Adhyaya 34

Verse 1

श्रीसूत उवाच । इतिहासं पुनर्वक्ष्ये धनुष्कोटिप्रशंसनम् । सृगालस्य च संवादं वानरस्य च सत्तमाः

श्रीसूत उवाच। इतिहासं पुनर्वक्ष्ये धनुष्कोटिप्रशंसनम्। सृगालस्य च संवादं वानरस्य च सत्तमाः॥

Verse 2

सृगालवानरौ पूर्वमास्तां जातिस्मरावुभौ । पुरापि मानुषे भावे सखायौ तौ बभूवतुः

सृगालवानरौ पूर्वमास्तां जातिस्मरावुभौ। पुरापि मानुषे भावे सखायौ तौ बभूवतुः॥

Verse 3

अन्यां योनिं समापन्नौ सार्गालीं वानरीं तथा । सख्यं समीयतुरुभौ सृगालो वानरो द्विजाः

अन्यां योनिं समापन्नौ सार्गालीं वानरीं तथा। सख्यं समीयतुरुभौ सृगालो वानरो द्विजाः॥

Verse 4

कदाचिद्रुद्रभूमिष्ठं सृगालं वानरोऽब्रवीत् । श्मशानमध्ये संप्रेक्ष्य पूर्वजातिमनुस्मरन्

कदाचिद् रुद्रभूमौ स्थितं सृगालं वानरोऽब्रवीत्। श्मशानमध्यगतं तं दृष्ट्वा, पूर्वजन्म स्मरन्, स वानरः तमभाषत॥

Verse 5

वानर उवाच । सृगाल पातकं पूर्वं किमकार्षीः सुदारुणम् । यस्त्वं श्मशाने मृतकान्पूतिगंधांश्च कुत्सितान् । अत्सीत्युक्तोऽथ कपिना सृगालस्तमभाषत

वानर उवाच— हे सृगाल! पूर्वं त्वया किं सुदारुणं पातकं कृतम्? यत् त्वं श्मशाने मृतकान् पूतिगन्धान् कुत्सितांश्च भक्षयसि। इत्युक्ते कपिना, सृगालः तमभाषत॥

Verse 6

सृगाल उवाच । अहं पूर्वभवे ह्यासं ब्राह्मणो वेदपारगः

सृगाल उवाच— अहं पूर्वभवे ह्यासीं ब्राह्मणो वेदपारगः॥

Verse 7

वेदशर्माभिधो विद्वान्सर्वकर्मकलापवित् । ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य न मया तत्र जन्मनि

वेदशर्माभिधो विद्वान् सर्वकर्मकलापवित्। ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य, न मया तत्र जन्मनि तत् प्रदत्तम्॥

Verse 8

कपे धनं तदा दत्तं सृगालोऽहं ततोऽभवम् । तस्मादेवंविधं भक्ष्यं भक्षयाम्यतिकुत्सितम्

कपे! धनं तदा न दत्तं, ततोऽहं सृगालोऽभवम्। तस्माद् एतादृशं भक्ष्यं भक्षयाम्यतिकुत्सितम्॥

Verse 9

प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छंति ये नराः । कपे सृगालयोनिं ते प्राप्नुवंत्यतिकुत्सिताम्

कपे, ये दुरात्मानः प्रतिश्रुत्यापि न प्रयच्छन्ति नराः, तेऽतिकुत्सितां सृगालयोनिं प्राप्नुवन्ति।

Verse 10

यो न दद्यात्प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु । सर्वाशास्तस्य नष्टाः स्युः षंढस्येव प्रजोद्भवः

यः प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा बहु वा न दद्यात्, तस्य सर्वाशाः नश्यन्ति, षण्डस्येव प्रजोद्भवः।

Verse 11

प्रतिश्रुत्याप्रदाने तु ब्राह्मणाय प्लवंगम । दशजन्मार्जितं पुण्यं तत्क्षणादेव नश्यति

ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्याप्रदाने तु, प्लवंगम, दशजन्मार्जितं पुण्यं तत्क्षणादेव नश्यति।

Verse 12

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन यत्पापमुपजायते । नाश्वमेधशतेनापितत्पापं परिशुध्यति

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन यत्पापमुपजायते, तदश्वमेधशतेनापि न परिशुध्यति।

Verse 13

न जानेहमिदं पापं कदा नष्टं भवेदिति । तस्मात्प्रतिश्रुतं द्रव्यं दातव्यं विदुषा सदा

अहं न जाने इदं पापं कदा नष्टं भवेदिति; तस्मात् प्रतिश्रुतं द्रव्यं विदुषा सदा दातव्यम्।

Verse 14

प्रतिश्रुत्याप्रदानेन सृगालो भवति ध्रुवम् । तस्मात्प्राज्ञेन विदुषा दातव्यं हि प्रतिश्रुतम्

प्रतिश्रुत्य दानं न दत्त्वा सृगालो भवति निश्चयम्। तस्मात् प्राज्ञेन विदुषा यत् प्रतिश्रुतं तदेव दातव्यम्॥

Verse 15

इत्युक्त्वा स सृगालस्तं वानरं पुनरब्रवीत् । भवता किं कृतं पापं येन वानरतामगात्

इत्युक्त्वा स सृगालस्तं वानरं पुनरब्रवीत्। भवता किं कृतं पापं येन वानरतामगात्॥

Verse 16

अनागसो वनचरान्पक्षिणो हिंसि वानर । तत्पातकं वदस्वाद्य वानरत्वप्रदं मम । इत्युक्तः स सृगालेन सृगालं वानरोऽब्रवीत्

अनागसो वनचरान् पक्षिणो हिंसि वानर। तत् पातकं वदस्वाद्य वानरत्वप्रदं मम॥ इत्युक्तः स सृगालेन सृगालं वानरोऽब्रवीत्॥

Verse 17

वानर उवाच । पुरा जन्मन्यहं विप्रो वेदनाथ इति स्मृतः

वानर उवाच—पुरा जन्मन्यहं विप्रो वेदनाथ इति स्मृतः॥

Verse 19

विश्वनाथो मम पिता ममांबा कमलालया । सृगाल सख्यमभवदावयोः प्राग्भवेऽपि हि

विश्वनाथो मम पिता ममाम्बा कमलालया। सृगाल सख्यमभवदावयोः प्राग्भवेऽपि हि॥

Verse 20

अतीतभाविविज्ञानमस्ति जन्मांतरेऽपि च । गोमायो तद्भवे शाकं ब्राह्मणस्य हृतं मया

अस्ति जन्मान्तरेऽपि भूतभविष्ययोर्विज्ञानम्। हे गोमायो, तद्भवे मया ब्राह्मणस्य शाकं हृतम्॥

Verse 21

तत्पापाद्वानरो जातो नरकानुभवादनु । नाहर्तव्यं विप्रधनं हरणान्नरकं भवेत्

तत्पापाद्वानरो जातो नरकानुभवादनु। न हर्तव्यं विप्रधनं, हरणान्नरकं भवेत्॥

Verse 22

अनंतरं वानरत्वं भविष्यति न संशयः । तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्तव्यं विदुषा सदा

अनन्तरं वानरत्वं भविष्यति न संशयः। तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्तव्यं विदुषा सदा॥

Verse 23

ब्रह्मस्वहरणात्पापमधिकं नैव विद्यते । पीतवंतं विषं हंति ब्रह्मस्वं सकुलं दहेत्

ब्रह्मस्वहरणात्पापमधिकं नैव विद्यते। पीतवंतं विषं हन्ति, ब्रह्मस्वं सकुलं दहेत्॥

Verse 24

ब्रह्मस्वहरणात्पापी कुंभीपाकेषु पच्यते । पश्चान्नरकशेषेण वानरीं योनिमश्नुते

ब्रह्मस्वहरणात्पापी कुम्भीपाकेषु पच्यते। पश्चान्नरकशेषेण वानरीं योनिमश्नुते॥

Verse 25

विप्रद्रव्यं न हर्तव्यं क्षंतव्यं तेष्वतः सदा । बाला दरिद्राः कृपणा वेदशास्त्रादिवर्जिताः

विप्रस्य द्रव्यं कदापि न हर्तव्यं; विप्रेषु च सदा क्षमाशीलो भवेत्। ते हि बालवत्—दरिद्राः कृपणाश्च, केचित् वेदशास्त्रादिवर्जिताः।

Verse 26

ब्राह्मणा नावमंतव्याः क्रुद्धाश्चेदनलोपमाः । अतीतानागतं ज्ञानं सृगालाखिलमस्ति मे

ब्राह्मणा न कदाप्यवमन्तव्याः; क्रुद्धा हि तेऽनलोपमाः। अतीतानागतयोर्ज्ञानं तु—हे सृगाल—ममाखिलमस्ति।

Verse 27

ज्ञानमस्ति न मे त्वेकमेतत्पापविशोधनम् । जातिस्मरोऽपि हि भवान्भाविकार्यं न बुध्यते

ज्ञानं ममास्ति; किन्तु पापस्यैतस्य विशोधनं नाहं जानामि। जातिस्मरोऽपि भवान् भाविकार्यं न बुध्यते।

Verse 28

अतीतेष्वपि किंचिज्ज्ञः प्रतिबंधवशाद्भवान् । अतो भवान्न जानीते भाव्यतीतं तथाखिलम्

अतीतेष्वपि भवान् किञ्चिज्ज्ञ एव, प्रतिबन्धवशात्। अतः भाव्यतीतं च तथाखिलं न जानीते।

Verse 29

कियत्कालं सृगालातो भुक्ता व्यसनमीदृशम् । आवयोरस्य पापस्य को वा मोचयिता भवेत्

कियत्कालं सृगाल, आवयोरेवं व्यसनं भोक्तव्यम्? अस्माकं पापाद् को वा मोचयिता भवेत्?

Verse 30

एवं प्रब्रुवतोस्तत्र प्लवंगमसृगालयोः । यदृच्छया दैवयोगात्पूर्वपुण्यवशाद्द्विजाः

एवं तत्र प्लवङ्गमसृगालयोः प्रब्रुवतोः, यदृच्छया दैवयोगात् पूर्वपुण्यवशाद् द्विजो मुनिरागच्छत्।

Verse 31

आययौ स महातेजाः सिंधुद्वीपाह्वयो मुनिः । भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुंड्रांकितमस्तकः

स महातेजाः सिंधुद्वीपाह्वयो मुनिराययौ; भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गस्त्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकः।

Verse 32

रुद्राक्षमालाभरणः शिवनामानि कीर्तयन् । सृगालवानरौ दृष्ट्वा सिंधुद्वीपाभिधं मुनिम् । प्रणम्य मुदि तौ भूत्वा पप्रच्छतुरिदं तदा

रुद्राक्षमालाभरणः शिवनामानि कीर्तयन्, सिंधुद्वीपाभिधो मुनिः सृगालवानरौ दृष्टवान्; तौ प्रणम्य मुदितौ भूत्वा तदा इदं पप्रच्छतुः।

Verse 33

सृगालवानरावूचतुः । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सिंधुद्वीप महामुने

सृगालवानरावूचतुः— भगवन् सर्वधर्मज्ञ, सिंधुद्वीप महामुने!

Verse 34

आवां रक्ष कृपादृष्ट्या विलोकय मुहुर्मुदा । कपित्वं च सृगालत्वमावयोर्येन नश्यति

आवां कृपादृष्ट्या रक्ष; मुहुर्मुदा विलोकय। येनावयोः कपित्वं च सृगालत्वं च नश्यति।

Verse 35

तमुपायं वदस्वाद्य त्वं हि पुण्यवतां वरः । अनाथान्कृपणानज्ञान्बालान्रोगातुराञ्जनान्

तमुपायं वदस्वाद्य; त्वं हि पुण्यवतां वरः। साधवोऽनाथकृपणाज्ञानबालरोगातुरान् जनान् परित्रायन्ति॥

Verse 36

रक्षंति साधवो नित्यं कृपया निरपेक्षकाः । ताभ्यामितीरितः प्राज्ञः सिंधुद्वीपो महामुनिः । प्राह तौ कपिगोमायू ध्यात्वा तु मनसा चिरम्

रक्षन्ति साधवो नित्यं कृपया निरपेक्षकाः। एवमुक्तः सिंधुद्वीपो महामुनिः प्राज्ञः चिरं मनसा ध्यात्वा तौ कपिगोमायू प्राह॥

Verse 37

सिंधुद्वीप उवाच । जानाम्यहं युवां सम्यग्घे सृगालप्लवंगमौ

सिंधुद्वीप उवाच— जानाम्यहं युवां सम्यक्, हे सृगालप्लवंगमौ॥

Verse 38

सृगाल प्राग्भवे त्वं वै वेदशर्माभिधो द्विजः । ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य धान्यानामाढकं त्वया

हे सृगाल, प्राग्भवे त्वं वै वेदशर्माभिधो द्विजः। ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य धान्यानामाढकं त्वया नादत्तम्॥

Verse 39

न दत्तं तेन पापेन सार्गालीं योनिमाप्तवान् । त्वं च वानर पूर्वस्मिन्वेदनाथाभिधो द्विजः

तेन पापेन नादत्तेन सृगालीं योनिमाप्तवान्। त्वं च वानर, पूर्वस्मिन् वेदनाथाभिधो द्विजः॥

Verse 40

ब्राह्मणस्य गृहाच्छाकं हृतं चौर्यात्त्वया तत । प्राप्तोसि वानरीं योनिं सर्वपक्षिभयंकरीम्

ब्राह्मणस्य गृहात् शाकं त्वया चौर्येण हृतम्। तस्मात् त्वं वानरीं योनिं प्राप्तोऽसि, या सर्वपक्षिभयंकरी॥

Verse 41

युवयोः पापशांत्यर्थमुपायं प्रवदाम्यहम् । दक्षिणांबुनिधौ रामधनुष्कोटौ युवामरम्

युवयोः पापशान्त्यर्थम् उपायं प्रवदाम्यहम्। दक्षिणाम्बुनिधौ शीघ्रं रामधनुष्कोटिं गच्छतम्॥

Verse 42

गत्वात्र कुरुतं स्नानं तेन पापाद्विमोक्ष्यथः । पुरा किरातीसंसर्गात्सुमतिर्ब्राह्मणः सुराम् । पीतवान्त्स धनुष्कोटौ स्नात्वा पापाद्विमोचितः

तत्र गत्वा स्नानं कुरुतम्; तेन पापाद्विमोक्ष्यथः। पुरा किरातीसंसर्गात् सुमतिः ब्राह्मणः सुरां पीतवान्; स धनुष्कोटौ स्नात्वा पापाद्विमुक्तः॥

Verse 43

सृगाल वानरावूचतुः । सुमतिः कस्य पुत्रोऽसौ कथं च स सुरां पपौ

सृगालवानरावूचतुः— सुमतिः कस्य पुत्रोऽसौ? कथं च स सुरां पपौ?

Verse 44

कथं किरात्यां सक्तोऽभूत्सिंधुद्वीप महामते । आवयोर्विस्तरादेतद्वद त्वं कृपायाधुना

कथं किरात्यां सक्तोऽभूत्, सिंधुद्वीप महामते? आवयोर्विस्तरेणैतद् वद त्वं कृपया अधुना॥

Verse 45

सिंधुद्वीप उवाच । महाराष्ट्राभिधे देशे ब्राह्मणः कश्चिदास्तिकः । यज्ञदेव इति ख्यातो वेदवेदांगपारगः

सिन्धुद्वीप उवाच—महाराष्ट्राभिधे देशे कश्चिदास्तिको ब्राह्मणोऽभूत्। स यज्ञदेव इति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः॥

Verse 46

दयालुरातिथेयश्च शिवनारायणार्चकः । सुमतिर्नाम पुत्रोऽभूद्यज्ञदेवस्य तस्य वै

स दयालुरातिथेयश्च शिवनारायणार्चकः। तस्य यज्ञदेवस्य वै सुमतिरिति पुत्रोऽभूत्॥

Verse 47

पितरौ स परित्यज्य भार्यामपि पतिव्रताम् । प्रययावुत्कले देशे विटगोष्ठीपरायणः

स पितरौ परित्यज्य भार्यामपि पतिव्रताम्। प्रययावुत्कले देशे विटगोष्ठीपरायणः॥

Verse 48

काचित्किराती तद्देशे वसन्ती युवमोहिनी । यूनां समस्तद्रव्याणि प्रलोभ्य जगृहे चिरम्

तद्देशे काचित्किराती वसन्ती युवमोहिनी। यूनां समस्तद्रव्याणि प्रलोभ्य जगृहे चिरम्॥

Verse 49

तस्या गृहं स प्रययौ सुमतिर्ब्राह्मणाधमः । सुमतिं सा न जग्राह किराती निर्धनं द्विजम्

तस्या गृहं स प्रययौ सुमतिर्ब्राह्मणाधमः। सुमतिं सा न जग्राह किराती निर्धनं द्विजम्॥

Verse 50

तया त्यक्तोऽथ सुमतिस्तत्संयोगैकतत्परः । इतस्ततश्चोरयित्वा बहुद्रव्याणि संततम्

तया परित्यक्तः सुमतिस्तत्संयोगैकपरायणः। इतस्ततः चौर्येण बहुद्रव्याणि निरन्तरं सञ्चिनोति स्म॥

Verse 51

दत्त्वा तया चिरं रेमे तद्ग्रहे बुभुजे च सः । एकेन चषकेणासौ तया सह सुरां पपौ

तस्यै धनं दत्त्वा स चिरं तद्गृहे रेमे च भुङ्क्ते स्म। एकेन चषकेण तया सह सुरां पपौ॥

Verse 52

एवं स बहुकालं वै रममाणस्तया सह । पितरौ निजपत्नीं च नास्मरद्विषयातुरः

एवं स बहुकालं तया सह रममाणः। विषयातुरः सन् पितरौ निजभार्यां च न स्मरामास॥

Verse 53

स कदाचित्किरातैस्तु चौर्यं कर्तुं ययौ सह । द्रव्यं हर्तुं किरातास्ते लाटानां विषयं ययुः

स कदाचित् किरातैः सह चौर्यं कर्तुं ययौ। द्रव्यहरणार्थं ते किराताः लाटविषयं जग्मुः॥

Verse 54

विप्रस्य कस्यचिद्गेहे सोऽपि कैरातवेषधृक् । ययौ चोरयितुं द्रव्यं साहसी खङ्गहस्तवान्

सोऽपि कैरातवेषधृक् कस्यचिद्विप्रस्य गृहे द्रव्यचौर्याय ययौ। साहसी खङ्गहस्तवान् सन् द्रव्यं हर्तुं प्रवव्राज॥

Verse 55

तद्गृहस्वामिनं विप्रं हत्वा खड्गेन साहसी । समादाय बहु द्रव्यं किरातीभवनं ययौ

तद्गृहस्वामिनं विप्रं साहसी खड्गेन हत्वा बहु द्रव्यं समादाय किरातीभवनं ययौ।

Verse 56

तं यांतमनुयाति स्म ब्रह्महत्या भयंकरी । नीलवस्त्रधरा भीमा भृशं रक्तशिरोरुहा

तं यान्तमनुयाति स्म भयङ्करी ब्रह्महत्या—नीलवस्त्रधरा भीमा, भृशं रक्तशिरोरुहा।

Verse 57

गर्जंती साट्टहासं सा कंपयन्ती च रोदसी । अनुद्रुतस्तया सोऽयं बभ्राम जगतीतले

सा साट्टहासं गर्जन्ती रोदसी च कम्पयन्ती; तया अनुद्रुतोऽयं जगतीतले बभ्राम।

Verse 58

एवं भ्रमन्भुवं सर्वां कदाचित्सुमतिः स्वयम् । स्वं ग्रामं प्रययौ भीत्या हे सृगालप्लवंगमौ

एवं सर्वां भुवं भ्रमन् कदाचित् सुमतिः स्वयम्; भीत्या स्वं ग्रामं प्रययौ—हे सृगालप्लवङ्गमौ।

Verse 59

अनुद्रुतस्तया भीतः प्रययौ स्वगृहं प्रति । ब्रह्महत्याप्यनुद्रुत्य तेन साकं गृहं ययौ

तया अनुद्रुतो भीतः स्वगृहं प्रति प्रययौ; ब्रह्महत्याप्यनुद्रुत्य तेन साकं गृहं ययौ।

Verse 60

पितरं रक्ष रक्षेति सुमतिः शरणं ययौ । मा भैषीरिति तं प्रोच्य पिता रक्षितुमुद्यतः । तदानीं ब्रह्महत्येयं तत्तातं प्रत्यभाषत

“पितरं रक्ष रक्ष” इति विलपन् सुमतिः शरणं जगाम। पिता तं “मा भैषीः” इति प्रोच्य रक्षणाय समुत्थितः। तस्मिन्नेव क्षणे सा ब्रह्महत्या तं पितरं प्रत्यभाषत।

Verse 61

।ब्रह्महत्योवाच । मैनं त्वं प्रतिगृह्णीष्व यज्ञदेव द्विजोत्तम

ब्रह्महत्योवाच— “हे यज्ञदेव, हे द्विजोत्तम, एनं त्वं मा प्रतिगृह्णीष्व।”

Verse 62

असौ सुरापी स्तेयी च ब्रह्महा चातिपातकी । मातृद्रोही पितृद्रोही भार्यात्यागी च पापकृत्

“असौ सुरापी स्तेयी च ब्रह्महा चातिपातकी; मातृद्रोही पितृद्रोही भार्यात्यागी च पापकृत्।”

Verse 63

किरातीसंगदुष्टश्च नैनं मुञ्चाम्यहं द्विज । गृह्णासि चेदिमं विप्र महापातकिनं सुतम्

“किरातीसङ्गदुष्टश्च; नैनं मुञ्चाम्यहं द्विज। गृह्णासि चेदिमं विप्र महापातकिनं सुतम्—”

Verse 64

त्वद्भार्यामस्य भार्यां च त्वां च पुत्रमिमं द्विज । भक्षयिष्यामि वंशं च तस्मान्मुञ्च सुतं त्विमम्

“त्वद्भार्यामस्य भार्यां च त्वां च पुत्रमिमं द्विज, भक्षयिष्यामि वंशं च; तस्मान्मुञ्च सुतं त्विमम्।”

Verse 65

इमं त्यजसि चेत्पुत्रं युष्मान्मोक्ष्यामि सांप्रतम् । नैकस्यार्थे कुलं हन्तुमर्हसि त्वं महामते । इत्युक्तः स तया तत्र यज्ञदेवोऽब्रवीच्च ताम्

यदि त्वं इमं पुत्रं त्यजसि, तर्हि अहं युष्मान् सर्वान् सद्यः मोक्षयामि। हे महामते, एकस्यार्थे कुलं हन्तुं त्वं नार्हसि। इत्युक्तः स तया तत्र यज्ञदेवः प्रत्युवाच।

Verse 66

यज्ञदेव उवाच । बाधते मां सुतस्नेहः कथमेनं परित्यजे । ब्रह्महत्या तदाकर्ण्य द्विजोक्तं तमभाषत

यज्ञदेव उवाच—सुतस्नेहः मां बाधते; कथम् एनं परित्यजे? तदाकर्ण्य द्विजोक्तं ब्रह्महत्या तम् अभाषत।

Verse 67

ब्रह्महत्योवाच । अयं हि पतितोऽभूत्ते वर्णाश्रमबहिष्कृतः

ब्रह्महत्योवाच—अयं हि ते पतितोऽभूत्, वर्णाश्रमात् बहिष्कृतः।

Verse 68

पुत्रेस्मिन्मा कुरु स्नेहं निंदितं तस्य दर्शनम् । इत्युक्त्वा ब्रह्महत्या सा यज्ञदेवस्य पश्यतः

पुत्रेऽस्मिन् मा कुरु स्नेहं; निन्दितं तस्य दर्शनम्। इत्युक्त्वा सा ब्रह्महत्या यज्ञदेवस्य पश्यतः (अग्रे) स्थितवती।

Verse 69

तलेन प्रजहारास्य पुत्रं सुमतिनामकम् । रुरोद तात तातेति पितरं प्रब्रुवन्मुहुः

तलेन सा प्रजहारास्य पुत्रं सुमतिनामकम्। स रुरोद—तात तातेति—पितरं मुहुर्मुहुः प्रब्रुवन्।

Verse 70

रुरुदुर्जनको माता भार्यापि सुमतेस्तदा । एतस्मिन्नंतरे तत्र दुर्वासाः शंकरांशजः

तदा जनको माता च रुरुदुः, सुमतेर्भार्यापि रुरोद। एतस्मिन्नन्तरे तत्र शंकरांशजः दुर्वासाः समाययौ॥

Verse 71

दिष्टवा समाययौ योगी हे सृगालप्लवंगमौ । यज्ञदेवोऽथ तं दृष्ट्वा मुनिं रुद्रावतारकम् । श्रुत्वा प्रणम्य शरणं ययाचे पुत्रकारणात्

दृष्ट्वा तदवस्थां योगी समाययौ—“हे सृगालप्लवङ्गमाः!” इति। यज्ञदेवस्तं रुद्रावतारकं मुनिं दृष्ट्वा, तद्वचनं श्रुत्वा, प्रणम्य शरणं ययाचे पुत्रहेतोः॥

Verse 72

पितोवाच । दुर्वासस्त्वं महायोगी साक्षाद्वै शंकरांशजः

पितोवाच—“दुर्वासास्त्वं महायोगी, साक्षादेव शंकरांशजः।”

Verse 73

त्वद्दर्शनमपुण्यानां भविता न कदाचन । ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी चाभूत्सुतो मम

“त्वद्दर्शनमपुण्यानां न कदाचन भवति। मम सुतो ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी चाभूत्।”

Verse 74

एनं प्रहर्तुमायाता ब्रह्महत्या विवर्तते । भूयाद्यथा मे पुत्रोऽयं महापातकमोचितः

“एनं प्रहर्तुं ब्रह्महत्या समायाता, सन्निकर्षं विवर्तते। यथा मेऽयं पुत्रो महापातकैर्मुक्तो भवेत्।”

Verse 76

अयमेव हि पुत्रो मे नान्योऽस्ति तनयो मुने । अस्मिन्मृते तु वंशो मे समुच्छिद्येत्समूलतः

अयमेव हि मे पुत्रो नान्योऽस्ति तनयो मुने। अस्मिन्मृते तु मे वंशः समुच्छिद्येत समूलतः॥

Verse 77

ततः पितृभ्यः पिंडानां दातापि न भवेद्ध्रुवम् । अतः कृपां कुरुष्व त्वमस्मासु भगवन्मुने

ततः पितृभ्यः पिण्डानां दातापि न भवेद्ध्रुवम्। अतः कृपां कुरुष्व त्वमस्मासु भगवन्मुने॥

Verse 78

इत्युक्तः स तदोवाच दुर्वासाः शंकरांशजः । ध्यात्वा तु सुचिरं कालं यज्ञदेवं द्विजोत्तमम्

इत्युक्तः स तदोवाच दुर्वासाः शंकरांशजः। ध्यात्वा तु सुचिरं कालं यज्ञदेवं द्विजोत्तमम्॥

Verse 79

घोरा च ब्रह्महत्येयं यथा शीघ्रं लयं व्रजेत् । तमुपायं वदस्वाद्य मम पुत्रे दयां कुरु

घोरा च ब्रह्महत्येयं यथा शीघ्रं लयं व्रजेत्। तमुपायं वदस्वाद्य मम पुत्रे दयां कुरु॥

Verse 80

अथापि ते सुतस्याहमस्य पापस्य शांतये । प्रायश्चित्तं वदिष्यामि शृणु नान्यमना द्विज

अथापि ते सुतस्याहमस्य पापस्य शान्तये। प्रायश्चित्तं वदिष्यामि शृणु नान्यमना द्विज॥

Verse 81

श्रीरामधनुषः कोटौ दक्षिणे सलिलार्णवे । स्नाति चेत्तव पुत्रोऽयं पातकान्मोक्ष्यते क्षणात्

श्रीरामधनुषः कोटौ दक्षिणे सलिलार्णवे । स्नाति चेत्तव पुत्रोऽयं पातकान्मोक्ष्यते क्षणात् ॥

Verse 82

दुर्विनीताभिधो विप्रो यत्र स्नानाद्द्विजोत्तम । गुरुस्त्रीगम पापेभ्यस्तत्क्षणादेव मोचितः

दुर्विनीताभिधो विप्रो यत्र स्नानाद्द्विजोत्तम । गुरुस्त्रीगमपापेभ्यस्तत्क्षणादेव मोचितः ॥

Verse 83

सैषा श्रीधनुषः कोटी राघवस्य स्वयं हरेः । स्नानमात्रेण पापौघं नाशयेत्त्वत्सुतस्य सा

सैषा श्रीधनुषः कोटी राघवस्य स्वयं हरेः । स्नानमात्रेण पापौघं नाशयेत्त्वत्सुतस्य सा ॥