Adhyaya 27

Verse 1

श्रीसूत उवाच । यमुनायां च गंगायां गयायां च नरो मुदा । स्नानं विधाय विधिवत्कोटितीर्थं ततो व्रजेत्

श्रीसूत उवाच—यमुनायां च गङ्गायां गयायां च नरो मुदा। स्नानं विधाय विधिवत् कोटितीर्थं ततो व्रजेत्॥

Verse 2

कोटितीर्थं महापुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वसंपत्करं शुद्धं सर्वपापप्रणाशनम्

कोटितीर्थं महापुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्। सर्वसंपत्करं शुद्धं सर्वपापप्रणाशनम्॥

Verse 3

दुःस्वप्ननाशनं ह्येतन्महापातकनाशनम् । महाविघ्नप्रशमनं महाशांतिकरं नृणाम्

दुःस्वप्ननाशनं ह्येतन्महापातकनाशनम्। महाविघ्नप्रशमनं महाशान्तिकरं नृणाम्॥

Verse 4

स्मृतिमात्रेण यत्पुंसां सर्वपापनिषूदनम् । लीलया धनुषः कोट्या स्वयं रामेण निर्मितम्

स्मरणमात्रेण येन पुंसां सर्वपापक्षयो भवति, तत् पुण्यस्थानं रामेण स्वयमेव लीलया धनुषः कोट्या निर्मितम्।

Verse 5

पुरा दाशरथी रामो निहत्य युधि रावणम् । ब्रह्महत्याविमोक्षाय गंधमादनपर्वते

पुरा दाशरथी रामो युधि रावणं निहत्य, ब्रह्महत्यादोषविमोक्षार्थं गन्धमादनपर्वतं जगाम।

Verse 6

प्रातिष्ठिपल्लिंगमेकं लोकानुग्रहकाम्यया । लिंगस्यास्याभिषेकाय शुद्धं वारि गवेषयन्

लोकानुग्रहकाम्यया स एकं लिङ्गं प्रातिष्ठिपत्; तस्य लिङ्गस्याभिषेकाय शुद्धं वारि गवेषयन् विचचार।

Verse 7

नाविंदत जलं तत्र पार्श्वे दशरथात्मजः । लिंगाभिषेकयोग्यं च जलं किमिति चिंतयन्

तत्र पार्श्वे दशरथात्मजः लिङ्गाभिषेकयोग्यं जलं न अविन्दत्; ‘कथं जलं प्राप्नुयाम्’ इति चिन्तयन् स्थितः।

Verse 8

नवेन वारिणा लिंगं स्नापनीयं मयेति सः । निश्चित्य मनसा तत्र धनुष्कोट्या रघूद्वहः

‘नवेन वारिणा लिङ्गं स्नापयितव्यम्’ इति स मनसा निश्चित्य, रघूद्वहः तत्र धनुषः कोट्या प्रववृते।

Verse 9

बिभेद धरणीं शीघ्रं मनसा जाह्नवीं स्मरन् । रामकार्मुककोटिः सा तदा प्राप रसातलम्

स शीघ्रं धरणीं बिभेद, मनसा जाह्नवीं स्मरन्। तदा रामकार्मुककोटिः सा रसातलं प्राप॥

Verse 10

तत उद्धारयामास तद्धनुर्धन्विनां वरः । धनुष्युद्ध्रियमाणे तु राघवेण महीतलात्

ततः स धन्विनां वरः तद्धनुरुद्धारयामास। धनुष्युद्ध्रियमाणे तु राघवेण महीतलात्॥

Verse 11

काकुत्स्थेन स्मृता गंगा निर्ययौ विवरात्ततः । वारिणा तेन तल्लिंगमभ्यषिंचद्रघूद्वहः

काकुत्स्थेन स्मृता गङ्गा निर्ययौ विवरात्ततः। वारिणा तेन तल्लिङ्गमभ्यषिञ्चद्रघूद्वहः॥

Verse 12

रामकार्मु ककोट्यैव यतस्तन्निर्मितं पुरा । अतः कोटिरिति ख्यातं तत्तीर्थं भुवनत्रये

रामकार्मुककोट्यैव यतस्तन्निर्मितं पुरा। अतः ‘कोटि’रिति ख्यातं तत्तीर्थं भुवनत्रये॥

Verse 13

यानि यानीह तीर्थानि संति वै गंधमादने । प्रथमं तेषु तीर्थेषु स्नात्वा विगतकल्मषः

यानि यानीह तीर्थानि सन्ति वै गन्धमादने। प्रथमं तेषु तीर्थेषु स्नात्वा विगतकल्मषः॥

Verse 14

शेषपापविमोक्षाय स्नायात्कोटौ नरस्ततः । तीर्थांतरेषु स्नानेन यः पापौघो न नश्यति

अतः शेषपापविमोक्षार्थं नरः कोटितीर्थे स्नायात्। अन्यतीर्थेषु स्नानेन यः पापौघः, स तथा न नश्यति।

Verse 15

अनेकजन्मकोटीभिरर्जितो ह्यस्थिसंस्थितः । विनश्यति स सर्वोऽपि कोटिस्नानान्न संशयः

अनेकजन्मकोटीभिरर्जितः पापसमूहः, अस्थिषु स्थित इव, कोटिस्नानेन सर्वथैव विनश्यति—न संशयः।

Verse 16

यदि हि प्रथमं स्नायादत्र कोटौ नरो द्विजाः । तस्य मुक्तस्य तीर्थानि व्यर्थान्येवापराणि हि

यदि हि प्रथमं नरोऽत्र कोटौ स्नायात्, हे द्विजाः, तस्य मुक्तस्यापराणि तीर्थानि व्यर्थान्येव भवन्ति।

Verse 17

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य मुनीश्वर । अस्माकं संशयं कंचिच्छिंधि पौराणिकोत्तम

ऋषय ऊचुः—सूत, सर्वार्थतत्त्वज्ञ, व्यासशिष्य, मुनीश्वर, पौराणिकोत्तम; अस्माकं कञ्चित् संशयं छिन्धि।

Verse 18

कोटौ स्नातस्य मर्त्यस्य यदि तीर्थांतरं वृथा । किमर्थं धर्मतीर्थादि तीर्थेषु स्नांति मानवाः

यदि कोटौ स्नातस्य मर्त्यस्य तीर्थान्तरस्नानं वृथा, तर्हि धर्मतीर्थादिषु तीर्थेषु मानवाः किमर्थं स्नान्ति?

Verse 19

तीर्थानि तानि सर्वाणि समतिक्रम्य मानवाः । अत्रैव कोटौ किं स्नानं न कुर्वंति हि तद्वद

तानि सर्वाणि तीर्थानि समतिक्रम्य मानवाः । अत्रैव कोटौ किं स्नानं न कुर्वन्ति हि तद्वत् ॥

Verse 20

श्रीसूत उवाच । अहो रहस्यं युष्माभिः पृष्टमेतन्मुनीश्वराः । नारदाय पुरा शंभुः पृच्छते यत्किलाब्रवीत्

श्रीसूत उवाच । अहो रहस्यं युष्माभिः पृष्टमेतन्मुनीश्वराः । नारदाय पुरा शम्भुः पृष्टे यत्किलाब्रवीत् ॥

Verse 21

तद्ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं श्रद्धया सह । गच्छन्यदृच्छया वापि तीर्थयात्रापरोऽपि वा

तद्ब्रवीमि मुनिश्रेष्ठाः शृणुध्वं श्रद्धया सह । गच्छन् यदृच्छया वापि तीर्थयात्रापरोऽपि वा ॥

Verse 22

मार्गमध्ये द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं देवालयं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वापि वा मोहान्न सेवेत नराधमः

मार्गमध्ये द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं देवालयं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वापि वा मोहान्न सेवेत नराधमः ॥

Verse 23

निष्कृतिस्तस्य नास्तीति प्राब्रुवन्परमर्षयः । सेतुं गच्छंस्ततोऽन्येषु न स्नायाद्यदि मानवः

निष्कृतिस्तस्य नास्तीति प्राब्रुवन् परमर्षयः । सेतुं गच्छन् ततोऽन्येषु न स्नायाद्यदि मानवः ॥

Verse 24

तीर्थातिक्रमदोषैः स बहिष्कार्योऽत्यवद्द्विजैः । अतः स्नातव्यमेवैषु चक्रतीर्थादिषु द्विजाः

तीर्थातिक्रमदोषैः स नरः परमधर्मद्विजैर्बहिष्कार्यः। अतः, हे द्विजाः, चक्रतीर्थादिषु पवित्रेषु तीर्थेषु नित्यं स्नातव्यमेव॥

Verse 25

स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु शेषपापविमुक्तये । प्रयतैर्मनुजैरत्र स्नातव्यं कोटितीर्थके

एतेषु तीर्थेषु स्नात्वा शेषपापविमुक्तये। प्रयतैर्मनुजैरत्र कोटितीर्थेऽपि स्नातव्यम्॥

Verse 26

कोटौ चाभि षवं कृत्वा न तिष्ठेद्गन्धमादने । निवर्तेत्तत्क्षणादेव निष्पापो गंधमादनात्

कोटौ चाभिषवं कृत्वा न तिष्ठेद्गन्धमादने। निवर्तेत् तत्क्षणादेव निष्पापो गन्धमादनात्॥

Verse 27

रामोऽपि हि पुरा कोटितीर्थसंभूतवारिणा । रामनाथेऽभिषिक्ते तु स्वयं स्नात्वा च तत्र वै

रामोऽपि हि पुरा तत्र स्वयं स्नात्वा यथाविधि। कोटितीर्थसमुद्भूतवारिणा रामनाथमभिषिञ्चत्॥

Verse 28

ब्रह्महत्याविमुक्तः संस्तत्क्षणादेव सानुजः । आरूढपुष्पकोऽयोध्यां प्रययौ कपिभिर्वृतः

ब्रह्महत्याविमुक्तः स तत्क्षणादेव सानुजः। आरूढपुष्पकोऽयोध्यां प्रययौ कपिभिर्वृतः॥

Verse 29

अतः कोटौ नरः स्नात्वा पापशेषविमोचितः । निवर्तेत्तत्क्षणादेव रामो दाशरथिर्यथा

अतः कोटितीर्थे स्नात्वा नरः पापशेषविमुक्तः सन् तत्क्षणादेव निवर्तेत, यथा दाशरथिः श्रीरामः।

Verse 30

एतद्धि तीर्थप्रवरं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । रामनाथाभिषेकाय निर्मितं राघवेण यत्

एतद्धि तीर्थप्रवरं सर्वलोकेषु विश्रुतम्; यद् राघवेण रामनाथाभिषेकाय निर्मितम्।

Verse 31

स्वयं भगवती यत्र सन्निधत्ते च जाह्नवी । तारकब्रह्मणा यत्र रामेण स्नातमादरात्

यत्र स्वयं भगवती जाह्नवी सन्निधत्ते; यत्र तारकब्रह्मणा रामेण आदरात् स्नातम्।

Verse 32

तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यताम् । यत्र स्नात्वा पुरा कृष्णो लोकसंग्रहणेच्छया

तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यताम्? यत्र पुरा कृष्णो लोकसंग्रहणेच्छया स्नातवान्।

Verse 33

मातुलस्य तु कंसस्य वधदोषाद्विमोचितः । तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यते

मातुलस्य कंसस्य वधदोषाद् विमोचितः; तस्य वै कोटितीर्थस्य महिमा केन कथ्यते?

Verse 34

ऋषय ऊचुः । किमर्थमवधीत्कंसं मातुलं यदुनंदनः । यद्दोषशांतये सूत सस्नौ कोटौ महा मनाः

ऋषय ऊचुः । किमर्थमवधीत्कंसं मातुलं यदुनंदनः । यद्दोषशांतये सूत सस्नौ कोटौ महा मनाः

Verse 35

श्रीसूत उवाच । वसुदेव इति ख्यातः शूरपुत्रो यदोः कुले । आसीत्स देवकसुतां देवकीमिति विश्रुताम्

श्रीसूत उवाच । वसुदेव इति ख्यातः शूरपुत्रो यदोः कुले । आसीत्स देवकसुतां देवकीमिति विश्रुताम्

Verse 36

उद्वाह्य रथमारूढः स्वपुरं प्रस्थितः पुरा । अथ सूतो बभूवाथ कंसो ह्यानकदुन्दुभेः

उद्वाह्य रथमारूढः स्वपुरं प्रस्थितः पुरा । अथ सूतो बभूवाथ कंसो ह्यानकदुन्दुभेः

Verse 37

अशरीरा तदा वाणी कंसं सारथिमब्रवीत् । भगिनीं च तथा भामं वाहयंतं रथोत्तमे

अशरीरा तदा वाणी कंसं सारथिमब्रवीत् । भगिनीं च तथा भामं वाहयंतं रथोत्तमे

Verse 38

यामिमां वाहयस्यत्र रथेन त्वमरिंदम । अस्यास्त्वामष्टमो गर्भो वधिष्यति न संशयः

यामिमां वाहयस्यत्र रथेन त्वमरिंदम । अस्यास्त्वामष्टमो गर्भो वधिष्यति न संशयः

Verse 39

इत्याकर्ण्य वचो दिव्यं कंसः खङ्गं प्रगृह्य च । स्वसारं हंतुमुद्योगं चकार द्विजपुंगवाः

इति दिव्यं वचः श्रुत्वा कंसः खड्गं समाददे । स्वसारं हन्तुमुद्योगं चकार, हे द्विजपुङ्गवाः ॥

Verse 40

ततः प्रोवाच तं कंसं वसुदेवः स सांत्वयन् । वसुदेव उवाच । अस्यां प्रसूतान्दास्यामि तुभ्यं कंस सुतानहम्

ततः स सांत्वयन् कंसं वसुदेवोऽब्रवीदिदम् । वसुदेव उवाच— अस्यां प्रसूतान् सुतान् कंस तुभ्यं दास्याम्यहं ध्रुवम् ॥

Verse 41

एनां स्वसारं मा हिंसीर्नास्यास्ते भीतिरस्ति हि । श्रुत्वा तद्वचनं कंसो निवृत्तस्तद्वधात्तदा

एनां स्वसारं मा हिंसीः, नास्यास्ते भीतिरस्ति हि । इति श्रुत्वा वचः कंसो निवृत्तस्तद्वधात् तदा ॥

Verse 42

देवकीवसुदेवाभ्यां सहितः स्वपुरं ययौ । पादावसक्तनिगडौ देवकीवसुदेवकौ

देवकीवसुदेवाभ्यां सहितः स्वपुरं ययौ । पादावसक्तनिगडौ देवकीवसुदेवकौ ॥

Verse 43

स्थापयामास दुष्टात्मा कंसः कारागृहे तदा । ततः कालेन महता वसुदेवाद्धि देवकी

तदा दुष्टात्मा कंसः कारागृहे न्यवेशयत् । ततः कालेन महता वसुदेवात् खलु देवकी गर्भं दधार ॥

Verse 44

षट्पुत्राञ्जनयामास क्रमेण मुनिपुंगवाः । जातांस्तान्वसुदेवेन दत्तान्कंसोऽपि सोऽवधीत्

क्रमेण मुनिपुङ्गवाः षट्पुत्रान् जनयामासुः। जातान् तान् वसुदेवेन दत्तान् कंसोऽपि सोऽवधीत्॥

Verse 45

हतेषु षटसु पुत्रेषु देवक्युदरजन्मसु । कंसेन क्रूरमतिना निष्कृपेण द्विजोत्तमाः

हतेषु षटसु पुत्रेषु देवक्युदरजन्मसु। कंसेन क्रूरमतिना निष्कृपेण द्विजोत्तमाः॥

Verse 46

शेषोऽभूत्सप्तमो गर्भो देवक्या जठरे तदा । मायादेवी ततो गर्भं तं वै विष्णुप्रचोदिता

शेषोऽभूत् सप्तमो गर्भो देवक्या जठरे तदा। मायादेवी ततो गर्भं तं वै विष्णुप्रचोदिता॥

Verse 47

नंदगोपगृहस्थायां रोहिण्यां समवेशयत् । देवक्याः सप्तमो गर्भः पतितो जठरादिति

नन्दगोपगृहस्थायां रोहिण्यां समवेशयत्। देवक्याः सप्तमो गर्भः पतितो जठरादिति॥

Verse 48

लोके प्रसिद्धिरभवन्महती विष्णुलीलया । देवकीजठरे पश्चाद्विष्णुर्गर्भत्वमाप्तवान्

लोके प्रसिद्धिरभवन् महती विष्णुलीलया। देवकीजठरे पश्चाद् विष्णुर्गर्भत्वमाप्तवान्॥

Verse 49

ततो दशसु मासेषु गतेषु हरिरव्ययः । देवकीजठराज्जज्ञे कृष्ण इत्यभिविश्रुतः

ततः दशसु मासेषु गतेषु हरिरव्ययः । देवकीजठरात् प्रादुर्भूतः कृष्ण इति लोके विख्यातः ॥

Verse 50

शंखचक्रगदाखङ्गविराजितचतुर्भुजः । किरीटी वनमाली च पित्रोः शोकविनाशनः

शङ्खचक्रगदाखड्गैर्विराजितचतुर्भुजः । किरीटी वनमाली च पित्रोः शोकापहः प्रभुः ॥

Verse 51

तं दृष्ट्वा हरिमीशानं तुष्टावानकदुंदुभिः

तं दृष्ट्वा हरिमीशानं अकदुन्दुभिरर्चयत् । स्तुतिभिः प्रणतात्मा सन् हृष्टः समुपतस्थिवान् ॥

Verse 52

वसुदेव उवाच । विश्वं भवा न्विश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्य योनिस्त्वयि विश्वमास्ते । महान्प्रधानश्च विराट स्वराड् च सम्राडसि त्वं भगवन्समस्तम्

वसुदेव उवाच । त्वमेव विश्वं विश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्य योनिस्त्वयि विश्वमास्ते । महान् प्रधानं च विराट् स्वराट् च सम्राडसि त्वं भगवन् समस्तम् ॥

Verse 53

एवं जगत्कारणभूतधाम्ने नारायणायामितविक्रमाय । श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमोनमः कृत्रिममानुषाय

एवं जगत्कारणभूतधाम्ने नारायणायामितविक्रमाय । श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमो नमः कृत्रिममानुषाय ॥

Verse 54

स्तुवन्तमेवं शौरिं तं वसुदेवं हरिस्तदा । अवोचत्प्रीणयंस्तं च देवकीं च द्विजोत्तमाः

एवं स्तुवन्तं शौरिं वसुदेवं तदा हरिः । प्रीणयन् तमुभौ चापि देवकीं चाब्रवीद्द्विजोत्तमाः ॥

Verse 55

हरिरुवाच । अहं कंसं वधिष्यामि मा भीर्वां पितराविति । नन्दगोपस्य गृहिणी यशोदाऽजनयत्सुताम् । मम मायां पूर्वदिने सर्वलोकविमोहिनीम्

हरिरुवाच । अहं कंसं वधिष्यामि मा भीर्वां पितराविति । नन्दगोपगृहिणी यशोदा सुतामजनयत् । सा मम माया पूर्वदिने जाता सर्वलोकविमोहिनी ॥

Verse 56

मां तस्याः शयने न्यस्य यशोदायाः सुता तु ताम् । आदाय देवकीशय्यां प्रापयस्व यदूत्तम

मां तस्याः शयने न्यस्य यशोदायाः सुतां तु ताम् । आदाय देवकीशय्यां प्रापयस्व यदूत्तम ॥

Verse 57

एवमुक्तः स कृष्णेन तथैव ह्यकरोद्द्विजाः । रुरोद माया तनया देवकीशयनेस्थिता

एवमुक्तः स कृष्णेन तथैव ह्यकरोद्द्विजाः । रुरोद माया तनया देवकीशयने स्थिता ॥

Verse 58

अथ बालध्वनिं श्रुत्वा कंसः संकुलमानसः । सूतिकागृहमागम्य तामादाय च दारिकाम्

अथ बालध्वनिं श्रुत्वा कंसः संकुलमानसः । सूतिकागृहमागम्य तामादाय च दारिकाम् ॥

Verse 59

शिलायां पोथयामास निर्दयो निरपत्रपः । अथ तद्धस्तमाच्छिद्य सायुधाष्टमहाभुजा । महादेव्यब्रवीत्कंसं समाहूयातिकोपना

शिलायां पोथयामास निर्दयो निरपत्रपः । अथ तद्धस्तमाच्छिद्य सायुधाष्टमहाभुजा । महादेव्यब्रवीत्कंसं समाहूयातिकोपना

Verse 60

मायोवाच । अरे रे कंस पापात्मन्दुर्बुद्धे मूढचेतन

मायोवाच । अरे रे कंस पापात्मन्दुर्बुद्धे मूढचेतन

Verse 61

यत्र कुत्रापि शत्रुस्ते वर्तते प्राणहारकः । मार्गयस्वात्मनो मृत्युं तं शत्रुं कंस मा चिरम्

यत्र कुत्रापि शत्रुस्ते वर्तते प्राणहारकः । मार्गयस्वात्मनो मृत्युं तं शत्रुं कंस मा चिरम्

Verse 62

इतीरयित्वा सा देवी दिव्यस्थानान्यवाप्य च । लब्धपूजा मनुष्येभ्यो बभूवाभीष्टदायिनी

इतीरयित्वा सा देवी दिव्यस्थानान्यवाप्य च । लब्धपूजा मनुष्येभ्यो बभूवाभीष्टदायिनी

Verse 63

श्रुत्वा स देवीवचनं कंसो ऽपि भृशमाकुलः । बालग्रहान्पूतनादीन्स्वांतकं बाधितुं रिपुम्

श्रुत्वा स देवीवचनं कंसो ऽपि भृशमाकुलः । बालग्रहान्पूतनादीन्स्वांतकं बाधितुं रिपुम्

Verse 64

प्रेषयामास देशेषु शिशूनन्यांश्च बाधितुम् । ते च बालग्रहाः सर्वे प्रययु र्नंदगोकुलम्

स देशेषु देशेषु दूतान् प्रेषयामास, अन्यान् शिशून् बाधितुं पीडयितुं च। ते सर्वे बालग्रहा नन्दगोकुलं प्रति त्वरितं प्रययुः।

Verse 65

हताश्च कृष्णेन तदा प्रययुर्यमसादनम् । ततः कतिपयाहस्सु गतेषु द्विजपुंगवाः

कृष्णेन हताः ते तदा यमसादनं प्रययुः। ततः कतिपयाहेषु गतेषु, हे द्विजपुङ्गवाः, …

Verse 66

रामकृष्णौ व्यवर्द्धेतां गोकुले बालकौ तदा । अनेकबालक्रीडाभिश्चिक्रीडतुररिंदमौ

तदा गोकुले बालकौ रामकृष्णौ व्यवर्द्धेताम्। अनेकबालक्रीडाभिः स अरिन्दमौ तत्र चिक्रीडतुः।

Verse 67

कंचित्कालं वत्सपालौ वेणुनादमकुर्वताम् । कंचित्कालं च गोपालौ गुंजातापि च्छभूषितौ

कञ्चित्कालं वत्सपालौ भूत्वा वेणुनादं चक्रतुः। कञ्चित्कालं च गोपालौ भूत्वा गुञ्जातापीच्छभूषितौ बभूवतुः।

Verse 68

रेमाते बहुकालं तौ गोकुले रामकेशवौ । कंसः कदाचिदक्रूरं गोकुले रामकेशवौ

एवं बहुकालं तौ गोकुले रामकेशवौ रेमाते। अथ कदाचित् कंसः गोकुले स्थितौ रामकेशवौ विषये अक्रूरं समाह्वयामास।

Verse 69

प्रेषयामास विप्रेंद्राः समानयितुमं जसा । आनयामास चाक्रूरो रामकृष्णौ स गोकुलात्

विप्रेन्द्राः, तान् शीघ्रम् आनयितुं स अक्रूरं प्रेषयामास; अक्रूरोऽपि गोकुलात् रामकृष्णौ समानीय आनयामास।

Verse 70

मथुरां कंसनिर्देशात्स्वर्णतोरणराजिताम्

कंसनिर्देशात् स्वर्णतोरणराजितां मथुरां प्रति (तान्) निनाय।

Verse 71

ततः समानीय स रामकेशवौ ययौ पुरीं गांदिनिजस्तदग्रे । दृष्ट्वा च कंसं विनिवेद्य कार्यं तस्मै स्वगेहं प्रविवेश पश्चात्

ततः गांदिनिजोऽक्रूरः समानीय रामकेशवौ पुरीं तदग्रे ययौ। कंसं दृष्ट्वा कार्यं विनिवेद्य तस्मै पश्चात् स्वगेहं प्रविवेश।

Verse 72

अथापराह्णे वसुदेवपुत्रावन्येद्युरिष्टैः सह गोपपुत्रैः । उपेयतुः सालनिखातयुक्तां संगोपुराट्टां मधुरापुरीं तौ

अथापराह्णे अन्येद्युः वसुदेवपुत्रौ इष्टैः सह गोपपुत्रैः, सालनिखातयुक्तां संगोपुराट्टां मधुरापुरीं तौ उपेयतुः।

Verse 73

स्तोत्राणि शृण्वन्पुरयौवतानां कृष्णस्तु रामेण सहैव गत्वा । धनुर्निवेशं सह सैव तत्र ददर्श चापं च महदृढज्यम्

पुरयौवतानां स्तोत्राणि शृण्वन् कृष्णो रामेण सहैव गत्वा धनुर्निवेशं तत्र ददर्श; तत्र महच्चापं दृढज्यं चापि अवलोकयामास।

Verse 74

विद्राव्य सर्वानपि चापपालान्धनुः समादाय स लीलयाऽशु । मौर्व्यां नियोक्तुं नमयांचकार तदं तरे भग्नमभूद्विधैव

सर्वान् चापपालान् विद्राव्य स लीलया शीघ्रं धनुराददे। मौर्वीं नियोजयितुं नमयन् मध्ये एव तद् धनुः भग्नम्—दैववशात्॥

Verse 75

कोदंडभंगोत्थितशब्दमाशु श्रुत्वाभियातान्बलिनो निहंतुम् । निजघ्नतुस्तौ प्रतिगृह्य खंडौ चापस्य पालान्बलिनौ द्विजेंद्रा

कोदण्डभङ्गोत्थितं शब्दं शीघ्रं श्रुत्वा बलिनो हन्तुमभ्ययुः। तौ तु चापस्य खण्डौ प्रतिगृह्य चापपालान् बलिनौ निजघ्नतुः, द्विजेन्द्र॥

Verse 76

ततः कुवलयापीडं गजं द्वारि स्थितं क्षणात् । निहत्य रामकृष्णौ तौ महाबलपराक्रमौ

ततः क्षणात् द्वारि स्थितं कुवलयापीडं गजं तौ महाबलपराक्रमौ रामकृष्णौ निहत्य पातयामासतुः॥

Verse 77

तस्य दंतौ समुत्पाट्य दधानौ करयोर्द्वयोः । अंसे निधाय तौ दंतौ रंगं प्रययतुः क्षणात्

तस्य गजस्य दन्तौ समुत्पाट्य तौ करयोर्द्वयोः दधानौ। अंसे निधाय तौ दन्तौ क्षणादेव रङ्गं प्रययतुः॥

Verse 78

निहत्य मल्लं चाणूरं मुष्टिकं तोशलं तथा । अन्यांश्च मल्लप्रवरान्निन्यतुर्यमसा दनम्

चाणूरं मुष्टिकं तोशलं च मल्लान् निहत्य, अन्यांश्च मल्लप्रवरान्। तौ यमसदनं निन्यतुः॥

Verse 79

समारुरुहतुस्तूर्णं तुंगं मंचं च तौ तदा । तत्र तुंगे समासीनमासने कंसमेत्य तौ । तस्थतुस्तं तृणीकृत्य सिंहौ क्षुद्रमृगं यथा

ततः तौ शीघ्रमेव तुङ्गं मञ्चं समारुरुहतुः। तत्र तुङ्गासने समासीनं कंसमुपेत्य तौ तस्थतुः, तं तृणीकृत्य सिंहौ क्षुद्रमृगं यथेव॥

Verse 80

ततः कंसं समाकृष्य कृष्णो मंचोपरि स्थितम् । पादौ गृहीत्वा वेगेन भ्रामयामास चांबरे

ततः कृष्णो मञ्चोपरि स्थितं कंसं समाकृष्य, पादौ गृहीत्वा वेगेन अम्बरे भ्रामयामास॥

Verse 81

ततस्तं पोथयामास स भूमौ गत जीवितम् । कंसभ्रातॄन्बलोऽप्यष्टौ निजघ्ने मुष्टिना द्विजाः

ततः स तं भूमौ पोथयामास; स भूमौ पतितो गतजीवितः। कंसभ्रातॄन् अपि बलोऽष्टौ मुष्टिना निजघ्ने, हे द्विजाः॥

Verse 82

एवं निहत्य तं कंसं कृष्णः परबलार्दनः । पितरौ मोचयामास निगडादति दुःखितौ

एवं तं कंसं निहत्य कृष्णः परबलार्दनः। अति दुःखितौ पितरौ निगडात् मोचयामास॥

Verse 83

सर्वानास्थापयामास बलेन सह माधवः । श्रीकृष्णेन हतं कंसं श्रुत्वा प्रापुः पुरीं तदा

ततः माधवो बलेन सह सर्वान् व्यवस्थापयामास। श्रीकृष्णेन हतं कंसं श्रुत्वा जनाः तदा पुरीं प्रापुः॥

Verse 84

बांधवा मथुरायां ये पूर्वं कंसे न बाधिताः । उग्रसेनं तथा राज्ये स्थापयामास केशवः

ये मथुरायां बांधवाः पूर्वं कंसेन न बाधिताः, तान् केशवः समाश्वास्य उग्रसेनं च राज्ये प्रतिष्ठाप्य राज्यं धर्मतः पुनरस्थापयामास।

Verse 85

असहिष्णुर्द्विजाः पित्रोरेवं कंसकृतागसम् । जघान मातुलं कंसं देवब्राह्मणकंट कम्

पित्रोः प्रति कंसकृतं महापातकं न सहमानः, देवब्राह्मणकण्टकं स्वमातुलं कंसं द्विजैः सह कृष्णो जघान।

Verse 86

ततः कदाचिकृष्णोऽयमात्मानं द्रष्टुमागतान् । नारदादीन्मुनीन्सर्वानिदं पप्रच्छ सत्तमः

ततः कदाचित् नारदादयः सर्वे मुनयः कृष्णं द्रष्टुमागताः; तान् सत्तमः कृष्णः समुपेत्य इदं पप्रच्छ।

Verse 87

श्रीकृष्ण उवाच । मयाऽयं मातुलो विप्रा हतः कंसोऽतिपापकृत् । मातुलस्य वधे दोषः प्रोच्यते शास्त्रवित्तमैः

श्रीकृष्ण उवाच—विप्राः, मया अयं मातुलः कंसोऽतिपापकृत् हतः; तथापि मातुलवधे दोषः शास्त्रवित्तमैः कथ्यते।

Verse 88

प्रायश्चित्तमतो ब्रूत तद्दोषविनिवृत्तये । अवोचन्नारदस्तत्र कृष्णमद्भुतविक्रमम् । वाचा मधुरया विप्रा भक्तिप्रणयपूर्वकम्

अतः तद्दोषविनिवृत्तये प्रायश्चित्तं ब्रूत। तत्र नारदः कृष्णमद्भुतविक्रमं भक्तिप्रणयपूर्वकं मधुरया वाचा विप्रान् प्रति अवोचत्।

Verse 89

नारद उवाच । नित्यशुद्धश्च मुक्तश्च भद्रश्चैव भवा न्सदा

नारद उवाच—भवान् नित्यशुद्धो नित्यमुक्तो नित्यं भद्रस्वरूपश्च सदा भवति।

Verse 90

सच्चिदानंदरूपश्च परमात्मा सनातनः । पुण्यं पापं च ते नास्ति कृष्ण यादवनंदन

त्वं सच्चिदानन्दरूपः सनातनः परमात्मा; हे कृष्ण यादवानन्दन, तव पुण्यं पापं च न विद्यते।

Verse 91

तथापि लोकशिक्षार्थं भवता गरु डध्वज । प्रायश्चित्तं तु कर्तव्यं विधिनानेन माधव

तथापि लोकशिक्षार्थं हे गरुडध्वज माधव, अनेन विधिना प्रायश्चित्तं कर्तव्यं भवता।

Verse 92

लोकसंग्रहणं तावत्कर्तव्यं भवताधुना । रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते

लोकसंग्रहणं तावत् भवता अधुना कर्तव्यम्; रामसेतौ महापुण्ये गन्धमादनपर्वते।

Verse 93

रामेण स्थापितं लिंगं रामनाथाभिधं पुरा । तस्याभिषेकतोयार्थं धनुष्कोट्या रघूद्वहः

पुरा रामेण स्थापितं लिङ्गं ‘रामनाथ’ इति विख्यातम्; तस्याभिषेकतोयार्थं रघूद्वहः धनुष्कोट्याः प्रस्थितवान्।

Verse 94

गां भित्त्वोत्पादयामास तीर्थं कोटीति विश्रुतम् । तव पूर्वावतारेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा

तव पूर्वावतारेण रामेणाक्लिष्टकर्मणा गां भित्त्वा कोटीतीर्थमिति विश्रुतं तीर्थमुत्पादितम्।

Verse 95

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं निर्मितं स्वयमेव यत् । तत्र स्नानं कुरुष्व त्वं धर्म्ये पापविनाशने

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं यत् तीर्थं स्वयमेव निर्मितं, तत्र त्वं धर्म्ये पापविनाशने स्नानं कुरु।

Verse 96

तेन ते मातुलवधाद्दोषः शीघ्रं विनंक्ष्यति । कोटितीर्थे हरेः स्नानं ब्रह्महत्यादिशोधकम्

तेन स्नानेन ते मातुलवधादुत्पन्नो दोषः शीघ्रं विनंक्ष्यति; कोटीतीर्थे हरेः स्नानं ब्रह्महत्यादिशोधकम्।

Verse 97

स्वर्गमोक्षप्रदं पुंसामायुरारोग्यवर्धनम् । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं नारदस्य स माधवः

स्वर्गमोक्षप्रदं पुंसामायुरारोग्यवर्धनमिति नारदस्य मुनेर्वाक्यं श्रुत्वा स माधवः।

Verse 98

विसृज्य तानृषीन्सर्वांस्तस्मिन्नेव क्षणे द्विजाः । रामसेतौ ययौ तूर्णं स्वदोषपरि शुद्धये

तस्मिन्नेव क्षणे तान् सर्वानृषीन् विसृज्य स द्विजः स्वदोषपरिशुद्धये रामसेतौ तूर्णं ययौ।

Verse 99

दिनैः कतिपयैर्गत्वा कोटितीर्थं यदूद्वहः । स्नात्वा संकल्पपूर्वं च दत्त्वा दानान्यनेकशः

कतिपयदिनैर्गत्वा यदूद्वहः कोटितीर्थं समुपागतः। तत्र संकल्पपूर्वं स्नात्वा बहुविधानि दानानि ददौ॥

Verse 100

स मातुलवधोत्पन्नदोषेभ्यो मुमु चे क्षणात् । निषेव्य रामनाथं च स्वपुरं मथुरां ययौ

स मातुलवधोत्पन्नदोषेभ्यः क्षणादेव विमुक्तः। रामनाथं निषेव्य स्वपुरं मथुरां जगाम॥

Verse 104

श्रुत्वेमं पुण्यमध्यायं पठित्वा च मुनीश्वराः । ब्रह्महत्यादिभिः सत्यं मुच्यते पातकैर्नरः

मुनीश्वराः, इमं पुण्यमध्यायं श्रुत्वा पठित्वा च नरः। ब्रह्महत्यादिभिः पातकैः सत्यं मुच्यते॥