Adhyaya 33
अस्मिन्नध्याये सूतः ऋषिभिः प्रेरितः सेतुप्रदेशे स्थितस्य धनुष्कोटितीर्थस्य गूढं अद्भुतं च वैभवं वर्णयति। रैभ्यनाम्नः श्रौतविदुषः पुत्रौ अर्वावसुः परावसुः च राज्ञः बृहद्द्युम्नस्य दीर्घसत्त्रयज्ञे निर्दोषया विधिना साहाय्यं कुर्वन्ति। तदा परावसुः रात्रौ वनं प्रतिनिवर्तमानेन मृगभ्रान्त्या पितरं हत्वा महापातकसदृशं दोषं प्राप्नोति। दोषपरिहारार्थं भ्रातरौ उत्तरदायित्वं विनियच्छतः—ज्येष्ठस्य यज्ञकर्मणि स्थित्यर्थं कनिष्ठः अर्वावसुः दीर्घं व्रतं स्वीकृत्य प्रायश्चित्तं वहति। तथापि समाजराजप्रतिक्रियया स निरपराधोऽपि बहिष्कृतः; ततः स घोरं तपः कृत्वा देवान् साक्षात्करोति। देवाः धनुष्कोटौ स्नानमेव विशेषप्रायश्चित्तं निर्दिशन्ति—यत् पञ्चमहापातकादीन् अपि नाशयति, ऐहिकं कल्याणं मोक्षफलञ्च ददाति। परावसुः नियतसंकल्पेन तत्र स्नात्वा अशरीरवाचं शृणोति—दोषो नष्ट इति; ततः मेलापः भवति। फलश्रुतौ च पठने श्रवणे च तत्र स्नानेन महादुःखदोषोपशमनं कथ्यते।
Shlokas
Verse 1
श्रीसूत उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि धनुष्कोटेस्तु वैभवम् । अत्यद्भुततरं गुह्यं सर्वलोकैकपावनम्
श्रीसूत उवाच—भूयोऽप्यहं धनुष्कोटेर्वैभवं प्रवक्ष्यामि; अत्यद्भुततरं गुह्यं सर्वलोकैकपावनम्।
Verse 2
पुरा परावसुर्नाम ब्राह्मणो वेदवित्तमः । अज्ञानात्पितरं हत्वा ब्रह्महत्यामवाप्तवान् । सोऽपि स्नात्वा धनुष्कोटौ तद्दोषा न्मुमुचे क्षणात्
पुरा परावसुरिति नाम ब्राह्मणो वेदवित्तमः आसीत्। स अज्ञानात् पितरं हत्वा ब्रह्महत्यादोषमवाप्तवान्। स च धनुष्कोट्यां स्नात्वा तद्दोषात् क्षणादेव विमुक्तोऽभवत्।
Verse 3
ऋषय ऊचुः । पितरं हतवान्पूर्वं कथं सूत परावसुः
ऋषय ऊचुः—हे सूत, परावसुः पूर्वं कथं पितरं हतवान्?
Verse 4
कथं वा धनुषः कोटौ मुक्तिस्तस्याप्यभून्मुने । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि
अथ वा, हे मुने, धनुषः कोटौ तस्यापि कथं मुक्तिरभवत्? एतत् अस्माकं श्रद्धधानानां विस्तरेण वक्तुमर्हसि।
Verse 5
श्रीसूत उवाच । आसीद्राजा बृहद्द्युम्नश्चक्रवर्ती महाबलः । धर्मेण पालयामास सागरांतां वसुन्धराम्
श्रीसूत उवाच—आसीद् राजा बृहद्द्युम्नः चक्रवर्ती महाबलः। स धर्मेण सागरान्तां वसुन्धरां पालयामास।
Verse 6
अयजत्सत्रयागेन देवानिंद्रपुरोगमान् । याजकस्तस्य रैभ्योऽभूद्विद्वान्परमधार्मिकः
स सत्रयागेन इन्द्रपुरोगमान् देवान् अयजत्। तस्य याजकः रैभ्यः अभूत्—विद्वान् परमधार्मिकः।
Verse 7
आस्तां पुत्रावुभौ तस्याप्यर्वावसु परावसू । षडंगवेदविदुषौ श्रौतस्मार्तेषु कोविदौ
तस्यापि पुत्रौ द्वावास्तां—अर्वावसुः परावसुः च। उभौ षडङ्गवेदविदुषौ, श्रौतस्मार्तकर्मसु निपुणौ।
Verse 8
काणादे जैमिनीये च सांख्ये वैयासिके तथा । गौतमे योगशास्त्रे च पाणिनीये च कोवि दौ
काणादे जैमिनीयेषु, सांख्ये वैयासिके तथा। गौतमदर्शने योगशास्त्रे च, पाणिनीयव्याकरणेऽपि तौ कोविदौ।
Verse 9
मन्वादिस्मृतिनिष्णातौ सर्वशास्त्रविशारदौ । सत्रयागे सहायार्थं बृहद्द्युम्नेन याचितौ
मन्वादिस्मृतिनिष्णातौ, सर्वशास्त्रविशारदौ। सत्रयागसहायार्थं बृहद्द्युम्नेन तौ याचितौ।
Verse 10
भ्रातरौ समनुज्ञातौ पित्रा रैभ्येण जग्मतुः । बृहद्द्युम्नस्य सत्रं तावश्विनाविव रूपिणौ
पित्रा रैभ्येण समनुज्ञातौ भ्रातरौ तौ जग्मतुः। बृहद्द्युम्नस्य सत्रं तावश्विनाविव तेजसा रूपिणौ।
Verse 11
अतिष्ठदाश्रमे रैभ्यः स्नुषया ज्येष्ठया सह । तौ गत्वा भ्रातरौ तत्र राज्ञः सत्रमनुत्तमम्
रैभ्य आश्रमेऽतिष्ठत् स्नुषया ज्येष्ठया सह। तौ भ्रातरौ गत्वा तत्र राज्ञः सत्रमनुत्तमं प्रापतुः।
Verse 12
याज यामासतुः सत्रे बृहद्द्युम्नं महीपतिम् । नाभवत्स्खलनं भ्रात्रोः सत्रे सांगेषु कर्मसु
तस्मिन् सत्रे तौ भ्रातरौ महीपतिं बृहद्द्युम्नं याजयामासतुः। सांगेषु कर्मसु सहैव प्रवृत्तयोर्न तयोः स्खलनं किञ्चिदभवत्॥
Verse 13
सत्रे संतन्यमानेऽस्मिन्बृहद्द्युम्नस्य भूपतेः । मुनयो भ्यागमन्सर्वे राज्ञाहूता निरीक्षितुम्
अस्मिन् बृहद्द्युम्नभूपतेः सत्रे संतन्यमाने सर्वे मुनयः राज्ञाहूताः तद् द्रष्टुम् आगमन्॥
Verse 14
वसिष्ठो गौतमश्चात्रिर्जाबालिरथ कश्यपः । क्रतुर्दक्षः पुलस्त्यश्च पुलहो नारदो मुनिः
वसिष्ठो गौतमश्चात्रिर्जाबालिरथ कश्यपः। क्रतुर्दक्षः पुलस्त्यश्च पुलहो नारदो मुनिः॥
Verse 15
मार्कंडेयः शतानंदो विश्वामित्रः पराशरः । भृगुः कुत्सोऽथ वाल्मीकिर्व्यासधौम्यादयोऽपरे
मार्कण्डेयः शतानन्दो विश्वामित्रः पराशरः। भृगुः कुत्सोऽथ वाल्मीकिर्व्यासधौम्यादयोऽपरे॥
Verse 16
शिष्यैः प्रशिष्यैर्बहुभिरसंख्यातैः समावृताः । तानागतान्समालोक्य बृहद्द्युम्नो महीपतिः
शिष्यैः प्रशिष्यैर्बहुभिरसंख्यातैः समावृताः। तानागतान् समालोक्य बृहद्द्युम्नो महीपतिः॥
Verse 17
अर्घ्यादिना मुनीन्सर्वान्पूजयामास सादरम् । नाना दिग्भ्यः समायाताश्चतुरंगबलैर्युताः
अर्घ्यादिभिरुपहारैः स सर्वान् मुनीन् सादरं पूजयामास। नानादिग्भ्यः समायाताः चतुरङ्गबलैर्युताः।
Verse 18
उपदासहिता भूपास्सत्रं वीक्षितुमादरात् । वैश्याः शूद्रास्तथा वर्णाश्चत्वरोऽपि समागताः
उपदासहिताः भूपाः सत्रं वीक्षितुमादरात् समाययुः। वैश्याः शूद्राश्च तथा चत्वारोऽपि वर्णाः समागताः।
Verse 19
वर्णिनोऽथ गृहस्थाश्च वानप्रस्थाश्च भिक्षवः । सत्रं निरीक्षितुं तस्य बृहद्द्युम्नस्य चाययुः
वर्णिनोऽथ गृहस्थाश्च वानप्रस्थाश्च भिक्षवः। तस्य बृहद्द्युम्नस्य सत्रं निरीक्षितुं समाययुः।
Verse 20
तान्सर्वान्पूजयामास यथार्हं राजसत्तमः । ददौ चान्नानि सर्वेभ्यो घृतसूपादिकांस्तथा
तान् सर्वान् यथार्हं राजसत्तमः पूजयामास। सर्वेभ्योऽन्नानि ददौ घृतसूपादिकान्यपि।
Verse 21
वस्त्राणि च सुवर्णानि हाररत्नान्यनेकशः । एवं सत्कारयामास राजा सत्रे समागतान्
वस्त्राणि सुवर्णानि हाररत्नान्यनेकशः। एवं सत्कारयामास राजा सत्रे समागतान्।
Verse 22
रैभ्यपुत्रो तदा विप्रा अर्वावसुपरावसू । अध्वरादीनि कर्माणि चक्रतुः स्खलितं विना
तदा रैभ्यस्य विप्रपुत्रौ अर्वावसुपरावसू अध्वरादीनि यज्ञानुष्ठानकर्माणि स्खलनदोषवर्जितं सम्यक् चक्रतुः।
Verse 23
तद्दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे कौशलं रैभ्यपुत्रयौः । श्लाघंते सशिरःकम्पं वसिष्ठप्रमुखास्तदा
तयोः कौशलं दृष्ट्वा सर्वे मुनयः रैभ्यपुत्रयोः श्लाघां चक्रुः; वसिष्ठप्रमुखाः तदा सशिरःकम्पं अनुमोदनं प्राकुर्वन्।
Verse 24
कर्माणि कानि चित्तत्र कारयित्वा परावसुः । तृतीयसवनस्यांते गृहकृत्यं निरीक्षितुम्
तत्र कानि चित् कर्माणि कारयित्वा परावसुः तृतीयसवनस्य अन्ते गृहकृत्यं निरीक्षितुं प्रययौ।
Verse 25
प्रययौ स्वाश्रमं सायं विनैवार्वावसुं द्विजाः । तस्मिन्नवसरे रैभ्यं कृष्णाजिनसमावृतम्
सायं स द्विजः परावसुः अर्वावसुं विनैव स्वाश्रमं प्रययौ; तस्मिन्नवसरे रैभ्यः कृष्णाजिनसमावृतः तत्रासीत्।
Verse 26
वने चरंतं पितरं दृष्ट्वा स मृगशंकया । निद्राकलुषितो रात्रावंधे तमसि संकुले
वने चरन्तं पितरं दृष्ट्वा स मृगशङ्कया; निद्राकलुषितः रात्रौ अन्धे संकुले तमसि तं मृगमिव मेने।
Verse 27
आत्मानं हंतुमायाति मृगोऽयमिति चिंतयन् । जघान पितरं सोऽयं महारण्ये परावसुः
“अयं मृगः मां हन्तुमायाति” इति मनसि चिन्तयन् स परावसुः महारण्ये स्वपितरं जघान।
Verse 28
रिरक्षुणा शरीरं स्वं तेनाकामनया पिता । रजन्यां हिंसितो विप्रा महापातककारिणा
स्वशरीररक्षणमात्रेण तेनाकामनया रजन्यां पिता हिंसितः; हे विप्राः, स महापातककारी अभवत्।
Verse 29
अंतिकं स समागत्य व्यलोकयत तं हतम् । ज्ञात्वा स्वपितरं रात्रौ शुशोच व्यथितेंद्रियः
स समीपं समागत्य तं हतं व्यलोकयत्; रात्रौ स्वपितरं ज्ञात्वा व्यथितेन्द्रियः शुशोच।
Verse 30
प्रेतकार्यं ततः कृत्वा पितुः सर्वं परावसुः । भूयोपि नृपतेः सत्रं परावसुरुपाययौ
ततः परावसुः पितुः सर्वं प्रेतकार्यं कृत्वा, भूयोऽपि नृपतेः सत्रं प्रति परावसुरुपाययौ।
Verse 31
स्वचेष्टितं तु तत्सर्वमनुजाय ततोऽब्रवीत् । मृतं स्वपितरं श्रुत्वा सोऽपि शोकाकुलोऽभवत्
ततः स्वचेष्टितं तत्सर्वं अनुजाय स अब्रवीत्; स्वपितरं मृतं श्रुत्वा सोऽपि शोकाकुलोऽभवत्।
Verse 32
ज्येष्ठोऽनुजं ततः प्राह वचनं द्विजसत्तमाः । महत्सत्रं समारब्धं बृहद्द्युम्नस्य भूपतेः
ततः ज्येष्ठोऽनुजं प्रति वचनमाह—हे द्विजसत्तमाः, भूपतेर्बृहद्द्युम्नस्य महत्सत्रं समारब्धम्।
Verse 33
वोढुत्वशक्तिर्नास्त्यस्य कर्मणो बालकस्य ते । जनकश्च हतो रात्रौ मयापि मृगशंकया
एष बालकः कर्मणो भारं वोढुं न शक्तः; जनकश्च रात्रौ मयापि मृगशङ्कया हतः।
Verse 34
प्रायश्चित्तं च कर्त्तव्यं ब्रह्महत्या विशुद्धये । मदर्थं व्रतचर्यां त्वं चर तात कनिष्ठक
ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं कर्तव्यं; मदर्थं त्वं, तात कनिष्ठक, व्रतचर्यां चर।
Verse 35
एकाकी धुरमुद्वोढुं शक्तोऽहं सत्रकर्मणः । अर्वावसुरिति प्रोक्तो ज्येष्ठेन स तमभ्य धात्
स उवाच—अहमेव एकाकी सत्रकर्मणो धुरं वोढुं शक्तः; ज्येष्ठेनैवं प्रोक्तः स तथेत्यभ्यधात्।
Verse 36
तथा भवत्वहं ज्येष्ठ चरिष्ये व्रतमुत्तमम् । ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं त्वं सत्रधुरमावह
तथा भवतु, ज्येष्ठ; अहं ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं व्रतमुत्तमं चरिष्ये; त्वं तु सत्रधुरमावह।
Verse 37
इत्युक्त्वा सोनुऽजो ज्येष्ठं तस्मात्सत्राद्वि निर्ययौ । कारयामास कर्माणि ज्येष्ठस्तस्मिन्गते कतौ
इत्युक्त्वा ज्येष्ठं भ्रातरं कनिष्ठः सुतः तस्मात् सत्रात् विनिर्ययौ। तस्मिन् गते ज्येष्ठोऽपि सत्रकर्माणि यथाविधि कारयामास॥
Verse 38
द्वादशाब्दं कनिष्ठोपि ब्रह्महत्याव्रतं द्विजाः । चरित्वा सत्रयागेऽस्मिन्नाजगाम पुनर्मुदा
द्विजाः, कनिष्ठोऽपि द्वादशाब्दं ब्रह्महत्याव्रतं चरित्वा, अस्मिन् सत्रयागे पुनर्मुदा आजगाम॥
Verse 39
तं दृष्ट्वा भ्रातरं ज्येष्ठो बृहद्द्युम्नमुवाच ह । अयं ते ब्रह्महा सत्रमर्वावसुरुपागतः
तं भ्रातरं दृष्ट्वा ज्येष्ठो बृहद्द्युम्नं नृपं उवाच— ‘अयं ते ब्रह्महा अर्वावसुः सत्रं उपागतः’॥
Verse 40
एनमुत्सारयाशु त्वमस्मात्सत्रान्नृपो त्तम । अन्यथा सत्रयागस्य फलहानिर्भविष्यति
‘एनम् अस्मात् सत्रात् आशु उत्सारय, नृपोत्तम; अन्यथा सत्रयागस्य फलहानिर्भविष्यति’॥
Verse 41
इतीरितः स स्वप्रेष्यैर्यागात्तमुदवासयत् । उद्वास्यमानो राजानमर्वावसुरथाब्रवीत्
इतीरितः स नृपो स्वप्रेष्यैः यागात् तं उदवासयत्। उद्वास्यमानोऽर्वावसुः राजानम् अथ अब्रवीत्॥
Verse 42
न मया ब्रह्महत्येयं बृहद्द्युम्न कृतानघ । किन्तु ज्येष्ठेन मे सा हि ब्रह्महत्या कृता विभो
न मया ब्रह्महत्येयं कृताऽनघ बृहद्द्युम्न; किन्तु मे ज्येष्ठेनैव सा ब्रह्महत्या कृता, विभो।
Verse 43
ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं तदर्थं च मया धुना । एवमुक्तोपि राजासौ वचसा स परावसोः
तदर्थं मया ब्रह्महत्याव्रतं धुना चीर्णम्। एवमुक्तोऽपि स राजा परावसोर्वचसा न न्यवर्तत।
Verse 44
अर्वावसुं निजात्सत्रादुदवासयदाशु वै । धिक्कृतो ब्राह्मणैश्चायं ययौ तूष्णीं वनं तदा
स निजात्सत्रादर्वावसुं शीघ्रमुदवासयामास। ब्राह्मणैर्धिक्कृतोऽयं तदा तूष्णीं वनं ययौ।
Verse 45
मुनिवृन्दसमाकीर्णं तपोवनमुपेत्य सः । अर्वावसुस्तपश्चक्रे देवैरपि सुदुष्करम्
मुनिवृन्दसमाकीर्णं तपोवनमुपेत्य सः। अर्वावसुस्तपश्चक्रे देवैरपि सुदुष्करम्॥
Verse 46
तपः कुर्वंस्तथादित्यमुपतस्थे समा हितः । मूर्तिमांस्तपसा तस्य महताऽदुष्टधीः स्वयम्
तपः कुर्वंस्तथाऽऽदित्यं समा हितः समुपासते स्म। तस्य महत्तपसा मूर्तिमानादित्यः स्वयमेव प्रादुरभूददुष्टधीः प्रति॥
Verse 47
आविरासीत्स्वया दीप्त्या भासयञ्जगतीतलम् । कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्भास्करो देवताग्रणीः
ततः स्वदीप्त्या जगतीतलं भासयन् कर्मसाक्षी जगच्चक्षुः देवताग्रणीर्भास्करः स्वयमेवाविरभूत्।
Verse 48
आविर्बभूवुर्देवाश्च पुरस्कृत्य शचीपतिम् । इन्द्रादयस्ततो देवाः प्रोचुरर्वावसुं द्विजाः
शचीपतिमिन्द्रं पुरस्कृत्य देवाश्चाविर्बभूवुः; तत इन्द्रादयो देवाः, हे द्विज, अर्वावसुं प्रोचुः।
Verse 49
अर्वावसो त्वं प्रवरस्तपसा ब्रह्म चर्यतः । आचारेण श्रुतेनापि वेदशास्त्रादिशिक्षया
अर्वावसो, त्वं तपसा ब्रह्मचर्येण, आचारेण श्रुतेन च, वेदशास्त्रादिशिक्षया च प्रवरः।
Verse 50
निराकृतोवमानेन त्वं परावसुना बहु । तथापि क्षमया युक्तो न कुप्यति भवान्यतः
परावसुना बहु अवमानेन निराकृतोऽपि त्वं तथापि क्षमायुक्तो न कुप्यसि; एष ते स्वभावः।
Verse 51
यस्माज्ज्येष्ठोऽवधीत्तातं न हिंसीस्त्वं महामते । ब्रह्महत्याव्रतं यस्मात्तदर्थं चरितं त्वया
यस्माज्ज्येष्ठोऽवधीत्तातं, तस्मात् त्वं महामते न हिंसीः; तदर्थं ब्रह्महत्याव्रतं च त्वया चरितम्।
Verse 52
अतः स्वीकुर्म हे त्वां तु पराकुर्मः परावसुम् । उक्त्वैवं बलभिन्मुख्याः सर्वे च त्रिदिवालयाः
अतः स्वीकुर्महे त्वां, परावसुं तु पराकुर्मः। इत्युक्त्वा बलभिन्मुख्याः सर्वे त्रिदिवालयाः निर्णयं प्राकटयन्॥
Verse 53
तं ते प्रवरयामासुर्निरासुश्च परावसुम् । पुनरिंद्रादयो देवाः पुरोधाय दिवाकरम्
तं ते प्रवरयामासुः, परावसुं च निरासुः। ततः पुरोधाय दिवाकरं देवा इन्द्रादयः प्रववृधिरे॥
Verse 54
अर्वावसुं प्रोचुरिदं वरं त्वं वरयेति वै । स चापि प्रार्थयामास जनकस्योत्थितिं पुन
अर्वावसुं प्रोचुः—वरं वरय, यदिच्छसि तत् प्रार्थय। स च पुनर्जनकस्योत्थितिं प्रार्थयामास॥
Verse 55
वधे चास्मरणं देवानात्मनो जनकस्य वै । तथास्त्विति सुराः प्रोचुः पुनरूचुरिदं वचः
वधे चास्मरणं देवान्, जनकस्य चात्मनः। इति प्रार्थिते सुराः प्रोचुः—तथास्त्विति; पुनरिदं वचोऽब्रुवन्॥
Verse 56
वरं चान्यं प्रदास्यामो वरय त्वं महामते । एवमुक्तः सुरैः सोयमर्वावसुरभाषत
सुरा ऊचुः—अन्यं च वरं दास्यामः; वरय त्वं महामते। इत्युक्तः सुरैः सोऽर्वावसुरुवाच॥
Verse 57
मम भ्रातुरदुष्टत्वं भवतु त्रिदशालयाः । अर्वावसोर्वचः श्रुत्वा त्रिदशाः पुनरब्रुवन्
अर्वावसोर्वचः श्रुत्वा—“हे त्रिदशालयाः, मम भ्राता पापरहितो भवतु” इति—त्रिदशाः पुनः प्रत्यब्रुवन्।
Verse 58
ब्राह्मणस्य पितुर्घातान्महान्दोषः परावसोः । न ह्यन्यकृतपापस्य परेणानुष्ठितेन वै
ब्राह्मणस्य पितुघातात् परावसोर्महान् दोषः; अन्यकृतं पापं परेण कृतैः कर्मभिर्न हि नश्यति।
Verse 59
प्रायश्चित्तेन शांतिः स्यान्महापातकपंचके । पितुर्ब्राह्मणहंतुस्तु सुतरां नास्ति निष्कृतिः
प्रायश्चित्तैः महापातकपञ्चके शान्तिः स्यात्; ब्राह्मणपितृहन्तुस्तु सुतरां निष्कृतिः नास्ति।
Verse 60
आत्मनानुष्ठितेनापि व्रतेन न हि दुष्कृतिः । परावसोस्तव भ्रातुरतो नैवास्ति निष्कृतिः
आत्मना कृतव्रतेनापि तद् दुष्कृतं न नश्यति; अतः तव भ्रातुः परावसोः साधारणेन निष्कृतिः नैवास्ति।
Verse 61
अतोऽस्माभिरदुष्टत्वमस्मै दातुं न शक्यते । अर्वावसुः पुनःप्राह देवानिंद्रपुरोगमान्
अतः अस्माभिः अस्मै अदुष्टत्वं दातुं न शक्यते। ततः अर्वावसुः इन्द्रपुरोगमान् देवान् पुनः उवाच।
Verse 62
तथापि युष्मन्माहात्म्यात्प्रसादाद्भवतां तथा । पितुर्ब्राह्मणहंतुर्मे भ्रातुस्त्रिदशसत्तमाः
तथापि युष्मन्माहात्म्यप्रसादात्, हे त्रिदशसत्तमाः, मम भ्रातुः—यो ब्राह्मणपितृहन्ता—तस्य वृत्तान्तं मे ब्रूत।
Verse 63
यथा स्यान्निष्कृतिर्ब्रूत तथैव कृपया युताः । एवमर्वावसोः श्रुत्वा वचस्ते त्रिदशालयाः
यथा स्यान्निष्कृतिः, तथा कृपया युताः ब्रूत। एवमर्वावसोर्वचः श्रुत्वा ते त्रिदशालयाः…
Verse 64
ध्यात्वा तु सुचिरं कालं विनिश्चित्येदमबुवन् । उपायं ते प्रवक्ष्यामस्तत्पातकनिवारणम्
ध्यात्वा तु सुचिरं कालं विनिश्चित्येदमब्रुवन्—उपायं ते प्रवक्ष्यामः, तत्पातकनिवारणम्।
Verse 65
दक्षिणांबुनिधौ पुण्ये रामसेतौ विमुक्तिदे । धनुष्कोटिरिति ख्यातं तीर्थमस्ति विमुक्तिदम्
दक्षिणाम्बुनिधौ पुण्ये रामसेतौ विमुक्तिदे, धनुष्कोटिरिति ख्यातं तीर्थमस्ति विमुक्तिदम्।
Verse 66
ब्रह्महत्यासुरापानस्वर्णस्तेयविनाशनम् । गुरुतल्पगसंसर्गदोषाणामपि नाशनम्
ब्रह्महत्यासुरापानस्वर्णस्तेयविनाशनम्; गुरुतल्पगसंसर्गदोषाणामपि नाशनम्।
Verse 67
अकामेनापि यः स्नायादपवर्गफलप्रदम् । दुःस्वप्ननाशनं धन्यं नरकक्लेशनाशनम्
अकामेनापि यः तत्र स्नानं करोति, स अपवर्गफलभाग्भवति। तत् दुःस्वप्नान् नाशयति, धन्यं मङ्गलं च, नरकक्लेशान् विनाशयति।
Verse 68
कैलासादिपदप्राप्तिकारणं परमार्थदम् । सर्वकाममिदं पुंसामृणदारिद्र्यनाशनम्
इदं कैलासादिपदप्राप्तेः कारणं परमार्थप्रदं च। पुंसां सर्वकामदं, ऋणदारिद्र्यनाशनं भवति।
Verse 69
धनुष्कोटिर्धनु ष्कोटिर्धनुष्कोटिरितीरणात् । स्वर्गापवर्गदं पुंसां महापुण्यफलप्रदम्
‘धनुष्कोटिः धनुष्कोटिः धनुष्कोटिः’ इति नामोच्चारणेन पुंसां स्वर्गापवर्गदं, महापुण्यफलप्रदं च भवति।
Verse 70
तत्र गत्वा तव भ्राता स्नायाद्यदि परावसुः । तत्क्षणादेव ते ज्येष्ठो मुच्यते ब्रह्महत्यया
तत्र गत्वा यदि तव भ्राता परावसुः स्नायात्, तत्क्षणादेव तव ज्येष्ठो ब्रह्महत्यापापात् मुच्यते।
Verse 71
इदं रहस्यं सुमहत्प्रायश्चित्तमुदीरितम् । उक्त्वेत्यर्वावसुं देवाः प्रययुः स्वपुरीं प्रति
इदं सुमहत् रहस्यं, महत् प्रायश्चित्तं च, इति देवाः अर्वावसुं प्रति उदीर्य, स्वपुरीं प्रति प्रययुः।
Verse 72
तत अर्वावसुर्ज्येष्ठं समादाय परावसुम् । रामचन्द्रधनुष्कोटिं प्रययौ मुक्तिदायिनीम्
ततः अर्वावसुः ज्येष्ठं परावसुम् समादाय रामचन्द्रस्य धनुष्कोटिं मुक्तिदायिनीं प्रति प्रययौ।
Verse 73
सेतौ संकल्पमुक्त्वा तु नियमेन परावसुः । सह भ्रात्रा धनुष्कोटौ सस्नौ पातकशुद्धये
सेतौ तु परावसुः संकल्पं कृत्वा नियमेन सह भ्रात्रा धनुष्कोटौ पातकशुद्धये सस्नौ।
Verse 74
स्नात्वोत्थितं धनुष्कोटौ तं प्रोवाचाशरीरिणी । परावसो विनष्टा ते पितुर्ब्राह्मणघातजा
धनुष्कोटौ स्नात्वोत्थितं तं अशरीरिणी वागुवाच—“परावसो, ते पितुः ब्राह्मणघातजा पापराशिः विनष्टा।”
Verse 75
ब्रह्महत्या महा घोरा नरकक्लेशकारिणी । इत्युक्त्वा विररामाथ सापि वागशरीरिणी
“ब्रह्महत्या महाघोरा नरकक्लेशकारिणी” इत्युक्त्वा सा अशरीरिणी वाक् अथ विरराम।
Verse 76
परावसुस्तदा विप्राः कनिष्ठेन समन्वितः । रामचन्द्रधनुष्कोटिं प्रणम्य च सभक्तिकम्
तदा परावसुः, हे विप्राः, कनिष्ठेन सह रामचन्द्रधनुष्कोटिं सभक्तिकं प्रणम्य।
Verse 77
रामनाथं महादेवं नत्वा भक्तिपुरःसरम् । विमुक्तपातको विप्राः प्रययौ पितुराश्रमम्
रामनाथं महादेवं भक्त्यग्रेण प्रणम्य सः । विमुक्तपातको विप्राः पितुराश्रममभ्यगात् ॥
Verse 78
मृत्वोत्थितस्तदा रैभ्यो दृष्ट्वा पुत्रौ समागतौ । संतुष्टहृदयो ह्यास्ते पुत्राभ्यां स्वाश्रमे तदा
मृत्वोत्थित इव तदा रैभ्यो दृष्ट्वा सुतावागतौ । संतुष्टहृदयोऽतिष्ठत् स्वाश्रमे पुत्रसंयुतः ॥
Verse 79
रामचन्द्रधनुष्कोटौ स्नानेन हतपातकम् । एनं परावसुं सर्वे स्वीचक्रुर्मुनयस्तदा
रामचन्द्रधनुष्कोटिस्नानेन हतपातकम् । एनं परावसुं सर्वे मुनयः स्वीकृतिं ययुः ॥
Verse 80
एवं परावसोरुक्तं ब्रह्महत्याविमोक्षणम् । स्नानमात्राद्धनुष्कोटौ युष्माकं मुनिपुंगवाः
एवं परावसोरुक्तं ब्रह्महत्याविमोक्षणम् । धनुष्कोटौ स्नानमात्राद् युष्माकं मुनिपुङ्गवाः ॥
Verse 82
महापातकसंघाश्च नश्येयुर्मज्जनादिह । य इमं पठतेऽध्यायं ब्रह्महत्याविमोक्षणम्
महापातकसंघाश्च नश्येयुर्मज्जनादिह । य इमं पठतेऽध्यायं ब्रह्महत्याविमोक्षणम् ॥
Verse 83
ब्रह्महत्या विनश्येत तत्क्षणान्नास्ति संशयः । सुरापानादयोऽप्यस्य शांतिं गच्छेयुरंजसा
ब्रह्महत्या तत्क्षणादेव विनश्येत—नात्र संशयः। सुरापानादयः पापाः अप्यस्य शीघ्रमेव शान्तिं गच्छेयुरञ्जसा॥
Verse 91
सुरा पानादयो विप्रा नश्यंत्येवात्र मज्जनात् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते
सुरापानादयो विप्राः नश्यन्त्येवात्र मज्जनात्। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं—उद्धृत्य भुजमुच्यते॥