Adhyaya 10

Verse 1

शिवशर्मोवाच । रमयंती मनोतीव केयं कस्येयमीशितुः । नयनानंदसंदोहदायिनीपूरनुत्तमा

शिवशर्मोवाच—केयं मनोहरतरा, कस्येशितुः पुरीयम्? नयनानन्दसमूहदायिनी, पूरनुत्तमा॥

Verse 2

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभागसुतीर्थफलितद्रुम । लोकोऽत्र रमते विप्र सहसाक्षपुरी त्वियम्

गणावूचतुः—शिवशर्मन् महाभाग, सुतीर्थफलितद्रुमसन्निभ! अत्र लोको रमते, विप्र; एषा सहसाक्षपुरी॥

Verse 3

तपोबलेन महता विहिता विश्वकमर्णा । दिवापि कौमुदी यस्याः सौधश्रेणीश्रियं श्रयेत्

तपोबलेन महता विश्वकर्मणा विनिर्मिता। यस्याः सौधश्रेणीश्रीर्दिवापि कौमुदीं श्रयेत्॥

Verse 4

यदाकलानिधिः क्वापि दर्शे ऽदृश्यत्वमावहेत् । तदा स्वप्रेयसीं ज्योत्स्नां सौधेष्वेषु निगूहयेत्

यदा कलानिधिश्चन्द्रः क्वापि दर्शेऽदृश्यतामियात् । तदा स्वप्रेयसीं ज्योत्स्नां सौधेष्वेषु निगूहयेत् ॥

Verse 5

यदच्छभित्तौ वीक्ष्य स्वमन्ययोपिद्विशंकिता । मुग्धानाशुविशेच्चित्रमपिस्वांचित्रशालिकाम्

यदच्छभित्तौ वीक्ष्य स्वमन्ययोपि विशङ्किता । मुग्धा नाशु विशेच्चित्रमपि स्वां चित्रशालिकाम् ॥

Verse 6

हर्म्येषु नीलमणिभिर्निर्मितेष्वत्रनिर्भयम् । स्वनीलिमानमाधाय तमोहःस्वपि तिष्ठति

हर्म्येषु नीलमणिभिर्निर्मितेष्वत्र निर्भयम् । स्वनीलिमानमाधाय तमोऽहस्वपि तिष्ठति ॥

Verse 7

चंद्रकांतशिलाजालस्रुतमात्रामलंजलम् । तत्र चादाय कलशैर्नेच्छंत्यन्यज्जलं जनाः

चन्द्रकान्तशिलाजालस्रुतमात्रामलं जलम् । तत्र चादाय कलशैर्नेच्छन्त्यन्यज्जलं जनाः ॥

Verse 8

कुविंदा न च संत्यत्र न च ते पश्यतो हराः । चैलान्यलंकृतीरत्र यतः कल्पद्रुमोर्पयेत्

कुविन्दा न च सन्त्यत्र न च ते पश्यतो हराः । चैलान्यलङ्कृतीरत्र यतः कल्पद्रुमोऽर्पयेत् ॥

Verse 9

गणका नात्र विद्यंते चिंताविद्याविशारदाः । यतश्चिकेति सर्वेषां चिंता चिंतामणिर्द्रुतम्

गणकाः नात्र विद्यन्ते चिन्ताविद्याविशारदाः; यतः स्मरणमात्रेण सर्वेषां चिन्ता चिन्तामणिः शीघ्रं सिद्धिं ददाति।

Verse 10

सूपकारा न संत्यत्र रसकर्म विचक्षणाः । दुग्धे सर्वरसानेका कामधेनुरतोयतः

सूपकाराः न सन्त्यत्र रसकर्मविचक्षणाः; दुग्धादेव नानारसाः स्युः, कामधेनुः जलं विना तान् प्रददाति।

Verse 11

कीर्तिरुच्चैःश्रवा यस्य सर्वतो वाजिराजिषु । रत्नमुच्चैःश्रवाः सोत्र हयानां पौरुषाधिकः

कीर्तिरस्योच्चैःश्रवस इव सर्वतो वाजिराजिषु; अत्र चोच्चैःश्रवाः स्वयमेव हयरत्नं पौरुषेण सर्वान् अतिशेते।

Verse 12

ऐरावतो दंतिवरश्चतुर्दंतोत्र राजते । द्वितीय इव कैलासो जंगमस्फटिकोज्ज्वलः

अत्र ऐरावतो दन्तिवरश्चतुर्दन्तः शोभते; जङ्गमस्फटिकोज्ज्वलः द्वितीय इव कैलासः।

Verse 13

तरुरत्नंपारिजातः स्त्रीरत्नं सोर्वशी त्विह । नंदनं वनरत्नं च रत्नं मंदाकिनी ह्यपाम्

तरुरत्नं पारिजातः, स्त्रीरत्नं चोर्वशीह्यत्र; नन्दनं वनरत्नं, रत्नं मन्दाकिनी चापाम्।

Verse 14

त्रयस्त्रिंशत्सुराणां या कोटिः श्रुति समीरिता । प्रतीक्षते साऽवसरं सेवायै प्रत्यहंत्विह

श्रुतौ समीरिता या त्रयस्त्रिंशत्सुराणां कोटिः, सा इह प्रत्यहं सेवायै अवसरं प्रतीक्षते।

Verse 15

स्वर्गेष्विंद्रपदादन्यन्न विशिष्येत किंचन । यद्यत्त्रिलोक्यामैश्वर्यं न तत्तुल्यमनेन हि

स्वर्गेषु इन्द्रपदात् अन्यत् किंचन न विशिष्यते; तथापि त्रिलोक्याम् यद् ऐश्वर्यं, न तत् अनेन तुल्यं हि।

Verse 16

अश्वमेधसहस्रस्य लभ्यं विनिमयेन यत् । किं तेन तुल्यमन्यत्स्यात्पवित्रमथवा महत

अश्वमेधसहस्रस्य यत् फलं विनिमयेन लभ्यं स्यात्, तेन किं तुल्यम् अन्यत् स्यात्—पवित्रं वा महत् वा?

Verse 17

अर्चिष्मती संयमिनी पुण्यवत्यमलावती । गंधवत्यलकेशी च नैतत्तुल्या महर्धिभिः

अर्चिष्मती संयमिनी पुण्यवती अमलावती । गन्धवती अलकेशी च—महर्धिभिः अपि एतत्तुल्या न।

Verse 18

अयमेव सहस्राक्षस्त्वयमेव दिवस्पतिः । शतमन्युरयं देवो नामान्येतानि नामतः

अयमेव सहस्राक्षः, अयमेव दिवस्पतिः; अयं देवः शतमन्युः—एतानि तस्य नामानि नामतः।

Verse 19

सप्तापि लोकपाला ये त एनं समुपासते । नारदाद्यैर्मुनिवरैरयमाशीर्भिरीड्यते

सप्तापि लोकपालाः ये त एनं दिव्यस्थानं समुपासते। नारदाद्यैर्मुनिवरैरयमाशीर्भिरीड्यते॥

Verse 20

एतत्स्थैर्येण सर्वेषां लोकानां स्थैर्यमिष्यते । पराजयान्महेंद्रस्य त्रैलोक्यं स्यात्पराजितम्

एतत्स्थैर्येण सर्वेषां लोकानां स्थैर्यमिष्यते। पराजयान्महेन्द्रस्य त्रैलोक्यं स्यात्पराजितम्॥

Verse 21

दनुजा मनुजा दैत्यास्तपस्यंत्युग्रसंयमाः । गंधर्व यक्षरक्षांसि महेंद्रपदलिप्सवः

दनुजा मनुजा दैत्यास्तपस्यन्त्युग्रसंयमाः। गन्धर्वयक्षरक्षांसि महेन्द्रपदलिप्सवः॥

Verse 22

सगराद्या महीपाला वाजिमेधविधायकाः । कृतवंतो महायत्नं शक्रैश्वर्यजिघृक्षवः

सगराद्या महीपालाः वाजिमेधविधायकाः। कृतवन्तो महायत्नं शक्रैश्वर्यजिघृक्षवः॥

Verse 23

निष्प्रत्यूहं क्रतुशतं यः कश्चित्कुरुतेऽवनौ । जितेंद्रियोमरावत्यां स प्राप्नोति पुलोमजाम्

निष्प्रत्यूहं क्रतुशतं यः कश्चित्कुरुतेऽवनौ। जितेन्द्रियोऽमरावत्यां स प्राप्नोति पुलोमजाम्॥

Verse 24

असमाप्तक्रतुशता वसंत्यत्र महीभुजः । ज्योतिष्टोमादिभिर्यागैर्ये यजंत्यपि ते द्विजाः

अत्र वसन्ति महीभुजो येषां क्रतुशतान्यसमाप्तानि; अत्रैव द्विजा अपि ज्योतिष्टोमादिभिर्यागैः यजन्ति।

Verse 25

तुलापुरुषदानादि महादानानि षोडश । ये यच्छंत्यमलात्मानस्ते लभंतेऽमरावतीम्

तुलापुरुषदानादीनि षोडश महादानानि येऽमलात्मानः प्रयच्छन्ति, तेऽमरावतीं लभन्ते।

Verse 26

अक्लीबवादिनो धीराः संग्रामेष्वपराङ्मुखाः । विक्रांता वीरशयने तेऽत्र तिष्ठंति भूभुजः

अक्लीबवादिनो धीराः संग्रामेष्वपराङ्मुखाः; विक्रान्ता वीरशयने, तेऽत्र भूभुजः तिष्ठन्ति।

Verse 27

इत्युद्देशात्समाख्याता महेंद्रनगरी स्थितिः । यायजूका वसंत्यत्र यज्ञविद्याविशारदाः

इत्युद्देशात् समाख्याता महेन्द्रनगर्याः स्थितिः; अत्र यायजूका वसन्ति यज्ञविद्याविशारदाः।

Verse 28

इमामर्चिष्मतीं पश्य वीतिहोत्रपुरीं शुभाम् । जातवेदसि ये भक्तास्ते वसंत्यत्र सुव्रताः

इमामर्चिष्मतीं शुभां वीतिहोत्रपुरीं पश्य; ये जातवेदसि भक्ताः सुव्रताः, तेऽत्र वसन्ति।

Verse 29

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्दृढसत्त्वा जितेंद्रियाः । स्त्रियो वा सत्त्वसंपन्नास्ते सर्वे अग्नितेजसः

अग्निप्रवेशं ये कुर्वन्ति दृढसत्त्वा जितेन्द्रियाः। स्त्रियो वा सत्त्वसम्पन्नाः ते सर्वेऽग्नितेजसो भवन्ति॥

Verse 30

अग्निहोत्ररता विप्रास्तथाग्निब्रह्मचारिणः । पंचाग्निव्रतिनो ये वै तेऽग्निलोकेग्नितेजसः

अग्निहोत्ररता विप्रास्तथाऽग्निब्रह्मचारिणः। पञ्चाग्निव्रतिनो ये वै तेऽग्निलोकेऽग्नितेजसः॥

Verse 31

शीते शीतापनुत्यै यस्त्विध्मभारान्प्रयच्छति । कुर्यादग्निष्टिकां वाऽथ स वसेदग्निसन्निधौ

शीते शीतापनुत्यै यस्त्विध्मभारान् प्रयच्छति। कुर्यादग्निष्टिकां वाऽथ स वसेदग्निसन्निधौ॥

Verse 32

अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्याच्छ्रद्धयान्वितः । अशक्तः प्रेरयेदन्यं सोग्निलोके महीयते

अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्याच्छ्रद्धयान्वितः। अशक्तः प्रेरयेद् अन्यं सोऽग्निलोके महीयते॥

Verse 33

जठराग्निविवृद्ध्यै यो दद्यादाग्नेयमौषधम् । मंदाग्नये स पुण्यात्मा वह्निलोके वसेच्चिरम्

जठराग्निविवृद्ध्यै यो दद्यादाग्नेयमौषधम्। मन्दाग्नये स पुण्यात्मा वह्निलोके वसेच्चिरम्॥

Verse 34

यज्ञोपस्कर वस्तूनि यज्ञार्थं द्रविणं तु वा । यथाशक्ति प्रदद्याद्यो ह्यर्चिष्मत्यांवसेत्स वै

यः यज्ञोपस्करवस्तूनि यज्ञार्थं द्रविणं वा यथाशक्ति प्रददाति, स एव अर्चिष्मत्यां तेजोमय्यां लोके वसति।

Verse 35

अग्निरेको द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः । गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं सर्वमग्निर्विनिश्चितम्

द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परोऽग्निरेवैकः; स एव गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं च—सर्वमग्नौ विनिश्चितम्।

Verse 36

अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात् । पावनानि भवंत्येव तस्माद्यः पावकः स्मृतः

वह्निसंसर्गतः क्षणादेव सर्वाण्यपावनानि पावनानि भवन्ति; तस्मात् स ‘पावकः’ इति स्मृतः।

Verse 37

अपि वेदं विदित्वा यस्त्यक्त्वा वै जातवेदसम् । अन्यत्र बध्नाति रतिं ब्राह्मणो न स वेदवित्

अपि वेदं विदित्वा यो जातवेदसं त्यक्त्वा अन्यत्र रतिं बध्नाति, स ब्राह्मणो न वेदवित्।

Verse 38

अंतरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चितो ह्याशुशुक्षणिः । मांसग्रासान्पचेत्कुक्षौ स्त्रीणां नो मांसपेशिकाम्

अयं साक्षादन्तरात्मा साक्षी च निश्चयतः, आशुशुक्षणिः; मांसग्रासान् कुक्षौ पचेत्, स्त्रीणां तु मांसपेशिकां न।

Verse 39

तैजसी शांभवी मूर्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका । कर्त्री हंत्री पालयित्री विनैनां किं विलोक्यते

तैजसी शांभवी मूर्तिः प्रत्यक्षैव दहनात्मिका। सा कर्त्री हन्त्री पालयित्री; विनैनां किंचिदपि न दृश्यते न ज्ञायते॥

Verse 40

चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रं त्रिभुवनेशितुः । अंधं तमोमये लोके विनैनं कः प्रकाशकः

चित्रभानुरयं साक्षात् त्रिभुवनेशितुर्नेत्रमेव। तमोमयेऽन्धे लोके विनैनं कः प्रकाशकः॥

Verse 41

धूपप्रदीपनैवेद्य पयो दधि घृतैक्षवम् । एतद्भुक्तं निषेवंते सर्वे दिवि दिवौकसः

धूपप्रदीपनैवेद्यैः पयोदधिघृतैक्षवैः। एतद्भुक्तं निषेवन्ते सर्वे दिवि दिवौकसः॥

Verse 42

शिवशर्मोवाच । कोयं कृशानुः कस्यायं सूनुः कथमिदं पदम् । आग्नेयं लब्धमेतेन ब्रूतमेतन्ममाग्रतः

शिवशर्मोवाच—कोऽयं कृशानुः कस्यायं सूनुः कथमिदं पदम्। आग्नेयं लब्धमेतेन ब्रूत मेतन्ममाग्रतः॥

Verse 43

गणावूचतुः । आकर्णय महाप्राज्ञ वर्णयावो यथातथम् । योयं यस्य यथाऽनेन प्रापि ज्योतिष्मतीपुरी

गणावूचतुः—आकर्णय महाप्राज्ञ वर्णयावो यथातथम्। योऽयं यस्य यथा चानेन प्राप्ता ज्योतिष्मतीपुरी॥

Verse 44

नर्मदायास्तटे रम्ये पुरे नर्मपुरे पुरा । पुरारिभक्तः पुण्यात्माऽभवद्विश्वानरो मुनिः

पुरा नर्मदायाः रम्ये तटे नर्मपुरे पुरे पुरारिवैरिभक्तः पुण्यात्मा विश्वानरो नाम मुनिरभवत्।

Verse 45

ब्रह्मचर्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञरतःसदा । शांडिल्यगोत्रः शुचिमान्ब्रह्मतेजो निधिर्वशी

ब्रह्मचर्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञे सदा रतः। शाण्डिल्यगोत्रः शुचिर्वशी ब्रह्मतेजोनिधिर्भवत्॥

Verse 46

विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो लौकिकाचारचंचुरः । कदाचिच्चिंतयामास हृदि ध्यात्वा महेश्वरम्

विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो लौकिकाचारतत्परः। कदाचिद् हृदि महेशं ध्यात्वा स चिन्तयामास॥

Verse 47

चतुर्णामप्याश्रमाणां कोतीव श्रेयसे सताम् । यस्मिन्प्राप्नोति संक्षुण्णे परत्रेह च वा सुखम्

चतुर्णामाश्रमाणां मध्ये कः सतां परमश्रेयस्करः। यस्य सेवने संक्षुण्णेऽपि इह परत्र च सुखं लभ्यते॥

Verse 48

इदं श्रेयस्त्विदं श्रेयस्त्विदं तु सुकरं भवेत् । इत्थं सर्वं समालोड्य गार्हस्थ्यं प्रशशंस ह

इदं श्रेय इदं श्रेय इदं तु सुकरं भवेत्। इति सर्वं समालोच्य स गार्हस्थ्याश्रमं प्रशशंस ह॥

Verse 49

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः । एषामाधारभूतोसौ गृहस्थो नान्यथेति च

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः। एतेषामाधारभूतोऽसौ गृहस्थो नान्यथेति च॥

Verse 50

देवैर्मनुष्यैः पितृभिस्तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते । गृहस्थः प्रत्यहं यस्मात्तस्माच्छ्रेष्ठो गृहाश्रमी

देवैर्मनुष्यैः पितृभिस्तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते। गृहस्थः प्रत्यहं यस्मात्तस्माच्छ्रेष्ठो गृहाश्रमी॥

Verse 51

अस्नात्वा चाप्यहुत्वा वाऽदत्त्वा वाश्नाति यो गृही । देवादीनामृणी भूत्वा नरकं प्रतिपद्यते

अस्नात्वा चाप्यहुत्वा वाऽदत्त्वा वाश्नाति यो गृही। देवादीनामृणी भूत्वा नरकं प्रतिपद्यते॥

Verse 52

अस्नाताशी मलं भुंक्ते त्वजपी पूयशोणितम् । अहुताशी कृमीन्भुंक्तेप्यदत्त्वाविड्विभोजनः

अस्नाताशी मलं भुङ्क्ते त्वजपी पूयशोणितम्। अहुताशी कृमीन्भुङ्क्तेऽप्यदत्त्वाविड्विभोजनः॥

Verse 53

ब्रह्मचर्यं हि गार्हस्थ्ये यादृक्कल्पनयोज्झितम् । स्वभावचपले चित्ते क्व तादृग्ब्रह्मचारिणि

ब्रह्मचर्यं हि गार्हस्थ्ये यादृक्कल्पनयोज्झितम्। स्वभावचपले चित्ते क्व तादृग्ब्रह्मचारिणि॥

Verse 54

हठाद्वा लोकभीत्या वा स्वार्थाद्वा ब्रह्मचर्यभाक् । संकल्पयति चित्ते चेत्कृतमप्यकृतं तदा

हठाद्वा लोकभीत्या वा स्वार्थहेतोश्च यः पुमान् । ब्रह्मचर्यं समाश्रित्य मनसा काममाचरेत् ॥ तस्य बाह्यकृतं कर्माप्यकृतं भवति ध्रुवम् ॥

Verse 55

परदारपरित्यागात्स्वदारपरितुष्टितः । ऋतुकालाभिगामित्वाद्ब्रह्मचारी गृहीरितः

परदारान् परित्यज्य स्वदारैः परितुष्यति । ऋतौ एवाभिगच्छेच्च गृहस्थोऽपि स ब्रह्मचारी स्मृतः ॥

Verse 56

विमुक्तरागद्वेषो यः कामक्रोधविवर्जितः । साग्निः सदारः स गृही वानप्रस्थाद्विशिष्यते

यो रागद्वेषविमुक्तः कामक्रोधविवर्जितः । साग्निः सदारो गृही स वानप्रस्थाद्विशिष्यते ॥

Verse 57

वैराग्याद्गृहमुत्सृज्य गृहधर्मान्हृदि स्मरेत् । स भवेदुभयभ्रष्टो वानप्रस्थो न वा गृही

वैराग्याद्गृहमुत्सृज्य गृहधर्मान् हृदि स्मरेत् । स उभयभ्रष्टो भवति न वानप्रस्थो न वा गृही ॥

Verse 58

अयाचितोपस्थितया यो वृत्त्या वर्तते गृही । येन केनापि संतुष्टो भिक्षुकात्स विशिष्यते

अयाचितोपस्थितया वृत्त्या यो वर्तते गृही । येन केनापि सन्तुष्टो भिक्षुकादपि विशिष्यते ॥

Verse 59

प्राथयेद्यत्क्वचित्किंचिद्दुष्प्रापं वा भविष्यति । अशनेषु न संतुष्टः स यतिः पतितो भवेत्

यतिः क्वचिदपि दुष्प्राप्यं किञ्चिदर्थं प्रार्थयेत्; अशनेषु चासन्तुष्टः स यतिः पतितो भवेत्।

Verse 60

गुणागुणविचार्येत्थं स वै विश्वानरो द्विजः । उद्ववाह विधानेन स्वोचितां कुलकन्यकाम्

एवं गुणागुणान् विचार्य स द्विजो विश्वानरः; विधानेन स्वकुलोचितां कन्यां सम्यगुद्ववाह।

Verse 61

अग्निशुश्रूषणरतः पंचयज्ञपरायणः । षट्कर्मनिरतो नित्यं देवपित्रतिथिप्रियः

अग्निशुश्रूषणरतः पञ्चयज्ञपरायणः; षट्कर्मनिरतो नित्यं देवपित्रतिथिप्रियः।

Verse 62

धर्मार्थकामान्युक्तात्मा सोर्जयन्स्वस्वकालतः । परस्परमसंकोचं दंपत्योरानुकूल्यतः

धर्मार्थकामान् युक्तात्मा स्वस्वकाले समाचरन्; दम्पत्योः परस्परमसंकोचं सौहार्द्यानुकूल्यतः।

Verse 63

पूर्वाह्णे दैविकं कर्म सोकरोत्कर्मकांडवित् । मध्यंदिने मनुष्याणां पितॄणामपराह्नके

पूर्वाह्णे दैविकं कर्म स करोति कर्मकाण्डवित्; मध्यन्दिने मनुष्याणां पितॄणामपराह्नके।

Verse 64

एवं बहुतिथे काले गते तस्याग्रजन्मनः । भार्या शुचिष्मती नाम कामपत्नी वसुव्रता

एवं बहुषु दिनेषु काले गते तस्याग्रजन्मनः । भार्या शुचिष्मती नाम कामपत्नी वसुव्रता बभूव ॥

Verse 65

अपश्यंत्यंकुरमपि संततेः स्वर्गसाधनम् । विज्ञाय शंकंरं कांतं प्रणिपत्य व्यजिज्ञपत्

अपश्यन्त्यङ्कुरमपि सन्ततेः स्वर्गसाधनम् । विज्ञाय शङ्करं कान्तं प्रणिपत्य व्यजिज्ञपत् ॥

Verse 66

शुचिष्मत्युवाच । आर्यपुत्रार्यधिषण प्राणनाथ प्रियव्रत । न दुर्लभं ममास्तीह किंचित्त्वच्चरणार्चनात्

शुचिष्मत्युवाच । आर्यपुत्रार्यधिषण प्राणनाथ प्रियव्रत । न दुर्लभं ममास्तीह किंचित्त्वच्चरणार्चनात् ॥

Verse 67

ये वै भोगाः समुचिताः स्त्रीणां ते त्वत्प्रसादतः । अलंकृत्य मया भुक्ताः प्रसंगाद्वच्मि तान्यपि

ये वै भोगाः समुचिताः स्त्रीणां ते त्वत्प्रसादतः । अलङ्कृत्य मया भुक्ताः प्रसङ्गाद्वच्मि तान्यपि ॥

Verse 68

सुवासांसि सुवासाश्च सुशय्या सुनितंबिनी । स्रक्तांबूलान्नपानाश्च अष्टौ भोगाः स्वधर्मिणाम्

सुवासांसि सुवासाश्च सुशय्या सुनितम्बिनी । स्रग्ताम्बूलान्नपानाश्च अष्टौ भोगाः स्वधर्मिणाम् ॥

Verse 69

एकं मे प्रार्थितं नाथ चिराय हृदिसंस्थितम् । गृहस्थानां समुचितं तत्त्वं दातुमिहार्हसि

एकं मे प्रार्थितं नाथ चिरादेव हृदि स्थितम्। गृहस्थानां यथायोग्यं तत्त्वं मे दातुमर्हसि॥

Verse 70

विश्वानर उवाच । किमदेयं हि सुश्रोणि तव प्रियहितैषिणि । तत्प्रार्थय महाभागे प्रयच्छाम्यविलंबितम्

विश्वानर उवाच— किमदेयं हि सुश्रोणि तव प्रियहितैषिणि। तत्प्रार्थय महाभागे प्रयच्छाम्यविलम्बितम्॥

Verse 71

महेशितुः प्रसादेन मम किंचिन्न दुर्ल्भम् । इहामुत्र च कल्याणि सर्वकल्याणकारिणः

महेशितुः प्रसादेन मम किंचिन्न दुर्लभम्। इहामुत्र च कल्याणि सर्वकल्याणकारिणः॥

Verse 72

इति श्रुत्वा वचः पत्युस्तस्य सा पतिदेवता । उवाच हृष्टवदना यदि देयो वरो मम

इति श्रुत्वा वचः पत्युस्तस्याः सा पतिदेवता। उवाच हृष्टवदना— यदि देयो वरो मम॥

Verse 73

वरयोग्यास्मि चेन्नाथ नान्यं वरमहं वृणे । महेशसदृशं पुत्रं देहि माहेश्वरानव

वरयोग्यास्मि चेन्नाथ नान्यं वरमहं वृणे। महेशसदृशं पुत्रं देहि माहेश्वराङ्कुरम्॥

Verse 74

इति तस्या वचः श्रुत्वा शुचिष्मत्याः शुचिव्रतः । क्षणं समाधिमाधाय हृ द्येतत्समचिंतयत्

इति तस्या वचः श्रुत्वा शुचिष्मत्याः शुचिव्रतः । क्षणं समाधिमाधाय हृदि एतत् समचिन्तयत् ॥

Verse 75

अहो किमेतया तन्व्या प्रार्थितं ह्यतिदुर्लभम् । मनोरथपथाद्दूरमस्तुवा स हि सर्वकृत्

अहो किमेतया तन्व्या प्रार्थितं ह्यतिदुर्लभम् । मनोरथपथाद्दूरमस्तु वा स हि सर्वकृत् ॥

Verse 76

तेनैवास्या मुखे स्थित्वा वाक्स्वरूपेण शंभुना । व्याहृतं कोऽन्यथाकर्तुमुत्सहेत भवेदिदम्

तेनैवास्या मुखे स्थित्वा वाक्स्वरूपेण शंभुना । व्याहृतं कोऽन्यथाकर्तुमुत्सहेत भवेदिदम् ॥

Verse 77

ततः प्रोवाच तां पत्नीमेकपत्निव्रते स्थितः । विश्वानरमुनिः श्रीमानिति कांते भविष्यति

ततः प्रोवाच तां पत्नीमेकपत्निव्रते स्थितः । विश्वानरमुनिः श्रीमानिति कांते भविष्यति ॥

Verse 78

इत्थमाश्वास्य तां पत्नीं जगाम तपसे मुनिः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्काशीनाथोधितिष्ठति

इत्थमाश्वास्य तां पत्नीं जगाम तपसे मुनिः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्काशीनाथोऽधितिष्ठति ॥

Verse 79

प्राप्य वाराणसीं तूर्णं दृष्ट्वाथ मणिकर्णिकाम् । तत्याज तापत्रितयमपिजन्मशतार्जितम्

स शीघ्रं वाराणसीं प्राप्य मणिकर्णिकां च ददर्श; ततः स जन्मशतार्जितमपि तापत्रितयं समूलं तत्याज।

Verse 80

दृष्ट्वा सर्वाणि लिंगानि विश्वेश प्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुंडेषु वापीकूटसरःसु च

विश्वेशप्रमुखानि सर्वाणि लिङ्गानि दृष्ट्वा, सर्वेषु कुण्डेषु वापीकूटसरःसु च स्नात्वा।

Verse 81

नत्वा विनायकान्सर्वान्गौरीः सर्वाः प्रणम्य च । संपूज्य कालराजं च भैरवं पापभक्षणम्

सर्वान् विनायकान् नत्वा, सर्वाः गौरीः प्रणम्य च; कालराजं च भैरवं पापभक्षणं सम्यक् संपूज्य।

Verse 82

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान्परितोष्य च

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान् प्रयत्नतः स्तुत्वा; आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान् परितोष्य च।

Verse 83

लोलार्कमुख्य सूर्यांश्च प्रणम्य च पुनः पुनः । कृत्वा पिण्डप्रदानानि सर्वतीर्थेष्वतंद्रितः

लोलार्कमुख्यांश्च सूर्यांश्च पुनः पुनः प्रणम्य; सर्वतीर्थेषु अतन्द्रितः पिण्डप्रदानानि कृत्वा।

Verse 84

सहस्रभोजनाद्यैश्च यतीन्विप्रान्प्रतर्प्य च । महापूजोपचारैश्च लिंगान्यभ्यर्च्य भक्तितः

सहस्रभोजनाद्यैः समारभ्य यतीन् विप्रांश्च तर्पयित्वा, महापूजोपचारैः भक्त्या लिङ्गानि सम्यगभ्यर्चयामास।

Verse 85

असकृच्चिन्तयामास किं लिंगं क्षिप्रसिद्धिदम् । यत्र निश्चलतामेति तपस्तनयकाम्यया

असकृच्चिन्तयामास—“किं लिङ्गं क्षिप्रसिद्धिदं, यत्र तपसा पुत्रकाम्यया निश्चलतां प्राप्यते?”

Verse 86

श्रीमदोंकारनाथं वा कृत्तिवासेश्वरं किमु । कालेशं वृद्धकालेशं कलशेश्वरमेव च

“श्रीमदोंकारनाथं वा, कृत्तिवासेश्वरं किमु; कालेशं वृद्धकालेशं, कलशेश्वरमेव च?”

Verse 87

केदारेशं तु कामेशं चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम् । ज्येष्ठेशं जंबुकेशं वा जैगीषव्येश्वरं तु वा

“केदारेशं तु कामेशं, चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम्; ज्येष्ठेशं जम्बुकेशं वा, जैगीषव्येश्वरं तु वा?”

Verse 88

दशाश्वमेधमीशानं द्रुमि चंडेशमेव च । दृक्केशं गरुडेशं च गोकर्णेशं गणेश्वरम्

“दशाश्वमेधमीशानं, द्रुमि चण्डेशमेव च; दृक्केशं गरुडेशं च, गोकर्णेशं गणेश्वरम्?”

Verse 89

ढुंढ्याशागजसिद्धाख्यं धर्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम्

(पूज्याः) ढुंढ्याशागजसिद्धाख्यं लिङ्गं धर्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम् ॥

Verse 90

पर्वतेशं पशुपतिं ब्रह्मेशं मध्यमेश्वरम् । बृहस्पतीश्वरं वाथ विभांडेश्वरमेव च

(पूज्याः) पर्वतेशं पशुपतिं ब्रह्मेशं मध्यमेश्वरम् । बृहस्पतीश्वरं चापि विभांडेश्वरमेव च ॥

Verse 91

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुत्तेशं तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

(पूज्याः) भारभूतेश्वरं वा महालक्ष्मीश्वरं तथा । मरुत्तेशं तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम् ॥

Verse 92

मार्कंडं मणिकर्णीश रत्नेश्वरमथापि वा । अथवा योगिनीपीठं साधकस्यैव सिद्धिदम्

(पूज्याः) मार्कण्डं मणिकर्णीशं रत्नेश्वरमथापि वा । अथवा योगिनीपीठं साधकस्यैव सिद्धिदम् ॥

Verse 93

यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम् । अविमुक्तेश्वरं वाथ विशालाक्षीशमेव च

(पूज्याः) यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम् । अविमुक्तेश्वरं चापि विशालाक्षीशमेव च ॥

Verse 94

व्याघ्रेश्वरं वराहेशं व्यासेशं वृषभध्वजम् । वरुणेशं विधीशं वा वसिष्ठेशं शनीश्वरम्

व्याघ्रेश्वरं वराहेशं व्यासेशं वृषभध्वजम् । वरुणेशं विधीशं वा वसिष्ठेशं शनीश्वरम् ॥

Verse 95

सोमेश्वरं किमिन्द्रेशं स्वर्लीनं संगमेश्वरम् । हरिश्चंद्रेश्वरं किं वा हरिकेशेश्वरं तु वा

सोमेश्वरं किमिन्द्रेशं स्वर्लीनं संगमेश्वरम् । हरिश्चंद्रेश्वरं किं वा हरिकेशेश्वरं तु वा ॥

Verse 96

त्रिसंध्येशं महादेवमुपशांति शिवं तथा । भवानीशं कपर्दीशं कंदुकेशं मखेश्वरम्

त्रिसंध्येशं महादेवमुपशांति शिवं तथा । भवानीशं कपर्दीशं कंदुकेशं मखेश्वरम् ॥

Verse 97

मित्रावरुणसंज्ञं वा किमेषामाशुपुत्रदम् । क्षणं विचार्य स मुनिरिति विश्वानरः सुधीः

मित्रावरुणसंज्ञं वा किमेषामाशुपुत्रदम् । क्षणं विचार्य स मुनिरिति विश्वानरः सुधीः ॥

Verse 98

आज्ञातं विस्मृतं तावत्फलितो मे मनोरथः । सिद्धैः संसेवितं लिंगं सर्वसिद्धिकरं परम्

आज्ञातं विस्मृतं तावत्फलितो मे मनोरथः । सिद्धैः संसेवितं लिंगं सर्वसिद्धिकरं परम् ॥

Verse 99

दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य मनो निर्वृतिभाग्भवेत् । उद्घाटितं सदैवास्ते स्वर्गद्वारं हि यत्र वै

दर्शनात् स्पर्शनाच्च यस्य मनो निर्वृतिभाग् भवेत्, यत्र वै स्वर्गद्वारं सदैव उद्घाटितं तिष्ठति।

Verse 100

दिवानिशं पूजनार्थं विज्ञाप्य त्रिदशेश्वरम् । पञ्चमुद्रे महापीठे सिद्धिदे सर्वजंतुषु

दिवानिशं पूजनार्थं त्रिदशेश्वरं विज्ञाप्य, पञ्चमुद्रे महापीठे सर्वजन्तुषु सिद्धिदे पूजयेत्।

Verse 110

षण्मासात्सिद्धिमगमद्बहुनीराजनैरिह । किन्नरी हंसपद्यत्र भर्त्रा वेणुप्रियेण वै

इह बहुनीराजनैः षण्मासात् सिद्धिमगमत्; हंसपदा नाम किन्नरी भर्त्रा वेणुप्रियेण सह वै।

Verse 120

पंचगव्याशनो मासं मासं चांद्रायणव्रती । मासं कुशाग्रजलभुङ्मासं श्वसनभक्षणः

मासं पञ्चगव्याशनः, मासं चान्द्रायणव्रती; मासं कुशाग्रजलभुक्, मासं श्वसनभक्षणः।

Verse 130

शब्दं गृह्णास्यश्रवास्त्वं हि जिघ्रेरघ्राणस्त्वं व्यंघ्रिरायासि दूरात् । व्यक्षः पश्येस्त्वं रसज्ञोप्यजिह्वः कस्त्वां सम्यग्वेत्त्यतस्त्वां प्रपद्ये

अश्रवाः सन् शब्दं गृह्णासि, अघ्राणः सन् जिघ्रसि; व्यङ्घ्रिः सन् दूराद् आयासि। व्यक्षः सन् पश्यसि, अजिह्वः सन् रसज्ञोऽसि; कस्त्वां सम्यग् वेत्ति? अतस्त्वां प्रपद्ये।

Verse 140

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । अब्दं त्रिकालपठनात्कामदं शिवसंनिधौ

अभिलाषाष्टकं नाम पुण्यं स्तोत्रमिदं त्वया प्रोक्तम्। शिवसन्निधौ त्रिकालं संवत्सरं पठितं सत् कामदं भवति॥

Verse 147

अब्दं जप्तमिदं स्तोत्रं पुत्रदं नात्र संशयः । इत्युक्त्वांतर्दधे बालः सोपि विप्रो गृहं गतः

सांवत्सरिकजपेन स्तोत्रमिदं पुत्रदं न संशयः। इत्युक्त्वा बालोऽन्तर्दधे; स विप्रोऽपि गृहं गतः॥