Adhyaya 24

Verse 1

गणावूचतुः । शिवशर्मन्नुदर्कं ते कथयावो निशामय । त्वमत्र वैष्णवे लोके भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान्

गणा ऊचतुः— शिवशर्मन्, तेऽनुदर्कं वयं कथयावः; निशामय। त्वमत्र वैष्णवे लोके सुपुष्कलान् भोगान् भुक्त्वा सुखं वत्स्यसि॥

Verse 2

ब्रह्मणो वत्सरं पूर्णं रममाणोऽप्सरोगणैः । सुतीर्थमरणोपात्त पुण्यशेषेण वै पुनः

ब्रह्मणो वत्सरं पूर्णम् अप्सरोगणैः सह रममाणः। सुतीर्थमरणोपात्तपुण्यशेषेण वै पुनः (भूयः प्राप्स्यसि)॥

Verse 3

भविष्यसि महीपालो नगरे नंदिवर्धने । राज्यं प्राप्यासपत्नं च समृद्धबलवाहनम्

भविष्यसि महीपालो नन्दिवर्धननगरे। राज्यं प्राप्य असपत्नं च, समृद्धबलवाहनम्॥

Verse 4

कृष्टिभिर्हृष्टपुष्टैश्च रम्यहाटकभूषणैः । संजुष्टमिष्टापूर्तानां धर्माणां नित्यकर्तृभिः

हृष्टपुष्टजनैः कृष्टिभिः रम्यहाटकभूषणैः अलङ्कृतैः, इष्टापूर्तधर्माणां नित्यकर्तृभिः संजुष्टं (तव राष्ट्रं) भविष्यति।

Verse 5

सदासंपन्नसस्यं च सूर्वरक्षेत्रसंकुलम् । सुदेशं सुप्रजं सुस्थं सुतृणं बहुगोधनम्

सदा संपन्नसस्यं च सुवरक्षेत्रसंकुलम् । सुदेशं सुप्रजं सुस्थं सुतृणं बहुगोधनं (तत्) भविष्यति।

Verse 6

देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम् । सुयूपा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्धि विराजिताः

देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम् । सुयूपा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्ध्या विराजिताः।

Verse 7

सुपुष्प कृत्रिमोद्यानाः ससदाफलपादपाः । सपद्मिनीककासारा यत्र राजंति भूमयः

सुपुष्पकृत्रिमोद्यानाः सदा फलपादपाः । सपद्मिनीककासारा यत्र राजन्ति भूमयः।

Verse 8

सदंभा निम्नगाराजिर्न यत्र जनता क्वचित् । कुलान्येव कुलीनानि न चान्यायधनानि च

सदंभा न यत्र जनता क्वचित्, निम्नगाराजिः सुशोभना । कुलान्येव कुलीनानि, न चान्यायार्जितं धनम्।

Verse 9

विभ्रमो यत्र नारीषु नविद्वत्सु च कर्हिचित् । नद्यः कुटिलगामिन्यो न यत्र विषये प्रजाः

दूषितं तद्विजानीयाद् देशं यत्र स्त्रीषु विभ्रमः प्रवर्तते, विद्वत्सु च कर्हिचिद् आदरो न भवति। यत्र नद्यः कुटिलगामिन्यः स्युः, प्रजाश्च स्वविषये न स्थिरा भवन्ति॥

Verse 10

तमोयुक्ताः क्षपा यत्र बहुलेषु न मानवाः । रजोयुजः स्त्रियो यत्र न धर्मबहुला नराः

पतितं तद्विजानीयाद् यत्र क्षपाः तमोयुक्ताः, बहुषु च मानवाः सन्तोऽपि मानवता दुर्लभा। यत्र स्त्रियो रजोयुजः, नराश्च धर्मबहुला न भवन्ति॥

Verse 11

धनैरनंधो यत्रास्ति मनो नैव च भोजनम् । अनयः स्यंदनं यत्र न च वै राजपूरुषः

अधर्म्यं तद्विजानीयाद् यत्र धनैरेव ‘अनन्धत्वं’ भवति, भोजनमपि मनः न तर्पयति। यत्रानयः स्यन्दनं भवति, न च वै राजपूरुषो धर्मनिष्ठः॥

Verse 12

दंडः परशुकुद्दाल वालव्य जनराजिषु । आतपत्रेषु नान्यत्र क्वचित्क्रोधापराधजः

यत्र जनराजिषु दण्डः परशु-कुद्दाल-वालव्यादिरूप एव दृश्यते, आतपत्रेषु च नान्यत्र क्वचित् क्रोधापराधजाः दण्डा एव प्रसरन्ति—तत्र धर्मः क्षीणो भवति॥

Verse 13

अन्यत्राक्षिकवृंदेभ्यः क्वचिन्न परिदेवनम् । आक्षिका एव दृश्यंते यत्र पाशकपाणयः

यत्राक्षिकवृन्देभ्यः अन्यत्र क्वचिन्न परिदेवनं श्रूयते, आक्षिका एव दृश्यन्ते पाशकपाणयः—तत्स्थानं शुभहीनं विजानीयात्॥

Verse 14

जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः । कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः

जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः । कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः

Verse 15

औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे । वेधोप्यंतःसुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै

औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे । वेधोप्यंतःसुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै

Verse 16

कंपःसात्त्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित् । संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यं कलुषस्य च

कंपःसात्त्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित् । संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यं कलुषस्य च

Verse 17

दुर्लभत्वं सदा कस्य सुकृतेन च वस्तुनः । इभा एव प्रमत्ता वै युद्धं वीच्योर्जलाशये

दुर्लभत्वं सदा कस्य सुकृतेन च वस्तुनः । इभा एव प्रमत्ता वै युद्धं वीच्योर्जलाशये

Verse 18

दानहानिर्गजेष्वेव द्रुमेष्वेव हि कंटकाः । जनेष्वेव विहारा हि न कस्यचिदुरःस्थली

दानहानिर्गजेष्वेव द्रुमेष्वेव हि कंटकाः । जनेष्वेव विहारा हि न कस्यचिदुरःस्थली

Verse 19

बाणेषु गुणविश्लेषो बंधोक्तिः पुस्तके दृढा । स्नेहत्यागः सदैवास्ति यत्र पाशुपते जने

तस्मिन् देशे बाणेष्वपि गुणपरिक्षा क्रियते; पुस्तकेषु च बन्धोक्तिर्दृढतया लिख्यते; पाशुपतजनमध्ये च स्नेहत्यागो नित्यं स्थिरः।

Verse 20

दंडवार्ता सदा यत्र कृतसंन्यासकर्मणाम् । मार्गणाश्चापकेष्वेव भिक्षुका ब्रह्मचारिणः

यत्र कृतसंन्यासकर्मणां मध्ये दण्डवार्ता सदा प्रवर्तते; चापकेष्वेव च मार्गणाः, भिक्षुका ब्रह्मचारिणो नियतमार्गपरायणाः सन्ति।

Verse 21

यत्र क्षपणका एव दृश्यंते मलधारिणः । प्रायो मधुव्रता एव यत्र चंचलवृत्तयः

यत्र क्षपणका एव मलधारिणो दृश्यन्ते, तपोलक्षणधारिणः; चञ्चलवृत्तयस्तु प्रायो मधुव्रता एव, भ्रमरवत् चपलस्वभावाः।

Verse 22

इत्यादि गुणवद्देशे त्वयिराज्यं प्रशासति । धर्मेण राजधर्मज्ञ शौंडीर्यगुणशालिनि

इत्यादिगुणवति देशे त्वयि राज्यं प्रशासति; धर्मेण, राजधर्मज्ञ, शौण्डीर्यगुणशालिनि।

Verse 23

सौभाग्यभाजि रूपाढ्ये शौर्यौदार्यगुणान्विते । सीमंतिनीनां रम्याणां लावण्यवर्जित सुश्रियाम्

सौभाग्यभाजि रूपाढ्ये शौर्यौदार्यगुणान्विते; सीमन्तिनीनां रम्याणां लावण्यगर्ववर्जितं सुश्रियं तेजो दृश्यते।

Verse 24

राज्ञीनामयुतंभावि कुमाराणां शतत्रयम् । वृद्धकाल इति ख्यात उग्रः परपुरंजयः

राज्ञीनाम् अयुतं भावि कुमाराणां शतत्रयम्। स च उग्रः परपुरंजयः ‘वृद्धकाल’ इति ख्यातः॥

Verse 25

विजितानेकसमरः श्रीसंतर्पितमार्गणः । अनेकगुणसंपूर्णः पूर्णचंद्रनिभद्युतिः

विजितानेकसमरः श्रीसंतर्पितमार्गणः। अनेकगुणसंपूर्णः पूर्णचंद्रनिभद्युतिः॥

Verse 26

संततावभृथक्लिन्न मूर्धजः क्षितिषर्षभः । प्रजापालनसंपन्नः कोशप्रीणितभूसुरः

संततावभृथक्लिन्नमूर्धजः क्षितिषर्षभः। प्रजापालनसंपन्नः कोशप्रीणितभूसुरः॥

Verse 27

पदारविंदं गौविंदं हृदि ध्यायन्नतंद्रितः । वासुदेवकथालापपरिक्षिप्त दिनक्षपः

पदारविन्दं गोविन्दं हृदि ध्यायन्नतन्द्रितः। वासुदेवकथालापपरिक्षिप्तदिनक्षपः॥

Verse 28

कदाचिदुपविष्टःसन्मध्ये राजसभं द्विज । दूरात्कार्पटिकैर्दृष्टो वाराणस्याः समागतैः

कदाचिदुपविष्टः सन् मध्ये राजसभां द्विज। दूरात् कार्पटिकैर्दृष्टो वाराणस्याः समागतैः॥

Verse 29

तत्कर्मभाविसदृशैस्तदात्वमभिनंदितः । तैः सर्वै राजशार्दूलस्याशीर्वादैरनेकशः

तत्कर्मभाविसदृशैस्तदानीं त्वमभिनन्दितः। तैः सर्वै राजशार्दूलस्य बहुशोऽनेकविधाशीर्वादाः प्रदत्ताः॥

Verse 30

श्रीमद्विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां जगतां गुरुः । काशीनाथस्तुते कुर्यात्कुमतेरपवर्जनम्

श्रीमद्विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां जगतां गुरुः। काशीनाथः स्तुतो भूत्वा कुमतेरपवर्जनं करोतु॥

Verse 31

नैःश्रेयसीं च संपत्तिं यो देयात्स्मरणादपि । काशीनाथः स ते दिश्याज्ज्ञानं मलविवर्जितम्

नैःश्रेयसीं च संपत्तिं यो देयात्स्मरणादपि। काशीनाथः स ते दद्याज्ज्ञानं मलविवर्जितम्॥

Verse 32

येन पुण्येन ते प्राप्तं राज्यं प्राज्यमकंटकम् । तत्पुण्यशेषतोभूयाद्विश्वनाथे मतिस्तव

येन पुण्येन ते प्राप्तं राज्यं प्राज्यमकण्टकम्। तत्पुण्यशेषतो भूयाद्विश्वनाथे मतिस्तव॥

Verse 33

यस्य प्रसादात्सुलभमायुः पुत्रांबरागनाः । समृद्धयः स्वर्गमोक्षौ स विश्वेशः प्रसीदतु

यस्य प्रसादात्सुलभमायुः पुत्राम्बरागनाः। समृद्धयः स्वर्गमोक्षौ स विश्वेशः प्रसीदतु॥

Verse 34

नामश्रवणमात्रेण यस्य विश्वेशितुर्विभोः । महापातकविच्छेदः स विश्वेशोऽस्तु ते हृदि

यस्य विश्वेशितुर्विभोर्नामश्रवणमात्रेण महापातकविच्छेदो भवति, स विश्वेशः सदा ते हृदि निवसतु।

Verse 35

त्वं वृद्धकालो भूपालः श्रुत्वेत्याशीः परंपराम् । स्मरिष्यसीदं वृत्तांतं पुलकांकवपुस्तदा

हे भूपाल, त्वं वृद्धकाले एतामाशीःपरम्परां श्रुत्वा, तदा पुलकाङ्कवपुः सन् इदं वृत्तान्तं स्मरिष्यसि।

Verse 36

आकारगोपनं कृत्वा तेभ्यो दत्त्वा धनं बहु । सुमुहूर्तमनुप्राप्य सुते राज्यं विधाय च

आकारं गोपयित्वा तेभ्यो धनं बहु दत्त्वा, सुमुहूर्तमनुप्राप्य, सुते राज्यं विधास्यसि च।

Verse 37

अनंगलेखया राज्ञ्या ततः काशीं गमिष्यसि । दत्त्वा दानानि भूरीणि प्रीणयित्वाऽर्थिनो जनान्

ततः अनङ्गलेखया राज्ञ्या सह काशीं गमिष्यसि; भूरीणि दानानि दत्त्वा, अर्थिनो जनान् प्रीणयित्वा।

Verse 38

स्वनाम्ना तत्र संस्थाप्य लिंगं निर्वाणकारणम् । प्रासादं तत्र कृत्वोच्चैस्तदग्रे कूपमुत्तमम्

तत्र स्वनाम्ना लिङ्गं निर्वाणकारणं संस्थाप्य, तत्रोच्चैः प्रासादं कृत्वा, तदग्रे कूपमुत्तमं च करिष्यसि।

Verse 39

विधाय विधिवत्तत्र कलशारोपणादिकम् । मणिमाणिक्य चांपेय दुकूलेभाश्वगोधनम्

विधिवत् तत्र कलशारोपणादिकं कर्म विधाय, मणिमाणिक्यचाम्पेय-दुकूल-गजाश्व-गोधनादीनि दानानि समर्पयामास।

Verse 40

महाध्वजपताकाश्च च्छत्रचामरदर्पणम् । देवोपकरणं भूरि विश्राण्य श्रमवर्जितः

महाध्वजपताकाः, छत्रचामरदर्पणादीनि च, देवोपकरणं बहु, श्रमवर्जितः स उदारतया विश्राणयामास।

Verse 41

व्रतोपवासनियमैः परिक्षीणकलेवरः । मध्याह्ने निर्जने तत्र द्रक्ष्यस्येकं तपोधनम्

व्रतोपवासनियमैः परिक्षीणकलेवरः, मध्याह्ने निर्जने तत्र एकं तपोधनं द्रक्ष्यसि।

Verse 42

अतीवजीर्णवपुषं परिपिंगजटान्वितम् । मूर्तिमंतंमिव प्रांशुं धर्मं जनमनोहरम्

अतीव जीर्णवपुषं परिपिङ्गजटान्वितं, प्रांशुं जनमनोहरं, मूर्तिमन्तं इव धर्मं तम्।

Verse 43

भारं शरीरयष्टेश्च दृढयष्ट्यां समर्प्य च । गर्भागाराद्विनिष्क्रम्याभ्यायांतंरंगमंडपे

शरीरयष्टेर्भारं दृढयष्ट्यां समर्प्य, गर्भागारात् विनिष्क्रम्य, स रंगमण्डपे अभ्यायान्तम्।

Verse 44

उपविश्य समीपे ते प्रक्ष्यत्येवमनुक्रमात् । कोसि त्वं किमिहासि त्वं द्वितीय इव कस्त्वयम्

उपविश्य समीपे ते स क्रमात् पृच्छति— “कोऽसि त्वं? किमिहागतः? अयं च कस्तव समीपे द्वितीय इवात्मा?”

Verse 45

प्रासादः कारितः केन जानास्येष ततो वद । अस्य लिंगस्य किं नाम प्रायो जाने न वार्धकात्

“केन प्रासादोऽयं कारितः? यदि जानासि तदा वद। अस्य लिङ्गस्य किं नाम? वार्धक्यादहं प्रायो न स्मरामि।”

Verse 46

पृष्टस्त्वमिति ते नाथ तदा वृद्ध तपस्विना । कथयिष्यस्यहं राजा वृद्धकाल इति श्रुतः

एवं वृद्धतपस्विना पृष्टस्त्वं, हे नाथ, तदा वक्ष्यसि— “अहं राजा; ‘वृद्धकाल’ इति नाम्ना प्रसिद्धः।”

Verse 47

दाक्षिणात्य इह प्राप्तस्त्वेतया सह कांतया । ध्यायामि लिंगमेतच्च प्रार्थयामि न किंचन

“दाक्षिणात्यदेशादिह प्राप्तोऽहं, एतया सह कान्तया। एतल्लिङ्गं ध्यायामि; न किंचन प्रार्थये।”

Verse 48

प्रासादस्यास्य जटिल स्वयंकारयिता शिवः । विशेषतोऽस्यलिंगस्य नाम नो वेद्मि निश्चितम्

“हे जटिल, अस्य प्रासादस्य स्वयंकारयिता शिव एव। किंतु अस्य लिङ्गस्य विशेषनाम नूनं न वेद्मि निश्चितम्।”

Verse 49

इति श्रुत्वा नरपतेर्वाक्यंप्राह जटाधरः । सत्यमुक्तं त्वयैकं हि लिंगनाम न वेत्सि यत्

इति श्रुत्वा नरपतेर्वाक्यं जटाधरः प्राह—सत्यं त्वयैकं ह्युक्तं, किंतु लिङ्गस्य नाम यत्त्वं न वेत्सि।

Verse 50

पश्येयं त्वामहं नित्यमुपविष्टं सुनिश्चलम् । श्रुतो भविष्यति तव प्रासादो येन कारितः

नित्यं त्वां पश्येयमुपविष्टं सुनिश्चलम्; येन तव प्रासादः कारितः स लोके श्रुतो भविष्यति।

Verse 51

ममाग्रे तत्समाचक्ष्व यदि जानासि तत्त्वतः । आकर्ण्येति वचस्तस्य पुनः प्राह भवानिति

यदि तत्त्वतः जानासि, तन्ममाग्रे समाचक्ष्व। तस्य वचः आकर्ण्य स पुनः प्राह—भवानिति।

Verse 52

कर्ता कारयिता शंभुः किमतथ्यं ब्रवीम्यहम् । अथवा चिंतया किं मे तपस्विन्ननया विभो

कर्ता कारयिता शम्भुः; किमतथ्यं ब्रवीम्यहम्? अथवा तपस्विन् विभो, अनया चिन्तया मे किं प्रयोजनम्?

Verse 53

इति त्वयि स्थिते जोषं स पुनर्वृद्धतापसः । पिपासुरस्मि पानीयमानीयाशु प्रयच्छ मे

इति त्वयि जोषं स्थिते स वृद्धतापसः पुनरुवाच—पिपासुरस्मि; पानीयमानयाशु, मे प्रयच्छ।

Verse 54

इति तेन च नुन्नस्त्वं वार्यानीय च कूपतः । पाययिष्यसि तं वृद्धं तापसं तत्क्षणाच्च सः

इति तेन प्रेरितस्त्वं कूपाद् वारि समुद्धृत्य तं वृद्धं तापसं पाययिष्यसि; तत्क्षणादेव सः…

Verse 55

तदंबुपानतो भूयात्सुपार्वण शशिप्रभः । तरुणो रूपसंपन्नः कोशोन्मुक्तोरगो यथा

तदम्बुपानतः सः पुनर्भूयात् सुपार्वण-शशिप्रभः; तरुणो रूपसम्पन्नः, कोशोन्मुक्तोरगो यथा।

Verse 56

जाताश्चर्येण भवता पुनरेवाभ्यभाषि सः । कः प्रभावो हि भगवन्नेष येन भवान्पुनः

भवता जाताश्चर्येण सः पुनरेवाभ्यभाषत—“कः प्रभावो हि भगवन्, येन भवान् पुनः…?”

Verse 57

परित्यज्यात्र जरसं न वो भ्राजसि सांप्रतम् । अस्ति चेदवकाशस्ते ततो ब्रूहि तपोधन

अत्र जरसं परित्यज्य भवान् नूनं सांप्रतम् भ्राजसे। अस्ति चेदवकाशस्ते, ततो ब्रूहि तपोधन।

Verse 58

तपोधन उवाच । वृद्धकालक्षितिपते जाने त्वां सुमहामते । इमामपि च जानेऽहं तव पत्नीं पतिव्रताम्

तपोधन उवाच—“वृद्धकालक्षितिपते, जाने त्वां सुमहामते; इमामपि च जानेऽहं तव पत्नीं पतिव्रताम्।”

Verse 59

जन्मनोऽस्मादियं राजन्नासीद्विप्रस्य कन्यका । तुर्वसोर्वेदवपुषः शुभाचारा शुभानना

जन्मान्तर इयं राजन् विप्रस्य तुर्वसोर्नाम्नः कन्या आसीत्—वेदवपुः, शुभाचाराः, शुभानना च।

Verse 60

तेन दत्ता विवाहार्थं नैध्रुवाय महात्मने । स च कालवशं प्राप्तो नैध्रुवोऽप्राप्तयौवनः

तेन सा विवाहार्थं महात्मने नैध्रुवाय दत्ता; स च नैध्रुवोऽप्राप्तयौवनः कालवशं प्राप्तः।

Verse 61

वैधव्यं पालयंत्येषा मृताऽवंत्यां शुभव्रता । तेन पुण्येन संजाता पांड्यस्य नृपतेः सुता

एषा शुभव्रता वैधव्यं पालयन्ती अवन्त्यां मृता; तेन पुण्येन पाण्ड्यनृपतेः सुता संजाता।

Verse 62

परिणीता त्वया राजन्पतिव्रतरता सदा । त्वया सहेह संप्राप्ता मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

त्वया परिणीता राजन्, सा सदा पतिव्रतरता; त्वया सहैवात्र संप्राप्ता अनुत्तमां मुक्तिं प्राप्स्यति।

Verse 63

अयोध्यायामथावंत्यां मथुरायामथापि वा । द्वारवत्यां च कांच्यां वा मायापुर्यामथो नृप

अयोध्यायामथावन्त्यां मथुरायामथापि वा, द्वारवत्यां च काञ्च्यां वा मायापुर्यामथो नृप।

Verse 64

अपि पातकिनो ये च कालेन निधनं गताः । ते हि स्वर्गादिहागत्य काश्यां मोक्षमवाप्नुयुः

अपि ये पातकिनो जनाः कालेन निधनं गताः, ते स्वर्गादिह पुनरागत्य काश्यां मोक्षमवाप्नुयुः।

Verse 65

अवैमि त्वामपि नृपद्विजोऽभूः पूर्वजन्मनि । माथुरः शिवशर्माख्यो मायापुर्यां भवान्मृतः

अवैमि त्वामपि नृप—पूर्वजन्मनि त्वं माथुरो द्विजः शिवशर्माख्यः; मायापुर्यां च भवान् मृतः।

Verse 66

तत्पुण्यात्प्राप्य वैकुंठं भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । तत्पुण्यशेषात्क्षितिपो जातस्त्वं नंदिवर्धने

तत्पुण्यात् वैकुण्ठं प्राप्य मनोहरान् भोगान् भुक्त्वा, तत्पुण्यशेषात् त्वं नन्दिवर्धने क्षितिपो जातः।

Verse 67

वृद्धकालावनीपाल तेनैव सुकृतेन च । मोक्षक्षेत्रमिदं प्राप्तो मुक्तिं प्राप्स्यस्यनुत्तमाम्

वृद्धकालावनीपाल, तेनैव सुकृतेन त्वं मोक्षक्षेत्रमिदं प्राप्तः; अनुत्तमां मुक्तिं प्राप्स्यसि।

Verse 68

अन्यच्च शृणु राजेंद्र त्वया यत्समुदीरितम् । कर्ता कारयिता शंभुः प्रासादस्येति तत्स्फुटम्

अन्यच्च शृणु राजेन्द्र—त्वया यत् समुदीरितं तत् स्फुटम्; प्रासादस्य कर्ता कारयिता च शम्भुरेव।

Verse 69

सुकृतं नैव सततमाख्यातव्यं कदाचन । कृतं मयेति कथनात्पुण्यं क्षयति तत्क्षणात्

सुकृतं न कदाचित् सततम् आख्यातव्यम्। “मया कृतम्” इति वचनात् तत्पुण्यं तत्क्षणादेव क्षीयते॥

Verse 70

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गोपनीयं निधानवत् । सुकृतं कीर्तनाद्व्यर्थं भवेद्भस्महुतं तथा

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन निधानवत् गोपनीयं सुकृतम्। कीर्तनात् तद्व्यर्थं भवेत्, भस्महुतमिव॥

Verse 71

निश्चितं विश्वनाथेन प्रेरितेन त्वयाऽनघ । कृतं हि कृतकृत्येन प्रासादादिह वेद्म्यहम्

निश्चितं विश्वनाथप्रेरितेन त्वयाऽनघ। कृतकृत्येनैतत् कृतं; प्रासादादिलक्षणैः अहं वेद्मि॥

Verse 72

वृद्धकालेश्वरं नाम लिंगमेतन्महीपते । जानीह्यनादिसंसिद्धं निमित्तं किंतु वै भवान्

वृद्धकालेश्वरं नाम लिङ्गमेतत् महीपते। अनादिसंसिद्धं जानीहि; निमित्तमात्रं तु भवानिह॥

Verse 73

दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य पूजनाच्छ्रवणान्नतेः । वृद्धकालेशलिंगस्य सर्वं प्राप्नोति वांछितम्

दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य पूजनात् श्रवणात् नतेः। वृद्धकालेशलिङ्गस्य सर्वं प्राप्नोति वाञ्छितम्॥

Verse 74

कूपः कालोदको नाम जराव्याधिविघातकृत् । यदीय जलपानेन मातुःस्तन्यमपानवान्

अस्ति कूपः ‘कालोदक’ इति नाम, यः जराव्याधीन् विघ्नान् च नाशयति। तस्य जलपानेन जनो मातुः स्तन्यं पुनरिव पीत्वा आद्यबलं लभते।

Verse 75

कृतकूपोदकस्नानः कृतैतल्लिंगपूजनः । वर्षेण सिद्धिमाप्नोति मनोभिलषितां नरः

कूपोदके स्नात्वा, अस्य लिङ्गस्य पूजनं कृत्वा च, नरः संवत्सरेणैव मनोऽभिलषितां सिद्धिं प्राप्नोति।

Verse 76

न कुष्ठं न च विस्फोटा नरंघा न विचर्चिका । पीतात्स्पृष्टात्प्रतिष्ठंति कफः कालतमोदकात्

न कुष्ठं न विस्फोटाः न रङ्घा न विचर्चिका। कालतमोदकात् पीतात् स्पृष्टाच्च ते रोगाः प्रशाम्यन्ति।

Verse 77

नाग्निमांद्यं नैव शूलं न मेहो न प्रवाहिका । न मूत्रकृच्छ्रं ना पामा पानायस्यास्य सेवनात्

अस्य जलस्य पानसेवनात् न अग्निमान्द्यं, न शूलं, न मेहः, न प्रवाहिका। न मूत्रकृच्छ्रं, न पामा च भवति।

Verse 78

भूतज्वराश्च ये केचिद्ये केचिद्विषमज्वराः । ते क्षिप्रमुपशाम्यंति ह्येतत्कूपोदसेवनात्

भूतज्वराः ये केचित्, ये च केचित् विषमज्वराः—ते सर्वे ह्येतत्कूपोदकसेवनात् क्षिप्रमुपशाम्यन्ति।

Verse 79

तवाग्रतो मम जरा पलितं च यथाविधि । एतत्कूपोदपानेन क्षणान्नष्टं नवोऽभवम्

तव पुरतः मम जरा पलितं च यथाविधि प्रादुर्भूतं तत् अस्य कूपोदपानजलपानेन क्षणादेव नष्टम्; अहं पुनर्नवयौवनोऽभवम्।

Verse 80

वृद्धकालेश्वरे लिंगे सेवितेन दरिद्रता । नोपसर्गा न वा रोगा न पापं नाघजं फलम्

वृद्धकालेश्वरलिङ्गस्य सेवनेन दरिद्रता विनश्यति; नोपसर्गा न रोगा न पापं न चाघजं फलम्।

Verse 81

उत्तरे कृत्तिवासस्य वाराणस्यां प्रयत्नतः । वृद्धकालेश्वरं लिंगं द्रष्टव्यं सिद्धिकामुकैः

कृत्तिवासस्योत्तरे वाराणस्यां प्रयत्नतः; सिद्धिकामुकैः वृद्धकालेश्वरं लिङ्गं द्रष्टव्यं समुपास्य च।

Verse 82

इत्युक्त्वा तं महीपालं हस्ते धृत्वा तपोधनः । सानंगलेखा राज्ञीकं तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

इत्युक्त्वा स तपोधनः महीपालं हस्ते धृत्वा, सानङ्गलेखां राज्ञीं च, तस्मिन्नेव लिङ्गे लयं ययौ।

Verse 83

महाकाल महाकाल महाकालेति कीर्तनात् । शतधा मुच्यते पापैर्नात्र कार्या विचारणा

महाकाल महाकाल महाकालेति कीर्तनात् शतधा पापैः प्रमुच्यते; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 84

इत्थं भवित्री ते मुक्तिः कैटभारातिदर्शनात् । भोगान्भुक्त्वा बहुविधान्वैकुंठ नगरे शुभे

इत्थं ते कैटभारस्य दर्शनात् मुक्तिर्भविष्यति। शुभे वैकुण्ठनगरे बहुविधान् भोगान् भुक्त्वा ततोऽग्रे कल्याणं प्रवर्तिष्यते॥

Verse 85

इति संहृष्टतनूरुहः स विप्रो भगवत्तद्गणवक्त्रतो निशम्य । स्वमुदर्कमथार्ककोटिरम्यं हरिलोकं परिलोकयांचकार

इति भगवत्सेवकगणवक्त्रात् निशम्य स विप्रः संहृष्टतनूरुहः। स्वमुदर्कम् अथ हरिलोकं परिलोकयामास, यदर्ककोटिरम्यं तेजसा विराजते॥

Verse 86

मैत्रावरुणिरुवाच । लोपामुद्रे स विप्रेंद्रो भोगान्भुक्त्वा मनोरमान् । मायापुर्यां कृतप्राणत्याग पुण्यबलेन च

मैत्रावरुणिरुवाच—लोपामुद्रे, स विप्रेन्द्रः मनोरमान् भोगान् भुक्त्वा। मायापुर्यां कृतप्राणत्यागस्य पुण्यबलेन च परं शुभं पदं प्राप॥

Verse 87

वैकुंठलोकादागत्य पत्तने नंदिवर्धने । भौमानि भुक्त्वा सौख्यानि पुत्रानुत्पाद्य सुंदरान्

वैकुण्ठलोकादागत्य स नन्दिवर्धनपत्तनेऽभवत्। भौमानि सौख्यानि भुक्त्वा सुन्दरान् पुत्रान् चोत्पादयामास॥

Verse 88

तेषु राज्यं विनिक्षिप्य प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । विश्वेश्वरं समाराध्य निर्वाणपदमीयिवान्

तेषु पुत्रेषु राज्यं विनिक्षिप्य स वाराणसीं पुरीं प्राप। विश्वेश्वरं समाराध्य स निर्वाणपदमीयिवान्॥

Verse 89

एतत्पुण्यतमाख्यानं विप्रस्य शिवशर्मणः । श्रुत्वा पापविनिर्मुक्तो ज्ञानं परममृच्छति

एतत् विप्रस्य शिवशर्मणः पुण्यतमम् आख्यानं श्रुत्वा जनः पापैः विनिर्मुक्तो भूत्वा परमं ज्ञानम् अवाप्नोति।