Adhyaya 52

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि सेतुमुद्दिश्य वैभवम् । युष्माकमादरेणाहं शृणुध्वं मुनिपुंगवाः

श्रीसूत उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि सेतुमुद्दिश्य वैभवम् । युष्माकमादरेणाहं शृणुध्वं मुनिपुंगवाः ॥

Verse 2

स्थानानामपि सर्वेषामेतत्स्थानं महत्तरम् । अत्र जप्तं हुतं तप्तं दत्तं चाक्षय मुच्यते

स्थानानामपि सर्वेषामेतत्स्थानं महत्तरम् । अत्र जप्तं हुतं तप्तं दत्तं चाक्षयमुच्यते ॥

Verse 3

अस्मिन्नेव महास्थाने धनुष्कोटौ निमज्जनात् । वाराणस्यां दशसमावासपुण्यफलं भवेत्

अस्मिन्नेव महास्थाने धनुष्कोटौ निमज्जनात् । वाराणस्यां दशसमावासपुण्यफलं भवेत् ॥

Verse 4

तस्मिंस्थले धनुष्कोटौ स्नात्वा रामेश्वरं शिवम् । दृष्ट्वा नरो भक्तियुक्तस्त्रिदिनानि वसेद्द्विजाः

तस्मिंस्थले धनुष्कोटौ स्नात्वा रामेश्वरं शिवम् । दृष्ट्वा नरो भक्तियुक्तस्त्रिदिनानि वसेद्द्विजाः ॥

Verse 5

पुण्डरीकपुरे तेन दशवत्सरवासजम् । पुण्यं भवति विप्रेंद्रा महापातकनाश नम्

पुण्डरीकपुरे तेन व्रतेन विप्रेन्द्राः दशवर्षनिवाससमं पुण्यं लभ्यते, तत् महापातकानां नाशकं भवति।

Verse 6

अष्टोत्तरसहस्रं तु मंत्रमाद्यं षडक्षरम् । अत्र जप्त्वा नरो भक्त्या शिवसायुज्यमाप्नुयात्

अत्र भक्त्या आद्यं षडक्षरं मन्त्रं अष्टोत्तरशतसहस्रं जप्त्वा नरः शिवसायुज्यं प्राप्नुयात्।

Verse 7

मध्यार्जुने कुंभकोणे मायूरे श्वेतकानने । हालास्ये च गजारण्ये वेदारण्ये च नैमिषे

मध्यार्जुने कुंभकोणे मायूरे श्वेतकानने, हालास्ये गजारण्ये वेदारण्ये च नैमिषे—एतेषु सर्वेषु पुण्यक्षेत्रेषु क्षेत्रमहिमा प्रसिद्धः।

Verse 8

श्रीपर्वते च श्रीरंगे श्रीमद्वृद्धगिरौ तथा । चिदंबरे च वल्मीके शेषाद्रावरुणाचले

श्रीपर्वते च श्रीरंगे श्रीमद्वृद्धगिरौ तथा, चिदंबरे च वल्मीके शेषाद्रावरुणाचले—एतान्यपि पुण्यपीठानि विख्यातानि।

Verse 9

श्रीमद्दक्षिणकैलासे वेंकटाद्रौ हरिस्थले । कांचीपुरे ब्रह्मपुरे वैद्येश्वरपुरे तथा

श्रीमद्दक्षिणकैलासे वेंकटाद्रौ हरिस्थले, कांचीपुरे ब्रह्मपुरे वैद्येश्वरपुरे तथा—एतेषु च पुण्यक्षेत्रेषु पावनता स्वीकृता।

Verse 10

अन्यत्रापि शिवस्थाने विष्णुस्थाने च सत्तमाः । वर्षवासभवं पुण्यं धनुष्कोटौ नरो मुदा

अन्यत्रापि शिवधाम्नि विष्णुधाम्नि च सत्तमाः । वर्षवाससमुत्थं पुण्यं प्रशस्यते; धनुष्कोटौ तु नरः क्षेत्रप्रभावात् मुदा तत् लभते ॥

Verse 11

माघमासे यदि स्नायादाप्नोत्येव न संशयः । इमं सेतुं समुद्दिश्य द्वौ समुद्राविति श्रुतिः

माघमासे यदि स्नानं कुर्यात्, न संशयः सः फलमवाप्नोति । इमं सेतुं समुद्दिश्य श्रुतौ ‘द्वौ समुद्रौ’ इति कीर्तितम् ॥

Verse 12

विद्यते ब्राह्मणश्रेष्ठा मातृभूता सनातनी । अदो यद्दारुरित्यन्या यत्रास्ति मुनिपुंगवाः

विद्यते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिः सनातनी मातृभूता । ‘अदो यद्दारुः’ इत्यादिरपरा श्रुतिरपि यत्रास्ति, मुनिपुंगवाः, साक्ष्यरूपेण ॥

Verse 13

विष्णोः कर्माणि पश्यंती सेतुवैभवशंसिनी । श्रुतिरस्ति तथान्यापि तद्विष्णोरिति चापरा

विष्णोः कर्माणि पश्यन्ती सेतुवैभवप्रशंसिनी श्रुतिरस्ति । तथान्यापि श्रुतिरस्ति; अपरा च ‘तद्विष्णोः’ इति वदति ॥

Verse 14

इतिहासपुराणानि स्मृतयश्च तपोधनाः । एकवाक्यतया सेतुमाहात्म्यं प्रबुवंति हि

इतिहासपुराणानि स्मृतयश्च तपोधनाः । एकवाक्यतया सेतुमाहात्म्यं प्रबुवन्ति हि ॥

Verse 15

चंद्रसूर्योपरागेषु कुर्व न्सेत्ववगाहनम् । अविमुक्ते दशाब्दं तु गंगास्नानफलं लभेत्

चन्द्रसूर्ययोः ग्रहणकाले सेतौ यः स्नानमाचरेत् । स अविमुक्ते दशवर्षपर्यन्तं गङ्गास्नानफलं लभते ॥

Verse 16

कोटिजन्मकृतं पापं तत्क्षणेनैव नश्यति । अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोत्य नुत्तमम्

कोटिजन्मकृतं पापं तत्क्षणेनैव नश्यति । अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोति चोत्तमम् ॥

Verse 17

विषुवायनसंक्रांतौ शशिवारे च पर्वणि । सेतुदर्शनमात्रेण सप्तजन्मार्जिताशुभम्

विषुवेऽयने संक्रान्तौ शशिवारे च पर्वणि । सेतुदर्शनमात्रेण सप्तजन्मार्जिताशुभम् अपैति ॥

Verse 18

नश्यते स्वर्गतिं चैव प्रयांति द्विजपुंगवाः । मकरस्थे रवौ माघे किंचिदभ्युदिते रवौ

नश्यतेऽशुभं स्वर्गतिं चैव प्रयान्ति द्विजपुङ्गवाः । मकरस्थे रवौ माघे किंचिदुदिते रवौ विशेषतः ॥

Verse 19

स्नात्वा दिनत्रयं मर्त्यो धनुष्कोटौ विपातकः । गंगादिसर्वतीर्थेषु स्नानपुण्यमवाप्नुयात्

धनुष्कोटौ दिनत्रयं स्नात्वा मर्त्योऽपि महापातकी । गङ्गादिसर्वतीर्थेषु स्नानपुण्यमवाप्नुयात् ॥

Verse 20

धनुष्कौटौ नरः कुर्यात्स्नानं पंचदिनेषु यः । अश्वमेधादिपुण्यं च प्राप्नुयाद्ब्राह्मणोत्तमाः

हे ब्राह्मणोत्तमाः, यः नरः पञ्चदिनेषु धनुष्कोटौ स्नानं करोति, स अश्वमेधादियज्ञानां पुण्यफलम् अवाप्नोति।

Verse 21

चांद्रायणादिकृच्छ्राणामनुष्ठानफलं लभेत् । चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं तथा

स चान्द्रायणादिकृच्छ्राणाम् अनुष्ठानफलं लभते, तथा चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं च प्राप्नोति।

Verse 22

माघमासे दशाहःसु धनुष्कोटौ निमज्जनात् । ब्रह्महत्यायुतं नश्येन्नात्र कार्या विचारणा

माघमासे दशाहेषु धनुष्कोटौ निमज्जनात् ब्रह्महत्यायुतं नश्येत्; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 23

माघमासे धनुष्कोटौ दशपंचदिनानि यः । स्नानं करोति मनुजः स वैकुंठमवाप्नुयात्

माघमासे धनुष्कोटौ यः पञ्चदशदिनानि स्नानं करोति मनुजः, स वैकुण्ठम् अवाप्नुयात्।

Verse 24

माघमासे रामसैतौ स्नानं विंशद्दि नं चरन् । शिवसामीप्यमाप्नोति शिवेन सह मोदते

माघमासे रामसेतौ विंशद्दिनं स्नानं चरन् शिवसामीप्यमाप्नोति, शिवेन सह मोदते।

Verse 25

पंचविंशद्दिनं स्नानं कुर्वन्सारूप्यमाप्नुयात् । स्नानं त्रिंशद्दिनं कुर्वन्सायुज्यं लभते ध्रुवम्

पञ्चविंशद्दिनं स्नानं कुर्वन् देवसारूप्यम् आप्नुयात्। त्रिंशद्दिनं स्नानं कुर्वन् ध्रुवं सायुज्यं लभते प्रभोः॥

Verse 26

अतोऽवश्यं रामसेतौ माघमासे द्विजोत्तमाः । स्नानं समाचरेद्विद्वान्किंचिदभ्युदिते रवौ

अतोऽवश्यं रामसेतौ माघमासे द्विजोत्तमाः। स्नानं समाचरेद्विद्वान् किंचिदभ्युदिते रवौ॥

Verse 27

चंद्रसूर्योपरागे च तथैवार्द्धोदये द्विजाः । महोदये रामसेतौ स्नानं कुर्वन्द्विजोत्तमाः

चन्द्रसूर्योपरागे च तथैवार्द्धोदये द्विजाः। महोदये रामसेतौ स्नानं कुर्वन्ति द्विजोत्तमाः॥

Verse 28

अनेकक्लेशसंयुक्तं गर्भवासं न पश्यति । ब्रह्महत्यादिपापानां नाशकं च प्रकीर्तितम्

अनेकक्लेशसंयुक्तं गर्भवासं पुनर्न पश्यति। ब्रह्महत्यादिपापानां नाशकं च प्रकीर्तितम्॥

Verse 29

सर्वेषां नरकाणां च बाधकं परिकीर्तितम् । संपदामपि सर्वासां निदानं परिकीर्तितम्

सर्वेषां नरकाणां च बाधकं परिकीर्तितम्। सम्पदामपि सर्वासां निदानं परिकीर्तितम्॥

Verse 30

इन्द्रादिसर्वलोकानां सालोक्यादिप्रदं तथा । चंद्रसूर्योपरागे च तथैवार्द्धोदये द्विजाः

इन्द्राद्येषु सर्वलोकेषु सालोक्यादि-फलप्रदं भवति। चन्द्रसूर्ययोः उपरागकाले तथा अर्धोदयकालेऽपि, हे द्विजाः—

Verse 31

महोदये धनुष्कोटौ मज्जनं त्वतिनिश्चितम् । रावणस्य विनाशार्थं पुरा रामेण निर्मि तम्

महोदयकाले धनुष्कोटौ मज्जनं नितान्तं निश्चितफलप्रदम्। रावणविनाशार्थं पुरा रामेणैतत् निर्मितम्।

Verse 32

सिद्धचारणगंधर्वकिन्नरोरगसेवितम् । ब्रह्मदेवर्षिराजर्षिपितृसंघनिषेवितम्

सिद्धचारणगन्धर्वकिन्नरोरगैः सेवितम्। ब्रह्मणा देवर्षिराजर्षिपितृसंघैश्च निषेवितम्।

Verse 33

ब्रह्मादिदेवतावृंदैस्सेवितं भक्तिपूर्वकम् । पुण्यं यो रामसेतुं वै संस्मरन्पुरुषो द्विजाः

ब्रह्मादिदेवतावृन्दैर्भक्तिपूर्वकं सेवितम्। हे द्विजाः, यो नरः रामसेतुं वै संस्मरति स एव पुण्यवान्।

Verse 34

स्नायाच्च यत्र कुत्रापि तटाकादौ जलाशये । न तस्य दुष्कृतं किंचिद्भविष्यति कदाचन

स यत्र कुत्रापि तटाकादौ जलाशये स्नायात्। तस्य कदाचन किंचिदपि दुष्कृतं न भविष्यति।

Verse 35

सेतुमध्यस्थतीर्थेषु मुष्टिमात्रप्रदानतः । नश्यंति सकला रोगा भ्रूणहत्यादयस्तथा

सेतुमध्यस्थतीर्थेषु मुष्टिमात्रप्रदानतः । नश्यन्ति सकला रोगा भ्रूणहत्यादयस्तथा ॥

Verse 36

रामेण धनुषः पुण्यां यो रेखां पश्यते कृताम् । न तस्य पुनरावृत्तिर्वैकुंठात्स्यात्कदाचन

रामेण धनुषः पुण्यां यो रेखां पश्यते कृताम् । न तस्य पुनरावृत्तिर्वैकुण्ठात्स्यात्कदाचन ॥

Verse 37

धनुष्कोटिरिति ख्याता या लोके पापनाशिनी । विभीषणप्रार्थनया कृता रामेण धीमता

धनुष्कोटिरिति ख्याता या लोके पापनाशिनी । विभीषणप्रार्थनया कृता रामेण धीमता ॥

Verse 38

धनुष्कोटिर्महापुण्या तस्यां स्नात्वा सभक्तिकम् । दद्याद्दानानि वित्तानां क्षेत्राणां च गवां तथा

धनुष्कोटिर्महापुण्या तस्यां स्नात्वा सभक्तिकम् । दद्याद्दानानि वित्तानां क्षेत्राणां च गवां तथा ॥

Verse 39

तिलानां तंडुलानां च धान्यानां पयसां तथा । वस्त्राणां भूषणानां च माषाणामोदनस्य च

तिलानां तण्डुलानां च धान्यानां पयसां तथा । वस्त्राणां भूषणानां च माषाणामोदनस्य च ॥

Verse 40

दध्नां घृतानां वारीणां शाकानामप्युदश्विताम् । शुद्धानां शर्कराणां च सस्यानां मधुनां तथा

दधि-घृत-वारि-शाक-हरितादीनां तथा शुद्धशर्करायाः, क्षेत्रसमुत्पन्नसस्यानां मधुनश्च दानमपि विधीयते।

Verse 41

मोदकानामपूपानामन्येषां दानमेवच । रामसेतौ द्विजाः प्रोक्तं सर्वाभीष्टप्रदायकम्

मोदकानामपूपानामन्येषां च दानमेव; रामसेतौ द्विजाः, तत् सर्वाभीष्टप्रदायकं प्रोक्तम्।

Verse 42

अतो दद्याद्रामसेतौ वित्तलोभ विवर्जितः । दत्तं हुतं च तप्तं च जपश्च नियमादिकम्

अतः रामसेतौ वित्तलोभविवर्जितो दद्याद्; दानं हवनं तपश्च, जपः नियमादिकं च तत्र कर्तव्यम्।

Verse 43

श्रीरामधनुषः कोटावनंतफलदं भवेत् । तेन वेदाश्च तुष्यंति तुष्यंति पितरस्तथा

श्रीरामधनुषः कोटौ तदनन्तफलदं भवेत्; तेन वेदास्तुष्यन्ति, पितरश्च तथैव तुष्यन्ति।

Verse 44

तुष्यंति मुनयः सर्वे ब्रह्माविष्णुः शिवस्तथा । नागाः किंपुरुषा यक्षाः सर्वे तुष्यंति निश्चितम्

तुष्यन्ति मुनयः सर्वे, ब्रह्मा विष्णुः शिवस्तथा; नागाः किंपुरुषा यक्षाः सर्वे तुष्यन्ति निश्चितम्।

Verse 45

स्वयं च पूतो भवति धनुष्कोट्यवलो कनात् । स्ववंशजान्नरान्सर्वान्पावयेच्च पितामहान्

धनुष्कोट्यवलोकनमात्रेण स्वयं पूतो भवति; स्ववंशजाञ्श्च सर्वान् नरान् पावयति, पितामहानपि च पावयेत्।

Verse 46

तारयेच्च कुलं सर्वं धनुष्कोट्यवलोकनात् । रामस्य धनुषः कोट्या कृतरेवावगाहनात्

धनुष्कोट्यवलोकनात् कुलं सर्वं तारयेत्; श्रीरामधनुषः कोट्या कृतरेखायां यत्रावगाहनात् तदेव तारकं पुण्यं लभते।

Verse 47

पंचपातककोटीनां नाशः स्यात्तत्क्षणे ध्रुवम् । श्रीरामधनुषः कोट्या रेखां यः पश्यते कृताम्

श्रीरामधनुषः कोट्या कृतां रेखां यो पश्यति, तस्य तत्क्षणे ध्रुवं पंचपातककोटीनां नाशो भवति।

Verse 48

अनेकक्लेशसंपूर्णं गर्भवासं न पश्यति । यत्र सीताऽनलं प्राप्ता तस्मिन्कुंडे निमज्जनात्

यत्र सीता अनलं प्राप्ता, तस्मिन् कुण्डे निमज्जनात् अनेकक्लेशसंपूर्णं गर्भवासं पुनर्न न पश्यति।

Verse 49

भ्रूणहत्याशतं विप्रा नश्यति क्षणमात्रतः । यथा रामस्तथा सेतुर्यथा गंगा तथा हरिः

विप्राः, भ्रूणहत्याशतं क्षणमात्रतो नश्यति। यथा रामस्तथा सेतुः, यथा गङ्गा तथा हरिः।

Verse 50

गंगे हरे रामसेतो त्विति संकीर्तयन्नरः । यत्र क्वापि बहिः स्नायात्तेन याति परां गतिम्

यो नरः “गङ्गे हरे रामसेतो” इति संकीर्तयन् यत्र कुत्रापि बहिः स्नायात्, स तेनैव परां गतिं प्राप्नोति।

Verse 51

सेतावर्धोदये स्नात्वा गन्धमादनपर्वते । पितॄनुद्दिश्य यः पिंडान्दद्यात्सर्षपमात्रकान्

सेतुवर्धोदयकाले सेतौ स्नात्वा गन्धमादनपर्वते च, यः पितॄनुद्दिश्य सर्षपमात्रकान् पिण्डान् ददाति।

Verse 52

पितरस्तृप्तिमायांति यावच्चंद्रदिवाकरौ । शमीपत्रप्रमाणं तु पितॄनुद्दिश्य भक्तितः

शमीपत्रप्रमाणमपि पितॄनुद्दिश्य भक्तितो दत्ते सति, पितरश्चन्द्रदिवाकरयोर्यावदवस्थानं तावत्तृप्तिमायान्ति।

Verse 53

द्विजेन पिण्डं दत्तं चेत्सर्वपापविमोचितः । स्वर्गस्थो मुक्तिमायाति नरकस्थो दिवं व्रजेत्

द्विजेन पिण्डे दत्ते सति स सर्वपापैर्विमुच्यते; स्वर्गस्थो मोक्षमाप्नोति, नरकस्थो दिवं व्रजेत्।

Verse 54

सेतौ च पद्मनाभे च गोकर्णे पुरुषोत्तमे । उदन्वदंभसि स्नानं सार्वकालिकमीप्सितम्

सेतौ पद्मनाभे गोकर्णे पुरुषोत्तमे च, उदन्वतोऽम्भसि स्नानं सर्वकालेषु इप्सितं पुण्यप्रदम्।

Verse 55

शुक्रांगारकसौरीणां वारेषु लवणांभसि । संतानकामी न स्नाया त्सेतोरन्यत्र कर्हिचित्

संतानकामी जनः शुक्राङ्गारकसौरीवारेषु लवणाम्भसि स्नानं न कुर्यात्; सेतुतोऽन्यत्र कर्हिचिदपि न स्नायात्।

Verse 56

अकृतप्रेतकार्यो वा गर्भिणीपतिरेव वा । न स्नायादुदधौ विद्वान्सेतोरन्यत्र कर्हिचित्

अकृतप्रेतकार्यः गर्भिणीपतिश्च विद्वान् सेतोरन्यत्र कर्हिचिदुदधौ स्नानं न कुर्यात्।

Verse 57

न कालापेक्षणं सेतोर्नित्यस्नानं प्रशस्यते । वारतिथ्यृक्षनियमाः सेतोरन्यत्र हि द्विजाः

सेतौ कालापेक्षणं नास्ति; नित्यस्नानं प्रशस्यते। सेतोरन्यत्र तु द्विजाः वार-तिथि-ऋक्षनियमाः अवश्यं पालनीयाः।

Verse 58

उद्दिश्य जीवतः स्नायान्न तु स्नायान्मृतान्प्रति । कुशैः प्रतिकृतिं कृत्वा स्नापयेत्तीर्थवारिभिः

जीवतां हितमुद्दिश्यात्र स्नायात्, न तु मृतान् प्रति स्नायात्। मृतानां तु कुशैः प्रतिकृतिं कृत्वा तीर्थवारिभिः तां स्नापयेत्।

Verse 59

इमं मंत्रं समुच्चार्य प्रसन्नेंद्रियमानसः । कुशोऽसि त्वं पवित्रोऽसि विष्णुना विधृतः पुरा

इमं मन्त्रं समुच्चार्य प्रसन्नेन्द्रियमानसः— ‘कुशोऽसि त्वं पवित्रोऽसि, विष्णुना विधृतः पुरा’ इति।

Verse 60

त्वयि स्नाते स च स्नातो यस्यैतद्ग्रंधिवन्धनम् । सर्वत्र सागरः पुण्यः सदा पर्वणि पर्वणि

त्वयि स्नाते स एव स्नातो भवति यस्यैतद् ग्रन्थिबन्धनम्। सर्वत्र सागरः पुण्यः, विशेषतः पर्वणि पर्वणि॥

Verse 61

सेतौ सिन्ध्वब्धिसंयोगे गंगासागर संगमे । नित्यस्नानं हि निर्दिष्टं गोकर्णे पुरुषोत्तमे

सेतौ सिन्ध्वब्धिसंयोगे गङ्गासागर-सङ्गमे। नित्यस्नानं हि निर्दिष्टं, गोकर्णे पुरुषोत्तमे॥

Verse 62

नापर्वणि सरिन्नाथं स्पृशेदन्यत्र कर्हिचित् । पितॄणां सर्वदेवानां मुनीनामपि शृण्वताम्

नापर्वणि सरिन्नाथं स्पृशेद् अन्यत्र कर्हिचित्। पितॄणां सर्वदेवानां मुनीनामपि शृण्वताम्॥

Verse 63

प्रतिज्ञामकरोद्रामः सीतालक्ष्मणसंयुतः । मया ह्यत्र कृते सेतौ स्नानं कुर्वंति ये नराः

सीतालक्ष्मणसंयुक्तो रामः प्रतिज्ञामकरोत्। मया ह्यत्र कृते सेतौ स्नानं कुर्वन्ति ये नराः॥

Verse 64

मत्प्रसादेन ते सर्वे यास्यंति पुनर्भवम् । नश्यंति सर्वपापानि मत्सेतोरवलोकनात्

मत्प्रसादेन ते सर्वे यास्यन्ति पुनर्भवम्। नश्यन्ति सर्वपापानि मत्सेतोरवलोकनात्॥

Verse 65

रामनाथस्य माहात्म्यं मत्सेतोरपि वैभवम् । नाहं वर्णयितुं शक्तो वर्षकोटिशतैरपि

रामनाथस्य माहात्म्यं मत्सेतोरपि वैभवम् । नाहं वर्णयितुं शक्तो वर्षकोटिशतैरपि ॥

Verse 66

इति रामस्य वचनं श्रुत्वा देवमहर्षयः । साधुसाध्विति संतुष्टाः प्रशशंसुश्च तद्वचः

इति रामस्य वचनं श्रुत्वा देवमहर्षयः । साधुसाध्विति संतुष्टाः प्रशशंसुश्च तद्वचः ॥

Verse 67

सेतुमध्ये चतुर्वक्त्रः सर्वदेवसमन्वितः । अध्यास्ते तस्य रक्षार्थमीश्वरस्याज्ञया सदा

सेतुमध्ये चतुर्वक्त्रः सर्वदेवसमन्वितः । अध्यास्ते तस्य रक्षार्थमीश्वरस्याज्ञया सदा ॥

Verse 68

रक्षार्थं रामसेतौ हि सेतुमाधवसंज्ञया । महाविष्णुः समध्यास्ते निबद्धो निगडेन वै

रक्षार्थं रामसेतौ हि सेतुमाधवसंज्ञया । महाविष्णुः समध्यास्ते निबद्धो निगडेन वै ॥

Verse 69

महर्षयश्च पितरो धर्मशास्त्रप्रवर्तकाः । देवाश्च सहगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः

महर्षयश्च पितरो धर्मशास्त्रप्रवर्तकाः । देवाश्च सहगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः ॥

Verse 70

विद्याधराश्चारणाश्च यक्षाः किंपुरुषास्तथा । अन्यानि सर्वभूताति वसंत्यस्मिन्नहर्निशम्

विद्याधराश्च चारणाश्च यक्षाः किंपुरुषास्तथा । अन्यानि सर्वभूतानि वसन्त्यस्मिन्नहर्निशम् ॥

Verse 71

सोऽहं दृष्टः श्रुतो वापि स्मृतः स्पृष्टोऽवगाहितः । सर्वस्माद्दुरिता त्पाति रामसेतुर्द्विजोत्तमाः

सोऽहं दृष्टः श्रुतो वापि स्मृतः स्पृष्टोऽवगाहितः । सर्वस्माद्दुरितात् त्राति रामसेतुर्द्विजोत्तमाः ॥

Verse 72

सेतावर्धोदये स्नानमानंदप्राप्तिकारणम् । मुक्तिप्रदं महापुण्यं महानरकनाशनम्

सेतावर्धोदये स्नानमानन्दप्राप्तिकारणम् । मुक्तिप्रदं महापुण्यं महानरकनाशनम् ॥

Verse 73

पौषे मासे विष्णुभस्थे दिनेशे भानोर्वारे किंचिदुद्यद्दिनेशे । युक्ताऽमा चेन्नागहीना तु पाते विष्णोरृक्षे पुण्यमर्धोदयं स्यात्

पौषे मासे विष्णुभस्थे दिनेशे भानोर्वारे किंचिदुद्यद्दिनेशे । युक्ताऽमा चेन्नागहीना तु पाते विष्णोरृक्षे पुण्यमर्धोदयं स्यात् ॥

Verse 74

तस्मिन्नर्धोदये सेतौ स्नानं सायुज्यकारणम् । व्यतीपातसहस्रेण दर्शमेकं समं स्मृतम्

तस्मिन्नर्धोदये सेतौ स्नानं सायुज्यकारणम् । व्यतीपातसहस्रेण दर्शमेकं समं स्मृतम् ॥

Verse 75

दर्शायुतसमं पुण्यं भानुवारो भवेद्यदि । श्रवणर्क्ष यदि भवे द्भानुवारेण संयुतम्

यदि भानुवासरः स्यात् तदा दर्शायुतसमं पुण्यं भवति। श्रवणनक्षत्रेण च भानुवारे संयुते सति तद् पुण्यं विशेषतरो भवति॥

Verse 76

पुण्यमेव तु विज्ञेयमन्योन्यस्यैव योगतः । एकैकमप्यमृतदं स्नानदानजपार्चनात्

एतत् पुण्यमेव विज्ञेयं शुभयोगानां परस्परसंयोगतः। स्नानदानजपार्चनादि एकैकमपि अमृतदं फलप्रदं भवति॥

Verse 77

पंचस्वपि च युक्तेषु किमु वक्तव्यमत्र हि । श्रवणं ज्योतिषां श्रेष्ठममा श्रेष्ठा तिथिष्वपि

पञ्चस्वपि शुभेषु युक्तेषु अत्र किं वक्तव्यम्। नक्षत्रेषु श्रवणं श्रेष्ठं, तिथिषु च अमावास्या श्रेष्ठा॥

Verse 78

व्यतीपात तु योगानां वारं वारेषु वै रवेः । चतुर्णामपि यो योगो मकरस्थे रवौ भवेत्

योगेषु व्यतीपातः श्रेष्ठः, वारेषु च रविवासरः परः। मकरस्थे रवौ चतुर्णां शुभानां यो योगः स विशेषमहत्त्ववान्॥

Verse 79

तस्मिन्काले रामसेतौ यदि स्नायात्तु मानवः । गर्भं न मातुराप्नोति किन्तु सायुज्यमाप्नुयात्

तस्मिन् काले रामसेतौ यदि मानवः स्नायात्, स मातुर्गर्भं पुनर्न नाप्नोति; किन्तु सायुज्यं परमं प्राप्नोति॥

Verse 80

अर्धोदयसमः कालो न भूतो न भविष्यति । एवं महोदयः कालो धर्मकालः प्रकीर्तितः

अर्धोदयसमः कालो न पूर्वं कदाचिदभूत्, नापि पुनर्भविष्यति। एवं स महोदयः कालो धर्मकाल इति प्रकीर्तितः॥

Verse 81

एतेषु पुण्यकालेषु सेतौ दानं प्रकीर्तितम् । आचारश्च तपो वेदो वेदांतश्रवणं तथा

एतेषु पुण्यकालेषु सेतौ दानं विशेषतः प्रशस्यते। आचारः तपो वेदाध्ययनं वेदान्तश्रवणं च तथा॥

Verse 82

शिवविष्ण्वादिपूजापि पुराणार्थप्रवक्तृता । यस्मिन्विप्रे तु विद्यंते दानपात्रं तदुच्यते

शिवविष्ण्वादिदेवतानां पूजापि प्रशस्ता, पुराणार्थप्रवचनं च। यस्मिन् विप्रे तु एते गुणा विद्यन्ते, स दानपात्रं इति उच्यते॥

Verse 83

पात्राय तस्मै दानानि सेतौ दद्याद्द्विजातये । यदि पात्रं न लभ्येत सेतावाचारसंयुतम्

तस्मै पात्राय द्विजातये सेतौ दानानि दद्यात्। यदि पात्रं न लभ्येत, तर्हि सेतौ आचारसंयमं धारयेत्॥

Verse 84

संकल्प्योद्दिश्य सत्पात्रं प्रदद्याद्ग्राममागतः । अतो नाधमपात्राय दातव्यं फलकांक्षिभिः । उत्तमं सेतुमाहात्म्यं वक्तुर्देयं न चान्यतः

ग्रामं प्रत्यागतः सन् सत्पात्रं संकल्प्य उद्दिश्य दानं प्रदद्यात्। अतः फलकाङ्क्षिभिः अधमपात्राय न दातव्यम्। उत्तमं सेतुमाहात्म्यं वक्त्रे दातव्यं न चान्यतः॥

Verse 85

अत्रेतिहासं वक्ष्यामि वसिष्ठोक्तमनुत्तमम् । दिलीपाय महाराज्ञे दानपात्रवि वित्सवे

अत्र वसिष्ठेनोक्तमनुत्तममितिहासं वक्ष्यामि—महाराज़ाय दिलीपाय, दानपात्रस्य यथार्थलक्षणं जिज्ञासमानाय।

Verse 86

दिलीप उवाच । दानानि कस्मै देयानि ब्रह्मपुत्र पुरोहित । एतन्मे तत्त्वतो ब्रूहि त्वच्छिष्यस्य महामुने

दिलीप उवाच—हे ब्रह्मपुत्र पुरोहित! दानानि कस्मै देयानि? एतन्मे तत्त्वतो ब्रूहि, अहं तव शिष्यः, महामुने।

Verse 87

वसिष्ठ उवाच । पात्राणामुत्तमं पात्रं वेदाचारपरायणम् । तस्मादप्यधिकं पात्रं शूद्रान्नं यस्य नोदरे

वसिष्ठ उवाच—पात्राणामुत्तमं पात्रं वेदाचारपरायणम्। तस्मादप्यधिकं पात्रं यस्य उदरे शूद्रान्नं न विद्यते।

Verse 88

वेदाः पुराणमंत्राश्च शिवविष्ण्वादिपूजनम् । वर्णाश्रमाद्यनुष्ठानं वर्तते यस्य संततम्

वेदाः पुराणमन्त्राश्च शिवविष्ण्वादिपूजनम्। वर्णाश्रमाद्यनुष्ठानं यस्य संततं वर्तते, स धर्मे प्रतिष्ठितः।

Verse 89

दरिद्रश्च कुटुंबी च तत्पात्रं श्रेष्ठमुच्यते । तस्मिन्पात्रे प्रदत्तं वै धर्म कामार्थमोक्षदम्

दरिद्रोऽपि कुटुम्बी च स पात्रं श्रेष्ठमुच्यते। तस्मिन्पात्रे प्रदत्तं दानं धर्मकामार्थमोक्षप्रदम्।

Verse 90

पुण्यस्थले विशेषेण दानं सत्पात्रगर्हितम् । अन्यथा दशजन्मानि कृकलासो भविष्यति

पुण्यदेशे विशेषेण दुष्टपात्रे दानं सत्पात्रमानैर्निन्द्यते। अन्यथा दशजन्मानि कृकलासत्वं प्राप्नोति॥

Verse 91

जन्मत्रयं रासभः स्यान्मंडूकश्च द्विजन्मनि । एकजन्मनि चाण्डालस्ततः शूद्रो भविष्यति

जन्मत्रयं रासभत्वं द्विजन्मनि मण्डूकत्वं च। एकजन्मनि चाण्डालत्वं ततः शूद्रत्वं भवति॥

Verse 92

ततश्च क्षत्रियो वैश्यः क्रमाद्विप्रश्च जायते । दरिद्रश्च भवेत्तत्र बहुरोगसमन्वितः

ततः क्रमात् क्षत्रियत्वं वैश्यत्वं च द्विजत्वं च जायते। तथापि तत्र दरिद्रः सन् बहुरोगसमन्वितो भवेत्॥

Verse 93

एवं बहुविधा दोषा दुष्टपात्रप्रदानतः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्पात्रेषु प्रदापयेत्

एवं दुष्टपात्रप्रदानात् बहुविधा दोषा जायन्ते। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सत्पात्रेषु दानं प्रदापयेत्॥

Verse 94

न लभ्यते चेत्तत्पात्रं तदा संकल्पपूर्वकम् । एकं सत्पात्रमुद्दिश्य प्रक्षिपेदुदकं भुवि

यदि तत्सत्पात्रं न लभ्यते तदा संकल्पपूर्वकम्। एकं सत्पात्रमुद्दिश्य भुवि उदकं प्रक्षिपेत्॥

Verse 95

उद्दिष्टपात्रस्य मृतौ तत्पुत्राय समर्पयेत् । तस्यापि मरणे प्राप्ते महादेवे समर्प येत् । अतोनाधमपात्राय दद्यात्तीर्थे विशेषतः

उद्दिष्टपात्रस्य मृतौ तत्पुत्राय समर्पयेत्। तस्यापि मरणे प्राप्ते महादेवाय समर्पयेत्। अतः विशेषतः तीर्थेऽधमापात्राय न दद्यात्॥

Verse 96

श्रीसूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठेन दिलीपः स द्विजोत्तमाः

श्रीसूत उवाच—एवमुक्तो वसिष्ठेन स दिलीपो द्विजोत्तमाः (तथैव चकार)।

Verse 97

तदा प्रभृति सत्पात्रे प्रायच्छद्दानमुत्तमम् । अतः पुण्यस्थले सेतावत्रापि मुनिपुंगवाः

तदा प्रभृति सत्पात्रे प्रायच्छद्दानमुत्तमम्। अतः पुण्यस्थले सेतौ अत्रापि मुनिपुङ्गवाः (एष एव विधिः)।

Verse 98

यदि लभ्येत सत्पात्रं तदा दद्याद्धनादिकम् । नो चेत्संकल्पपूर्वं तु विशिष्टं पात्रमुत्तमम्

यदि लभ्येत सत्पात्रं तदा दद्याद्धनादिकम्। नो चेत् संकल्पपूर्वं तु विशिष्टं पात्रमुत्तमम् (निश्चित्य स्थापयेत्)।

Verse 99

समुद्दिश्य जलं भूमौ प्रक्षिपेद्भक्तिसंयुतः । स्वग्राममागतः पश्चात्तस्मिन्पात्रे समर्पयेत्

समुद्दिश्य जलं भूमौ प्रक्षिपेद्भक्तिसंयुतः। स्वग्राममागतः पश्चात् तस्मिन्पात्रे समर्पयेत्॥

Verse 100

पूर्वंसंकल्पितं वित्तं धर्मलोपोऽन्यथा भवेत् । न दुःखं पुनराप्नोति किं तु सायुज्यमाप्नुयात्

पूर्वं संकल्पितं वित्तं नान्यथा विनियोजयेत्; अन्यथा धर्मलोपः स्यात्। तत् सम्यगनुष्ठाय न पुनर्दुःखमाप्नोति, किंतु देवेन सह सायुज्यं प्राप्नुयात्॥

Verse 110

उपरागसहस्रेण सममर्धोददयं स्मृतम् । अर्धोदयसमः कालो नास्ति संसारमोचकः

उपरागसहस्रेण सममर्धोदयं स्मृतम्। अर्धोदयसमः कालो नास्ति संसारमोचकः॥

Verse 120

संसारेषु निमज्जंति ते यथांधाः पतंत्यधः । सेतावर्धोदये स्नात्वा भित्त्वा भास्करमण्डलम्

संसारेषु निमज्जन्ति ते यथान्धाः पतन्त्यधः। सेतावर्धोदये स्नात्वा भित्त्वा भास्करमण्डलम्॥

Verse 130

यथाशक्त्यन्नपानाद्यैः पृथङ्मंत्रैः समर्चयेत् । कांस्यपात्रं समादाय नूतनं दारवं तु वा

यथाशक्त्यन्नपानाद्यैः पृथङ्मन्त्रैः समर्चयेत्। कांस्यपात्रं समादाय नूतनं दारवं तु वा॥

Verse 140

प्रतिमामर्पयेत्तस्मै गां च छत्रमुपानहम् । एवमर्द्धोदये सेतौ व्रतं कुर्याद्द्वि जोत्तमाः

प्रतिमामर्पयेत्तस्मै गां च छत्रमुपानहम्। एवमर्धोदये सेतौ व्रतं कुर्याद्द्विजोत्तमाः॥

Verse 150

ऐन्द्रे श्वेताचले पुण्ये पद्मनाभे महास्थले । फुल्लाख्ये घटिकाद्रौ च सारक्षेत्रे हरि स्थले

ऐन्द्रप्रदेशे पुण्ये श्वेताचले, पद्मनाभस्य महास्थले; फुल्लानाम्नि स्थले, घटिकाद्रौ च, सारक्षेत्रे हरिधाम्नि च—एतानि परमपुण्यतीर्थानि प्रसिद्धानि।

Verse 160

शिवं वा केशवं वापि तथान्यानपि वै सुरान् । न पूजयंति वेदोक्त मार्गेण द्विजपुंगवाः

वेदोक्तमार्गेण यजनं विना, द्विजपुङ्गवाः शिवं वा केशवं वापि तथान्यान् सुरानपि न सम्यक् पूजयन्ति।

Verse 170

दोर्द्वंद्वे च गले सम्यक्सर्वपापौघशांतये । रुद्राक्षं तुलसीकाष्ठं यो न धारयते नरः

सर्वपापौघशान्तये दोर्द्वन्द्वे गले च सम्यक् रुद्राक्षं तुलसीकाष्ठमालां च यो न धारयते नरः।

Verse 180

अन्यन्नैमित्तिकं श्राद्धं ये न कुर्वंति लोभतः । ये चैत्रे तु पौर्णमास्यां चित्रगुप्तस्य तुष्टये

लोभतः ये अन्यन्नैमित्तिकं श्राद्धं न कुर्वन्ति; ये च चैत्रपौर्णमास्यां चित्रगुप्तस्य तुष्टये कर्म न कुर्वन्ति।

Verse 190

महादुःखप्रशमनं महारोगनिबर्हणम् । दुःस्वप्ननाशनं पुण्यमपमृ त्युनिवारणम्

एतत् पुण्यं महादुःखप्रशमनं महारोगनिबर्हणम्; दुःस्वप्ननाशनं च, अपमृत्युनिवारणं च।

Verse 200

यः पंचाशत्तमाध्यायान्पठते शृणुतेऽपि वा । स सांबं हरमाप्नोति शिवं चन्द्रार्धशेखरम्

यः पञ्चाशत्तमाध्यायान् पठति शृणुतेऽपि वा, स स्याम्बं हरं शिवं चन्द्रार्धशेखरम् अवाप्नोति।

Verse 210

तथान्येष्वपि तीर्थेषु सेतुमध्यगतेषु वै । तत्फलं समवाप्नोति पाठेन श्रवणेन वा

तथान्येष्वपि तीर्थेषु सेतुमध्यगतेषु वै, पाठेन श्रवणेन वा तत्फलं समवाप्नोति।

Verse 220

पठनीयमिदं पुण्यं मठे देवालयेऽपि वा । नदीतटाकतीरेषु पुण्ये वारण्यभूतले । श्रोत्रियाणां गृहे वापि नैवान्यत्र तु कर्हिचित्

पठनीयमिदं पुण्यं मठे देवालयेऽपि वा, नदीतटाकतीरेषु पुण्ये वारण्यभूतले; श्रोत्रियाणां गृहे वापि, नैवान्यत्र तु कर्हिचित्।

Verse 230

पूजिते श्रावके तस्मिन्पूजिताः स्युस्त्रिमूर्तयः । जगत्त्रयं पूजितं स्यात्पूजितासु त्रिमूर्तिषु

पूजिते श्रावके तस्मिन् पूजिताः स्युः त्रिमूर्तयः; पूजितासु त्रिमूर्तिषु जगत्त्रयं पूजितं स्यात्।

Verse 240

व्यासस्य चरणांभोजे दंडवत्प्रणिपत्य तु । जलमानंदजं तत्र नेत्राभ्यांपर्यवर्तयत्

व्यासस्य चरणाम्भोजे दण्डवत् प्रणिपत्य तु, तत्र नेत्राभ्यां जलमानन्दजं पर्यवर्तयत्।

Verse 250

ऋषयो नैमिषारण्यनिलयास्तुष्टिमागताः । प्रत्यहं सेतुमाहात्म्यं शृण्वंति च पठंति च

ऋषयो नैमिषारण्यनिवासिनः परितोषं परमं प्राप्ताः। ते प्रत्यहं सेतोर्माहात्म्यं शृण्वन्ति च पठन्ति च॥