Adhyaya 7

Verse 1

श्रीसूत उवाच । स्वसैन्यमवलोक्याथ महिषो दानवेश्वरः । हतं देव्या महाक्रोधाच्चंडकोपमथाब्रवीत्

श्रीसूत उवाच। स्वसैन्यं हतं देव्या विलोक्य महिषो दानवेश्वरः। महाक्रोधात् चण्डकोपं प्रति वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 2

महिष उवाच । चंडकोप महावीर्य युद्ध्यस्वैनां दुरात्मिकाम् । तथास्त्विति स चोक्त्वाथ चंडकोपः प्रतापवान्

महिष उवाच। चण्डकोप महावीर्य युद्ध्यस्वैनां दुरात्मिकाम्। इति श्रुत्वा ‘तथास्तु’ इत्युक्त्वा चण्डकोपः प्रतापवान्॥

Verse 3

अवाकिरद्बाणवर्षैर्देवीं समरमूर्द्धनि । बाणजालानि तस्याशु चंडकोपस्य लीलया

समरमूर्ध्नि स देवीं बाणवर्षैरवाकिरत्। चण्डकोपस्य लीलया तस्याशु बाणजालानि प्रपेतुः॥

Verse 4

छित्त्वा जघान शस्त्रेण चंडकोपस्य सांबिका । चकर्त वाजिनोऽप्यस्य सारथिं च ध्वजं धनुः

छित्त्वा तं सांबिका शस्त्रेण चण्डकोपं जघान; तस्य वाजिनः सारथिं ध्वजं धनुश्चापि चकर्त।

Verse 5

उन्ममाथ रथं चापि तं बाणैर्हृद्यताडयत् । स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः

तस्य रथं चापि बाणैः समुन्ममाथ, हृदि च ताडयामास; स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिश्चाभवत्।

Verse 6

चंडकोपस्ततो देवीं खड्गचर्मधरोऽभ्यगात् । खड्गेन सिंहमाजघ्ने देव्या वाहं महासुरः

ततो खड्गचर्मधरो चण्डकोपो देवीं प्रत्यभ्यगात्; महासुरः खड्गेन देव्या वाहनं सिंहं जघान।

Verse 7

देवीमपि भुजे सव्ये खड्गेन प्रजघान सः । खङ्गो देव्या भुजे सव्ये व्यशीर्यत सहस्रधा

स देवीं च सव्यभुजे खड्गेन प्रजघान; देव्या सव्यभुजे स्पृष्टः खड्गः सहस्रधा व्यशीर्यत।

Verse 8

ततः शूले न महता चंडकोपं तदांबिका । जघान हृदये सोऽपि पपात च ममार च

ततः अल्पप्रमाणेनापि महता शूलेन तदाम्बिका चण्डकोपं हृदये जघान; सोऽपि पपात ममार च।

Verse 9

चंडकोपे हते तस्मिन्महावीर्ये महाबले । चित्रभानुर्गजारूढो देवीं तामभ्यधावत

चण्डकोपे हते तस्मिन् महावीर्ये महाबले । गजारूढः चित्रभानुः सा देवीं समभ्यधावत् ॥

Verse 10

दिव्यां शक्तिं ससर्जाथ महाघंटारवाकुलाम् । न्यवारयत हुंकारैर्देवी शक्तिं निराकुलाम्

दिव्यां शक्तिं ससर्जाथ महाघण्टारवाकुलाम् । हुंकारैर्न्यवारयद्देवी शक्तिं निराकुला ॥

Verse 11

ततः शूलेन सा देवी चित्रभानुं व्यदारयत् । मृते तस्मिंस्ततो युद्धे करालो द्रुतमभ्यगात्

ततः शूलेन सा देवी चित्रभानुं व्यदारयत् । मृते तस्मिंस्ततो युद्धे करालो द्रुतमभ्यगात् ॥

Verse 12

करमुष्टिप्रहारेण सोऽपि देव्या निपातितः । ततो देवी मदोन्मत्तं गदया व्यसुमातनोत्

करमुष्टिप्रहारेण सोऽपि देव्या निपातितः । ततो देवी मदोन्मत्तं गदया व्यसुमातनोत् ॥

Verse 13

बाष्कलं पट्टिशेनापि चक्रेणापि तथांतिकम् । प्राहिणोद्यमलोकाय दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः

बाष्कलं पट्टिशेनापि चक्रेणापि तथान्तिकम् । प्राहिणोद्यमलोकाय दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः ॥

Verse 14

एवमन्यान्महाकायान्मंत्रिणो महिषस्य च । शूलेन प्रोथयित्वाथ प्राहिणोद्यमसादनम्

एवमेव महिषस्य महाकायान् अन्यान् मन्त्रिणोऽपि देवी शूलेन प्रोथयित्वा यमसादनं प्राहिणोत्।

Verse 15

आत्मसैन्ये हते त्वेवं दुर्गया महिषासुरः । माहिषेणाथ रूपेण गणान्देव्या अभक्षयत्

आत्मसैन्ये हते एवं दुर्गया महिषासुरो माहिषरूपं समास्थाय देव्याः गणान् अभक्षयत्।

Verse 16

तुण्डेन निजघानैकान्सुराघातैस्तथापरान् । निश्वासवायुभिश्चान्यान्पातयामास रोषितः

रोषितः स तुण्डेनैकान् निजघान, सुराघातैः अपरे, निश्वासवायुभिः अन्यान् पातयामास।

Verse 17

देव्या भूतगणं त्वेवं निहत्य महिषासुरः । सिंहं मारयितुं देव्याश्चुक्रोध च ननाद च

देव्याः भूतगणं एवं निहत्य महिषासुरो देव्याः सिंहं मारयितुं चुक्रोध ननाद च।

Verse 18

ततः सिंहोऽभवत्क्रुद्धो महावीर्यो महाबलः । सुराभि घातनिर्भिन्नमहीतलमहीधरः

ततः सिंहोऽपि क्रुद्धोऽभवत्—महावीर्यो महाबलः—सुराभिघातनिर्भिन्नमहीतल इव महाधरः।

Verse 19

महिषासुरमायांतं नखैरेनं व्यदारयत् । चंडिकापि ततः क्रुद्धा वधे तस्याकरोन्मतिम्

महिषासुरो यदा मायां कृत्वा समभिदुद्रुवे, तदा सिंहः स्वनखैस्तं विदारयामास। ततः चण्डिकापि क्रुद्धा तस्य वधाय निश्चयं चकार॥

Verse 21

सिंहवेषोऽभवद्दैत्यो महाबलपराक्रमः । देवी तस्य शिरोयावच्छेत्तुं बुद्धिमधारयत्

दैत्यः सिंहवेषं समास्थाय महाबಲपराक्रमः अभवत्। देवी तस्य शिरश्छेदाय बुद्धिं दृढां दधार॥

Verse 22

तावत्स पुरुषो भूत्वा खड्गपाणिरदृश्यत । अथ तं पुरुषं देवी खड्गहस्तं शरोत्करैः

तावत्तु स दैत्यः पुरुषो भूत्वा खड्गपाणिरदृश्यत। अथ देवी तं खड्गहस्तं पुरुषं शरोत्करैः समभ्यवर्षत्॥

Verse 23

जघान तीक्ष्णधाराग्रैः परमर्मविदारणैः । ततः स पुरुषो विप्रा गजोऽभूद्धस्तदन्तवान्

देवी तं तीक्ष्णधाराग्रैः परमर्मविदारणैः शरैर्जघान। ततः स पुरुषो विप्राः गजोऽभवत्, हस्तदन्तवान्॥

Verse 24

दुर्गाया वाहनं सिंहं करेण विचकर्ष च । ततः सिंहः करं तस्य विचकर्त नखांकुरैः

स गजः दुर्गायाः वाहनं सिंहं करेण विचकर्ष। ततः सिंहः तस्य करं नखाङ्कुरैर्विचकर्त॥

Verse 25

भूयो महासुरो जातो माहिषं वेषमाश्रितः । ततः क्रुद्धा भद्रकाली महत्पानमसेवत

भूयः स महासुरो जातो माहिषं वेषमाश्रितः। ततः क्रुद्धा भद्रकाली महत्पानमसेवत॥

Verse 26

ततः पानवशा न्मत्ता जहासारुणलोचना । महिषः सोऽपि गर्वेण शृंगाभ्यां पर्वतोत्करान्

ततः पानवशान्मत्ता जहासारुणलोचना। महिषः सोऽपि गर्वेण शृंगाभ्यां पर्वतोत्करान्॥

Verse 27

चंडिकां प्रतिं चिक्षेप सा च तानच्छिनच्छरैः । ततो देवी जग न्माता महिषासुरमब्रवीत्

चण्डिकां प्रति चिक्षेप सा च तानच्छिनच्छरैः। ततो देवी जगन्माता महिषासुरमब्रवीत्॥

Verse 28

देव्युवाच । कुरु गर्वं क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । निवृत्तमधुपानाहं त्वां नयिष्ये यमक्षयम्

देव्युवाच—कुरु गर्वं क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम्। निवृत्तमधुपानाहं त्वां नयिष्ये यमक्षयम्॥

Verse 29

हते त्वयि दुराधर्षे मया दैवतकंटके । स्वंस्वं स्थानं प्रपद्यंतां सिद्धा साध्या मरुद्गणाः

हते त्वयि दुराधर्षे मया दैवतकण्टके। स्वंस्वं स्थानं प्रपद्यन्तां सिद्धाः साध्या मरुद्गणाः॥

Verse 31

दक्षिणस्योदधेस्तीरेप्रदुद्राव त्वरान्वितः । अनुदुद्राव तं देवी सिंहमारुह्य वाहनम्

दक्षिणोदधेस्तटे स त्वरितः प्रदुद्राव; तं देवी सिंहमारुह्य स्ववाहनं समारुह्य अनुदुद्राव।

Verse 32

अनुद्रुतस्ततो देव्या महिषो दानवेश्वरः । धर्मपुष्कीरणीतोये दशयोजनमायते

देव्याः अनुद्रुतः सन् महिषो दानवेश्वरः धर्मपुष्करिणीतोये दशयोजनायते प्रविवेश।

Verse 33

प्रविश्यांतर्हितस्तस्थौ दुर्गाताडनविह्वलः । ततो दुर्गा समासाद्य धर्मपुष्करिणीतटम्

तत्र प्रविश्य महिषोऽन्तर्हितस्तस्थौ दुर्गाताडनविह्वलः; ततः दुर्गा धर्मपुष्करिणीतटं समासाद्य तस्थौ।

Verse 34

नददर्शासुरं तत्र महिषं चंडिका तदा । अशरीरा ततो वाणी दुर्गा देवीमभाषत

तत्र चण्डिका महिषासुरं न ददर्श; तदा अशरीरा वाणी दुर्गादेवीं प्रति अब्रवीत्।

Verse 35

भद्रकालि महादेवि महिषो दानवस्त्वया । ताडितो मुष्टिना भद्रे धर्मपुष्करिणीजले

“भद्रकाळि महादेवि, भद्रे, धर्मपुष्करिणीजले त्वया मुष्टिना ताडितोऽयं महिषो दानवः।”

Verse 36

अस्मिन्नंतर्हितः शेते भयार्तो मारयस्व तम् । येनकेनाप्युपायेन चैनं प्राणैर्वियोजय

अस्मिन्नत्रान्तर्हितः शेते भयाकुलः—तं जहि। येन केनाप्युपायेन चैनं प्राणेभ्यो वियोजय।

Verse 37

एवं वाचाऽशरी रिण्या कथिता चंडिका तदा । प्राह स्ववाहनं सिंहमसुरेंद्रवधोद्यता

एवं वाचाऽशरीरिण्या कथिता चण्डिका तदा। स्ववाहनं सिंहं प्राहासुरेन्द्रवधोद्यता॥

Verse 38

मृगेंद्र सिंहविक्रांत महावलपराक्रम । धर्मपुष्कीरणीतोयं निःशेषं पीय तां त्वया

मृगेन्द्र सिंहविक्रान्त महाबलपराक्रम। धर्मपुष्करिणीतोयं निःशेषं पीय तां त्वया॥

Verse 39

देव्यैवमुक्तः पंचास्यो धर्मपुष्करिणीजलम् । निःशेषं च पपौ विप्रा यथा पांसुर्भवेत्तथा

देव्यैवमुक्तः पञ्चास्यो धर्मपुष्करिणीजलम्। निःशेषं पपौ विप्रा यथा पांसुर्भवेत्तथा॥

Verse 40

निरगान्महिषो दीनस्ततस्तस्मा ज्जलाशयात् । आयांतमसुरं देवी पादेनाक्रम्य मूर्द्धनि

ततः स जलाशयात् दीनो महिषो निरगात्। आयान्तमसुरं देवी पादेनाक्रम्य मूर्धनि॥

Verse 41

कंठं शूलेन तीक्ष्णेन पीडयामास कोपिता । ततो देव्यसिमादाय चकर्तास्य शिरो महत्

सा कोपिता तीक्ष्णेन शूलेन तस्य कण्ठं पीडयामास । ततः देवी असिमादाय तस्य महच्छिरश्चकर्त ॥

Verse 42

एवं स महिषो विप्राः सभृत्यबलवाहनः । दुर्गया निहतो भूमौ पपात च ममार च

एवं स महिषो विप्राः सभृत्यबलवाहनः । दुर्गया निहतो भूमौ पपात च ममार च ॥

Verse 43

ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । स्तुत्वा देवीं ततः स्तोत्रैस्तुष्टा जहृषिरे तदा

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । स्तुत्वा देवीं स्तोत्रैस्तुष्टा जहृषिरे तदा ॥

Verse 44

अनुज्ञातास्ततो देव्या देवा जग्मुर्यथागतम् । ततो देवी जगन्माता स्व नाम्ना पुरमुत्तमम्

अनुज्ञातास्ततो देव्याः देवा जग्मुर्यथागतम् । ततः देवी जगन्माता स्वनाम्ना पुरमुत्तमम् अकरोत् ॥

Verse 45

दक्षिणस्य समुद्रस्य तीरे चक्रे तदोत्तरे । ततो देव्यनुशिष्टास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

दक्षिणसमुद्रस्य तीरे तदुत्तरभागे पुरं चक्रे । ततो देव्यनुशिष्टास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः तथैव चक्रुः ॥

Verse 46

पूरयामासुरमृतैर्धर्मपुष्क रिणीं तदा । ततो ह्यमृततीर्थाख्यां लेभे तत्तीर्थमुत्तमम्

तदा तेऽमृतैर्धर्मपुष्करिणीं पौरयामासुः। ततः प्रभृति तत् तीर्थमुत्तमं “अमृततीर्थम्” इति ख्यातिमगात्॥

Verse 47

ततो देवी वरमदात्स्वपुरस्य मुदान्विता । पशव्यं चापरोगं च पुरमेतद्भवत्विति

ततो देवी मुदान्विता स्वपुराय वरं ददौ। “पशव्यं चापरोगं च पुरमेतद्भवत्विति”॥

Verse 49

ददौ तीर्थाय च वरं स्नातानामत्र वै नृणाम् । यथाभिलाषं सिद्धिः स्यादित्युक्त्वा सा दिवं ययौ

तीर्थायापि वरं ददौ—अत्र स्नातानां नृणां यथाभिलाषं सिद्धिः स्यात् इति। इत्युक्त्वा सा देवी दिवं ययौ॥

Verse 50

देवीपत्तनमारभ्य सुमुहूर्ते दिने द्विजाः । विघ्नेश्वरं प्रणम्यादौ सलिलस्वामिनं तथा

देवीपत्तनमारभ्य सुमुहूर्ते दिने द्विजाः। आदौ विघ्नेश्वरं नत्वा सलिलस्वामिनं तथा॥

Verse 51

महादेवाभ्यनुज्ञातो रामचंद्रोऽतिधार्मिकः । स्थापयित्वा स्वहस्तेन पाषाणनवकं मुदा

महादेवाभ्यनुज्ञातो रामचन्द्रोऽतिधार्मिकः। स्वहस्तेन मुदा स्थापयामास पाषाणनवकं॥

Verse 52

सेतुमारब्धवान्विप्रा यावल्लंकामतंद्रितः । सिंहासनं समारुह्य रामो नलकृतं शुभम्

विप्राः! स रामोऽमतन्द्रितः सेतुमारब्धवान् यावल्लङ्काम्; नलकृतं शुभं सिंहासनं समारुह्य स्थितवान्।

Verse 53

वानरैः कारयामास सेतुमब्धौ नलादिभिः । पर्वताञ्छाखिनोवृक्षान्दृषदः काष्ठसंचयान्

नलादिभिर्वानरैः सागरमध्ये सेतुं कारयामास; पर्वतान् शाखिनो वृक्षान् दृषदः काष्ठसञ्चयान् चोपयुज्य।

Verse 54

तृणानि च समाजह्रुर्वानरा वनमध्यतः

वानरा वनमध्यतः तृणानि च सम्यगाजह्रुः।

Verse 55

नलस्तानि समादाय चक्रे सेतुं महोदधौ । पंचभिर्दिवसैः सेतुर्यावल्लंकासमीपतः

नलस्तानि समादाय महोदधौ सेतुं चकार; पञ्चभिर्दिवसैः सेतुः लङ्कासमीपं यावत् प्रसारितः।

Verse 56

दशयोजनविस्तीर्णश्शतयोजनमायतः । कृतः सेतुर्नलेनाब्धौ पुण्यः पापविनाशनः

अब्दौ नलेन कृतः सेतुः दशयोजनविस्तीर्णः शतयोजनमायतः; पुण्यः पापविनाशनश्च।

Verse 57

देवीपुरस्य निकटे नवपाषाणरूपके । सेतुमूले नरः स्नायात्स्वपापपरिशुद्धये

देवीपुरस्य निकटे सेतुमूले नवपाषाणरूपके। तत्र स्नानं नरः कुर्यात् स्वपापपरिशुद्धये॥

Verse 58

चक्रतीर्थे तथा स्नायाद्भजेत्सेत्वधिपं हरिम् । देवीपत्तनमारभ्य यत्कृतं सेतुबंधनम्

चक्रतीर्थे तथा स्नायाद् भजेत् सेत्वधिपं हरिम्। देवीपत्तनमारभ्य यत्कृतं सेतुबंधनम्॥

Verse 59

तत्सेतुमूलं विप्रेंद्रा यथार्थं परिकल्पितम् । सेतोस्तु पश्चिमा कोटिर्दर्भशय्या प्रकीर्तिता

तत्सेतुमूलं विप्रेन्द्रा यथार्थं परिकल्पितम्। सेतोस्तु पश्चिमा कोटिर्दर्भशय्या प्रकीर्तिता॥

Verse 60

देवीपुरी च प्राक्कोटिरुभयं सेतुमूलकम् । उभयं पुण्यमाख्यातं पवित्रं पापनाशनम्

देवीपुरी च प्राक्कोटिरुभयं सेतुमूलकम्। उभयं पुण्यमाख्यातं पवित्रं पापनाशनम्॥

Verse 61

यत्सेतुमूलं गच्छंति येन मार्गेण वै नराः । तत्तन्मार्गगतास्ते ते तस्मिंस्तस्मिन्विमुक्तिदे

यत्सेतुमूलं गच्छन्ति येन मार्गेण वै नराः। तत्तन्मार्गगतास्ते वै तस्मिंस्तस्मिन् विमुक्तिदाः॥

Verse 62

स्नात्वादौ सेतुमूले तु चक्रतीर्थे तथैव च । संकल्पपूर्वकं पश्चाद्गच्छेयुः सेतुबंधनम्

आदौ सेतुमूले चक्रतीर्थे च स्नात्वा, ततः संकल्पपूर्वकं सेतुबंधनं गच्छेयुः।

Verse 63

देवीपुरे तथा दर्भशय्यायामपि भूसुराः । चक्रतीर्थे शिवे स्नानं पुण्यपापविनाशनम्

देवीपुरे दर्भशय्यायां च, हे भूसुराः, चक्रतीर्थे शिवे स्नानं पुण्यपापविनाशनम्।

Verse 64

स्मरणादुभयत्रापि चक्रतीर्थस्य वै द्विजाः । भस्मीभवंति पापानि लक्षजन्मकृतान्यपि

द्विजाः, उभयत्रापि चक्रतीर्थस्य स्मरणमात्रेण लक्षजन्मकृतान्यपि पापानि भस्मीभवन्ति।

Verse 65

जन्मापि विलयं यायान्मुक्तिश्चापि करे स्थिता । चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

जन्मापि विलयं यायात्, मुक्तिश्च करे स्थिता इव; चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति।

Verse 66

भूलोके यानि तीर्थानि गंगादीनि द्विजोत्तमाः । चक्रतीर्थस्य तान्यद्धा कलां नार्हंति षोडशीम्

भूलोके यानि तीर्थानि गङ्गादीनि द्विजोत्तमाः, तानि सर्वाण्यद्धा चक्रतीर्थस्य षोडशीं कलामपि नार्हन्ति।

Verse 67

आदौ तु नवपाषाणमध्येऽब्धौ स्नानमाचरेत् । क्षेत्रपिंडे ततः कुर्याच्चक्रतीर्थे तथैव च

आदौ नवपाषाणमध्येऽब्धौ स्नानं समाचरेत्। ततः क्षेत्रपिण्डं कुर्याच्चक्रतीर्थे तथैव च॥

Verse 68

सेतुनाथं हरिं सेवेत्स्वपापपरिशुद्धये । एवं हि दर्भशय्यायां कुर्युस्तन्मार्गतो गताः

स्वपापपरिशुद्ध्यर्थं सेतुनाथं हरिं भಜेत्। एवं दर्भशय्यायां मार्गतो गताः कुर्युरिति॥

Verse 69

आरूढं रामचंद्रेण यो नमस्कुरुते जनः । सिंहासनं नलकृतं न तस्य नरकाद्भयम्

रामचन्द्रेण यदारूढं नलकृतं सिंहासनम्। यो जनो नमस्करोति न तस्य नरकाद्भयम्॥

Verse 70

सेतुमादौ नमस्कुर्याद्रामं ध्यायन्हृदा तदा । रघुवीरपदन्यास पवित्रीकृतपांसवे

आदौ सेतुं नमस्कुर्याद्रामं हृदि निधाय च। रघुवीरपदान्यासपवित्रीकृतपांसवे॥

Verse 71

दशकंठशिरश्छेदहेतवे सेतवे नमः । केतवे रामचंद्रस्य मोक्षमार्गैकहेतवे

दशकण्ठशिरश्छेदहेतवे सेतवे नमः। केतवे रामचन्द्रस्य मोक्षमार्गैकहेतवे॥

Verse 72

सीताया मानसांभोजभानवे सेतवे नमः । साष्टांगं प्रणिपत्यादौ मंत्रेणानेन वै द्विजाः

सीताया मानसाम्भोजभानवे सेतवे नमः। हे द्विजाः, आदौ मन्त्रेणानेन साष्टाङ्गं प्रणिपत्य पश्चादर्चयत।

Verse 73

ततो वेतालवरदं तीर्थं गच्छेन्महाबलम् । तत्र स्नानादवाप्नोति सिद्धिं पारामिकां नरः

ततो महाबलं वेतालवरदं नाम तीर्थं गच्छेत्। तत्र स्नानात् नरः परामिकां सिद्धिमवाप्नोति।

Verse 74

योऽध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । स्वर्गादयस्तस्य न दुर्लभाः स्युः कैवल्यमप्यस्य करस्थमेव

योऽध्यायमेनं पठति मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतः, हे द्विजेन्द्राः। स्वर्गादयस्तस्य न दुर्लभाः स्युः, कैवल्यमप्यस्य करस्थमेव।