Adhyaya 13

Verse 1

गणावूचतुः । इमां गंधवतीं पुण्यां पुरीं वायोर्विलोकय । वारुण्या उत्तरे भागे महाभाग्यनिधे द्विज

गणावूचतुः—इमां गन्धवतीं पुण्यां पुरीं वायोर्विलोकय। वारुण्याः उत्तरे भागे, महाभाग्यनिधे द्विज॥

Verse 2

अस्यां प्रभंजनो नाम जगत्प्राणोदिगीश्वरः । आराध्य श्रीमहादेवं दिक्पालत्वमवाप्तवान्

अस्यां प्रभञ्जनो नाम जगत्प्राणो दिगीश्वरः । श्रीमहादेवं समाराध्य दिक्पालत्वमवाप्तवान् ॥

Verse 3

पुरा कश्यपदायादः पूतात्मेति च विश्रुतः । धूर्जटे राजधान्यां स चचार विपुलं तपः

पुरा कश्यपदायादः पूतात्मेति च विश्रुतः । धूर्जटे राजधान्यां स चकार विपुलं तपः ॥

Verse 4

वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् । स्थापयित्वा महालिंगं पावनं पवनेश्वरम्

वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् । स्थापयामास महालिङ्गं पावनं पवनेश्वरम् ॥

Verse 5

यस्य दर्शनमात्रेण पूतात्मा जायते नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य स वसेत्पावने पुरे

यस्य दर्शनमात्रेण पूतात्मा जायते नरः । पापकञ्चुकमुत्सृज्य स वसेत्पावने पुरे ॥

Verse 6

पलायमानो निहतः क्षणात्पंचत्वमागतः । अभक्षयच्च नैवेद्यं भाविपुण्यबलान्न सः

पलायमानो निहतः क्षणात्पञ्चत्वमागतः । अभक्षयच्च नैवेद्यं भाविपुण्यबलान्न सः ॥

Verse 7

उवाच च प्रसन्नात्मा करुणामृतसागरः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पूतात्मन्वरं वरय सुव्रत

उवाच च प्रसन्नात्मा करुणामृतसागरः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पूतात्मन् वरं वरय सुव्रत ॥

Verse 8

अनेन तपसोग्रेण लिंगस्याराधनेन च । तवादेयं न पूतात्मंस्त्रैलोक्ये सचराचरे

ଅନେନ ତପସୋଗ୍ରେଣ ଲିଙ୍ଗସ୍ୟାରାଧନେନ ଚ । ତବାଦେୟଂ ନ ପୂତାତ୍ମଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟେ ସଚରାଚରେ ॥

Verse 9

पूतात्मोवाच । देवदेवमहादेव देवानामभयप्रद । ब्रह्मनारायणेंद्रादि सर्वदेवपदप्रद

ପୂତାତ୍ମୋବାଚ । ଦେବଦେବମହାଦେବ ଦେବାନାମଭୟପ୍ରଦ । ବ୍ରହ୍ମନାରାୟଣେନ୍ଦ୍ରାଦି ସର୍ବଦେବପଦପ୍ରଦ ॥

Verse 10

वेदास्त्वां न च विंदंति किमात्मक इति प्रभो । प्राप्ताः शतपथत्वं च नेतिनेतीतिवादिनः

ବେଦାସ୍ତ୍ୱାଂ ନ ଚ ବିଂଦଂତି କିମାତ୍ମକ ଇତି ପ୍ରଭୋ । ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶତପଥତ୍ୱଂ ଚ ନେତିନେତୀତିବାଦିନଃ ॥

Verse 11

ब्रह्मविष्ण्वोपि गिरां गोचरो न च वाक्पतेः । प्रमथेशं कथं स्तोतुं मादृशः प्रभवेत्प्रभो

ବ୍ରହ୍ମବିଷ୍ଣ୍ୱୋପି ଗିରାଂ ଗୋଚରୋ ନ ଚ ବାକ୍ପତେଃ । ପ୍ରମଥେଶଂ କଥଂ ସ୍ତୋତୁଂ ମାଦୃଶଃ ପ୍ରଭବେତ୍ପ୍ରଭୋ ॥

Verse 12

प्रसह्य प्रमिमीतेश भक्तिर्मांस्तुतिकर्मणि । करोमि किं जगन्नाथ न वश्यानींद्रियाणि मे

प्रसह्यैव मम भक्तिः स्तुतिकर्मणि मां नयति। किं करोमि जगन्नाथ, मे इन्द्रियाणि न वश्यानि॥

Verse 13

विश्वं त्वं नास्ति वै भेदस्त्वमेकः सर्वगो यतः । स्तुत्यं स्तोता स्तुतिस्त्वं च सगुणो निर्गुणो भवान्

त्वमेव विश्वं, नास्ति वै भेदः; त्वमेकः सर्वगो यतः। स्तुत्यः स्तोता स्तुतिश्च त्वमेव; सगुणो निर्गुणो भवान्॥

Verse 14

सर्गात्पुरा भवानेको रूपनाम विवर्जितः । योगिनोपि न ते तत्त्वं विंदंति परमार्थतः

सर्गात्पूर्वं भवानेकः रूपनामविवर्जितः। योगिनोऽपि न ते तत्त्वं विदन्ति परमार्थतः॥

Verse 15

यदैकलो न शक्नोषि रंतुं स्वैरचर प्रभो । तदिच्छा तवयोत्पन्ना सेव्या शक्तिरभूत्तव

यदा त्वमेकलो नाशक्नोः स्वैरचर प्रभो रन्तुम्। तदा तव इच्छात उत्पन्ना सेव्या शक्तिरभूत्तव॥

Verse 16

त्वमेको द्वित्वमापन्नः शिवशक्तिप्रभेदतः । त्वं ज्ञानरूपो भगवान्स्वेच्छा शक्तिस्वरूपिणी

त्वमेकः शिवशक्तिप्रभेदाद् द्वित्वमापन्नः। त्वं ज्ञानस्वरूपो भगवान्, स्वेच्छा शक्तिस्तव स्वरूपिणी॥

Verse 17

उभाभ्यां शिवशक्तिभ्या युवाभ्यां निजलीलया । उत्पादिता क्रियाशक्तिस्ततः सर्वमिदं जगत्

उभाभ्यां शिवशक्तिभ्यां युवाभ्यां स्वनिजलीलया । उत्पादिता क्रियाशक्तिस्ततो जातमिदं जगत् ॥

Verse 18

ज्ञानशक्तिर्भवानीश इच्छाशक्तिरुमा स्मृता । क्रियाशक्तिरिदं विश्वमस्य त्वं कारणं ततः

ज्ञानशक्तिर्भवानीश इच्छाशक्तिरुमा स्मृता । क्रियाशक्तिरिदं विश्वं तस्मात्त्वं कारणं परम् ॥

Verse 19

दक्षिणांगं तव विधिर्वामांगं तव चाच्युतः । चंद्रसूर्याग्निनेत्रस्त्वं त्वन्निःश्वासः श्रुतित्रयम्

दक्षिणाङ्गं तव विधिर्वामाङ्गं तव चाच्युतः । चन्द्रसूर्याग्निनेत्रस्त्वं त्वन्निःश्वासः श्रुतित्रयम् ॥

Verse 20

त्वत्स्वेदादंबुनिधयस्तव श्रोत्रं समीरणः । बाहवस्ते दशदिशो मुखं ते ब्राह्मणाः स्मृताः

त्वत्स्वेदादम्बुनिधयस्तव श्रोत्रं समीरणः । बाहवस्ते दश दिशो मुखं ते ब्राह्मणाः स्मृताः ॥

Verse 21

राजन्यवर्यास्ते बाहु वैश्या ऊरुसमुद्भवाः । पद्भ्यां शूद्रस्तवेशान केशास्ते जलदाः प्रभो

राजन्यवर्यास्ते बाहु वैश्या ऊरुसमुद्भवाः । पद्भ्यां शूद्रस्तवेशान केशास्ते जलदाः प्रभो ॥

Verse 22

त्वं पुं प्रकृतिरूपेण ब्रह्मांडमसृजः पुरा । मध्ये ब्रह्मांडमखिलं विश्वमेतच्चराचरम्

त्वं पुरुषः प्रकृतिश्च भूत्वा पुरा ब्रह्माण्डमसृजः; तस्मिन्ब्रह्माण्डेऽखिलं चराचरं विश्वमिदं निहितम्।

Verse 23

अतस्त्वत्तो न मन्येऽहं किंचिद्भिन्नं जगन्मय । त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतमयो भवान्

अतः त्वत्तो न मन्येऽहं किञ्चिद्भिन्नं जगन्मय; त्वयि सर्वाणि भूतानि, सर्वभूतमयो भवान्।

Verse 24

नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुऽभ्यं नमोनमः । अयमेव वरो नाथ त्वयि मेऽस्तु स्थिरा मतिः

नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमो नमः; अयमेव वरो नाथ—त्वयि मेऽस्तु स्थिरा मतिः।

Verse 25

इत्युक्तवति देवेश स्तस्मिन्पूतात्मनि प्रभुः । स्वमूर्तित्वं समारोप्य दिक्पालपदमादधे

इत्युक्तवति तस्मिन्पूतात्मनि देवेशं प्रति, प्रभुः स्वमूर्तित्वं समारोप्य तस्मै दिक्पालपदं ददौ।

Verse 26

सर्वगो मम रूपेण सर्वतत्त्वावबोधकः । सर्वेषामायुषोरूपं भवानेव भविष्यति

सर्वगो मम रूपेण सर्वतत्त्वावबोधकः; सर्वेषामायुषोरूपं भवानेव भविष्यति।

Verse 27

तव लिंगमिदं दिव्यं ये द्रक्ष्यंतीह मानवाः । सर्वभोगसमृद्धास्ते त्वल्लोकसुखभागिनः

तवैतद् दिव्यं लिङ्गं येऽत्र मानवाः पश्यन्ति, ते सर्वभोगसमृद्धाः सन्तः त्वल्लोकसुखभागिनो भवन्ति।

Verse 28

पवमानेश्वरं लिंगं मध्ये जन्मसकृन्नरः । यथोक्तविधिना पूज्य सुगंधस्नपनादिभिः

पवमानेश्वरलिङ्गं नरः जीवनमध्ये सकृदपि यथोक्तविधिना सुगन्धस्नपनादिभिः पूजयेत्।

Verse 29

सुगंधचंदनैः पुष्पैर्मम लोके महीयते । ज्येष्ठेशात्पश्चिमेभागे वायुकुंडोत्तरेण तु

सुगन्धचन्दनैः पुष्पैश्च स मम लोके महीयते। ज्येष्ठेशात् पश्चिमे भागे, वायुकुण्डोत्तरेण तु (स्थितः)।

Verse 30

पावमानं समाराध्य पूतो भवति तत्क्षणात् । इति दत्त्वा वरान्देवस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

पावमानं समाराध्य तत्क्षणादेव पूतो भवति। इति वरान् दत्त्वा देवस्तस्मिंल्लिङ्गे लयं ययौ।

Verse 31

गणावूचतुः । इति गंधवती पुर्याः स्वरूपं ते निरूपितम् । तस्याः प्राच्यां कुबेरस्य श्रीमत्येषालकापुरी

गणावूचतुः—इति गन्धवत्याः पुर्याः स्वरूपं ते निरूपितम्। तस्याः प्राच्यां कुबेरस्य श्रीमत्येषालकापुरी।

Verse 32

शंभोः सखित्वमापेदे नाथोस्या भक्तियोगतः । निधीनां पद्ममुख्यानां दाता भोक्ता हरार्चनात्

भक्तियोगबलात् तस्याः नाथः शम्भोः सखित्वमापेदे। हरार्चनात् पद्ममुख्यनिधीनां दाता भोक्ता चाभवत्॥

Verse 33

शिवशर्मोवाच । कोसौ कस्य पुनः कीदृग्भक्तिरस्य सदाशिवे । यया सखित्वमापन्नो देवदेवस्यधूर्जटेः

शिवशर्मोवाच—कोऽसौ कस्य च नाथः? कीदृशी तस्य सदाशिवे भक्तिः, यया देवदेवस्य धूर्जटेः सखित्वमापन्नः?

Verse 34

इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतम् । युवयोर्वाक्सुधास्वाद मेदुरोदरमंथरम्

इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतं। युवयोर्वाक्सुधास्वादः मन्दगामि गुरुन्दरं मनोऽपि चालयति॥

Verse 35

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाप्राज्ञ परिशुद्धेंद्रियेश्वर । सुतीर्थक्षालिताशेषजन्मजातमहामल

गणावूचतुः—शिवशर्मन् महाप्राज्ञ, परिशुद्धेन्द्रियेश्वर। सुतीर्थक्षालिताशेष-जन्यजात-महामलः त्वम्॥

Verse 36

सुहृदि प्रेमसंपन्ने त्वय्यनुद्यं न किंचन । साधुभिः सह संवादः सर्वश्रेयोऽभिवृद्धये

सुहृदि प्रेमसम्पन्ने त्वयि नानुद्यं किंचन। साधुभिः सह संवादः सर्वश्रेयः-अभिवृद्धये॥

Verse 37

आसीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः

आसीत् काञ्पिल्यनगरे सोमयाजिकुलसम्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः ॥

Verse 38

वेदवेदांगवेदार्थान्वेदोक्ताचारचंचुरः । राजमान्यो बहुधनो वदान्यः कीर्तिभाजनम्

वेदवेदाङ्गवेदार्थान् वेदोक्ताचारचञ्चुरः । राजमान्यो बहुधनो वदान्यः कीर्तिभाजनम् ॥

Verse 39

अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । तस्य पुत्रो गुणनिधिश्चंद्रबिंबसमाकृतिः

अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । तस्य पुत्रो गुणनिधिश्चन्द्रबिम्बसमाकृतिः ॥

Verse 40

कृतोपनयनः सोथ विद्यां जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो द्यूतकर्मरतोऽभवत्

कृतोपनयनः सोऽथ विद्यां जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो द्यूतकर्मरतोऽभवत् ॥

Verse 41

आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः । ददाति द्यूतकारेभ्यो मैत्री तैश्च चकार सः

आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः । ददाति द्यूतकारेभ्यो मैत्रीं तैश्च चकार सः ॥

Verse 42

संत्यक्त ब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः

स ब्राह्मणोचिताचारं संत्यज्य संध्यास्नानयोः पराङ्मुखोऽभवत्। वेदशास्त्राणां निंदको देवब्राह्मणयोश्च निंदकः सञ्जातः॥

Verse 43

स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडिभंडैश्च बद्धप्रेमपरंपरः

स्मृत्युक्ताचारविहीनः स गीतवाद्यविनोदेषु रमते स्म। नटपाखण्डिभाण्डैश्च सह स्नेहशृङ्खलया बद्धोऽभवत्॥

Verse 44

प्रेरितोपि जनन्या स न याति पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्यग्रो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्

जनन्या प्रेरितोऽपि स पितुरन्तिकं न ययौ। गृहकार्यान्तरेषु व्यग्रः सन् दीक्षितां गृहिणीं नित्यं क्लेशयामास॥

Verse 45

यदा यदैव तां पृच्छेदयेगुणनिधिः सुतः । न दृश्यते मया गेहे क्व याति विदधाति किम्

यदा यदा सा तेन गुणनिधिना सुतेन पृष्टा— ‘मया गेहे न दृश्यते; क्व याति, किं वा विदधाति?’ इति॥

Verse 46

तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्

तदा तदा सा ब्रूयात्— ‘इदानीं स बहिर्गतः; स्नात्वा देवाञ् समर्च्य, एतावन्मात्रमेव, नान्यद्’ इति॥

Verse 47

अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

अधीत्य पूर्वाध्ययनं स द्वित्रैर्मित्रैः सहाध्ययनार्थं ययौ। एकपुत्र इति मन्यमाना तन्माता दीक्षितं प्रतारयति स्नेहेन च परिपालयति॥

Verse 48

न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । स च केशांतकर्मास्य कृत्वा वर्षेऽथ षोडशे

न तत्कर्म न तद्वृत्तं किंचिदपि स दीक्षितो वेत्ति। अथास्य षोडशे वर्षे केशान्तकर्म कृत्वा ततोऽनन्तरम्॥

Verse 49

गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत् । प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु

गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहं तस्याकारयत्। प्रत्यहं जननी तं सुतं मृदु वदति—‘गुणनिधे’ इति॥

Verse 50

शास्ति स्नेहार्द्रहृदया क्रोधनस्ते पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति

स्नेहार्द्रहृदया शास्ति—‘क्रोधनस्ते पितेत्यलम्। यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति’॥

Verse 51

आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योस्ति ते तातः सदाचारैर्न वै धनैः

आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम्। लोकमान्योऽस्ति ते तातः सदाचारैर्न वै धनैः॥

Verse 52

ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः । सच्छ्रोत्रियास्त्वनूचाना दीक्षिताः सोमयाजिनः

पुत्र, ब्राह्मणस्य परं धनं सद्विद्या साधुसङ्गमश्च; सच्छ्रोत्रियैः अनूचानैः दीक्षितैः सोमयाजिभिश्च सह सङ्गतिः।

Verse 53

इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः । त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव

इति ते पूर्वपितामहाः अत्रैव रूढिं प्राप्ताः; दुर्वृत्तसंसर्गं त्यक्त्वा साधुसङ्गरतो भव।

Verse 54

सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर । तवानुरूपारूपेण वयसाकुलशीलतः

सद्विद्यां सुमनश्च धेहि; ब्राह्मणाचारं समाचर। यौवनाकुलशीलत्वात् तवानुरूपानुरूपेण भवति हि।

Verse 55

ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । तव पत्नी गुणनिधे साध्वी मधुरभाषिणी

त्वम् ऊनविंशतिकोऽसि, एषा षोडशवार्षिकी; तव पत्नी गुणनिधे साध्वी मधुरभाषिणी।

Verse 56

एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव । श्वशुरोपि हि ते मान्यः सर्वत्र गुणशीलतः

एतां सद्वृत्तां संवृणु, पितृभक्तियुतो भव; श्वशुरोऽपि हि ते मान्यः सर्वत्र गुणशीलतः।

Verse 57

ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो । मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः

ततः किं न लज्जसे शिशो, दुर्वृत्ततां त्यज। मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र, विद्याशीलकुलादिभिः प्रसिद्धाः।

Verse 58

तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः । पश्यैतान्प्रतिवेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान्

तेभ्योऽपि किं न बिभेषि त्वं, शुद्धोऽसि उभयवंशतः? पश्यैतान् प्रतिवेश्मस्थान् ब्राह्मणकुमारकान्।

Verse 59

गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान् । राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत

गृहेऽपि पश्यैतान् पितुस्ते शिष्यान् विनयोचितान्। राजा अपि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत।

Verse 60

श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति । बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः

श्रद्धां विहाय ते तातो वृत्तिलोपं करिष्यति। बालचेष्टितमेवैतद् वदन्त्यद्यापि ते जनाः।

Verse 61

अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति । सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव विप्रं च मां च वै

अनन्तरं हसिष्यन्ति ‘युक्तं दीक्षिततास्त्विति’। सर्वेऽप्याक्षारयिष्यन्ति तव विप्रं च मां च वै।

Verse 62

मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति । पिता पितेन पापीयाञ्च्छ्रुतिस्मृतिपथीनकिम्

दुर्भाषणैः सुतो मातुश्चरित्रं प्रकाशयतीति जनाः वदन्ति। तथा ‘पितृपितृकृतदोषेण पिता पापीयान्’ इति; किं ते श्रुतिस्मृतिमार्गानुगाः न स्युः?

Verse 63

तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः । न चर्तुस्नातयापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम्

तदङ्घ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः। इह चतुःस्नातोऽपि दुष्टस्य मुखं न कदापि वीक्षितवान्।

Verse 64

अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति । प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मदः

‘अहो बलीयान् स विधिः येन जाता भवान्’ इति प्रतिक्षणं जनन्यां प्रति वदन्ति। स तु शिक्ष्यमाणोऽपि प्रतिक्षणं मातरं प्रति गच्छन् अतिदुर्मदः।

Verse 65

न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः । मृगया मद्य पैशुन्य वेश्याचौर्यदुरोदरैः

स दुर्बोधो व्यसनी यतः तद्धर्मं न तत्याज। मृगया‑मद्य‑पैशुन्य‑वेश्यागमन‑चौर्य‑दुरोदरादिभिः स नित्यं बद्धः।

Verse 66

सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः । यद्यन्मध्ये गृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः

एभिः सपारदारैर्व्यसनैः को नाम लोके न खण्डितः। गृहमध्ये यद्यत् पश्येत् तत्तद् आदाय नीत्वा सुदुर्मतिः।

Verse 67

अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम् । नवरत्नमयीं मातुः करतः पितुरूर्मिकाम

स द्यूतकारेभ्यः सकुप्यं वसनादिकं च समर्पयामास; मातुः नवरत्नमयीं कटकमुद्रिकां पितुः अङ्गुलीयकं च ददौ।

Verse 68

स्वपंत्यास्त्वेकदाऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत् । एकदा गच्छता राजभवनान्निजमुद्रिका

एकदा स्वपन्त्याः तस्याः मुद्रिकामादाय दुरोदरिकरं प्रति समर्पयत्; एकदा च राजभवनं गच्छन् स्वकीयां मुद्रिकां वहत्।

Verse 69

दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका । पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्

दैवाद् दीक्षितेन परिज्ञातं यत् द्यूतकृतः करे सा मुद्रिका; तं चोवाच—“कुतो लब्धा त्वया उर्मिका?” स पुनः पुनः निर्बन्धेन पृष्टः किम् प्रत्युवाच?

Verse 70

ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा । लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैषा ममार्पिता

स उवाच—“विप्र! उच्चैः किं मामाक्षिपसि? मया चौर्यकर्मणा किं? एषा त्वदीयपुत्रेण लब्धा, मम समर्पिता च।”

Verse 71

मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः । न केवलं ममाप्येतदंगुलीयं समर्पितम्

स उवाच—“पूर्वं द्यूते जित्वा मम मातुः शाटकं नीतम्; न केवलं तत्, ममापि एतदङ्गुलीयं समर्पितम्।”

Verse 72

अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु । रत्नकुप्यदुकूलानि भृंगारुप्रभृतीनि च

अन्येषां द्यूतकर्तॄणामपि स तेन भूरि वसु समर्पितम्—रत्नानि, कुप्यद्रव्याणि, उत्तमदुकूलानि, भृङ्गारूप्रभृतीन्याभरणानि च।

Verse 73

भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च । नग्नीकृत्यप्रति दिनं बद्ध्यंते द्यूतकारिभिः

विचित्राणि भाजनान्यपि कांस्यताम्रमयानि च, प्रतिदिनं नग्नीकृत्य द्यूतकारिभिर्बद्ध्यन्ते।

Verse 74

न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले । अद्य यावत्त्वया विप्र दुरोदरशिरोमणिः

भूमिमण्डले तेन सदृशो न कश्चिदाक्षिकः; अद्य यावत्, हे विप्र, स दुरोदरशिरोमणिः।

Verse 75

कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः । इति श्रुत्वा त्रपाभार विनम्रतरकंधरः

कथं नाज्ञायि तनयोऽविनयानयकोविदः? इति श्रुत्वा स त्रपाभारेण विनम्रतरकन्धरः।

Verse 76

प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम् । महापतिव्रतामास्य पत्नीं प्रोवाच तामथ

वाससा मौलिं प्रावृत्य स निजमन्दिरं प्राविशत्; अथ महापतिव्रतामास्य पत्नीं तां प्रति प्रोवाच।

Verse 77

दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका

हे दीक्षितायिनि, कुत्रासि? क्व ते गुणनिधिः सुतः? तिष्ठतु सः—किं तेन; किन्तु क्व सा मम शुभोर्मिका?

Verse 78

अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता । नवरत्नमयीं शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे

अङ्गोद्वर्तनकाले या त्वया मेऽङ्गुलितो हृता, सा नवरत्नमयीं मुद्रिकां शीघ्रमानीय मे प्रयच्छ।

Verse 79

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी । प्रोवाच सा तु माध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्वथ

इति श्रुत्वा तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी; सा प्रोवाच—“प्रथमं माध्याह्नीं क्रियां निष्पादय, ततः।”

Verse 80

व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि । समयोयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे

देवपूजार्थमुपहारादिकर्मणि व्यग्रास्मि; अयमतिक्रामेत न समयोऽतिथीनां, प्रियातिथे।

Verse 81

इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्

इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया सा क्वापि भाजने स्थापिता; विस्मृता—कुत्र स्थापिता न वेद्म्यहम्।

Verse 82

दीक्षित उवाच । हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदायदा त्वां संपृच्छे तनयः क्व गतस्त्विति

दीक्षित उवाच—हंहो सत्पुत्रजननि, नित्यं सत्यप्रभाषिणि; यदा यदा त्वां पृच्छामि—‘तनयः क्व गतः?’ इति।

Verse 83

तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैः सयुग्बहिः

तदा तदेति त्वं ब्रूषे; नाथे, इदानीं स निर्गतः—अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैः सह युग्बहिः।

Verse 84

कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः । लंबते वस्त्रधान्यांयस्तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज

कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि, मांजिष्ठो यो मयार्पितः? लंबते वस्त्रधान्यां यः; तथ्यं ब्रूहि, भयं त्यज।

Verse 85

सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयीसापि त्रिपटी क्व नृपार्पिता

सांप्रतम् नेक्ष्यते सोऽपि भृंगारुर्मणिमण्डितः; पट्टसूत्रमयी सापि त्रिपटी क्व नृपार्पिता?

Verse 86

क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुकमंचिका

क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं? गौडी ताम्रघटी क्व सा? नागदन्तमयी सा क्व सुखकौतुकमञ्चिका?

Verse 87

क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा । दीपिका व्यग्रहस्ताग्रा सालंकृच्छालभंजिका

क्व सा पर्वतदेशीया चन्द्रकान्तशिलोद्भवा दीपिका, व्यग्रहस्ताग्रनर्तितशिखा, सालङ्कृता, गृहदीप्तिमिवातिशयेन जयन्ती?

Verse 88

किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहरिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा

किं बहूक्तेन कुलजे? तुभ्यं वृथा कुप्याम्यहम्। यदा कालः समायाति तदा स्वयमेवाभ्यवहरिष्ये, स्वयमेवोपयंस्यामि।

Verse 89

अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय दर्भांबु तस्मै दद्यां तिलांजलिम्

अनपत्योऽस्मि तेन दुष्टेन कुलदूषिणा। उत्तिष्ठ, आनय दर्भाम्बु; तस्मै तिलाञ्जलिं दास्यामि।

Verse 90

अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी

अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात् कुलपांसनात्। कुलस्यार्थे त्यजेदेकं—नीतिरेषा सनातनी।

Verse 91

स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः

स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्नि दीक्षितः। श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह धर्मतः।

Verse 92

श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च । कांचिद्दिशं समालोच्य निर्ययौ दीक्षितांगजः

श्रुत्वा तद्वृत्तान्तं स्वस्य प्राक्तनं चरितं निन्दित्वा, काञ्चिद्दिशं समालोच्य दीक्षितस्याङ्गजः प्रस्थितवान्।

Verse 93

चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् । नाहमभ्यस्तविद्योस्मि न चैवास्ति धनोस्म्यहम्

स महतीं चिन्तामवाप— ‘क्व यामि? किं करवाणि? नाहं विद्याभ्याससम्पन्नोऽस्मि, न च मे धनमस्ति।’

Verse 94

देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते । भयमस्ति धने चौरात्सविद्यः सर्वतोऽभयः

देशान्तरे धनं स्यात्, सद्विद्या तु सुखमेधते; धने चौरभयं भवति, सविद्यः सर्वतोऽभयः।

Verse 95

यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा । अहो बलीयान्स विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

यायजूके कुले जन्म, तथापि मे क्वक्व व्यसनमिदम्! अहो, विधिर्बलीयान्; स भाविकर्मानुसन्धानं करोति।

Verse 96

भिक्षितुं नाधिगच्छामि न मे परिचितः क्वचित् । न च पार्श्वे धनं किंचित्किमत्र शरणं भवेत्

भिक्षितुं मार्गं नाधिगच्छामि, न मे क्वचित् परिचितोऽस्ति; पार्श्वे च धनं न किञ्चित्— अत्र मे किं शरणं भवेत्?

Verse 97

सदाभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मृष्टभोजनम् । दद्यादद्यात्र कं याचे याचेह जननी न मे

सदा उदिते भानौ मम जननी अद्य मृष्टं भोजनं दद्यात्; इह अद्य अहं कं याचे? अस्मिन् देशे मम जननी नास्ति।

Verse 98

इति चिंतयतस्तस्य भानुरस्ताचलं गतः । एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः

एवं चिन्तयतः तस्य भानुः अस्ताचलं गतः; तस्मिन्नेव काले कश्चित् माहेश्वरो नरः समुपस्थितः।

Verse 99

महोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात् । समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः

महोपहारान् आदाय स नगराद् बहिः अभ्यगात्; शिवरात्रौ उपोषितः सन् ईशानं समभ्यर्चितुं प्रस्थितः।

Verse 100

पक्वान्नगंधमाघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात् । इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपस्कृतं निशि

पक्वान्नगन्धं आघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात्; ‘इदं मया ग्राह्यम्—निशि शिवाय उपस्कृतम्’ इति मनसि अचिन्तयत्।

Verse 110

कुलाचारप्रतीपोयं पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः । सत्यशौचपरिभ्रष्टःसंध्यास्नानविवर्जितः

अयं कुलाचारप्रतीपः, पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः; सत्यशौचयोः परिभ्रष्टः, सन्ध्यास्नानं च विवर्जितः।

Verse 120

कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः । एष द्विजवरो दूता यूयं यात यथागताः

कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः । एष द्विजवरो दूता यूयं यात यथागताः

Verse 130

स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः । कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिः सदा

स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः । कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिः सदा

Verse 140

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्ष्म वर्षाणामयुतं शतम्

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्ष्म वर्षाणामयुतं शतम्

Verse 150

क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् । तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात

क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् । तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात

Verse 160

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

Verse 166

पुर्यां यक्षेश्वराणां ते स्वरूपमिति वर्णितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो नरो मुच्येदसंशयम्

अस्यां पुण्यपुर्यां यक्षेश्वराणां यत् स्वरूपं ते वर्णितम्। एतच्छ्रुत्वा नरो निःसन्देहं सर्वपापेभ्यः प्रमुच्यते॥