीतां तां यावन्मलयपर्वतं निनीषति सः; तावच्च विद्युन्माली समागतः।

Verse 79

राक्षसो भीषणवपुः कपालकृतकुंडलः । वसारुधिरलिप्तांगः श्मश्रुलः पिंगलोचनः

राक्षसो भीषणवपुः प्रादुरभूत्—कपालकृतकुण्डलः, वसारुधिरलिप्ताङ्गः, श्मश्रुलः पिङ्गलोचनश्च।

Verse 80

राक्षस उवाच । ममदृग्गोचरं यातो विद्याधरकुमारक । अद्य त्वामेतया सार्धं प्रेषयामि यमालयम्

राक्षस उवाच—मम दृग्गोचरं यातो विद्याधरकुमारक; अद्य त्वामेतया सार्धं प्रेषयामि यमालयम्।

Verse 81

इति श्रुत्वाथ सा वाक्यं व्याघ्राघ्राता मृगी यथा । चकंपेऽतीव संभीता कदलीदलवन्मुहुः

इति श्रुत्वाथ सा वाक्यं व्याघ्राघ्राता मृगी यथा, अतीव संभीता चकम्पे मुहुः कदलीदलवदिव।

Verse 82

निजघान त्रिशूलेन रक्षो विद्याधरं च तम् । विद्याधरकुमारोपि नितरां मधुराकृतिः

स रक्षो विद्याधरं तं त्रिशूलेन निजघान; विद्याधरकुमारोऽपि नितरां मधुराकृतिः समरं प्रविवेश।

Verse 83

तद्भीषणत्रिशूलेन भिन्नोस्को महाबलः । जघान मुष्टिघातेन वज्रपातोपमेन तम्

तद्भीषणत्रिशूलेन भिन्नोरस्को महाबलः, वज्रपातोपमेन मुष्टिघातेन तं जघान।

Verse 84

नरमांसवसामत्तं विद्युन्मालिनमाहवे । चूर्णितो मुष्टिपातेन सोऽपतद्वसुधातले

आहवे नरमांसवसामत्तो विद्युन्माली मुष्टिपातेनैकेन चूर्णितः सन् भूमितले निपपात।

Verse 85

राक्षसो मृत्युवशगो वज्रेणेव महीधरः । विद्याधरोपि तच्छूलघातेन विकलीकृतः

मृत्युवशगः स राक्षसो वज्राहतो महीधर इव न्यपतत्; विद्याधरोऽपि तच्छूलघातेन विकलीकृतः।

Verse 86

उवाच गद्गदं वाक्यं विघूर्णित विलोचनः । प्रिये मुधा समानीता सुशित्यर्धोक्तिमुच्चरन्

विघूर्णितविलोचनः स गद्गदं वाक्यमुवाच— “प्रिये, मुधा समानीता…” इति सुशिथिलार्धोक्तिमुच्चरन्।

Verse 87

जहौ प्राणान्रणे वीरस्तां प्रियां परितः स्मरन्

रणे स वीरः प्रियां सर्वतो स्मरन् प्राणान् जहौ।

Verse 88

अनन्यपूर्वसंस्पर्श सुखं समनुभूय सा । तमेव च पतिं मत्वा चक्रे शोकाग्निसात्तनुम्

अनन्यपूर्वसंस्पर्शसुखमनुभूय सा तमेकं पतिं मत्वा शोकाग्नौ तनुं जुहाव।

Verse 89

लिंगत्रयशरीरिण्यास्तस्याः सान्निध्यतः स हि । दिव्यं वपुः समासाद्य राक्षसस्त्रिदिवं ययौ

तस्याः लिङ्गत्रयशरीरिण्याः केवलसान्निध्यतोऽपि स राक्षसः दिव्यं वपुः समासाद्य त्रिदिवं जगाम।

Verse 90

रणे पणीकृतप्राणो विद्याधरसुतोपि सः । अंते प्रियां स्मरन्प्राप जनुर्मलयकेतुतः

रणे पणीकृतप्राणोऽपि स विद्याधरसुतः अन्ते प्रियाम् स्मरन् मलयकेतुतो जनुर्लेभे।

Verse 91

ध्यायंती सापि तं बाला विद्याधरकुमारकम् । विरहाग्नौ विसृष्टासुः कर्णाटे जन्मभागभूत्

सा अपि बाला तं विद्याधरकुमारकं ध्यायन्ती विरहाग्नौ विसृष्टासुः कर्णाटे जन्मभागभूत्।

Verse 92

सुतो मलयकेतोस्तां कालेन परिणीतवान् । माल्यकेतुरनंगश्रीः पित्रा दत्तां कलावतीम्

कालेन मलयकेतोः सुतो माल्यकेतुरनङ्गश्रीः पित्रा दत्तां कलावतीं तां परिणीतवान्।

Verse 93

सापि प्राग्वासनायोगाल्लिंगार्चनरता सती । हित्वा मलयजक्षोदं विभूतिं बह्वमंस्त वै

सा अपि प्राग्वासनायोगाल्लिङ्गार्चनरता सती मलयजक्षोदं हित्वा विभूतिं बहु अमंस्त वै।

Verse 94

मुक्ता वैदूर्य माणिक्य पुष्परागेभ्य एव सा । मेने रुद्राक्षनेपध्यमनर्घ्यं गर्भसुंदरी

मुक्तावैदूर्यमाणिक्यपुष्परागादिभ्योऽपि सा । रुद्राक्षमालाभरणमनर्घ्यतरं मेने गर्भसुन्दरी ॥

Verse 95

कलावती माल्यकेतुं पतिं प्राप्य पतिव्रता । अपत्यत्रितयं लेभे दिव्यभोगसमृद्धिभाक्

कलावती माल्यकेतुं पतिं प्राप्य पतिव्रता । अपत्यत्रितयं लेभे दिव्यभोगसमृद्धिभाक् ॥

Verse 96

एकदा कश्चिदौदीच्यो माल्यकेतुं नरेश्वरम् । चित्रकृच्चित्रपटिकां चित्रां दर्शितवानथ

एकदा कश्चिदौदीच्यः चित्रकृत् माल्यकेतुं नरेश्वरम् । चित्रपटिकां विचित्रां तस्मै दर्शितवानथ ॥

Verse 97

सर्वसौंदर्यनिलया सर्वलक्षणसत्खनिः । अधिशेते ध्रुवं ध्वांतं तन्मौलिं ब्रध्न साध्वसात्

सर्वसौन्दर्यनिलया सर्वलक्षणसत्खनिः । तन्मौलौ ध्रुवध्वान्तं दृष्ट्वा साध्वसात् बभौ ॥

Verse 98

मुहुर्मुहुः प्रपश्यंती रहसि प्राणदेवताम् । विसस्मार स्वमपि च समाधिस्थेव योगिनी

मुहुर्मुहुः प्रपश्यन्ती रहसि प्राणदेवताम् । स्वमपि विसस्मार समाधिस्थेव योगिनी ॥

Verse 99

क्षणमुन्मील्य नयने कृत्वा नेत्रातिथिं पटीम् । तर्जन्यग्रमथोत्क्षिप्य स्वात्मानं समबोधयत्

क्षणमुन्मील्य नयने कृत्वा नेत्रातिथिं पटीम् । तर्जन्यग्रं समुत्क्षिप्य स्वात्मानं समबोधयत् ॥

Verse 100

संभेदोयमसे रम्य उपलोलार्कमग्रतः । उपश्रीकेशवपदं वरणैषा सरिद्वरा

संभेदोऽयमसे रम्य उपलोलार्कमग्रतः । उपश्रीकेशवपदं वरणैषा सरिद्वरा ॥

Verse 110

तृणीकृत्य निजं देहं यत्र राजर्षिसत्तमः । हरिश्चंद्रः सपत्नीको व्यक्रीणाद्भूरयं हि सा

तृणीकृत्य निजं देहं यत्र राजर्षिसत्तमः । हरिश्चन्द्रः सपत्नीको व्यक्रीणाद्भूरयं हि सा ॥

Verse 120

एषा मत्स्योदरी रम्या यत्स्नातो मानवोत्तमः । मातुर्जातूदरदरीं न विशेदेष निश्चयः

एषा मत्स्योदरी रम्या यत्स्नातो मानवोत्तमः । मातुर्जातूदरदरीं न विशेदेष निश्चयः ॥

Verse 130

चतुर्वेदेश्वरश्चैष चतुर्वेदधरो विधिः । लभेद्यद्वीक्षणाद्विप्रो वेदाध्ययनजं फलम्

चतुर्वेदेश्वरश्चैष चतुर्वेदधरो विधिः । लभेद्यद्वीक्षणाद्विप्रो वेदाध्ययनजं फलम् ॥

Verse 140

वैरोचनेश्वरश्चैष पुरः प्रह्लादकेशवात् । बलिकेशवनामासावेष नारदकेशवः

एष वैरोचनेश्वरः पवित्रः; प्रह्लादकेशवात् पुरतः स्थितोऽयं केशवः बलिकेशवनाम, अत्र नारदकेशव इति प्रसिद्धः।

Verse 150

बिंदुमाधवभक्तो यस्तं यमोपि नमस्यति । प्रणवात्मा य एकोऽस्ति नादबिंदु स्वरूपधृक्

यो बिंदुमाधवभक्तः स यमेनापि नमस्यते। य एकः प्रणवात्मा नादबिंदुस्वरूपधृक् स एव तत्र विराजते।

Verse 160

यस्यार्चनाल्लभेज्जंतुः प्रियत्वं सर्वजन्तुषु । इदमायतनं श्रेष्ठं मणिमाणिक्यनिर्मितम्

यस्यार्चनात् जन्तुः सर्वजन्तुषु प्रियत्वं लभते। इदं श्रेष्ठमायतनं मणिमाणिक्यनिर्मितं शोभते।

Verse 170

कालेश्वरकपर्दीशौ चरणावतिनिर्मलौ । ज्येष्ठेश्वरो नितंबश्च नाभिर्वै मध्यमेश्वरः

पादयोः शुद्धौ रक्षकौ कालेश्वरकपर्दीशौ। नितम्बे ज्येष्ठेश्वरः, नाभौ तु मध्यमेश्वरो वै।

Verse 180

अशोकाख्यमिदं तीर्थं गंगाकेशव एष वै । मोक्षद्वारमिदं श्रेष्ठं स्वर्ग द्वारमिदं विदुः

अशोकाख्यं इदं तीर्थं गंगाकेशव एव वै। इदं श्रेष्ठं मोक्षद्वारं, स्वर्गद्वारमिति च विदुः।