Adhyaya 35
Brahma KhandaSetubandha MahatmyaAdhyaya 35

Adhyaya 35

अस्मिन्नध्याये तीर्थसेवया प्रायश्चित्तस्य तात्त्विकः संवादः प्रवर्तते। यज्ञदेवो दुर्वाससं पृच्छति—दुर्विनीतो नाम ब्राह्मणः मोहकामाभ्यां मातृसीमोल्लङ्घनरूपं महापातकं कृत्वा कथं शुद्धिमवाप? दुर्वासा तस्य वृत्तान्तं कथयति—पाण्ड्यदेशीयः स दुर्भिक्षेण गोकर्णं गतः, ततः पतितः, पश्चात्तापेन मुनिसमीपं शरणं ययौ; केचित् तं निराकुर्वन्ति, व्यासस्तु दयालुः समुपदिशति। व्यासेन देशकालविशिष्टं व्रतं निर्दिष्टम्—मातृसहितो रामसेतुं धनुष्कोटिं गच्छेत्, माघमासे सूर्ये मकरस्थे संयमं धारयेत्, अहिंसां वैरत्यागं च कुर्यात्, मासपर्यन्तं निरन्तरं स्नानं कृत्वा उपवासं चरेत्। तेन पुत्रमातृयोः शुद्धिः सिद्धा। ततः व्यासः गृहस्थधर्मप्रवेशाय नीतिशिक्षां विस्तरेण ददाति—अहिंसा, सन्ध्यादिनित्यकर्म, इन्द्रियनिग्रहः, अतिथिगुरुवृद्धपूजनम्, शास्त्राध्ययनम्, शिवविष्णुभक्तिः, मन्त्रजपः, दानं, शौचाचारश्च। अन्यस्मिन् प्रकरणे सिन्धुद्वीपः कथयति—यज्ञदेवः स्वपुत्रं ब्रह्महत्यादिपापमोचनाय धनुष्कोटिं नीतवान्; तत्र अशरीरिणी वाक् मुक्तिं प्रमाणयति। अन्ते फलश्रुतिः—अस्याध्यायस्य श्रवणपाठयोः धनुष्कोटिस्नानफलप्राप्तिः, शीघ्रं च योगिसङ्घैरपि दुर्लभं कैवल्यसदृशं पदमिति।

Shlokas

Verse 1

यज्ञदेव उवाच । दुर्वासर्षे महाप्राज्ञ परापरविचक्षण । दुर्विनीताभिधः कोऽयं योऽसौ गुर्वंगनामगात्

यज्ञदेव उवाच । दुर्वासर्षे महाप्राज्ञ परापरविचक्षण । दुर्विनीताभिधः कोऽयं योऽसौ गुर्वङ्गनामगात् ॥

Verse 2

कस्य पुत्रो धनुष्कोटौ स्नानेन स कथं द्विजः । तत्क्षणान्मुमुचे पापाद्गुरुस्त्रीगमसंभवात् । एतन्मे श्रद्धधानस्य विस्तराद्वक्तुमर्हसि

कस्य पुत्रो धनुष्कोटौ स्नानेन स कथं द्विजः । तत्क्षणान्मुमुचे पापाद्गुरुस्त्रीगमसंभवात् । एतन्मे श्रद्धधानस्य विस्तराद्वक्तुमर्हसि ॥

Verse 3

दुर्वासा उवाच । पांड्यदेशे पुरा कश्चिद्ब्राह्मणोभूद्बहुश्रुतः

दुर्वासा उवाच—पाण्ड्यदेशे पुरा कश्चिद् ब्राह्मणोऽभूद् बहुश्रुतः।

Verse 4

इध्मवाहाभिधो नाम्ना तस्य भार्या रुचिंस्तथा । बभूव तस्य तनयो दुर्विनीताभिधो द्विजः

इध्मवाहाभिधो नाम्ना तस्य भार्या रुचिंस्तथा। बभूव तस्य तनयो दुर्विनीताभिधो द्विजः॥

Verse 5

दुर्विनीतः पितुस्तस्य स कृत्वा चौर्ध्वदैहिकम्

दुर्विनीतः पितुस्तस्य स कृत्वा चौर्ध्वदैहिकम्।

Verse 6

कंचित्कालं गृहेऽवात्सीन्मात्रा विधवया सह । ततो दुर्भिक्षमभवद्वादशाब्दमवर्षणात्

कञ्चित्कालं गृहेऽवात्सीन्मात्रा विधवया सह। ततो दुर्भिक्षमभवद् द्वादशाब्दमवर्षणात्॥

Verse 7

ततो देशांतरमगान्मात्रा साकं द्विजोत्तम । गोकर्णं स समासाद्य सुभिक्षं धान्यसंचयैः

ततो देशान्तरमगान् मात्रा साकं द्विजोत्तमः। गोकर्णं स समासाद्य सुभिक्षं धान्यसञ्चयैः॥

Verse 8

उवास सुचिरं कालं मात्रा विधवया सह । ततो बहुतिथे काले दुर्विनीतो गते सति

उवास सुचिरं कालं मात्रा विधवया सह । ततो बहुतिथे काले दुर्विनीतो गते सति

Verse 9

पूर्वदुष्कर्मपाकेन मूढबुद्धिरहो बत । अनंगशरविद्धांगो रागाद्विकृतमानसः

पूर्वदुष्कर्मपाकेन मूढबुद्धिरहो बत । अनंगशरविद्धांगो रागाद्विकृतमानसः

Verse 10

मामेति वादिनीमंबां बलादाकृष्य पातकी । बुभुजे काममोहात्मा मैथुनेन द्विजोत्तम

मामेति वादिनीमंबां बलादाकृष्य पातकी । बुभुजे काममोहात्मा मैथुनेन द्विजोत्तम

Verse 11

स खिन्नो दुर्विनीतोऽयं रेतःसेकादनंतरम् । मनसा चिंतयन्पापं रुरोदभृशदुःखितः

स खिन्नो दुर्विनीतोऽयं रेतःसेकादनंतरम् । मनसा चिंतयन्पापं रुरोदभृशदुःखितः

Verse 12

अहोतिपापकृदहं महापातकिनां वरः । अगमं जननीं यस्मात्कामबाणवशानुगः

अहोतिपापकृदहं महापातकिनां वरः । अगमं जननीं यस्मात्कामबाणवशानुगः

Verse 13

इति संचित्य मनसा स तत्र मुनिसन्निधौ । जुगुप्तमानश्चात्मानं तान्मुनीनिदमब्रवीत्

इति मनसा संचित्य स तत्र मुनिसन्निधौ स्थित्वा, लज्जया जुगुप्तमानः स्वात्मानं, तान् मुनीन् इदं वचनम् अब्रवीत्।

Verse 14

गुरुस्त्रीगमपापस्य प्रायश्चित्तं ममद्विजाः । वदध्वं शास्त्रतत्त्वज्ञाः कृपया मयि केवलम्

गुरुपत्नीगमनपापस्य प्रायश्चित्तं मम, हे द्विजाः, वदत। शास्त्रतत्त्वज्ञाः यूयं, मयि केवलं कृपया ब्रूत।

Verse 15

मरणान्निष्कृतिः स्याच्चेन्मरिष्यामि न संशयः । भवद्भिरुच्यते यत्तु प्रायश्चित्तं ममाधुना

मरणेन निष्कृतिः स्याच्चेत्, मरिष्यामि न संशयः। भवद्भिर् यद् उच्यते तु प्रायश्चित्तं ममाधुना, तत् अहं स्वीकरिष्यामि।

Verse 16

करिष्ये तद्द्विजाः सत्यं मरणं वान्यदैव वा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य केचित्तत्रमुनीश्वराः

तत् करिष्ये, हे द्विजाः, सत्यं—मरणं वा अन्यदैवं वा। तस्य वचनं श्रुत्वा तत्र केचित् मुनीश्वराः (मनसा) विचारयामासुः।

Verse 17

अनेन साकं वार्ता तु दोषायेति विनिश्चिताः । मौनित्वं भेजिरे केचिन्मुनयः केचिदा भृशम्

अनेन सह वार्तापि दोषाय इति विनिश्चित्य, केचिन् मुनयः मौनित्वं भेजिरे; केचिद् भृशं व्याकुला बभूवुः।

Verse 18

दुष्टात्मा मातृगामी त्वं महापातकिनां वरः । गच्छगच्छेतिबहुशो वाचमूचुर्द्विजोत्तमाः

दुष्टात्मन्! त्वं मातृगामी, महापातकिनां वरः। इति द्विजोत्तमाः पुनः पुनः तमूचुः—“गच्छ गच्छ”।

Verse 19

तान्निवार्य कृपाशीलः सर्वज्ञः करुणानिधिः । कृष्णद्वैपायनस्तत्र दुर्विनीतमभाषत

तान् निवार्य कृपाशीलः सर्वज्ञः करुणानिधिः। कृष्णद्वैपायनस्तत्र दुर्विनीतमभाषत॥

Verse 20

गच्छाशु रामसेतौ त्वं धनुष्कोटौ सहांबया । मकरस्थे रवौ माघे मासमेकं निरंतरम्

गच्छाशु रामसेतौ त्वं धनुष्कोटौ सहाम्बया। मकरस्थे रवौ माघे मासमेकं निरन्तरम्॥

Verse 21

जितेंद्रियो जितक्रोधः परद्रोहविवर्जितः । एकमासं निराहारः कुरु स्नानं सहांबया

जितेन्द्रियो जितक्रोधः परद्रोहविवर्जितः। एकमासं निराहारः कुरु स्नानं सहाम्बया॥

Verse 22

पूतो भविष्यस्यद्धा गुरुस्त्री गमदोषतः । यत्पातकं न नश्येत सेतुस्नानेन तन्नहि

पूतो भविष्यस्यद्धा गुरुस्त्रीगमदोषतः। यत्पातकं न नश्येत सेतुस्नानेन तन्नहि॥

Verse 23

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धनुष्कोटिप्रशंसनम् । बहुधा भण्यते पंचमहापातकनाशनम्

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धनुष्कोटेः प्रशंसनं बहुधा प्रकीर्त्यते—पञ्चमहापातकनाशनमिति।

Verse 24

तस्मात्त्वं त्वरया गच्छ धनुष्कोटिं सहांबया । प्रमाणं कुरु मद्वाक्यं वेदवाक्यमिव द्विज

तस्मात्त्वं त्वरया गच्छ धनुष्कोटिं सहाम्बया; मद्वाक्यं प्रमाणं कुरु, वेदवाक्यमिव, द्विज।

Verse 25

श्रीरामधनुषः कोटौ स्नातस्य द्विज पुत्रक । महापातककोट्योपि नैव लक्ष्या इतीव हि

श्रीरामधनुषः कोटौ स्नातस्य, द्विजपुत्रक, महापातककोट्योऽपि नैव लक्ष्या इव भवन्ति।

Verse 26

प्रायश्चित्तांतरं प्रोक्तं मन्वादिस्मृतिभिः स्मृतौ । तद्गच्छत्वं धनुष्कोटिं महापातक नाशिनीम्

मन्वादिस्मृतिभिः स्मृतौ प्रायश्चित्तान्तरं प्रोक्तम्; तस्मात्त्वं धनुष्कोटिं गच्छ, महापातकनाशिनीम्।

Verse 27

इतीरितोऽथ व्यासेन दुर्विनीतोद्विजोत्तमाः । मात्रा साकं धनुष्कोटिं नत्वा व्यासं च निर्ययौ

इति व्यासेनोपदिष्टो दुर्विनीतो द्विजोत्तमः; मात्रा साकं धनुष्कोटिं प्रति निर्ययौ, व्यासं नत्वा च।

Verse 28

मकरस्थे रवौ माघे मासमात्रं निरंतरम् । मात्रा सह निराहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः

मकरस्थे रवौ माघमासे मासमात्रं निरन्तरम् । मातृसहितो निराहारो जितक्रोधो जितेन्द्रियश्चाभवत् ॥

Verse 29

श्रीरामधनुषः कोटौ सस्नौ संकल्पपूर्वकम् । रामनाथं नमस्कुर्वं स्त्रिकालं भक्तिपूर्वकम्

श्रीरामधनुषः कोटौ संकल्पपूर्वकं सस्नौ । रामनाथं त्रिकालं भक्त्या नमस्कुर्वन्नभवत् ॥

Verse 30

मासांते पारणां कृत्वा मात्रा सह विशुद्धधीः । व्यासांतिकं पुनः प्रायात्तस्मै वृत्तं निवेदितुम्

मासान्ते पारणां कृत्वा मातृसहितो विशुद्धधीः । व्यासान्तिकं पुनः प्रायात् तस्मै वृत्तं निवेदितुम् ॥

Verse 31

स प्रणम्य पुनर्व्यासं दुर्विनीतोऽब्रवीद्वचः

स पुनर्व्यासं प्रणम्य दुर्विनीतो वचोऽब्रवीत् ॥

Verse 32

दुर्विनीत उवाच । भगवन्करुणासिंधो द्वैपायन महत्तम । भवतः कृपया रामधनुष्कोटौ सहांबया । माघमासे निराहारो मासमात्रमतंद्रितः

दुर्विनीत उवाच । भगवन् करुणासिन्धो द्वैपायन महत्तम । भवतः कृपया रामधनुष्कोटौ सहाम्बया । माघमासे निराहारो मासमात्रमतन्द्रितः स्थितवानस्मि ॥

Verse 33

अहं त्वकरवं स्नानं नमस्कुर्वन्महेश्वरम् । इतः परं मया व्यास भगवन्भक्तवत्सल

अहं स्नानं कृतवान्, महेश्वरं नमस्कृत्य। इतः परं हे व्यास, भगवन् भक्तवत्सल, मया किं कर्तव्यम्?

Verse 34

यत्कर्त्तव्यं मुने तत्त्वं ममोपदिश तत्त्वतः । इति तस्य वचः श्रुत्वा दुर्विनीतस्य वै मुनिः । बभाषे दुर्विनीतं तं व्यासो नारायणांशकः

हे मुने, यत्कर्तव्यं तत्त्वतः, तत् मम यथार्थतः उपदिश। इति तस्य दुर्विनीतस्य वचः श्रुत्वा, व्यासो नारायणांशकः तं प्रत्युवाच।

Verse 35

व्यास उवाच । दुर्विनीत गतं तेऽद्य पातकं मातृसंगजम्

व्यास उवाच—हे दुर्विनीत, अद्य ते मातृसंगजं पातकं गतं नष्टम्।

Verse 36

मातुश्च पातकं नष्टं त्वत्संगतिनिमि त्तजम् । संदेहो नात्र कर्तव्यः सत्यमुक्तं मया तव

मातुश्च त्वत्संगतिनिमित्तजं पातकं नष्टम्। अत्र संदेहो न कर्तव्यः; तव सत्यं मया उक्तम्।

Verse 37

बांधवाः स्वजनाः सर्वे तथान्ये ब्राह्मणाश्च ये । सर्वे त्वां संग्रहीष्यंति दुर्विनीतां बया सह

बान्धवाः स्वजनाः सर्वे तथान्ये ब्राह्मणाश्च ये। सर्वे त्वां संग्रहीष्यन्ति, हे दुर्विनीत, भयेन सहापि।

Verse 38

मत्प्रसादाद्धनुष्कोटौ विशुद्धस्त्वं निमज्जनात् । दारसंग्रहणं कृत्वा गार्हस्थ्यं धर्ममाचर

मत्प्रसादात् धनुष्कोटौ निमज्जनात् त्वं विशुद्धोऽसि। अतः दारसंग्रहं कृत्वा गार्हस्थ्यधर्मं सम्यगाचर॥

Verse 39

त्यज त्वं प्राणिहिंसां च धर्मं भज सनातनम् । सेवस्व सज्जनान्नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

प्राणिहिंसां परित्यज, सनातनं धर्मं भज। सज्जनान् नित्यं सेवस्व भक्तियुक्तेन चेतसा॥

Verse 40

संध्योपासनमुख्यानि नित्यकर्माणि न त्यज । निगृहीष्वेन्द्रियग्राममर्चयस्व हरं हरिम्

सन्ध्योपासनमुख्यानि नित्यकर्माणि मा त्यज। इन्द्रियग्रामं निगृह्णीयाः, हरं हरिं च समर्चय॥

Verse 41

परापवादं मा ब्रूया मासूयां भज कर्हिचित् । अन्यस्याभ्युदयं दृष्ट्वा संतापं कृणु मा वृथा

परापवादं मा ब्रूयाः, कदाचन मासूयां भज। अन्यस्याभ्युदयं दृष्ट्वा वृथा संतापं मा कुरु॥

Verse 42

मातृवत्परदा रांश्च त्वन्नित्यमवलोकय । अधीतवेदानखिलान्माविस्मर कदाचन

परदारान् मातृवत् नित्यं पश्य। अखिलान् अधीतवेदान् कदाचन मा विस्मर॥

Verse 43

अतिथीन्मावमन्यस्व श्राद्धं पितृदिने कुरु । पैशून्यं मा वदस्व त्वं स्वप्नेऽप्यन्स्य कर्हिचित्

अतिथीन् मा अवमन्यस्व; पितृदिने श्राद्धं कुरु। पैशून्यं मा वदस्व त्वं—कर्हिचिदपि, स्वप्नेऽपि, परस्य विरुद्धम्।

Verse 44

इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि संततम् । अवलोकय वेदांतं वेदांगानि तथा पुनः

इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि च संततम् अवलोकय। वेदान्तं च निरीक्षस्व, वेदाङ्गानि पुनः पुनः।

Verse 45

हरिशंकरना मानि मुक्तलज्जोऽनुकीर्त्तय । जाबालोपनिषन्मंत्रैस्त्रिपुंड्रोद्धूलनं कुरु

हरिशंकरयोर्नामानि मुक्तलज्जोऽनुकीर्तय पुनः पुनः। जाबालोपनिषन्मन्त्रैस्त्रिपुण्ड्रोद्धूलनं कुरु।

Verse 46

रुद्राक्षान्धारय सदा शौचाचारपरो भव । तुलस्या बिल्वपत्रैश्च नारायणहरावुभौ

रुद्राक्षान् धारय सदा, शौचाचारपरो भव। तुलसीबिल्वपत्रैश्च नारायणहरावुभौ समर्चय।

Verse 47

एकं कालं द्विकालं वा त्रिकालं चार्चयस्य भोः । तुलसीदलसंमिश्रं सिक्तं पादोदकेन च

एकं कालं द्विकालं वा त्रिकालं वा, भोः, अर्चय। तुलसीदलसंमिश्रं पादोदकेन च सिक्तं समर्पय।

Verse 48

नैवेद्यान्नं सदा भुंक्ष्व शंभुनारायणाग्रतः । कुरु त्वं वैश्वदेवाख्यं बलिमन्नविशुद्धये

शंभुनारायणयोः पुरतः नैवेद्यं समर्प्यैव सदा अन्नं भुङ्क्ष्व। अन्नविशुद्धये वैश्वदेवनामकं बलिदानं कुरु।

Verse 49

यतीश्वरान्ब्रह्मनिष्ठान्तर्पयान्नैर्गृहागतान् । वृद्धानन्याननाथांश्च रोगिणो ब्रह्मचारिणः

गृहं आगतान् यतीश्वरान् ब्रह्मनिष्ठान् च नैः अन्नैः तर्पय। वृद्धान् अन्यान् अनाथान् च रोगिणः ब्रह्मचारिणश्च भोजय।

Verse 50

कुरु त्वं मातृशुश्रूषामौपासनपरो भव । पंचाक्षरं महामंत्रं प्रणवेन समन्वितम्

मातुः शुश्रूषां कुरु, औपासनपरः भव। प्रणवसमन्वितं पंचाक्षरं महामन्त्रं जप च।

Verse 51

तथैवाष्टाक्षरं मंत्रमन्यमंत्रानपि द्विज । जप त्वं प्रयतो भूत्वा ध्यायन्मंत्राधिदेवताः

तथैव हे द्विज, अष्टाक्षरं मन्त्रं अन्यान् मन्त्रान् अपि प्रयतः जप। मन्त्राधिदेवताः ध्यायन् एकाग्रः भव।

Verse 52

एवमन्यांस्तथा धर्मान्स्मृत्युक्तान्त्सर्वदा कुरु । एवं कृतव्रतस्ते स्याद्देहांते मुक्तिरप्यलम्

एवं स्मृत्युक्तान् अन्यान् अपि धर्मान् सर्वदा आचर। एवं कृतव्रतः सन्, ते देहान्ते मुक्तिः अपि निश्चिता स्यात्।

Verse 53

इत्युक्तो व्यासमुनिना दुर्विनीतः प्रणम्य तम् । तदुक्तमखिलं कृत्वा देहांते मुक्तिमाप्तवान्

इत्युक्तो व्यासमुनिना दुर्विनीतः प्रणम्य तम् । तदुक्तमखिलं कृत्वा देहान्ते मुक्तिमाप्तवान् ॥

Verse 54

तन्मातापि मृता काले धनुष्कोटिनिमज्जनात । अवाप परमां मुक्तिमपुनर्भवदायिनीम्

तन्मातापि मृता काले धनुष्कोटिनिमज्जनात् । अवाप परमां मुक्तिमपुनर्भवदायिनीम् ॥

Verse 55

दुर्वासा उवाच । एवं ते दुर्विनीतस्य तन्मातुश्च विमोक्षणम् । धनुष्कोट्यभिषेकेण यज्ञदेव मयेरितम्

दुर्वासा उवाच । एवं ते दुर्विनीतस्य तन्मातुश्च विमोक्षणम् । धनुष्कोट्यभिषेकेण यज्ञदेव मयेरितम् ॥

Verse 56

पुत्रमेनं त्वमप्याशु ब्रह्महत्याविशुद्धये । समादाय व्रज ब्रह्मन्धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

पुत्रमेनं त्वमप्याशु ब्रह्महत्याविशुद्धये । समादाय व्रज ब्रह्मन्धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम् ॥

Verse 57

सिंधुद्वीप उवाच । इति दुर्वाससा प्रोक्तो यज्ञदेवो निजं सुतम् । समादाय ययौ राम धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

सिंधुद्वीप उवाच । इति दुर्वाससा प्रोक्तो यज्ञदेवो निजं सुतम् । समादाय ययौ राम धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम् ॥

Verse 58

गत्वा निवासमकरोत्षण्मासं तत्र स द्विजः । पुत्रेण साकं नियतो हे सृगालप्लवंगमौ

तत्र गत्वा स द्विजः षण्मासान् निवासं चकार; पुत्रेण सह नियमपरः स्थितः—हे सृगालप्लवंगमौ।

Verse 59

स सस्नौ च धनुष्कोटौ षण्मासं वै स पुत्रकः । षण्मासांते यज्ञदेवं प्राह वागशरीरिणी

स पुत्रकः धनुष्कोटौ षण्मासान् नित्यं सस्नौ; षण्मासान्ते यज्ञदेवं वागशरीरिणी प्राह।

Verse 60

विमुक्ता यज्ञदेवस्य ब्रह्महत्या सुतस्य ते । स्वर्णस्तेयात्सुरापानात्किरातीसंगमात्तथा

“यज्ञदेव, तव सुतस्य ब्रह्महत्या विमुक्ता; स्वर्णस्तेयात् सुरापानात् किरातीसङ्गमात् तथा पापेभ्यश्च मुक्तः।”

Verse 61

अन्येभ्योपि हि पापेभ्यो विमुक्तोयं सुतस्तव । संशयं मा कुरुष्व त्वं यज्ञदेव द्विजोत्तम

“अन्येभ्योपि पापेभ्यः सुतस्तव विमुक्तः; मा संशयं कुरुष्व त्वं, यज्ञदेव, द्विजोत्तम।”

Verse 62

इत्युक्त्वा विररामाथ सा तु वाग शरीरिणी । तदाऽशरीरिणीवाक्यं यज्ञदेवः स शुश्रुवान्

इत्युक्त्वा सा वागशरीरिणी विरराम; तदा यज्ञदेवः तदशरीरिण्या वाक्यं शुश्राव।

Verse 63

संतुष्टः पुत्रसहितो रामनाथं निषेव्य च । धनुष्कोटिं नमस्कृत्य पुत्रेण सहि तस्तदा

सन्तुष्टः पुत्रसहितो रामनाथं समर्च्य च । धनुष्कोटिं नमस्कृत्य पुत्रेण सह तस्थिवान् तदा ॥

Verse 64

स्वदेशं प्रययौ हृष्टः स्वग्रामं स्वगृहं तथा । सपुत्रदारः सुचिरं सुखमास्ते सुनिर्वृतः

स्वदेशं प्रययौ हृष्टः स्वग्रामं स्वगृहं तथा । सपुत्रदारः सुचिरं सुखमास्ते सुनिर्वृतः ॥

Verse 65

सिन्धुद्वीप उवाच । गोमायुवानरावेवं युवयोः कथितं मया । यज्ञदेवसुतस्यास्य सुमतेः परिमोक्षणम्

सिन्धुद्वीप उवाच । गोमायुवानरौ एवं युवयोः कथितं मया । यज्ञदेवसुतस्यास्य सुमतेः परिमोक्षणम् ॥

Verse 66

पातकेभ्यो महद्भ्यश्च धनुष्कोटौ निमज्जनात् । युवामतो धनुष्कोटिं गच्छतं पापशुद्धये । नान्यथा पापशुद्धिः स्यात्प्रायश्चित्तायुतैरपि

पातकेभ्यो महद्भ्यश्च धनुष्कोटौ निमज्जनात् । युवामतो धनुष्कोटिं गच्छतं पापशुद्धये । नान्यथा पापशुद्धिः स्यात् प्रायश्चित्तायुतैरपि ॥

Verse 67

श्रीसूत उवाच । सिन्धुद्वीपस्य वचनमिति श्रुत्वा द्विजो त्तमाः

श्रीसूत उवाच । सिन्धुद्वीपस्य वचनमिति श्रुत्वा द्विजोत्तमाः शुश्रुवुः समाहिताः ॥

Verse 68

सृगालवानरावाशु विलंघितमहापथौ । धनुष्कोटिं प्रयासेन गत्वा स्नात्वा च तज्जले

सृगालः कपिश्च शीघ्रं महापथं विलङ्घ्य, प्रयासेन धनुष्कोटिं गत्वा तज्जले स्नातौ।

Verse 69

विमुक्तौ सर्वपापेभ्यो विमानवरसंस्थितौ । देवैः कुसुमवर्षेण कीर्यमाणौ सुतेजसौ

सर्वपापेभ्यः विमुक्तौ तौ सुतेजसौ, विमानवरसंस्थितौ; देवैः कुसुमवर्षेण कीर्यमाणौ।

Verse 70

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितौ । देवस्त्रीधूयमानाभ्यां चामराभ्यां विराजितौ । गत्वा देवपुरीं रम्यामिंद्र स्यार्द्धासनं गतौ

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितौ, देवस्त्रीधूयमानाभ्यां चामराभ्यां विराजितौ; गत्वा रम्यां देवपुरीं, इन्द्रस्यार्धासनं गतौ।

Verse 71

श्रीसूत उवाच । युष्माकमेवं कथितं सृगालस्य कपेरपि

श्रीसूत उवाच—युष्माकं सृगालस्य कपेरपि चरितं मया एवम् आख्यातम्।

Verse 72

पापाद्विमोक्षणं विप्रा धनुष्कोटौ निमजनात् । भक्त्या य इममध्यायं शृणोति पठतेऽपि वा

विप्राः, धनुष्कोटौ निमज्जनात् पापाद्विमोक्षणं भवति; यः भक्त्या इमम् अध्यायं शृणोति पठतेऽपि वा, स तद्-फलम् आप्नोति।

Verse 73

स्नानजं फलमाप्नोति धनुष्कोटौ स मानवः । योगिवृंदैरसुलभां मुक्तिमप्याशु विंदति

धनुष्कोटौ यः स्नानं करोति स स्नानजं फलं प्राप्नोति; योगिवृन्दैर्दुरापां मुक्तिमपि स शीघ्रमेव लभते।