Adhyaya 28

Verse 1

उमोवाच । किंचित्प्रष्टुमना नाथ स्वसंदेहापनुत्तये । वद खेदो यदि न ते त्रिकालज्ञानकोविद

उमोवाच—नाथ, स्वसन्देहापनुत्तये किंचित् प्रष्टुमना अस्मि । यदि न ते खेदः, वद त्रिकालज्ञानकोविद ॥

Verse 2

तदा भगीरथो राजा क्व क्व भागीरथी तदा । यदा विष्णुस्तपस्तेपे चक्रपुष्करिणी तटे

तदा भगीरथो राजा कुत्र कुत्राभवत्, तदा च भागीरथी कुत्र । यदा विष्णुश्चक्रपुष्करिणीतटे तपस्तेपे तदा ॥

Verse 3

शिव उवाच । संदेहोऽत्र न कर्तव्यो विशालाक्षि सदामले । श्रुतौ स्मृतौ पुराणेषु कालत्रयमुदीर्यते

शिव उवाच । अत्र संशयो न कर्तव्यः, विशालाक्षि सदामले । श्रुतौ स्मृतौ पुराणेषु कालत्रयं प्रकीर्तितम् ॥

Verse 4

भूतं भावि भवच्चापि संशयं मा वृथा कृथाः । इत्युक्त्वा पुनराहेशो गंगामाहात्म्यमुत्तमम्

भूतं भावि भवच्चापि विषये मा वृथा संशयम् । इत्युक्त्वा पुनराहेशो गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् ॥

Verse 5

अगस्त्य उवाच । पार्वतीनंदन पुनर्द्युनद्याः परितो वद । महिमोक्तो हरौ यद्वद्देवदेवेन वै तदा

अगस्त्य उवाच । पार्वतीनन्दन, पुनर्द्युनद्याः परितो वद । महिमोक्तो हरौ यद्वद्देवदेवेन वै तदा ॥

Verse 6

स्कंद उवाच । मुनऽत्र मैत्रावरुणे यथा देवेन भाषितम् । शुणु त्रिपथगामिन्या माहात्म्यं पातकापहम्

स्कन्द उवाच । मुनॆऽत्र मैत्रावरुणे, यथा देवेन भाषितम् । शृणु त्रिपथगामिन्या माहात्म्यं पातकापहम् ॥

Verse 7

त्रिस्रोतसं समासाद्य सकृत्पिंडान्ददाति यः । उद्धृताः पितरस्तेन भवांभोधेस्तिलोदकैः

त्रिस्रोतसं समासाद्य सकृत्पिण्डान् ददाति यः । उद्धृताः पितरस्तेन भवाम्भोधेस्तिलोदकैः ॥

Verse 8

यावंतश्च तिला मर्त्यैर्गृहीता पितृकर्मणि । तावद्वर्षसहस्राणि पितरः स्वर्गवासिनः

यावन्ति तिलबीजानि मर्त्यैः पितृकर्मणि प्रयुज्यन्ते, तावद्वर्षसहस्राणि पितरः स्वर्गे निवसन्ति।

Verse 9

देवाः सपितरो यस्माद्गंगायां सर्वदा स्थिताः । आवाहनं विसर्गं च तेषां तत्र ततो नहि

यस्माद् देवाः सपितरः गङ्गायां सर्वदा स्थिताः, तस्मात् तत्र तेषाम् आवाहनं विसर्जनं च न आवश्यकम्।

Verse 10

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरु श्वशुर बंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च; गुरु-श्वशुर-बन्धूनां तथा येऽन्ये बान्धवा मृताः।

Verse 11

अजातदंता ये केचिद्ये च गर्भे प्रपीडिताः । अग्निविद्युच्चोरहता व्याघ्रदंष्ट्रिभिरेव च

अजातदन्ता ये केचिद् ये च गर्भे प्रपीडिताः; अग्नि-विद्युत्-चोरहता व्याघ्रदंष्ट्रिभिरेव च।

Verse 12

उद्बंधन मृता ये च पतिता आत्मघातकाः । आत्मविक्रयिणश्चोरा ये तथाऽयाज्ययाजकाः

उद्बन्धने मृता ये च पतिता आत्मघातकाः; आत्मविक्रयिणश्चोरा ये तथाऽयाज्ययाजकाः।

Verse 13

रसविक्रयिणो ये च ये चान्ये पापरोगिणः । अग्निदा गरदाश्चैव गोघ्नाश्चैव स्ववंशजाः

ये रसविक्रयिणः, ये चान्ये पापरोगिणः; अग्निदा गरदाश्चैव गोघ्नाश्च स्ववंशजाः—तेऽपि (अत्र) परिगण्यन्ते।

Verse 14

असिपत्रवने ये च कुंभीपाके च ये गताः । रौरवेप्यंधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः

ये असिपत्रवने कुंभीपाके च गताः; रौरवेऽप्यन्धतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः—तेऽपि (अत्र) परिगण्यन्ते।

Verse 15

जात्यंतरसहस्रेषु भ्राम्यंते ये स्वकर्मभिः । ये तु पक्षिमृगादीनां कीटवृक्षादि वीरुधाम्

स्वकर्मभिः प्रेरिताः ये जात्यन्तरसहस्रेषु भ्राम्यन्ते; ये तु पक्षिमृगादीनां कीटवृक्षादिवीरुधां योनिषु प्रविष्टाः—तेऽपि (अत्र) परिगण्यन्ते।

Verse 16

योनिं गतास्त्वसंख्याताः संख्यातानामशोभनाः । प्रापिता यमलोकं तु सुघोरैर्यमकिंकरैः

असंख्याता जीवाः विविधायोनिषु गताः; संख्यातानामप्यशोभनाः; ते तु सुघोरैर्यमकिंकरैः यमलोकं प्रापिताः।

Verse 17

येऽबांधवा बांधवा वा येऽन्यजन्मनि बांधवाः । येपि चाज्ञातनामानो ये चापुत्राः स्वगोत्रजाः

येऽबान्धवा बान्धवा वा, येऽन्यजन्मनि बान्धवाः; येऽप्यज्ञातनामानः, ये चापुत्राः स्वगोत्रजाः—तेऽपि (अत्र) परिगण्यन्ते।

Verse 18

विषेण च मृता वै ये ये वै शृंगिभिराहताः । कृतघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये च मित्रद्रुहस्तथा

विषेण मृताः ये ये च शृङ्गिभिराहताः, कृतघ्नाः गुरुघ्नाश्च, तथा मित्रद्रुहः ये—एतेऽपि अत्रोच्यन्ते।

Verse 19

स्त्री बालघातका ये च ये च विश्वासघातकाः । असत्यहिंसानिरता सदा पापरताश्च ये

स्त्रीबालघातकाः ये च विश्वासघातकाः, असत्यहिंसानिरताः, सदा पापरताश्च ये—एतेऽपि अत्र परिगण्यन्ते।

Verse 20

अश्वविक्रयिणो ये च परद्रव्यहराश्च ये । अनाथाः कृपणा दीना मानुष्यं प्राप्तुमक्षमाः

अश्वविक्रयिणः ये च परद्रव्यहराश्च ये, अनाथाः कृपणा दीनाः मानुष्यं प्राप्तुमक्षमाः—एतेऽपि अत्रोक्ताः।

Verse 21

तर्पिता जाह्नवीतोयैर्नरेण विधिना सकृत् । प्रयांति स्वर्गतिं तेपि स्वर्गिणो मुक्तिमाप्नुयुः

जाह्नवीतोयैर्नरेण विधिना सकृत्तर्पिताः, तेऽपि स्वर्गतिं प्रयान्ति; स्वर्गिणो भूत्वा मुक्तिमाप्नुयुः।

Verse 22

एतान्मंत्रान्समुच्चार्य यः कुर्यात्पितृतर्पणम् । श्राद्धं पिंडप्रदानं च स विधिज्ञ इहोच्यते

एतान्मन्त्रान्समुच्चार्य यः कुर्यात्पितृतर्पणम्, श्राद्धं पिण्डप्रदानं च—स विधिज्ञ इहोच्यते।

Verse 23

कामप्रदानि तीर्थानि त्रैलोक्ये यानि कानिचित् । तानि सर्वाणि सेवंते काश्यामुत्तरवाहिनीम्

त्रैलोक्ये यानि कानिचित् कामप्रदानि तीर्थानि, तानि सर्वाण्येव काश्याम् उत्तरवाहिनीगङ्गां सेवमानानि भजन्ते।

Verse 24

स्वःसिंधुः सर्वतः पुण्या ब्रह्महत्यापहारिणी । काश्यां विशेषतो विष्णो यत्र चोत्तरवाहिनी

स्वःसिन्धुर्गङ्गा सर्वतः पुण्या ब्रह्महत्यापहारिणी; काश्यां तु, हे विष्णो, यत्र सा उत्तरवाहिनी, तत्र विशेषतः पुण्यतमा।

Verse 25

गायंति गाथामेतां वै दैवर्षिपितरोगणाः । अपि दृग्गोचरा नः स्यात्काश्यामुत्तरवाहिनी

दैवर्षिपितृगणाः एतामेव गाथां गायन्ति—“अपि नः काश्याम् उत्तरवाहिनी दृग्गोचरा स्यात्” इति।

Verse 26

यत्रत्यामृतसंतृप्तास्तापत्रितयवर्जिताः । स्याम त्वमृतमेवाद्धा विश्वनाथप्रसादतः

तत्रामृतसंतृप्ताः तापत्रितयवर्जिताः स्याम; विश्वनाथप्रसादतः खलु वयमद्धा अमृतमेव भवेम।

Verse 27

गंगैव केवला मुक्त्यै निर्णीता परितो हरे । अविमुक्ते विशेषेण ममाधिष्ठानगौरवात्

हे हरे, गङ्गैव केवला मुक्त्यै परितो निर्णीता; अविमुक्ते तु विशेषेण ममाधिष्ठानगौरवात्।

Verse 28

ज्ञात्वा कलियुगं घोरं गंगाभक्तिः सुगोपिता । न विंदतिं जना गंगां मुक्तिमागैर्कदायिकाम्

ज्ञात्वा कलियुगस्य घोरतां गङ्गाभक्तिः सुसंवृता; जना न लभन्ते गङ्गां या मुक्तिमार्गप्रदायिनी।

Verse 29

अनेकजन्मनियुतं भ्राम्यमाणस्तु योनिषु । निर्वृतिं प्राप्नुयात्कोत्र जाह्नवीभजनं विना

अनेकजन्मनियुतं योनिषु भ्राम्यमाणः; जाह्नवीभजनं विना कुत्र वा निर्वृतिं प्राप्नुयात्?

Verse 30

नराणामल्पबुद्धीनामेनो विक्षिप्तचेतसाम् । गंगेव परमं विष्णो भेषजं भवरोगिणाम्

अल्पबुद्धीनां नराणां पापेन विक्षिप्तचेतसाम्; हे विष्णो, गङ्गैव भवरोगिणां परमं भेषजम्।

Verse 31

खंडस्फुटितसंस्कारं गंगातीरे करोति यः । मम लोके चिरं कालं तस्याक्षय सुखं हरे

खण्डस्फुटितसंस्कारं यो गङ्गातीरे करोति; हे हरे, स मम लोके चिरकालं तस्याक्षयं सुखं भुङ्क्ते।

Verse 32

गंतुमुद्दिश्य यो गंगां परार्थस्वार्थमेव वा । न गच्छति परं मोहात्स पतेत्पितृभिः सह

गन्तुमुद्दिश्य यो गङ्गां परार्थस्वार्थमेव वा; मोहात् परं न गच्छति स पतेत् पितृभिः सह।

Verse 33

सर्वाणि येषां गांगेयैस्तोयैः कृत्यानि देहिनाम् । भूमिस्था अपि ते मर्त्या अमर्त्या एव वै हरे

हे हरे! येषां देहिनां सर्वाणि कृत्यानि गांगेयैस्तोयैः क्रियन्ते, ते भूमिस्था अपि मर्त्याः सन्तोऽपि नूनम् अमर्त्या एव भवन्ति।

Verse 34

चरमेपि वयोभागे स्वःसिंधुं यो निषेवते । कृत्वाप्येनांसि बहुशः सोपि यायाच्छुभां गतिम्

चरमेऽपि वयोभागे यः स्वःसिन्धुं निषेवते, बहुशोऽपि कृत्वा एनांसि सः अपि शुभां गतिं यायात्।

Verse 35

यावदस्थि मनुष्याणां गंगातोयेषु तिष्ठति । तावदब्दसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

यावदस्थि मनुष्याणां गङ्गातोयेषु तिष्ठति, तावदब्दसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते।

Verse 36

विष्णुरुवाच । देवदेवजगन्नाथ जगतां हितकृत्प्रभो । कीकसं चेत्पतेद्दैवाद्दुर्वृत्तस्य दुरात्मनः

विष्णुरुवाच— देवदेव जगन्नाथ जगतां हितकृत् प्रभो! कीकसं चेत् पतति दैवाद् दुर्वृत्तस्य दुरात्मनः…

Verse 37

जले द्युनद्या निष्पापे कथं तस्य परा गतिः । अपमृत्यु विपन्नस्य तदीश विनिवेद्यताम्

जले द्युनद्याः निष्पापे कथं तस्य परा गतिः? अपमृत्युविपन्नस्य तदीश विनिवेद्यताम्।

Verse 38

महेश्वर उवाच । अत्रार्थे कथयिष्यामि पुरावृत्तमधोक्षज । शृणुष्वैकमना विष्णो वाहीकस्य द्विजन्मनः

महेश्वर उवाच—अत्रार्थे पुरावृत्तमधोक्षज कथयिष्यामि। शृणुष्वैकमना विष्णो वाहीकस्य द्विजन्मनः कथाम्॥

Verse 39

पुरा कलिंगविषये द्विजो लवणविक्रयी । संध्यास्नानविहीनश्च वेदाक्षरविवर्जितः

पुरा कलिङ्गविषये द्विजो लवणविक्रयी बभूव। संध्यास्नानविहीनश्च वेदाक्षरविवर्जितः॥

Verse 40

वाहीको नामतो यज्ञसूत्रमात्रपरिग्रहः । परिग्रहश्च तस्यासीत्कौविंदी विधवा नवा

वाहीको नामतो यज्ञसूत्रमात्रपरिग्रहः। परिग्रहश्च तस्यासीत्कौविंदी विधवा नवा॥

Verse 41

दुर्भिक्षपीडितेनाथ वृषलीपतिना विना । प्राणाधारं तदा तेन देशाद्देशांतरं ययौ

दुर्भिक्षपीडितेनाथ वृषलीपतिना विना। प्राणाधारं तदा तेन देशाद्देशान्तरं ययौ॥

Verse 42

मध्येऽथ दंडकारण्यं क्षुत्क्षामः संगवर्जितः । व्याघ्रेण घातितस्तत्र नरमांसप्रियेण सः

मध्येऽथ दण्डकारण्यं क्षुत्क्षामः संगवर्जितः। व्याघ्रेण घातितस्तत्र नरमांसप्रियेण सः॥

Verse 43

तस्य वामपदं गृध्रो गृहीत्वोदपतत्ततः । मांसाशिनाऽन्य गृध्रेण तस्य युद्धमभूद्दिवि

तस्य वामपदं गृध्रो गृहीत्वोदपतत्ततः । मांसाशिनाऽन्य गृध्रेण तस्य युद्धमभूद्दिवि

Verse 44

गृध्रयोरामिषं गृध्न्वोः परस्परजयैषिणोः । अवापतत्पादगुल्फं कंकचंचुपुटात्तदा

गृध्रयोरामिषं गृध्न्वोः परस्परजयैषिणोः । अवापतत्पादगुल्फं कंकचंचुपुटात्तदा

Verse 45

तस्य वाहीक विप्रस्य व्याघ्रव्यापादितस्य ह । मध्ये गंगं दैवयोगादपतद्द्वंद्वकारिणोः

तस्य वाहीक विप्रस्य व्याघ्रव्यापादितस्य ह । मध्ये गंगं दैवयोगादपतद्द्वंद्वकारिणोः

Verse 46

यदैव हतवान्द्वीपी तं वाहीकमरण्यगम् । तस्मिन्नेव क्षणे बद्धः स पाशैः क्रूरकिंकरैः

यदैव हतवान्द्वीपी तं वाहीकमरण्यगम् । तस्मिन्नेव क्षणे बद्धः स पाशैः क्रूरकिंकरैः

Verse 47

कशाभिर्घातितोत्यंतमाराभिः परितोदितः । वमन्रुधिरमास्येन नीतस्तैः स यमाग्रतः

कशाभिर्घातितोत्यंतमाराभिः परितोदितः । वमन्रुधिरमास्येन नीतस्तैः स यमाग्रतः

Verse 48

आपृच्छि धर्मराजेन चित्रगुप्तोथ मापते । धर्माधर्मं विचार्यास्य कथयाशु द्विजन्मनः

ततः धर्मराजेन चित्रगुप्तोऽथ मापते पृष्टः— “अस्य द्विजन्मनः धर्माधर्मौ शीघ्रं विचार्य निवेदय।”

Verse 49

वैवस्वतेन पृष्टोथ चित्रगुप्तो विचित्रधीः । सर्वदा सर्वजंतूनां वेदिता सर्वकर्मणाम्

वैवस्वतेन पृष्टोऽथ चित्रगुप्तो विचित्रधीः । स सर्वदा सर्वजंतूनां सर्वकर्मविदां वरः ॥

Verse 50

जगाद यमुनाबंधुं वाहीकस्य द्विजन्मनः । जन्मकर्मदिनारभ्य दुर्वृत्तस्य शुभेतरम्

स जगाद यमुनाबन्धुं वाहीकस्य द्विजन्मनः । जन्मकर्मदिनारभ्य दुर्वृत्तस्य शुभेतरम् ॥

Verse 51

चित्रगुप्त उवाच । गर्भाधानादिकं कर्म प्राक्कृतं नास्य केनचित् । जातकर्मकृतं नास्य पित्राऽज्ञानवता हरे

चित्रगुप्त उवाच— गर्भाधानादिकं कर्म प्राक्कृतं नास्य केनचित् । जातकर्मकृतं नास्य पित्राऽज्ञानवता हरे ॥

Verse 52

गर्भैनः शमने हेतुः समस्तायुः सुखप्रदम् । एकादशेह्नि नामास्य न कृतं विधिपूर्वकम्

गर्भैनःशमने हेतुः समस्तायुः सुखप्रदम् । एकादशेऽह्नि नामास्य न कृतं विधिपूर्वकम् ॥

Verse 53

ख्यातः स्याद्येन विधिना सर्वत्र विधिपावनम् । नाकार्षीन्निर्गमं चास्य चतुर्थे मासि मंदधीः

येन विधिना सर्वत्र विधिपावनं संस्कारं प्राप्य ख्यातः स्यात्, तेनापि मंदधीः पालकः चतुर्थे मासि बालस्य निष्क्रमणसंस्कारं नाकार्षीत्।

Verse 54

जनकः शुभतिथ्यादौ विदेशगमनापहम् । षष्ठेऽन्नप्राशनंमासि न कृतं विधिपूर्वकम्

शुभतिथ्यादौ विदेशगमनापहं यत् कर्म, तदपि जनकः षष्ठे मासि बालस्य अन्नप्राशनं विधिपूर्वकं न चकार।

Verse 55

सर्वदा मिष्टमश्नाति कर्मणा येन भास्करे । न चूडाकरणं चास्य कृतमब्दे यथाकुलम्

येन कर्मणा भास्कर सर्वदा मिष्टमश्नाति, तदपि अस्य चूडाकरणं कुलाचारानुसारं यथावर्षे न कृतम्।

Verse 56

कर्मणा येन केशाः स्युः स्निग्धाः कुसुमवर्षिणः । नाकारि कर्णवेधोस्य जनित्रा समये शुभे

येन कर्मणा केशाः स्निग्धाः कुसुमवर्षिणो भवन्ति, तदपि अस्य कर्णवेधः जनित्रा शुभसमये नाकारि।

Verse 57

सुवर्णग्राहिणौ येन कर्णौ स्यातां च सुश्रुती । मौंजीबंधोप्यभूदस्य व्यतीतेब्देऽष्टमे हरे । ब्रह्मचर्याभिवृद्ध्यै यो ब्रह्मग्रहणहेतुकः

येन कर्णौ सुवर्णग्राहिणौ स्यातां सुश्रुती च भवेत्, तस्य मौञ्जीबन्धोऽपि हरे व्यतीतेऽब्देऽष्टमेऽभूत्—यो ब्रह्मचर्याभिवृद्ध्यै ब्रह्मग्रहणहेतुकश्च।

Verse 58

मौंजीमोक्षणवार्तापि कृता नास्य जनुःकृता । गार्हस्थ्यं प्राप्यते यस्मात्कर्मणोऽनंतरं वरम्

मौञ्जीमोक्षणस्य वार्तामात्रेऽपि कृतायां, अस्य जनुःकृताः संस्काराः सम्यक् नानुष्ठिताः सन्तोऽपि; तस्मात् कर्मणोऽनन्तरमेव स वरं पदं, गार्हस्थ्याश्रमं, प्राप्नोत्।

Verse 59

यथाकथंचिदूढाऽथ पत्नी त्यक्तकुलाध्वगा । वृषलीपतिना तेन परदारापहारिणा

अथ यथाकथञ्चिद् स त्यक्तकुलाध्वगां पत्नीम् ऊढवान्; तेन वृषलीपतिना परदारापहारिणा स भूत्वा विचचार।

Verse 60

आरभ्य पंचमाद्वर्षात्परस्वस्यापहारकः । अभूदेष दुराचारो दुरोदरपरायणः

पञ्चमाद्वर्षादारभ्य स परस्वस्यापहारकः अभूत्; एष दुराचारो दुरोदरपरायणश्च जातः।

Verse 61

रुमायां वसताऽनेन हतागौरेकवार्षिकी । एकदा दृढदंडेन लिहंती लवणं मृता

रुमायां वसता अनेन एकवार्षिकी गौः हता; एकदा दृढदण्डेन ताडिता लवणं लिहन्ती सा मृता।

Verse 62

जननीं पादपातेन बहुशोऽसावताडयत् । कदाचिदपि नो वाक्यं पितुः कृतमनेन वै

स असौ जननीं पादपातेन बहुशः अताडयत्; पितुः वाक्यं कदाचिदपि न कृतवान् वै।

Verse 64

धत्तूरकरवीरादि बहुधोपविषाणि च । क्रीडाकलहमात्रेण भक्षयच्चैष दुर्मतिः

धत्तूरकरवीरादीनि बहून्युपविषाणि च । क्रीडाकलहमात्रेण भक्षयामास दुर्मतिः ॥

Verse 65

दग्धोसावग्निना सौरे श्वभिश्च कवलीकृतः । शृंगिभिः परितः प्रोतो विषाणाग्रैरसौ बहु

दग्धोऽसावग्निना घोरे श्वभिश्च कवलीकृतः । शृङ्गिभिः परितः प्रोतो विषाणाग्रैः पुनः पुनः ॥

Verse 66

दंदशूकैर्भृशं दष्टो दुष्टः शिष्टैर्विगर्हितः । काष्ठेष्टलोष्टैः पापिष्ठः कृतानिष्टः सदात्मनः

दंशूकैर्भृशं दष्टो दुष्टः शिष्टैर्विगर्हितः । काष्ठेष्टलोष्टैः पापिष्ठः कृतानिष्टः सदात्मनाम् ॥

Verse 67

आस्फालितं शिरोनेनासकृच्चापि दुरात्मना । यदर्च्यते सदा सद्भिरुत्तमांगमनेकधा

आस्फालितं शिरोऽनेनासकृच्चापि दुरात्मना । यदर्च्यते सदा सद्भिरुत्तमाङ्गमनेकधा ॥

Verse 68

असौ हि ब्राह्मणो मंदो गायत्रीमपिवेदन । कामतो मत्स्यमांसानि जग्धान्येतेन दुर्धिया

असौ हि ब्राह्मणो मन्दो गायत्रीमप्यवेदन । कामतो मत्स्यमांसानि जग्धान्येतेन दुर्धिया ॥

Verse 69

आत्मार्थं पायसमसौ पर्यपाक्षीदनेकधा । लाक्षालवणमांसानां सपयोदधिसर्पिषाम्

आत्मार्थमेव स पुनः पुनरनेकधा पायसं पचति स्म—लाक्षालवणमांसैश्च सपयोदधिसर्पिषा सह।

Verse 70

विषलोहायुधानां च दासीगोवाजिनामपि । विक्रेताऽसौ सदा मूढस्तथा वै केशचर्मणाम्

विषलोहायुधानां च दासीगोवाजिनामपि विक्रेता स सदा मूढः; तथा केशचर्मणामपि।

Verse 71

शूद्रान्न परिपुष्टांगः पर्वण्यहनि मैथुनी । पराङ्मुखो दैवपित्र्यकर्मण्येष दुरात्मवान्

शूद्रान्नेन परिपुष्टाङ्गः पर्वण्यहनि मैथुनी; दैवपित्र्यकर्मसु पराङ्मुखोऽयं दुरात्मवान्।

Verse 72

पक्षिणो घातितानेन मृगाश्चापि परः शतम् । अकारण द्रुमच्छेदी सदा निर्दयमानसः

पक्षिणोऽनेन घातिताः, मृगाश्चापि परः शतम्; अकारणं द्रुमच्छेदी सदा निर्दयमानसः।

Verse 74

अदत्तदानः पिशुनः शिश्नोदरपरायणः । किं बहूक्तेन रविज साक्षात्पातक मूर्तिमान्

अदत्तदानः पिशुनः शिश्नोदरपरायणः; किं बहूक्तेन रविज, साक्षात्पातकमूर्तिमान्।

Verse 75

रौरवेप्यंधतामिस्रे कुंभीपाकेऽतिरौरवे । कालसूत्रे कृमिभुजि पूयशोणितकर्दमे

रौरवेऽप्यन्धतामिस्रे कुम्भीपाकेऽतिरौरवे । कालसूत्रे कृमिभुजि पूयशोणितकर्दमे च—

Verse 76

असिपत्रवने घोरे यंत्रपीडे सुदंष्ट्रके । अधोमुखे पूतिगंधे विष्ठागर्त्तेष्वभोजने

—असिपत्रवने घोरे यन्त्रपीडे सुदंष्ट्रके । अधोमुखे पूतिगन्धे विष्ठागर्त्तेष्वभोजने—

Verse 77

सूचीभेद्येऽथ संदंशे लालापे क्षुरधारके । प्रत्येकं नरके त्वेष पात्यतां कल्पसंख्यया

—सूचीभेद्येऽथ संदंशे लालापे क्षुरधारके । प्रत्येकं नरके त्वेष पात्यतां कल्पसंख्यया—

Verse 78

धर्मराजः समाकर्ण्य चित्रगुप्तमुखादिति । निर्भर्त्स्य तं दुराचारं किंकरानादिदेश ह

धर्मराजः चित्रगुप्तमुखादेतदाकर्ण्य । तं दुराचारं निर्भर्त्स्य किंकरानादिदेश ह ॥

Verse 79

भ्रू संज्ञया हृतैर्नीतः स बद्ध्वा निरयालयम् । आक्रंदरावो यत्रोच्चैः पापिनां रोमहर्षणः

भ्रूसंज्ञया हृतैर्नीतः स बद्ध्वा निरयालयम् । आक्रन्दरावो यत्रोच्चैः पापिनां रोमहर्षणः ॥

Verse 80

ईश्वर उवाच । यातनास्वतितीव्रासु वाहीके संस्थिते तदा । तत्कालपुण्यफलदे गाङ्गेयांभसि निर्मले

ईश्वर उवाच—यदा वाहीकः परमतीव्रयातनासु निमग्नः आसीत्, तदैव तत्क्षणपुण्यफलप्रदा निर्मला गाङ्गेयाम्भः प्रादुरभवत्।

Verse 81

पतितं तद्धि गृध्रास्याद्वाहीकस्य द्विजन्मनः । हरे विमानं तत्कालमापन्नं सुरसद्मतः

तदा गृध्रास्यभावात् वाहीकस्य द्विजन्मनः पतितं दुःखं नूनम्; सुरसद्मतः हरिविमानं तत्क्षणमेव समापतत्।

Verse 82

घंटावलंबितं दिव्यं दिव्यस्त्रीशतसंकुलम् । आरुह्य देवयानं स दिव्यवेषधरो द्विजः

घण्टावलम्बितं दिव्यं दिव्यस्त्रीशतसंकुलम्। देवयानमारुह्य स द्विजो दिव्यवेषधरो बभूव॥

Verse 83

वीज्यमानोऽप्सरोवृंदैर्दिव्यगंधानुलेपनः । जगाम स्वर्गभुवनं गंगास्थिपतनाद्धरे

अप्सरोवृन्दैर्वीज्यमानो दिव्यगन्धानुलेपनः। गङ्गास्थिपतनाद्धरे स्वर्गभुवनं जगाम सः॥

Verse 84

स्कंद उवाच । वस्तुशक्तिविचारोयमद्भुतः कोपि कुंभज । द्रवरूपेण काप्येषा शक्तिः सादाशिवी परा

स्कन्द उवाच—हे कुम्भज, अयं वस्तुशक्तिविचारोऽद्भुतोऽतिविस्मयकरः। द्रवरूपेणैषा सादाशिवी परा शक्तिरेव॥

Verse 85

करुणामृतपूर्णेन देवदेवेन शंभुना । एषा प्रवर्तिता गंगा जगदुद्धरणाय वै

करुणामृतपूर्णेन देवदेवेन शंभुना । एषा प्रवर्तिता गंगा जगदुद्धरणाय वै ॥

Verse 86

यथान्याः सरितो लोके वारिपूर्णाः सहस्रशः । तथैषानानुमंतव्या सद्भिस्त्रिपथगामिनी

यथान्याः सरितो लोके वारिपूर्णाः सहस्रशः । तथैषानानुमंतव्या सद्भिस्त्रिपथगामिनी ॥

Verse 87

श्रुत्यक्षराणि निश्चित्य कारुण्याच्छंभुना मुने । निर्मिता तद्द्रवैरेषा गंगा गंगाधरेण वै

श्रुत्यक्षराणि निश्चित्य कारुण्याच्छंभुना मुने । निर्मिता तद्द्रवैरेषा गंगा गंगाधरेण वै ॥

Verse 88

योगोपनिषदामेतं सारमाकृष्य शंकरः । कृपया सर्वजंतूनां चकार सरितां वराम्

योगोपनिषदामेतं सारमाकृष्य शंकरः । कृपया सर्वजंतूनां चकार सरितां वराम् ॥

Verse 89

अकलानिधयो रात्र्यो विपुष्पाश्चैव पादपाः । यथा तथैव ते देशा यत्र नास्त्यमरापगा

अकलानिधयो रात्र्यो विपुष्पाश्चैव पादपाः । यथा तथैव ते देशा यत्र नास्त्यमरापगा ॥

Verse 90

अनयाः संपदो यद्वन्मखा यद्वददक्षिणाः । तद्वद्देशा दिशः सर्वा हीना गंगांभसा हरे

अनयाः संपदो यद्वन्मखा यद्वददक्षिणाः । तद्वद्देशा दिशः सर्वा हीना गङ्गाम्भसा हरे ॥

Verse 91

व्योमांगणमनर्कं च नक्तेऽदीपं यथा गृहम । अवेदा ब्राह्मणा यद्वद्गंगाहीनास्तथा दिशः

व्योमाङ्गणमनर्कं च नक्तेऽदीपं यथा गृहम् । अवेदा ब्राह्मणा यद्वद्गङ्गाहीनास्तथा दिशः ॥

Verse 92

चांद्रायणसहस्रं तु यः कुर्याद्देहशोधनम् । गंगामृतं पिबेद्यस्तु तयोर्गंगाबुपोऽधिकः

चन्द्रायणसहस्रं तु यः कुर्याद्देहशोधनम् । गङ्गामृतं पिबेद्यस्तु तयोर्गङ्गाबुपोऽधिकः ॥

Verse 93

पादेनैकेन यस्तिष्ठेत्सहस्रं शरदां शतम् । अब्दं गंगांबुपो यस्तु तयोर्गंगांबुपोऽधिकः

पादेनैकेन यस्तिष्ठेत्सहस्रं शरदां शतम् । अब्दं गङ्गाम्बुपो यस्तु तयोर्गङ्गाम्बुपोऽधिकः ॥

Verse 94

अवाक्छिराः प्रलंबेद्यः शतसंवत्सरान्नरः । भीष्मसूवालुकातल्पशयस्तस्माद्वरो हरे

अवाक्छिराः प्रलम्बेद्यः शतसंवत्सरान्नरः । भीष्मसूवालुकातल्पशयस्तस्माद्वरो हरे ॥

Verse 95

पापतापाभितप्तानां भूतानामिह जाह्ववी । पापतापहरा यद्वद्गंगा नान्यत्तथा कलौ

पापतापेन संतप्तानां भूतानामिह जाह्नवी । पापतापहरा यद्वद्गङ्गा नान्यत्तथा कलौ ॥

Verse 96

तार्क्ष्यवीक्षणमात्रेण फणिनौ निर्विषा यथा । निष्प्रभाणि तथेनांसि भागीरथ्यवलोकनात्

तार्क्ष्यवीक्षणमात्रेण फणिनौ निर्विषा यथा । निष्प्रभाणि तथेनांसि भागीरथ्यवलोकनात् ॥

Verse 97

गंगातटोद्भवां मृत्स्नां यो मौलौ बिभृयान्नरः । बिभर्ति सोऽर्कबिंबं वै तमोनाशाय निश्चितम्

गङ्गातटोद्भवां मृत्स्नां यो मौलौ बिभृयान्नरः । बिभर्ति सोऽर्कबिम्बं वै तमोनाशाय निश्चितम् ॥

Verse 98

व्यसनैरभिभूतस्य धनहीनस्य पापिनः । गंगैव केवलं तस्य गतिरुक्ता न चान्यथा

व्यसनैरभिभूतस्य धनहीनस्य पापिनः । गङ्गैव केवलं तस्य गतिरुक्ता न चान्यथा ॥

Verse 99

श्रुताभिलषिता दृष्टा स्पृष्टा पीताऽवगाहिता । पुंसां वंशद्वयं गंगा तारयेन्नात्र संशयः

श्रुताभिलषिता दृष्टा स्पृष्टा पीताऽवगाहिता । पुंसां वंशद्वयं गङ्गा तारयेन्नात्र संशयः ॥

Verse 100

कीर्तनाद्दर्शनात्स्पर्शाद्गंगापानावगाहनात् । दशोत्तरगुणा ज्ञेया पुण्यापुण्यर्द्धिनाशयोः

गङ्गायाः कीर्तनाद् दर्शनात् स्पर्शनात् पानावगाहनादपि च—एतेषु कर्मसु पुण्यवृद्धिः पापक्षयश्च दशोत्तरगुणो भवतीति ज्ञेयम्।

Verse 110

ब्रह्मलोकस्तु लोकानां सर्वेषामुत्तमो यथा । सरितां सरसां वापि वरिष्ठा जाह्नवी तथा

यथा लोकानां सर्वेषां मध्ये ब्रह्मलोक उत्तमः, तथा सरितां सरसां च मध्ये जाह्नवी गङ्गा वरिष्ठा श्रेष्ठा च।

Verse 120

ज्ञात्वाज्ञात्वा च गंगायां यः पंचत्वमवाप्नुयात् । अनात्मघाती स्वर्गी स्यान्नरकान्स न पश्यति

ज्ञात्वा वा अज्ञात्वा वा यः गङ्गायां पञ्चत्वमवाप्नुयात्, स यदि अनात्मघाती, तर्हि स्वर्गगामी भवति; नरकान् स न पश्यति।

Verse 124

यावंति तस्या लोमानि मुने तत्संततेरपि । तावद्वर्षसहस्राणि स स्वर्गसुखभुग्भवेत्

मुने, तस्याः लोमानि यावन्ति, तत्सन्ततेरपि यावन्ति; तावद्वर्षसहस्राणि स स्वर्गसुखभुग् भवेत्।