Adhyaya 17

Verse 1

श्रीसूत उवाच । पुनरित्याह कक्षीवान्पितरं तं मुनीश्वराः । यथोदंकेन गुरुणा प्रेषितोऽहमिहा धुना

श्रीसूत उवाच—ततः कक्षीवान् पुनः पितरं तमुवाच, “मुनीश्वराः, यथोदंकेन गुरुणा इदानीमहमिह प्रेषितः।”

Verse 2

समागतोस्मि तीर्थेऽस्मिन्नागस्त्ये मुनिसत्तम । स्वनयस्य सुतोद्वाहसिद्ध्यर्थं गुरुचोदितः

अगस्त्यतीर्थेऽस्मिन् मुनिसत्तम, गुरुणा चोदितः समागतः अस्मि; स्वनयस्य सुतोद्वाहसिद्ध्यर्थं उपायसाधनाय।

Verse 3

उपायं तन्निगदितमत्र कुर्व न्न्यवर्तिषम् । वर्षत्रयावसाने मामुद्वाहोपायसंयुतम्

अत्र निगदितं तदुपायं कृत्वा न न्यवर्तिषम्; वर्षत्रयावसाने मां उद्वाहोपायसंयुक्तं प्राप्तवान् अस्मि।

Verse 4

स्वनयोत्रैव तिष्ठन्तमाससाद यदृच्छया । स च मामेत्य कन्यां ते दास्यामीति वचोऽब्रवीत्

अहमेवात्र स्वनयः स्थितं यदृच्छया समाससाद। स च मामुपेत्य—‘ते कन्यां दास्यामि’ इति वचनमब्रवीत्।

Verse 5

ततोस्मदनुरोधेन त्वामाह्वयदयं नृपः । इतीरयित्वा पितरं कक्षीवान्विरराम सः

ततो ममानुरोधेनायं नृपस्त्वामाह्वयत्। इति पितरं प्रति कथयित्वा कक्षीवान् विरराम सः।

Verse 6

सुदर्शनोऽथ विप्रेंद्रः पुरोधाः स्वन यस्य सः । प्रययौ राजसविधं स्वनयाय निवेदितुम्

अथ स्वनयस्य पुरोधाः सुदर्शनो विप्रेन्द्रः स्वनयाय निवेदयितुं राजसविधं प्रययौ।

Verse 7

राजानं तं समासाद्य स्वनयं स सुदर्शनः । प्राप्तं निवेदयामास तं दीर्घतमसं मुनिम्

स सुदर्शनः स्वनयं राजानं समासाद्य दीर्घतमसं मुनिं प्राप्तं निवेदयामास।

Verse 9

अगस्त्यतीर्थतीरे तं सपुत्रमृषि सत्तमम् । ददर्श राजा स्वनयो ब्रह्माणमिव देवराट्

अगस्त्यतीर्थतीरे स्वनयो राजा सुतसहितं तमृषिसत्तमं ददर्श—देवराडिव ब्रह्माणम्।

Verse 10

ववंदे दीर्घतमसश्चरणौ लोकमंगलौ । उत्थाप्य नृपतिं विप्रास्तदा दीर्घतमा मुनिः

तदा विप्रैर्नृपतिरुत्थापितः; दीर्घतमाः मुनिर्लोकमङ्गलयोश्चरणयोः प्रणनाम।

Verse 11

आशिषं प्रयुयोजाथ स्वनयाय नृपाय सः । अत्रांतरे समायात उदंकोऽपि महानृषिः

स तदा स्वनयाय नृपायाशिषं प्रयुयोज; अथान्तरे महानृषिरुदङ्कोऽपि तत्र समायातः।

Verse 12

रामसेतौ धनुष्कोटौ स्नातुं शिष्यगणैर्वृतः । लक्षसंख्यो मुनिगणस्तेन साकं मुनीश्वरः

रामसेतौ धनुष्कोटौ स्नातुं शिष्यगणैर्वृतो मुनीश्वरः समायातः; तेन सह लक्षसंख्यो मुनिगणोऽपि।

Verse 13

उदंकोऽगस्त्यतीर्थेस्मिन्स्नातुं संप्राप्तवान्मुनिः । उदंकमागतं दृष्ट्वा कक्षीवान्प्रणनाम तम्

उदङ्को मुनिरगस्त्यतीर्थेऽस्मिन्स्नातुं संप्राप्तवान्; तमागतं दृष्ट्वा कक्षीवान् तस्मै प्रणनाम।

Verse 14

अकरोदाशिषं विप्रः शिष्यायाथ गुरुस्तदा । अथ दीर्घतमा विप्रस्तमुदंकं महामुनिम्

तदा गुरुविप्रः शिष्यायाशिषं ददौ; अनन्तरं दीर्घतमाः विप्र उदङ्कं महामुनिं संबभाषे।

Verse 15

कुशलं परिपप्रच्छ सोऽपि तं मुनि पुंगमम् । उभौ तौ मुनिशार्दूलौ सर्वलोकेषु विश्रुतौ

कुशलं परिपप्रच्छ स तं मुनिपुङ्गवं; उभौ तौ मुनिशार्दूलौ सर्वलोकेषु विश्रुतौ।

Verse 16

कथयामासतुस्तत्र कथाः पापप्रणाशिनीः । अथ राजाप्युदंकं तं प्रणनाम मुनीश्व रम्

तत्र तौ कथाः कथयामासतुः पापप्रणाशिनीः; अथ राजा अपि तं उदङ्कं मुनीश्वरं प्रणनाम।

Verse 17

उदंकोप्याशिषं तस्मै प्रायुंक्त स्वनयाय वै । राजाथ स्वनयः प्रीतस्तत्र वाक्यमभाषत

उदङ्कोऽपि तस्मै स्वनयाय च आशिषं प्रायुंक्त; अथ राजस्य स्वनयः प्रीतस्तत्र वाक्यमभाषत।

Verse 18

मुनिं तं दीर्घतमसं विवाहः क्रिय तामिति । तथास्त्वित्यवदत्सोऽपि तदा दीर्घतमा मुनिः

“मुनिं तं दीर्घतमसं विवाहः क्रियताम्” इति; तथास्त्विति अवदत् सोऽपि तदा दीर्घतमा मुनिः।

Verse 19

श्व एव क्रियतां राजन्सुमुहूर्ते महामते । अत्रैव पाणिग्रहणं क्रियतां गन्धमा दने

“श्व एव क्रियतां राजन् सुमुहूर्ते महामते; अत्रैव पाणिग्रहणं क्रियतां गन्धमादने।”

Verse 20

तस्मादिहानय क्षिप्रं कन्यामंतःपुरं तथा । इत्युक्तः स्वनयो राजा गत्वा स्वपटमण्डपम्

तस्मादिह क्षिप्रं कन्यामन्तःपुरात् आनय; इति स्वनयेनोक्तो राजा स्वकीयस्वपटमण्डपं जगाम।

Verse 21

आहूय शतसंख्याकान्वृद्धान्वर्ष वरांस्तदा । आनेतुं प्रेषयामास कन्यामंतःपुरं तथा

तदा शतसंख्याकान् वृद्धान् वर्षवरान् आहूय, कन्यामन्तःपुरात् आनेतुं तान् प्रेषयामास।

Verse 22

ते वर्षवरमुख्यास्तु स्वनयेन प्रचोदिताः । मनोजवान्समारुह्य वाजिनो मधुरां ययुः

ते वर्षवरमुख्याः स्वनयेन प्रचोदिताः, मनोजवान् वाजिनः समारुह्य मधुरां ययुः।

Verse 23

गत्वा चांतःपुरं तूर्णं वृत्तं सर्वं निवेद्यच । कन्ययांतःपुरेणापि सहिताः पुनराययुः

ते तूर्णम् अन्तःपुरं गत्वा वृत्तं सर्वं निवेद्य, कन्यया अन्तःपुरजनैः सहिताः पुनराययुः।

Verse 24

ततः परस्मिन्दिवसे शुभे दीर्घतमा ऋषिः । गोदानादीनि पुत्रस्य विधिवन्निरवर्तयत्

अथ परस्मिन् शुभे दिवसे दीर्घतमाः ऋषिः पुत्रस्य गोदानादीनि विधिवत् कर्माणि निरवर्तयत्।

Verse 25

निर्वृत्तेष्वथ कक्षीवान्गोदानादिषु कर्मसु । उद्वोढुं राजतनयां पित्रा च गुरुणा सह

गोदानादिषु कर्मसु निर्वृत्तेष्वथ कक्षीवान् पित्रा गुरुणा च सह राजतनयामुद्वोढुं प्रस्थितवान्।

Verse 26

चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य हर्षसंयुक्तो द्वितीय इव देवराट्

चतुर्दन्तं महाकायं सर्वाङ्गपाण्डुरं गजमारुह्य हर्षसंयुक्तो द्वितीय इव देवराट् प्रचचाल।

Verse 27

मनोरमायाः कन्यायाः पूरयंश्च मनोरथम् । ब्राह्मणैर्बहुसाहस्रैः सहितः स्वस्तिवाचकैः

मनोरमायाः कन्यायाः मनोरथं पूरयन् स्वस्तिवाचकैर्बहुसाहस्रैर्ब्राह्मणैः सहितः प्रचचाल।

Verse 28

तोरणालंकृतद्वारं राजर्षे पटमण्डपम् । कृतमंगलकृत्योऽसौ कक्षीवान्मुदितो ययौ

तोरणालङ्कृतद्वारं राजर्षेः पटमण्डपं कृतमङ्गलकृत्योऽसौ मुदितः कक्षीवान् ययौ।

Verse 29

ततः स्वनयकन्या सा कृतमंगलभूषणा । चतुर्दंतमहाकायश्वेतदंतावलस्थितम्

ततः स्वनयस्य कन्या सा कृतमङ्गलभूषणा चतुर्दन्तमहाकायश्वेतदन्तावलस्थितमासीत्।

Verse 30

कक्षीवंतं समायांतं दृष्ट्वा स्वोद्वाहनोत्सुकम् । प्रतिज्ञा मत्कृते दानीं निर्वृत्तेति मुदं ययौ

कक्षीवन्तं समायान्तं दृष्ट्वा स्वोद्वाहनोत्सुकम् । राजा हृष्टोऽभवत्, ‘मत्कृते या प्रतिज्ञा, सा इदानीं निर्वृत्ता’ इति मनसि मुदं ययौ ॥

Verse 31

कक्षीवान्दीर्घतमसा तथोदंकेन संयुतः । पटाकारबहिर्द्वारं क्रमाद्राज्ञः समाययौ

कक्षीवान् दीर्घतमसा तथोदंकेन संयुतः । पटाकारबहिर्द्वारं क्रमाद् राज्ञः समाययौ ॥

Verse 32

स्वनयस्तु ततो दृष्ट्वा कक्षीवंतं समागतम् । प्रत्युज्जगाम सहितः सुदर्शनपुरोधसा

स्वनयस्तु ततो दृष्ट्वा कक्षीवन्तं समागतम् । प्रत्युज्जगाम सहितः सुदर्शनपुरोधसा ॥

Verse 33

कक्षीवतो वरस्याथ कन्यकापरिचारिकाः । राजतैः स्वर्णपात्रैश्च चक्रु र्नीराजनाविधिम्

कक्षीवतो वरस्याथ कन्यकापरिचारिकाः । राजतैः स्वर्णपात्रैश्च चक्रुर्नीराजनाविधिम् ॥

Verse 34

स्वनयेन समाहूतो ब्राह्मणैः परिवारितः । प्रविवेशाथ लक्ष्मीवान्कक्षीवान्राजमंदिरम्

स्वनयेन समाहूतो ब्राह्मणैः परिवारितः । प्रविवेशाथ लक्ष्मीवान् कक्षीवान् राजमन्दिरम् ॥

Verse 35

ततो वरेण सहितं तं दीर्घतमसं मुनिम् । सोदंकमनयद्राजा स्वगृहं विनयान्वितः

ततः स राजा विनयसमन्वितः वरेण सहोदङ्केन च सहितं दीर्घतमसं मुनिं स्वगृहं निनाय।

Verse 36

उदंकदीर्घतमसोरर्घ्यं च प्रददौ नृपः । अलंकृते प्रपामध्ये वस्त्रचामरतोरणैः

वस्त्रचामरतोरणैः समलंकृते प्रपामध्ये नृपः उदङ्कदीर्घतमसोः अर्घ्यं प्रददौ।

Verse 37

वरो दीर्घतमाश्चान्ये सोदंका मुनयस्तदा । न्यषीदन्स्वनयश्चापि सामात्यः सपुरोहितः

तदा वरो दीर्घतमाश्चान्ये मुनयः सोदङ्काः न्यषीदन्; स्वनयश्चापि सामात्यः सपुरोहितः उपाविशत्।

Verse 38

ततो दुहितरं कन्यां सुकेशीं तां मनो रमाम् । भूषणालंकृतां गात्रे दिव्यवस्त्रधरां शुभाम्

ततः स दुहितरं कन्यां सुकेशीं मनोहरां शुभां भूषणालंकृतगात्रां दिव्यवस्त्रधरां आनयत्।

Verse 39

बिंबोष्ठीं चारुसर्वांगीं पीनोन्नतपयोधराम् । प्रपायामध्यमनयन्महाजनसमाकुलम्

बिम्बोष्ठीं चारुसर्वाङ्गीं पीनोन्नतपयोधरां तां महाजनसमाकुले प्रपामध्ये निनाय।

Verse 40

ततो वरस्य कंठे सा मालां चंपकनिर्मिताम् । निवेशयामास शुभा जनमध्ये मनोरमा

ततः सा शुभा मनोरमा कन्या जनमध्ये वरस्य कण्ठे चम्पकनिर्मितां मालां निवेशयामास।

Verse 41

उदंकस्तत आगत्य प्रतिष्ठाप्यानलं स्थले । कृत्वाग्निमुखपर्यंतं लाजाहोमादिकं तथा

ततोऽुदङ्कस्तत्रागत्य स्थलेऽनलं प्रतिष्ठाप्य, अग्निमुखपर्यन्तं लाजाहोमादिकं विधिवत् अकरोत्।

Verse 42

पाणिमग्राहयत्तस्याः कन्यायाश्च वरेण तु । उदंकः सर्वकर्माणि कारयामास तत्र वै

उदङ्कस्तु वरेण तस्याः कन्यायाः पाणिं ग्राहयामास, तत्र वै शिष्टानि सर्वकर्माणि कारयामास।

Verse 43

वरवध्वोस्तदा विप्राः प्रायुंजत तदाशिषः । ततः स राजा स्वनयो वरं दीर्घतमोमुनिम्

तदा विप्राः वरवध्वोः तदाशिषः प्रायुञ्जत; ततः स राजा स्वनयो वरं दीर्घतमोमुनिं च समर्चयामास।

Verse 44

उदंकं वरपक्षीयान्स्वपक्षीयांस्तथाद्विजाः । त्रिलक्षं ब्राह्मणानन्नैर्भोजयामास षड्रसैः

उदङ्कं वरपक्षीयान् स्वपक्षीयांश्च द्विजान्, षड्रसैः अन्नैः त्रिलक्षं ब्राह्मणान् भोजयामास।

Verse 45

ततः संभावयामास तांबूलाद्यैरनेकधा । अथामंत्र्य मुनिश्रेष्ठमुदंकः स्वाश्रमं ययौ

ततः स तान् ताम्बूलादिभिरनेकविधैः सत्कारैः सम्यक् संभावयामास। अथ मुनिश्रेष्ठं समामन्त्र्य उदङ्कः स्वाश्रमं जगाम॥

Verse 46

अन्ये च ब्राह्मणाः सर्वे स्वदेशान्प्रययुस्तदा । एवं विवाहे निर्वृत्ते कक्षीवद्राजकन्ययोः

अन्ये च सर्वे ब्राह्मणाः तदा स्वदेशान् प्रत्ययुः। एवं कक्षीवतो राजकन्यायाश्च विवाहे सम्यग् निर्वृत्ते॥

Verse 47

प्रविश्यागस्त्यतीर्थं स तिरोधत्त गजोत्तमः । ततो दीर्घतमा विप्राः पुत्रेण स्नुषया सह

स गजोत्तमः प्रविश्यागस्त्यतीर्थं तिरोधत्त। ततो दीर्घतमाः विप्राः पुत्रेण स्नुषया सह॥

Verse 48

अगस्त्यस्य महातीर्थे स्नानं कृत्वेष्टदायिनि । श्लाघमानश्च तत्तीर्थं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

अगस्त्यस्य महातीर्थे स्नानं कृत्वेष्टदायिनि। श्लाघमानश्च तत्तीर्थं सर्वलोकेषु विश्रुतम्॥

Verse 49

प्रयातुं स्वा श्रमं पुण्यं वेदारण्यं मनो दधे । राजानं च तमागंतुमापृच्छन्मुनिसत्तमः

प्रयातुं स्वाश्रमं पुण्यं वेदारण्यं मनो दधे। राजानं च तमागन्तुमापृच्छन् मुनिसत्तमः॥

Verse 50

स्वनयोऽपि तदा राजा स्वदुहित्रे मुदान्वितः । ददौ शतसहस्राणि स्वर्णानि स्त्रीधनं तदा

तदा राजा स्वनयोऽपि परममुदान्वितः स्वदुहित्रे स्त्रीधनरूपेण स्वर्णशतसहस्राणि ददौ।

Verse 51

गवां सहस्रं प्रददौ दासीनां च सहस्रकम् । ग्रामं पंचशतं चापि ददौ दुहितृवत्सलः

दुहितृवत्सलो राजा गवां सहस्रं दासीनां च सहस्रकं पञ्चशतग्रामांश्चापि ददौ।

Verse 52

दिव्यवस्त्रा युतं चापि शतं भूषणपेटिकाः । हारमालासहस्रं च ददौ दुहितृसौहृदात्

दुहितृसौहृदात् स राजा दिव्यवस्त्रयुतं शतं भूषणपेटिकाः हारमालासहस्रं च ददौ।

Verse 53

एतत्सर्वं समादाय स पुत्रः सस्नुषो मुनिः । राज्ञा च समनुज्ञातः प्रययौ वेदकाननम्

एतत्सर्वं समादाय स मुनिः पुत्रेण स्नुषया सह राज्ञा समनुज्ञातः वेदकाननं प्रययौ।

Verse 54

वेदारण्यं समासाद्य तदा दीर्घतमा मुनिः । उवास ससुखं विप्राः पुत्रेण स्नुषया सह

तदा वेदारण्यं समासाद्य दीर्घतमा मुनिः पुत्रेण स्नुषया सह, हे विप्राः, सुखेनैव तत्रोवास।

Verse 55

सेवन्वेदाटवीनाथं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । न्यवसत्तु चिरं कालं कक्षीवानपि भार्यया

वेदाटवीनाथं भुक्तिमुक्तिफलप्रदं प्रभुं सम्यक् सेवमानः कक्षीवान् अपि भार्यया सह चिरकालं तत्र न्यवसत्।

Verse 56

स्वनयोपि स राजर्षिः स्नात्वा कुंभजनिर्मिते । तत्र तीर्थे महापुण्ये सहितः सर्वसैनिकैः

स राजर्षिरपि कुम्भजेन निर्मिते तत्र महापुण्ये तीर्थे स्नात्वा सर्वसैनिकैः सहितो न्यवसत्।

Verse 57

अतःपुरं समादाय मुदितः स्वपुरं ययौ । अगस्त्यतीर्थमाहात्म्यादेवं कक्षीवतो मुनेः । अनन्यसुलभो विप्रा विवाहः समजायत

अतःपुरं समादाय मुदितः स्वपुरं ययौ। अगस्त्यतीर्थमाहात्म्यादेवं, विप्राः, कक्षीवतो मुनेरनन्यसुलभो विवाहः समजायत।

Verse 58

श्रीसूत उवाच । इतिहासस्त्वयं पुण्यो वेदसिद्धो मुनीश्वराः

श्रीसूत उवाच—अयं इतिहासः पुण्यः वेदसिद्धो, मुनीश्वराः।

Verse 59

धन्यो यशस्य आयुष्यः कीर्तिसौभाग्य वर्द्धनः । श्रोतव्यः पठितव्योऽयं सर्वथा मानवैर्द्विजाः

धन्यो यशस्य आयुष्यः कीर्तिसौभाग्यवर्द्धनः। अयं सर्वथा मानवैर्द्विजाः श्रोतव्यो पठितव्यश्च।

Verse 60

पठतां शृण्वतां चेममितिहासं पुरातनम् । नेहामुत्रापि वा क्लेशो दारिद्यं चापि नो भवेत्

येऽस्य पुरातनमितिहासं पठन्ति शृण्वन्ति च, तेषां नेह न परत्र वा क्लेशो भवति; दारिद्र्यं च न जायते।