Adhyaya 29

Verse 1

श्रीसूत उवाच । स्नात्वा साध्यामृते तीर्थे नृपशापविमोक्षणे । सर्वतीर्थं ततो गच्छेन्मनुजो नियमान्वितः

श्रीसूत उवाच—साध्यामृते तीर्थे स्नात्वा नृपशापविमोक्षणे, नियमान्वितो मनुजः ततः सर्वतीर्थं गच्छेत्।

Verse 2

सर्वतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः

सर्वतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम्। महापातकयुक्तो वा सर्वपातकसंयुतो वा—तत्रापि तस्य नाशनं भवति॥

Verse 3

शुद्ध्येत तत्क्षणादेव सवर्तीर्थनिमज्जनात् । तावत्सर्वाणि पापानि देहे तिष्ठंति सुव्रताः

सर्वतीर्थनिमज्जनात् तत्क्षणादेव शुद्ध्येत। तावत् सर्वाणि पापानि देहे तिष्ठन्ति सुव्रताः॥

Verse 4

स्नानार्थं सर्वतीर्थेऽस्मिन्दृष्ट्वा यांतं द्विजा नरम्

स्नानार्थं सर्वतीर्थेऽस्मिन् यान्तं नरं दृष्ट्वा, हे द्विजाः—

Verse 5

वेपंते सर्वपापानि नाशोऽस्माकं भवेदिति । गर्भवासादिदुःखानि तावद्याति नरो भुवि

वेपन्ते सर्वपापानि ‘नाशोऽस्माकं भवेदिति’। तावत् गर्भवासादिदुःखानि नरो भुवि याति॥

Verse 6

न स्नायात्सर्वतीर्थेऽस्मिन्यावद्ब्राह्मणपुंगवाः । अनुष्ठितैर्महायागैस्तथा तीर्थनिषेवणैः

न स्नायात् सर्वतीर्थेऽस्मिन् यावत् ब्राह्मणपुङ्गवाः। अनुष्ठितैर्महायागैस्तथा तीर्थनिषेवणैः॥

Verse 7

गायत्र्यादिमहामंत्रजपैर्नियमपूर्वकम् । चतुर्णामपि वेदानामावृत्त्या शतसंख्यया

गायत्र्यादिमहामन्त्राणां जपेन नियमपूर्वकं चतुर्णामपि वेदानां शतवारमावृत्त्या यत्पुण्यं भवति तदिहोच्यते।

Verse 8

शिवविष्ण्वादिदेवानां पूजया भक्ति पूर्वकम् । एकादश्यादितिथिषु तथैवानशनेन च । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभेदत्र मज्जनात्

शिवविष्ण्वादिदेवानां भक्तिपूर्वकपूजनात्, एकादश्यादितिथिषु तथैवानशनेन च यत्फलं मर्त्यः लभते, तदेवात्र मज्जनात् लभेत।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । सर्वतीर्थमिति ख्यातिः सूतास्य कथमागता । ब्रूह्यस्माकमिदं पुण्यं विस्तराच्छृण्वतां मुने

ऋषय ऊचुः—सूत, ‘सर्वतीर्थम्’ इति ख्यातिः अस्य कथमागता? अस्माकं शृण्वतां मुने, इदं पुण्यं विस्तरेण ब्रूहि।

Verse 10

श्रीसूत उवाच । पुरा सुचरितोनाम मुनिर्नियमसंयुतः

श्रीसूत उवाच—पुरा ‘सुचरित’ इति नाम मुनिः आसीत्, स नियमसंयुतः।

Verse 11

भृगुवंशसमुद्भूतो जात्यंधो जरयातुरः । अशक्तस्तीर्थयात्रायां नेत्राभावेन स द्विजाः

भृगुवंशसमुद्भूतः स जात्यन्धो जरातुरः। नेत्राभावात्, हे द्विजाः, तीर्थयात्रायामशक्तः स बभूव।

Verse 12

सर्वेषामेव तीर्थानां स्नातुकामो महामु निः । दक्षिणांबुनिधौ पुण्यं गंधमादनपर्वतम्

सर्वतीर्थेषु स्नातुमिच्छन् स महामुनिः दक्षिणाम्बुनिधितटे पुण्ये गन्धमादनपर्वतं प्रति जगाम।

Verse 13

गत्वा शंकरमुद्दिश्य तपस्तेपे सुदुष्करम् । त्रिकालमर्चयञ्छंभुमुपवासी जितेंद्रियः

तत्र गत्वा शङ्करं मनसि निधाय सुदुष्करं तपः अकरोत्; त्रिकालं शम्भुमर्चयन्, उपवासी, जितेन्द्रियश्च।

Verse 14

तथा त्रिषवणस्नानात्तथैवातिथिपूजकः । शिशिरे जलमध्यस्थो ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यगः

तथा त्रिषवणस्नानं कृत्वा तथैवातिथिपूजनपरः; शिशिरे जलमध्ये स्थितः, ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यगः।

Verse 15

वर्षास्वासारसहन अब्भक्षो वायुभोजनः । उद्धूलनं त्रिपुंड्रं च भस्मना धारयन्सदा

वर्षासु धारासहनशीलः, अब्भक्षो वायुभोजन इव; सदा भस्मनोद्धूलनं त्रिपुण्ड्रं च धारयन्।

Verse 16

जाबालोपनिषद्रीत्या तथा रुद्राक्षधारकः । एवमुग्रं तपश्चक्रे दशसंवत्सरं द्विजः

जाबालोपनिषदि निर्दिष्टरीत्या रुद्राक्षधारकश्च; एवं स द्विजो दशसंवत्सरं घोरं तपश्चकार।

Verse 17

तपसा तस्य संतुष्टः शंकरश्चंद्रशेखरः । प्रादुरासीन्मुनेस्तस्य द्विजाः सुचरितस्य वै

तस्य तपसा संतुष्टः शंकरश्चन्द्रशेखरः । सुचरितनाम्नो मुनेः पुरतः प्रादुरासीद्, हे द्विजाः, स सुचरितो हि सुशीलः ॥

Verse 18

समारुह्य महोक्षाणं भूतवृंदनिषेवितः । गिरिजार्ध वपुः शूली सूर्यकोटिसमप्रभः

ಮಹೋಕ್ಷಾಣಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಭೂತವೃಂದನಿಷೇವಿತಃ । ಗಿರಿಜಾರ್ಧವಪುಃ ಶೂಲೀ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಸಮಪ್ರಭಃ ॥

Verse 19

स्वभासा भासयन्सर्वा दिशो वितिमिरास्तदा । भस्मपांडुरसर्वांगो जटामंडलमंडितः

ಸ್ವಭಾಸಾ ಭಾಸಯನ್ಸರ್ವಾ ದಿಶೋ ವಿತಿಮಿರಾಸ್ತದಾ । ಭಸ್ಮಪಾಂಡುರಸರ್ವಾಂಗೋ ಜಟಾಮಂಡಲಮಂಡಿತಃ ॥

Verse 20

अनंता दिमहानागविभूषणविभूषितः । प्रादुर्भूतस्ततः शंभुः प्रादात्तस्य विलोचने

अनन्तादिमहानागविभूषणविभूषितः । प्रादुर्भूतस्ततः शम्भुः प्रादात्तस्य विलोचने ॥

Verse 21

आत्मावलोकनार्थाय शंकरो गिरिजापतिः । ततः सुचरितो विप्राः शंभुना दत्तदृग्द्वयः । आलोक्य परमेशानं प्रतुष्टाव प्रसन्नधीः

आत्मावलोकनार्थाय शंकरो गिरिजापतिः । ततः सुचरितो विप्राः शम्भुना दत्तदृग्द्वयः । आलोक्य परमेशानं प्रतुष्टाव प्रसन्नधीः ॥

Verse 22

सुचरित उवाच । जय देव महेशान जय शंकर धूर्जटे

सुचरित उवाच—जय देव महेशान, जय शंकर धूर्जटे।

Verse 23

जय ब्रह्मादिपूज्य त्वं त्रिपुरघ्न यमांतक । जयोमेश महादेव कामांतक जयामल

जय ब्रह्मादिपूज्य त्वं त्रिपुरघ्न यमान्तक। जय उमेश महादेव कामान्तक जयामल॥

Verse 24

जय संसारवैद्य त्वं भूतपाल शिवाव्य य । त्रियंबक नमस्तुभ्यं भक्तरक्षणदीक्षित

जय संसारवैद्य त्वं भूतपाल शिवाव्यय। त्र्यम्बक नमस्तुभ्यं भक्तरक्षणदीक्षित॥

Verse 25

व्योमकेश नमस्तुभ्यं जय कारुण्यविग्रह । नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं जय संसारमोचक

व्योमकेश नमस्तुभ्यं जय कारुण्यविग्रह। नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं जय संसारमोचक॥

Verse 26

महेश्वर नमस्तुभ्यं परमानंदविग्रह । गंगाधर नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर मृडाव्यय

महेश्वर नमस्तुभ्यं परमानन्दविग्रह। गङ्गाधर नमस्तुभ्यं विश्वेश्वर मृडाव्यय॥

Verse 27

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय शंभवे । शर्वायोग्राय गर्भाय कैलासपतये नमः

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय शम्भवे । शर्वायोग्राय गर्भाय कैलासपतये नमः ॥

Verse 28

रक्ष मां करुणासिंधो कृपादष्ट्यवलोकनात् । मम वृत्तमनालोच्य त्राहि मां कृपया हर

रक्ष मां करुणासिन्धो कृपादृष्ट्यवलोकनात् । मम वृत्तमनालोच्य त्राहि मां कृपया हर ॥

Verse 29

श्रीसूत उवाच । इति स्तुतो महादेवस्तमेनमिदमभ्यधात् । मुनिं सुचरितं विप्रा दयोदन्वानुमापतिः

श्रीसूत उवाच । इति स्तुतो महादेवस्तमेनमिदमभ्यधात् । मुनिं सुचरितं विप्रा दयोदन्वानुमापतिः ॥

Verse 30

महादेव उवाच । मुने सुचरिताद्य त्वं वरं वरय कांक्षितम् । वरं दातुं तवायातः पुण्येस्मिन्नाश्रमे शुभे । इतीरितो मुनिः प्राह महादेवं दयानिधिम्

महादेव उवाच । मुने सुचरिताद्य त्वं वरं वरय काङ्क्षितम् । वरं दातुं तवायातः पुण्येस्मिन्नाश्रमे शुभे । इतीरितो मुनिः प्राह महादेवं दयानिधिम् ॥

Verse 31

सुचरित उवाच । भगवंस्त्वं प्रसन्नो मे यदि स्याश्चंद्रशेखर

सुचरित उवाच । भगवंस्त्वं प्रसन्नो मे यदि स्याश्चन्द्रशेखर ।

Verse 32

तर्हि त्वां प्रवृणोम्यद्धा वरं मदभिकांक्षितम् । जरापलितदेहोहं कुत्रचिद्गंतुमक्षमः

तर्हि त्वत्तोऽहं निश्चयेन वरं वृणे, यन्ममाभिकाङ्क्षितम्। अहं जरापलितदेहः, कुतश्चिदपि गन्तुं न शक्तः।

Verse 33

सर्वतीर्थेषु च स्नातुमाकांक्षा मम विद्यते । तस्मात्सर्वेषु तीर्थेषु स्नानेन मनुजो हि यत् । फलं प्राप्नोति मे ब्रूहि तत्फला वाप्तिसाधनम्

सर्वतीर्थेषु स्नातुमाकाङ्क्षा मम विद्यते। तस्मात् सर्वेषु तीर्थेषु स्नानेन मनुजो यत्फलं प्राप्नोति, मे ब्रूहि; तत्फलावाप्तिसाधनम्।

Verse 34

महादेव उवाच । अहमावाहयिष्यामि तीर्थान्यत्रैव कृत्स्नशः

महादेव उवाच—अहं तीर्थानि कृत्स्नशोऽत्रैव आवाहयिष्यामि।

Verse 35

रामस्य सेतुना पूते नगेऽस्मिन्गंधमादने । इत्युक्त्वा स महादेवः पर्वते गन्धमादने

रामस्य सेतुना पूतेऽस्मिन् गन्धमादने नग इति उक्त्वा स महादेवः तस्मिन् गन्धमादनपर्वते प्रवृत्तः।

Verse 36

तीर्थान्यावाहयामास मुनिप्रीत्यर्थमुत्तमः । ततस्सुचरितं प्राह शंकरः करुणानिधिः

उत्तमः मुनिप्रीत्यर्थं तीर्थान्यावाहयामास। ततः करुणानिधिः शङ्करः सुचरितं प्रति प्राह।

Verse 37

मुने सुचरितेदं तु महापातकनाशनम् । सांनिध्यात्सर्वतीर्थानां सर्वतीर्थाभिधं स्मृतम्

मुने सुचरित, एतत् तीर्थं महापातकनाशनम्। सर्वतीर्थानां सांनिध्याद् ‘सर्वतीर्थ’ इति स्मृतम्॥

Verse 38

मयात्र सर्वतीर्थानां मनसाकर्षणादिदम् । मानसं तीर्थमित्याख्यां लप्स्यते भुक्तिमुक्तिदम्

मया मनसाकर्षणेनात्र सर्वतीर्थानि समाहृतानि। तेनैतत् ‘मानसं तीर्थम्’ इत्याख्यां लप्स्यते, भुक्तिमुक्तिदम्॥

Verse 39

अतः सुचरितात्र त्वं स्नाहि सद्यो विमुक्तये । महापातकसंघानां दावानलसमद्युतौ

अतः सुचरित, अत्र त्वं सद्यः स्नाहि विमुक्तये। एतत् तीर्थं महापातकसंघेषु दावानलसमद्युतिः॥

Verse 40

काममोहभयक्रोधलोभरोगादिनाशने । विना वेदांतविज्ञानं सद्योनिर्वाणकारणे

काममोहभयक्रोधलोभरोगादीन् नाशयति। वेदान्तविज्ञानं विना अपि सद्योनिर्वाणकारणं भवति॥

Verse 41

जन्ममृत्य्वादिनक्रौघसंसारार्णवतारणे । कुम्भीपाकादिसकलनरकाग्निविनाशने

जन्ममृत्य्वादिनक्रौघैः संकीर्णं संसारार्णवं तारयति। कुम्भीपाकादिसकलनरकाग्नीन् विनाशयति॥

Verse 42

इतीरितः सुचरितः शम्भुना मदनारिणा । सस्नौ विप्राः सर्वतीर्थे महादेवस्य संनिधौ

इति शम्भुना मदनारिणा सम्यगुपदिष्टः सुचरितो विप्रैः सह महादेवस्य सन्निधौ सर्वतीर्थे सस्नौ।

Verse 43

स्नात्वोत्थितः सुचरितो ददृशेऽखिलमानवैः । जरापलितनिर्मुक्तस्तरुणोऽतीव सुन्दरः

स्नात्वोत्थितः सुचरितोऽखिलमानवैर्दृष्टः; स जरापलितनिर्मुक्तस्तरुणोऽतीव सुन्दर आसीत्।

Verse 44

दृष्ट्वा स्वदेहसौंदर्यं ततः सुचरितो मुनिः । श्लाघयामास तत्तीर्थं बहुधाऽन्ये च तापसाः

स्वदेहसौन्दर्यं दृष्ट्वा ततः सुचरितो मुनिस्तत्तीर्थं बहुधा श्लाघयामास; अन्ये च तापसास्तथैव।

Verse 45

महादेवः सुचरितं बभाषे तदनंतरम् । अस्य तीर्थस्य तीरे त्वं वसन्सुचरित द्विज

तदनन्तरं महादेवः सुचरितं बभाषे—“अस्य तीर्थस्य तीरे त्वं वसन्, सुचरित द्विज…”

Verse 46

स्नानं कुरुष्व सततं स्मरन्मां मुक्तिदायकम् । देशांतरीयतीर्थेषु मा व्रज ब्राह्मणोत्तम

सततं स्नानं कुरुष्व, मां मुक्तिदायकं स्मरन्; देशान्तरीयतीर्थेषु मा व्रज, ब्राह्मणोत्तम।

Verse 47

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मामंते प्राप्स्यसि ध्रुवम् । अन्येऽपि येऽत्र स्नास्यंति तेऽपि मां प्राप्नुयुर्द्विज

अस्य तीर्थस्य माहात्म्येन त्वं देहान्ते मां ध्रुवं प्राप्स्यसि। ये चान्येऽपि अत्र स्नास्यन्ति, तेऽपि हे द्विज मां प्राप्नुयुः॥

Verse 48

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्नंतर्हिते रुद्रे ततः सुचरितो मुनिः

इत्युक्त्वा भगवान् ईशस्तत्रैवान्तरधीयत। तस्मिन्नन्तर्हिते रुद्रे ततः सुचरितो मुनिः प्रववृते॥

Verse 49

अनेककालं निवसन्सर्वतीर्थस्य तीरतः । स्नानं समाचरंस्तीर्थे मानसे नियमान्वितः

अनेककालं निवसन् सर्वतीर्थस्य तीरतः। तीर्थे स्नानं समाचरन् मानसे नियमान्वितः॥

Verse 50

देहांते शंकरं प्राप सर्वबन्धविमोचितः । सायुज्यं चापि संप्राप सर्वतीर्थस्य वैभवात्

देहान्ते शंकरं प्राप्य सर्वबन्धविमोचितः। सर्वतीर्थस्य वैभवात् सायुज्यं चापि संप्राप॥

Verse 51

एवं वः कथितं विप्राः सर्वतीर्थस्य वैभवम् । एतत्पठन्वा शृण्वन्वा मुच्यते सर्व पातकैः

एवं वः कथितं विप्राः सर्वतीर्थस्य वैभवम्। एतत् पठन् वा शृण्वन् वा मुच्यते सर्वपातकैः॥