Adhyaya 16

Verse 1

सूत उवाच । कुंडे हनुमतः स्नात्वा स्वयं रुद्रेण सेविते । अगस्तितीर्थं विप्रेंद्रास्ततो गच्छेत्समाहितः

सूत उवाच—स्वयं रुद्रेण सेविते हनुमतः कुण्डे स्नात्वा, हे विप्रेन्द्राः, ततः समाहितः अगस्तितीर्थं गच्छेत्।

Verse 2

एतद्विनिर्मितं तीर्थं साक्षाद्वै कुम्भयोनिना । प्रवर्तमाने कलहे पुरा वै मेरुविंध्ययोः

एतत्तीर्थं साक्षादेव कुम्भयोनिना पुरा मेरुविंध्ययोः कलहे प्रवर्तमाने विनिर्मितम्।

Verse 3

निरुद्धभुवनाभोगो ववृधे विंध्यपर्वतः । तदा प्राणिषु सर्वेषु निरुच्छ्वासेषु देवताः

विंध्यपर्वतः निरुद्धभुवनाभोगो ववृधे; तदा सर्वप्राणिषु निरुच्छ्वासेषु देवताः सन्त्रस्ताः।

Verse 4

कैलासं पर्वतं गत्वा शंभवे तद्व्यजिज्ञपन् । तदा स पार्वतीपाणिग्रहणोत्सुककौतुकी

कैलासपर्वतं गत्वा शम्भवे तत्समाचख्युः। तदा स शङ्करः पार्वतीपाणिग्रहणोत्सवाय हर्षेणौत्सुक्यकौतुकयुक्तोऽभवत्॥

Verse 5

प्रेषयित्वा वसिष्ठादीन्पार्वतीं याचितुं मुनीन् । कुंभज त्वं निगृह्णीष्व विंध्याद्रिमिति सोऽन्वशात्

वसिष्ठादीन् मुनीन् प्रेष्य पार्वतीं याचितुं प्रभुः। कुम्भज त्वं निगृह्णीष्व विंध्याद्रिमिति सोऽब्रवीत्॥

Verse 6

ततः स कुम्भजः प्राह भगवंतं पिनाकिनम् । उद्वाहवेषं ते देव न द्रक्ष्येहं कथं विभो

ततः स कुम्भजः प्राह भगवन्तं पिनाकिनम्। उद्वाहवेषं ते देव न द्रक्ष्येऽहं कथं विभो॥

Verse 7

इति विज्ञापितः शंभुः पुनः कुंभजमब्रवीत् । कुंभजोद्वाहवेषं ते पार्वत्या सहितो ह्यहम्

इति विज्ञापितः शम्भुः पुनः कुम्भजमब्रवीत्। कुम्भज उद्वाहवेषं ते पार्वत्या सहितो ह्यहम्॥

Verse 8

वेदारण्ये महापुण्ये दर्शयिष्याम्यसंशयः । तद्गच्छ शीघ्रं विंध्याद्रिं निग्रहीतुं मुनीश्वर

वेदारण्ये महापुण्ये दर्शयिष्याम्यसंशयः। तद्गच्छ शीघ्रं विंध्याद्रिं निग्रहीतुं मुनीश्वर॥

Verse 9

एवमुक्तस्ततोगस्त्यो विन्ध्याद्रिं स निगृह्य च । पादाक्रमणमात्रेण समीकुर्वन्महीतलम्

एवमुक्तोऽगस्त्यस्ततो विन्ध्याद्रिं निगृह्य सः । पादाक्रमणमात्रेण विषमं महीतलं समीकृतवान् ॥

Verse 10

चरित्वा दक्षि णान्देशान्गन्धमादनमन्वगात् । स विदित्वा महर्षिस्तु गन्धमादनवैभवम्

दक्षिणान् देशान् चरित्वा स गन्धमादनमन्वगात् । महर्षिः स तदा तस्य गन्धमादनवैभवम् अवेदत् ॥

Verse 11

तत्र तीर्थं महापुण्यं स्वनाम्ना निर्ममे मुनिः । लोपामुद्रासखस्तत्र वर्ततेऽद्यापि कुंभजः

तत्र तीर्थं महापुण्यं स्वनाम्ना निर्ममे मुनिः । लोपामुद्रासखोऽद्यापि कुम्भजस्तत्र वर्तते ॥

Verse 12

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च न भूयो जन्मभाग्भवेत् । इह लोके त्रिकालेपि तत्तीर्थसदृशं द्विजाः

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च न भूयो जन्मभाग्भवेत् । त्रिकालेऽपि न तत्सदृशं तीर्थमिह द्विजाः ॥

Verse 13

तीर्थं न विद्यते पुण्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । सर्वाभीष्टप्रदं नृणां यत्तीर्थस्नानवैभवात्

न विद्यते पुण्यतीर्थं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । यत्तीर्थस्नानवैभवात् सर्वाभीष्टप्रदं नृणाम् ॥

Verse 14

सुदीर्घतमसः पुत्रः कक्षीवान्नाम नामतः । लेभे मनोरमां नाम स्वनयस्य सुतां प्रियाम्

सुदीर्घतमसः पुत्रः कक्षीवानिति नामतः । स्वनयस्य सुतां प्रियाम् मनोरमां नाम लेभे भार्यां मनोहराम् ॥

Verse 15

कक्षीवतः कथा सेयं पुण्यापापविनाशिनी । तां कथां वः प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं मुनीश्वराः

कक्षीवतः कथा सेयं पुण्यापापविनाशिनी । तां कथां वः प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनीश्वराः ॥

Verse 16

अस्ति दीर्घतमा नाम मुनिः परमधार्मिकः । तस्य पुत्रः समभवत्कक्षीवानिति विश्रुतः

अस्ति दीर्घतमा नाम मुनिः परमधार्मिकः । तस्य पुत्रः समभवत्कक्षीवानिति विश्रुतः ॥

Verse 17

उपनीतः स कक्षीवान्ब्रह्मचारी जितें द्रियः । वेदाभ्यासाय स गुरोः कुले वासमकल्पयत्

उपनीतः स कक्षीवान्ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । वेदाभ्यासाय स गुरोः कुले वासमकल्पयत् ॥

Verse 18

उदंकस्य गुरोर्गेहे वसन्दीर्घतमःसुतः । सोऽध्येष्ट चतुरो वेदान्सांगाञ्छास्त्राणि षट् तथा

उदंकस्य गुरोर्गेहे वसन्दीर्घतमःसुतः । सोऽध्येष्ट चतुरो वेदान्साङ्गाञ्छास्त्राणि षट् तथा ॥

Verse 19

इतिहासपुराणानि तथोपनिषदोऽपिच । उषित्वा षष्टिवर्षाणि कक्षीवान्गुरुसन्निधौ

इतिहासपुराणानि तथोपनिषदोऽपि च अधीत्य कक्षीवान् गुरुसन्निधौ षष्टिवर्षाण्युषित्वा न्यवसत्।

Verse 20

प्रयास्यन्स्वगृहं विप्रा गुरवे दक्षि णामदात् । उवाच वै गुरुर्विद्वान्कक्षीवान्ब्रह्मवित्तमः

स्वगृहं प्रयातुमुद्यतः स विप्राः गुरवे दक्षिणामदात्। ततः स विद्वान् गुरुर्ब्रह्मवित्तमः कक्षीवान् उवाच।

Verse 21

कक्षीवानुवाच । अहं गृहं प्रयास्यामि कुर्वनुज्ञां महामुने । अवलोक्य कृपादृष्ट्या मां रक्षोदंक सांप्रतम् । उदंकस्त्वेव मुदितः कक्षीवंतमथाब्रवीत्

कक्षीवानुवाच—अहं गृहं प्रयास्यामि; महामुने, अनुज्ञां कुरु। कृपादृष्ट्या मामवलोक्य सांप्रतम् उदङ्क, मां रक्ष। तत उदङ्कः मुदितः कक्षीवन्तमथाब्रवीत्।

Verse 22

उदंक उवाच । अनुजानामि कक्षीवन्गच्छ त्वं स्वगृहं प्रति

उदङ्क उवाच—अनुजानामि कक्षीवन्; गच्छ त्वं स्वगृहं प्रति।

Verse 23

उद्वाहार्थमुपायं ते वत्स वक्ष्यामि तच्छृणु । रामसेतुं प्रयाहि त्वं गंधमादनपर्वतम्

उद्वाहार्थं ते वत्स उपायं वक्ष्यामि, तच्छृणु। रामसेतुं प्रयाहि त्वं गन्धमादनपर्वतं च।

Verse 24

तत्रागस्त्यकृतं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदा यकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वपापनिबर्हणम्

तत्रागस्त्यकृतं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदायकम्। भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वपापनिबर्हणम्॥

Verse 25

विद्यते स्नाहि तत्र त्वं सर्वमंगलसाधने । त्रिवर्षं वस तत्र त्वं नियमाचारसंयुतः

विद्यते स्नाहि तत्र त्वं सर्वमङ्गलसाधने। त्रिवर्षं वस तत्र त्वं नियमाचारसंयुतः॥

Verse 26

वर्षेषु त्रिषु यातेषु चतुर्थे वत्सरे ततः । निर्गमिष्यति मातंगः कश्चित्तीर्थोत्तमात्ततः

वर्षेषु त्रिषु यातेषु चतुर्थे वत्सरे ततः। निर्गमिष्यति मातङ्गः कश्चित्तीर्थोत्तमात्ततः॥

Verse 27

चतुर्दंतो महाकायः शरदभ्रसमच्छविः । तं गजं गिरिसंकाशं स्नात्वा तत्र समारुह

चतुर्दन्तो महाकायः शरदभ्रसमच्छविः। तं गजं गिरिसङ्काशं स्नात्वा तत्र समारुह॥

Verse 28

आरुह्य तं गजं वत्स स्वनयस्य पुरीं व्रज । चतुर्दंतगजस्थं त्वां दृष्ट्वा शक्रमिवापरम्

आरुह्य तं गजं वत्स स्वनयस्य पुरीं व्रज। चतुर्दन्तगजस्थं त्वां दृष्ट्वा शक्रमिवापरम्॥

Verse 29

राजर्षिः स्वनयो धीमान्हर्षव्याकुललोचनः । स्वकन्यायाः कृते दुःखं त्यजेदेव हृदिस्थितम्

स धीमान् राजर्षिः स्वनयः हर्षव्याकुललोचनः, स्वकन्याहेतुकं हृदिस्थितं दुःखमेव त्यक्तवान्।

Verse 30

पुरा हि प्रतिजज्ञे सा तस्य पुत्री मनोरमा । चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम्

पुरा हि तस्य मनोरमा पुत्री प्रतिजज्ञे—चतुर्दन्तं महाकायं सर्वाङ्गपाण्डुरं गजम्।

Verse 31

आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति । स्वकन्यायाः प्रतिज्ञां तां समाकर्ण्य स भूपतिः

“आरुह्य यः समागच्छेत् स मे भर्ता भवेद्” इति। स्वकन्यायाः तां प्रतिज्ञां समाकर्ण्य स भूपतिः…

Verse 32

दुःखाकुलमना भूत्वा सततं पर्यचिंतयत् । स्वनये चिंतयत्येवं नारदः समुपागमत्

दुःखाकुलमना भूत्वा स सततं पर्यचिन्तयत्। स्वनये चिन्तयत्येवं नारदः समुपागमत्।

Verse 33

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा राजर्षिरतिधार्मिकः । प्रत्युद्गम्य मुदा युक्तः पाद्यार्घ्याद्यैरपूजयत्

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा राजर्षिरतिधार्मिकः। प्रत्युद्गम्य मुदा युक्तः पाद्यार्घ्याद्यैरपूजयत्।

Verse 34

प्रणम्य नारदं राजा वचनं चेदमब्रवीत् । कन्येयं मम देवर्षे प्रतिज्ञामकरोत्पुरा

नारदं प्रणम्य राजा वचनमिदमब्रवीत्— “देवर्षे, मम कन्येयम् पुरा प्रतिज्ञामकरोत्।”

Verse 35

चतु र्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति

“चतुर्दन्तं महाकायं सर्वाङ्गपाण्डुरं गजम् आरुह्य यः समागच्छेत्, स मे भर्ता भवेदिति।”

Verse 36

चतुर्दंतो महाकायो गजः सर्वांगपांडुरः । संभवेदिंद्रभवने भूतले नैव विद्यते

चतुर्दन्तो महाकायः सर्वाङ्गपाण्डुरो गजः इन्द्रभवने संभवेत्; भूतले तु नैव विद्यते।

Verse 37

इयं च दुस्तरामेनां प्रतिज्ञां बालिशाऽकरोत् । इयं प्रतिज्ञातितरां सततं बाधते हि माम्

इयं बालिशा दुस्तरामिमां प्रतिज्ञामकरोत्; एषा चातितरा प्रतिज्ञा सततं मामेव बाधते।

Verse 38

अनूढा हि पितुः कन्या सर्वदा शोकमावहेत् । इति तस्य वचः श्रुत्वा स्वनये नारदोऽब्रवीत्

अनूढा हि पितुः कन्या सर्वदा शोकमावहेत्— इति तस्य वचः श्रुत्वा नारदः स्वनयेऽब्रवीत्।

Verse 39

मा विषीदस्व राजर्षे तस्या ईदृग्विधः पतिः । भविष्यत्यचिरादेव पृथिव्यां ब्राह्मणोत्तमः

मा विषीदस्व राजर्षे; तस्या ईदृग्विधः पतिरचिरादेव पृथिव्यां भविष्यति—ब्राह्मणोत्तमः।

Verse 40

कक्षीवानिति विख्यातो जामाता ते भविष्यति । इत्युक्त्वा नारदमुनिर्ययावाकाशमार्गतः

कक्षीवानिति विख्यातो जामाता ते भविष्यति। इत्युक्त्वा नारदमुनिराकाशमार्गतो ययौ।

Verse 41

स्व नयस्तद्वचः श्रुत्वा नारदेन प्रभाषितम् । आकांक्षते दिवारात्रं तादृग्विधसमागमम्

तद्वचः श्रुत्वा नारदेन प्रभाषितम्। सा दिवारात्रमाकाङ्क्षते तादृग्विधसमागमम्।

Verse 42

अतः सौम्य महाभाग कक्षीवन्बालतापस । अगस्त्यतीर्थमद्य त्वं स्नातुं गच्छ त्वरान्वितः

अतः सौम्य महाभाग कक्षीवन् बालतापस। अद्य त्वमगस्त्यतीर्थं स्नातुं गच्छ त्वरान्वितः।

Verse 43

सर्वमंगलसिद्धिस्ते भविष्यति न संशयः । उदंकेनैवमुक्तोऽथ कक्षीवान्द्विजपुंगवः

सर्वमङ्गलसिद्धिस्ते भविष्यति न संशयः। उदङ्केनैवमुक्तोऽथ कक्षीवान् द्विजपुङ्गवः।

Verse 44

अनु ज्ञातश्च गुरुणा प्रययौ गंधमादनम् । संप्राप्यागस्त्यतीर्थं च तत्र सस्नौ जितेंद्रियः

गुरोः अनुज्ञां लब्ध्वा स गन्धमादनं प्रति प्रययौ। अगस्त्यतीर्थं संप्राप्य तत्र जितेन्द्रियः सस्नौ॥

Verse 45

क्षेत्रोपवासमकरोद्दिनमेकं मुनीश्वरः । अपरेद्युः पुनः स्नात्वा पारणामकरोद्द्विजः

मुनीश्वरः क्षेत्रे दिनमेकं उपवासमकरोत्। अपरेद्युः पुनः स्नात्वा द्विजः पारणामकरोत्॥

Verse 46

रात्रौ तत्रैव सुष्वाप कक्षीवान्धर्मतत्परः । एवं नियमयुक्तस्य तस्य कक्षीवतो मुनेः

रात्रौ तत्रैव धर्मतत्परः कक्षीवान् सुष्वाप। एवं नियमयुक्तस्य तस्य कक्षीवतो मुनेः॥

Verse 47

एकेन दिवसे नोनं वर्षत्रयमथागमत् । अथ वर्षत्रयस्यांते तस्मिन्नेव दिने मुनिः

एकेन दिवसेन नूनं वर्षत्रयमिव अगमत्। अथ वर्षत्रयस्य अन्ते तस्मिन्नेव दिने मुनिः॥

Verse 48

अन्वास्य पश्चिमां संध्यां सुखं सुष्वाप तत्तटे । याममात्रावशिष्टायां विभावर्यां महाध्वनिः

पश्चिमां संध्यामन्वास्य स तत्तटे सुखं सुष्वाप। विभावर्यां याममात्रावशिष्टायां महाध्वनिरभवत्॥

Verse 49

उदभूत्प्रलयांभोधिवीचिकोलाहलोपमः । तेन शब्देन महता कक्षीवान्प्रत्यबुध्यत

उदभूतः प्रलयाम्भोधिवीचिकोलाहलोपमः महान् शब्दः। तेन महता नादेन कक्षीवान् प्रत्यबुध्यत्॥

Verse 50

ततस्तु स्वनयो नाम राजा सानुचरो बली । मृगयाकौतुकी तत्र मधुरापतिराययौ

ततः स्वनय इति नाम राजा बली सानुचरः। मृगयाकौतुकी मधुरापतिस्तत्राययौ॥

Verse 52

सामात्यो मृगयासक्तो रथवाजिगजैर्युतः । अगस्त्यतीर्थसविधमाससाद भटान्वितः

सामात्यो मृगयासक्तो रथवाजिगजैर्युतः। भटान्वितोऽगस्त्यतीर्थसविधमाससाद॥

Verse 53

स राजा मृगयाश्रांतः श्रांतसैनिकसंवृतः । तत्तीर्थतीरप्रांतेषु निषसाद महीपतिः

स राजा मृगयाश्रान्तः श्रान्तसैनिकसंवृतः। तत्तीर्थतीरप्रान्तेषु निषसाद महीपतिः॥

Verse 54

ततः प्रभाते विमले कक्षी वान्मुनिसत्तमः । अगस्त्यतीर्थे स्नात्वाऽसौ संध्यां पूर्वामुपास्य च

ततः प्रभाते विमले कक्षीवान्मुनिसत्तमः। अगस्त्यतीर्थे स्नात्वाऽसौ संध्यां पूर्वामुपास्य च॥

Verse 55

तस्य तीरे जपन्मत्रांस्तस्थौ नियमसंयुतः । अत्रांतरे तीर्थवराद्गज एको विनिर्ययौ

तस्य तटे नियमसंयुतो मन्त्रान् जपन् स तस्थौ। अथान्तरे तस्मात् तीर्थवरात् एको गजः प्रादुरभवत्॥

Verse 56

चतुर्दंतो महाकायः कैलास इव मूर्तिमान् । स समुत्थाय तत्तीर्थादगात्कक्षीवदंतिकम्

चतुर्दन्तो महाकायः कैलास इव मूर्तिमान्। स गजः समुत्थाय तत्तीर्थात् कक्षीवदन्तिकम् अगात्॥

Verse 57

तमागतमुदंकोक्त लक्षणैरुपलक्षितम् । तदा निरीक्ष्य कक्षीवानारोढुं स्नानमातनोत्

उदङ्कोक्तैः शुभलक्षणैः उपलक्षितं तमागतम्। तदा कक्षीवान् निरीक्ष्य स्नानकृत्यं समाप्य आरोढुं समायोजयत्॥

Verse 58

नमस्कृत्य च तत्तीर्थं श्लाघमानो मुहुर्मुहुः । आरुरोह च कक्षीवांश्चतुर्दंतं महागजम्

तत्तीर्थं नमस्कृत्य मुहुर्मुहुः प्रशंसन्। कक्षीवान् चतुर्दन्तं महागजम् आरुरोह॥

Verse 59

आरुह्य तं चतुर्दंतं रजताचलसंनिभम् । स्वनयस्य पुरीमेव कक्षीवान्गंतुमैच्छत

तं चतुर्दन्तं रजताचलसंनिभम् आरुह्य। कक्षीवान् स्वनयस्य पुरीमेव गन्तुम् ऐच्छत्॥

Verse 60

तमारूढं चतुर्दंतं श्वेतदंतावलोत्तमम् । स वीक्ष्य निश्चिकायैनं कक्षीवानिति भूपतिः

चतुर्दन्तं श्वेतदन्तावलोत्तमं गजवरं तमारूढं तं दृष्ट्वा भूपतिः क्षणेनैव प्रत्यभिज्ञाय निश्चिकाय—“अयमेव कक्षीवान्” इति।

Verse 61

प्रसन्नहृदयो राजा तस्यांतिकमुपागमत् । तदाभ्याशमुपागम्य कक्षीवंतं नृपोऽब्रवीत्

प्रसन्नहृदयो राजा तस्य समीपमुपागमत्; तदभ्याशं गत्वा नृपः कक्षीवन्तं प्रति वाक्यमब्रवीत्।

Verse 62

स्वनय उवाच । त्वं ब्रह्मन्कस्य पुत्रोऽसि नाम किं तव मे वद । गजमेनं समारुह्य कुत्र वा गन्तुमिच्छसि । स्वनयेनैवमुक्तस्तु कक्षीवान्वाक्यमब्रवीत्

स्वनय उवाच—“त्वं ब्रह्मन् कस्य पुत्रोऽसि? नाम किं तव मे वद। गजमेनं समारुह्य कुत्र वा गन्तुमिच्छसि?” इत्युक्तः कक्षीवान् प्रत्युवाच।

Verse 63

कक्षीवानुवाच । पुत्रोऽहं दीर्घतमसः कक्षीवानिति विश्रुतः

कक्षीवानुवाच—“दीर्घतमसः पुत्रोऽहं, लोके कक्षीवानिति विश्रुतः।”

Verse 64

स्वनयस्य तु राजर्षेर्गच्छामि नगरं प्रति । अहमुद्वोढुमिच्छामि तस्य कन्या मनोरमाम्

स्वनयस्य तु राजर्षेर्नगरं प्रति गच्छामि; तस्य मनोरमां कन्यामहं परिणेतुमिच्छामि।

Verse 65

चतुर्दंतगजारूढस्तत्प्रतिज्ञां च पूरयन् । स्वनयस्य सुतापाणिं ग्रहीष्यामि नराधिप

चतुर्दन्तगजारूढः प्रतिज्ञां तां च पूरयन् । स्वनयस्य सुतायाः पाणिं ग्रहीष्यामि नराधिप ॥

Verse 66

तद्भाषितं समाकर्ण्य श्रोत्रपीयूषवर्षणम् । हर्षसंफुल्लनयनः स्वनयो वाक्यम ब्रवीत्

तद्भाषितं समाकर्ण्य श्रोत्रपीयूषवर्षणम् । हर्षसंफुल्लनयनः स्वनयो वाक्यमब्रवीत् ॥

Verse 67

कक्षीवन्भोः कृतार्थोस्मि स एव स्वनयो ह्यहम् । उद्वोढुमिच्छति भवान्यस्य कन्यां मनोरमाम्

कक्षीवन्भोः कृतार्थोऽस्मि स एव स्वनयो ह्यहम् । उद्वोढुमिच्छति भवान् यस्य कन्यां मनोरमाम् ॥

Verse 68

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ कक्षीवन्बालतापस । मम कन्यां गृहाण त्वं तपोधन मनोरमाम्

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ कक्षीवन् बालतापस । मम कन्यां गृहाण त्वं तपोधन मनोरमाम् ॥

Verse 69

तया सह चरन्धर्मान्गार्हस्थ्यं प्रतिपालय । राज्ञोक्तः स तदोवाच कक्षीवान्धर्मतत्परः । राजानं स्वनयं प्रीतं मधुरापुरवासिनम्

तया सह चरन् धर्मान् गार्हस्थ्यं प्रतिपालय । राज्ञोक्तः स तदोवाच कक्षीवान् धर्मतत्परः । राजानं स्वनयं प्रीतं मधुरापुरवासिनम् ॥

Verse 70

कक्षीवानुवाच । पिता दीर्घतमानाम वेदारण्ये मम प्रभो

कक्षीवानुवाच—मम प्रभो, मम पिता दीर्घतमाः नाम वेदारण्ये पुण्यकानने निवसति।

Verse 71

आस्ते तपश्चरन्सौम्यो नियमाचारतत्परः । तस्यांतिकं प्रेषय त्वं विप्रमेकं धरापते

सौम्यः स तत्र तपश्चरन् नियमाचारतत्परः आस्ते; धरापते, तस्यान्तिकं विप्रमेकं त्वं प्रेषय।

Verse 72

तथोक्तः स तदा राजा स्वनयो हृष्टमा नसः । अनेकसेनया सार्धं प्राहिणोत्स्वपुरोधसम्

तथोक्तः स तदा राजा स्वनयेन हृष्टमानसः; अनेकसेनया सार्धं स्वपुरोधसं प्राहिणोत्।

Verse 73

विप्रं सुदर्शनं नाम वेदारण्यस्थलं प्रति । सुदर्शनः समादिष्टः स्वनयेन नृपेण सः

वेदारण्यस्थलं प्रति सुदर्शनं नाम विप्रं नियोजयामास; स च सुदर्शनः स्वनयेन प्रेरितेन नृपेण समादिष्टः।

Verse 74

महत्या सेनया सार्धं प्रययौ वेदकाननम् । तत्रोटजे समासीन तं दीर्घतमसं मुनिम्

महत्या सेनया सार्धं स वेदकाननं प्रययौ; तत्रोटजे समासीनं दीर्घतमसं मुनिं ददर्श।

Verse 75

तपश्चरतमासीनं ध्यायन्वेदाटवी पतिम् । पुरोहितो ददर्शाथ जपंतं मंत्रमुत्तमम्

ततः पुरोहितोऽपश्यत्तं तपसि समासीनं वेदाटवीपतिं ध्यायन्तं मन्दं चोत्तमं मन्त्रं जपन्तम्।

Verse 76

प्रणाममकरोत्तस्मै मुनये स सुदर्शनः । उवाच दीर्घतमसं मुनिं प्रह्लादयन्निव

स सुदर्शनस्तस्मै मुनये प्रणामं चकार; ततः स दीर्घतमसं मुनिं प्रह्लादयन्निव सादरं वचोऽब्रवीत्।

Verse 77

सुदर्शन उवाच । कच्चित्ते कुशलं ब्रह्मन्कच्चित्ते वर्धते तपः । आश्रमे कुशलं कच्चित्कच्चिद्धर्मे सुखं वद

सुदर्शन उवाच—कच्चित्ते कुशलं ब्रह्मन्? कच्चित्ते वर्धते तपः? आश्रमे कुशलं कच्चित्? कच्चिद्धर्मे सुखं वद।

Verse 78

पृष्टः सुदर्शनेनैवं मुनिर्दीर्घतमास्तदा । सुदर्शनमुवाचेदमर्घ्यादिविधिपूर्वकम्

एवं सुदर्शनेन पृष्टो मुनिर्दीर्घतमास्तदा; अर्घ्यादिविधिं पूर्वं कृत्वा सुदर्शनमिदं प्रत्युवाच।

Verse 79

दीर्घतमा उवाच । सर्वत्र कुशलं ब्रह्मन्सुदर्शन महामते । मम वेदाटवीनाथकृपया नाशुभं क्वचित्

दीर्घतमा उवाच—सर्वत्र कुशलं ब्रह्मन् सुदर्शन महामते; मम वेदाटवीनाथकृपया नाशुभं क्वचित्।

Verse 80

तवापि कुशलं ब्रह्मन्किं सुखागमनं तथा । किंवाऽगमनकार्यं ते सुदर्शन ममाश्रमे

तवापि कुशलं ब्रह्मन्? किं सुखमागमनं तथा? अथवा, सुदर्शन, ममाश्रमे तवागमनस्य किं प्रयोजनम्?

Verse 81

स्वनयस्य पुरोधास्त्वं खलु वेदविदांवरः । तं विहाय महाराज मधुरापुरवासिनम्

स्वनयस्य महाराजस्य त्वं खलु पुरोधाः, वेदविदां वरः। तं मधुरापुरवासिनं विहाय, हे महाराज, किमर्थं त्वमागतः?

Verse 82

महत्या सेनया सार्धं किमर्थं त्वमिहागतः । इत्युक्तो दीर्घतमसा तदानीं स सुदर्शनः

महत्या सेनया सार्धं किमर्थं त्वमिहागतः? इति दीर्घतमसा उक्तः, तदानीं स सुदर्शनः प्रत्युवाच।

Verse 83

उवाच तं महात्मानं मुनिं ज्वलिततेजसम् । सर्वत्र मे सुखं ब्रह्मन्भवतः कृपया सदा

स ज्वलिततेजसं महात्मानं मुनिं तमुवाच— सर्वत्र मे सुखं ब्रह्मन्, भवतः कृपया सदा।

Verse 84

भगवन्स्व नयो राजा साष्टांगं प्रणिपत्य तु । त्वां प्राह प्रश्रितं वाक्यं मन्मुखेन शृणुष्व तत्

भगवन्, स्वनयो राजा साष्टाङ्गं प्रणिपत्य, त्वां प्रश्रितं वाक्यं प्राह; तत् मन्मुखेन शृणुष्व।

Verse 85

स्वनय उवाच । कक्षीवांस्ते सुतो ब्रह्म न्गंधमादनपर्वते । स्नानं कुर्वन्नगस्त्यस्य तीर्थे संप्रति वर्तते

स्वनय उवाच—हे ब्राह्मण, तव सुतः कक्षीवान् इदानीं गन्धमादनपर्वतेऽस्ति; स चागस्त्यतीर्थे स्नानविधिं कुर्वन् संप्रति वर्तते।

Verse 86

तस्य रूपं तपो धर्ममाचारान्वैदिकांस्तथा । वेदशास्त्रप्रवीणत्वमाभि जात्यं च तादृशम्

तस्य रूपं तपो धर्मो वैदिकाचार एव च; वेदशास्त्रप्रवीणत्वं तथा चाभिजात्यं—एतत्सर्वं लोकोत्तरमेव।

Verse 87

लोकोत्तरमिदं सर्वं विज्ञाय तव नंदने । मनोरमां सुतां तस्मै दातुमिच्छाम्यहं मुने

तव नन्दने एतत्सर्वं लोकोत्तरं विज्ञाय, हे मुने, तस्मै मनोरमां सुतां दातुमहं कामये।

Verse 88

मृगयाकौतुकी चाहं गंधमादनपर्वतम् । आगतो मुनिशार्दूल वर्त्ते युष्मत्सुतांतिके

मृगयाकौतुकात् अहं गन्धमादनपर्वतं प्राप्तः, हे मुनिशार्दूल; इदानीं युष्मत्सुतस्य सन्निधौ वर्ते।

Verse 89

पित्रनुज्ञां विना नाहमुद्वहेयं सुतां तव । इति ब्रूते तव सुतः कक्षीवान्मुनिस त्तम

पितृअनुज्ञां विना अहं तव सुतां नोद्वहेयम्—इति तव सुतः कक्षीवान्, हे मुनिसत्तम, ब्रूते।

Verse 90

तद्भावां मत्सुतां तस्मै दातुं मेऽनुग्रहं कुरु । प्रैषयं च समीपं ते सेनया च सुदर्शनम्

तद्भावां मत्सुतां तस्मै दातुं मेऽनुग्रहं कुरु । प्रैषयं च समीपं ते सेनया च सुदर्शनम् ॥

Verse 91

सुदर्शन उवाच । इति मां भगवन्राजा प्राहिणोत्तव सन्निधिम् । तद्भवाननुमन्यस्व राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम्

सुदर्शन उवाच । इति मां भगवन्राजा प्राहिणोत्तव सन्निधिम् । तद्भवाननुमन्यस्व राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम् ॥

Verse 92

श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ स्वनयस्य पुरोहितः । ततो दीर्घतमाः प्राह स्वनयस्य पुरोहितम्

श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ स्वनयस्य पुरोहितः । ततो दीर्घतमाः प्राह स्वनयस्य पुरोहितम् ॥

Verse 93

दीर्घतमा उवाच । सुदर्शन भवत्वेवं कथितं स्वनयेन यत् । ममाभीष्टतमं ह्येतत्पाणिग्रहणमंगलम्

दीर्घतमा उवाच । सुदर्शन भवत्वेवं कथितं स्वनयेन यत् । ममाभीष्टतमं ह्येतत्पाणिग्रहणमंगलम् ॥

Verse 94

आगमिष्याम्यहं विप्र गन्धमादनपर्वतम् । इत्युक्त्वा स मुनिर्विप्रा महादीर्घतमा मुनिः

आगमिष्याम्यहं विप्र गन्धमादनपर्वतम् । इत्युक्त्वा स मुनिर्विप्रा महादीर्घतमा मुनिः ॥

Verse 95

वेदाटवीपतिं नत्वा भक्तिप्रवणचेतसा । सुदर्शनेन सहितः सेतुमुद्दिश्य निर्ययौ

वेदाटवीपतेः पादौ भक्तिप्रवणमानसः प्रणम्य, सुदर्शनेन सह सेतुपुण्यदेशं प्रति प्रस्थितवान्।

Verse 96

षट्भिर्दिनैर्मुनिः पुण्यं प्रययौ गन्धमादनम् । अगस्तितीर्थतीरं च गत्वा दीर्घतमा मुनिः

षड्भिर्दिनैर्मुनिः पुण्यं गन्धमादनं प्राप; अगस्तितीर्थतीरं च गत्वा दीर्घतमाः मुनिः पथं पावनं चचार।

Verse 97

अथ पुत्रं ददर्शाग्रे कक्षीवंतं महामुनिः । कक्षीवान्पितरं दृष्ट्वा ववन्दे नाम कीर्तयन्

अथ महामुनिः पुरतः पुत्रं कक्षीवन्तं ददर्श। कक्षीवान् पितरं दृष्ट्वा नाम कीर्तयन् सादरं ववन्दे।

Verse 98

ततो दीर्घतमा योगी स्वांकमारोप्य तं सुतम् । मूर्ध्न्युपाघ्राय सस्नेहं सस्वजे पुलकाकुलः

ततः दीर्घतमाः योगी तं सुतं स्वाङ्कमारोप्य, मूर्ध्नि सस्नेहमुपाघ्राय पुलकाकुलः सस्वजे।

Verse 99

कुशलं परिपप्रच्छ तदा दीर्घतमा ऋषिः । सर्ववेदास्त्वयाधीताः कक्षीवन्किमु वत्सक

तदा दीर्घतमाः ऋषिः कुशलं परिपप्रच्छ— ‘कक्षीवन् वत्स, त्वया सर्वे वेदाः किमधीताः?’

Verse 100

शास्त्राण्यपाठीः किं त्वं वा वत्स सर्वं वदस्व मे । इति पृष्टः स्वपित्रा स सर्वं वृत्तं तमव्रवीत्

पिता तमपृच्छत्—“वत्स, किं शास्त्राण्यपाठीः? सर्वं मे वद।” इति पित्रा पृष्टः स तस्मै सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयत्।

Verse 851

विनिघ्नन्स गजान्सिंहान्वराहान्महिषान्नुरून् । अन्यान्मृगविशेषांश्च स राजा न्यवधीच्छरैः

स राजा गजान् सिंहान् वराहान् बहून् महिषान् तथा अन्यान् मृगविशेषान् च विनिघ्नन् शरैः न्यवधीৎ।