Adhyaya 10

Verse 1

श्रीसूत उवाच । वेतालवरदे तीर्थे नरः स्नात्वा द्विजोत्तमाः । ततः शनैःशनैर्गच्छेद्गन्धमादनपर्वतम्

श्रीसूत उवाच । हे द्विजोत्तमाः, वेतालवरदे तीर्थे स्नात्वा नरः । ततः शनैः शनैर्गन्धमादनपर्वतं गच्छेत् ॥

Verse 2

योंऽबुधौ सेतुरूपेण वर्तते गन्धमादनः । स मार्गो ब्रह्मलोकस्य विश्वकर्त्रा विनिर्मितः

योऽब्धौ सेतुरूपेण वर्तते गन्धमादनः । स एव ब्रह्मलोकस्य मार्गो विश्वकर्त्रा विनिर्मितः ॥

Verse 3

लक्षकोटिसहस्राणि सरांसि सरितस्तथा । समुद्राश्च महापुण्या वनान्यप्याश्रमाणि च

लक्षकोटिसहस्राणि सरांसि सरितस्तथा । समुद्राश्च महापुण्या वनान्यप्याश्रमाणि च ॥

Verse 4

पुण्यानि क्षेत्रजातानि वेदारण्या दिकानि च । मुनयश्च वसिष्ठाद्या सिद्धचारणकिन्नराः

पुण्यानि क्षेत्रजातानि वेदारण्या दिकानि च । मुनयश्च वसिष्ठाद्या सिद्धचारणकिन्नराः ॥

Verse 5

लक्ष्म्या सह धरण्या च भगवान्मधुसूदनः । सावित्र्या च सरस्वत्या सहैव चतु राननः

लक्ष्म्या सह धरण्या च भगवान्मधुसूदनः । सावित्र्या च सरस्वत्या सहैव चतु राननः ॥

Verse 6

हेरंबः षण्मुखश्चैव देवाश्चेंद्रपुरोगमाः । आदित्यादिग्रहाश्चैव तथाष्टौ वसवो द्विजाः

हेरंबः षण्मुखश्चैव देवाश्चेंद्रपुरोगमाः । आदित्यादिग्रहाश्चैव तथाष्टौ वसवो द्विजाः ॥

Verse 7

पितरोलोकपालाश्च तथान्ये देवता गणाः । महापातकसंघानां नाशने लोकपावने

पितरोलोकपालाश्च तथान्ये देवता गणाः । महापातकसंघानां नाशने लोकपावने ॥

Verse 9

दिवानिशं वसंत्यत्र पर्वते गंधमादने । अत्र गौरी सदा तुष्टा हरेण सह वर्तते । अत्र किन्नरकांतानां क्रीडा जागर्ति नित्यशः । तस्य दर्शनमात्रेण बुद्धिसौख्यं नृणां भवेत्

दिवानिशं गन्धमादनपर्वते वसन्ति ते; अत्र गौरी सदा तुष्टा हरेण सह निवसति। अत्र किन्नरकान्तानां क्रीडा नित्यं प्रबुद्धा भवति। तस्य पर्वतस्य दर्शनमात्रेण नृणां बुद्धिसौख्यं मनःप्रसादश्च जायते।

Verse 10

तन्मूर्धनि कृतावासाः सिद्धचारणयोषितः । पूजयंति सदा कालं शंकरं गिरिजापतिम्

तन्मूर्धनि कृतावासाः सिद्धचारणयोषितः। सदा कालं पूजयन्ति शंकरं गिरिजापतिम्॥

Verse 11

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः । अंगलग्नैर्विनश्यंति गन्धमादनमारुतैः

कोटयो ब्रह्महत्यानाम्, अगम्यागमकोटयः। अङ्गलग्ना अपि पापौघा गन्धमादनमारुतैः विनश्यन्ति॥

Verse 12

असावुल्लोलकल्लोले तिष्ठन्मध्ये महांबुधौ । आसीन्मुनिगणैः सेव्यः पुरा वै गन्धमादनः

असौ महांबुधौ मध्ये उल्लोलकल्लोलसंकुले तिष्ठन् गन्धमादनः। पुरा मुनिगणैः सेव्यः पूज्यश्चाभूत्॥

Verse 13

ततो नलेन सेतौ तु बद्धे तन्मध्यगोचरः । रामाज्ञयाखिलैः सेव्यो बभूव मनुजैरपि

ततो नलेन सेतौ तु बद्धे तन्मध्यगोचरः। रामाज्ञया अखिलैः सेव्यो बभूव मनुजैरपि॥

Verse 14

सेतुरूपं गिरिं तं तु प्रार्थयेद्गंधमादनम् । क्षमाधर महापुण्य सर्वदेवनमस्कृत

ततः सेतुरूपं तं गन्धमादनगिरिं प्रार्थयेत— “हे क्षमाधर! महापुण्य! सर्वदेवनमस्कृत! त्वां नमामि।”

Verse 15

विष्ण्वा दयोऽपि ये देवास्सेवंते श्रद्धया सह । तं भवंतमहं पद्भ्यामाक्रमामि नगोत्तम

“विष्ण्वादयोऽपि ये देवाः श्रद्धया त्वां सेवन्ते; अहं तु, हे नगोत्तम, पादाभ्यां त्वामाक्रामामि।”

Verse 16

क्षमस्व पादघातं मे दयया पापचेतसः । त्वन्मूर्द्धनि कृतावासं शंकरं दर्शयस्व मे

“दयया मे पादघातं क्षमस्व, पापचेतसः; त्वन्मूर्द्धनि कृतावासं शंकरं मे दर्शय।”

Verse 17

प्रार्थयित्वा नरस्त्वेवं सेतुरूपं नगोत्तमम् । ततो मृदुपदं गच्छेत्पावनं गन्धमादनम्

एवं सेतुरूपं नगोत्तमं प्रार्थयित्वा नरः; ततः पावनं गन्धमादनं प्रति मृदुपदं गच्छेत्।

Verse 18

अब्धौ तत्र नरः स्नात्वा पर्वते गन्धमादने । पिंडदानं ततः कुर्यादपि सर्षपमात्रकम्

तत्राब्धौ स्नात्वा नरः, गन्धमादनपर्वते गत्वा; ततः पिण्डदानं कुर्यात्, सर्षपमात्रकमपि।

Verse 19

तृप्तिं प्रयांति पितरस्तस्य यावद्युगक्षयः । शमीदलसमानान्वा दद्यात्पिंडान्पितॄन्प्रति

तृप्तिं प्रयांति पितरस्तस्य यावद्युगक्षयः । शमीदलसमानान्वा दद्यात्पिंडान्पितॄन्प्रति

Verse 21

सर्वतीर्थोत्तमं पुण्यं नाम्ना पापविनाशनम् । अस्ति पुण्यतमं विप्राः पवित्रे गन्धमादने

सर्वतीर्थोत्तमं पुण्यं नाम्ना पापविनाशनम् । अस्ति पुण्यतमं विप्राः पवित्रे गन्धमादने

Verse 22

यस्य संस्मरणादेव गर्भवासो न विद्यते । तत्प्राप्य तु नरः स्नायात्स्वदे हमलनाशनम् । तत्र स्नानान्नरो याति वैकुण्ठं नात्र संशयः

यस्य संस्मरणादेव गर्भवासो न विद्यते । तत्प्राप्य तु नरः स्नायात्स्वदे हमलनाशनम् । तत्र स्नानान्नरो याति वैकुण्ठं नात्र संशयः

Verse 23

ऋषय ऊचुः । सूत पापविनाशाख्य तीर्थस्य ब्रूहि वैभवम् । व्यासेन बोधितस्त्वं हि वेत्सि सर्वं महामुने

ऋषय ऊचुः । सूत पापविनाशाख्य तीर्थस्य ब्रूहि वैभवम् । व्यासेन बोधितस्त्वं हि वेत्सि सर्वं महामुने

Verse 24

श्रीसूत उवाच । ब्रह्माश्रमपदे वृत्तां पार्श्वे हिमवतः शुभे । वक्ष्यामि ब्राह्मणश्रेष्ठा युष्माकं तु कथां शुभाम्

श्रीसूत उवाच । ब्रह्माश्रमपदे वृत्तां पार्श्वे हिमवतः शुभे । वक्ष्यामि ब्राह्मणश्रेष्ठा युष्माकं तु कथां शुभाम्

Verse 25

अस्याश्रमपदं पुण्यं ब्रह्माश्रमपदे शुभे । नानावृक्षगणाकीर्णं पार्श्वे हिमवतः शुभे

अस्याश्रमपदं पुण्यं शुभं ब्रह्माश्रमसंज्ञितम् । हिमवतः शुभे पार्श्वे नानावृक्षगणाकीर्णम् ॥

Verse 26

वहुगुल्मलताकीर्णं मृगद्विपनिषेवितम् । सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम्

बहुगुल्मलताकीर्णं मृगद्विपनिषेवितम् । सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम् ॥

Verse 27

वृतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुशोभितम् । ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसंनिभैः

वृतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुशोभितम् । ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसंनिभैः ॥

Verse 28

नियमव्रतसं पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः । दीक्षितैर्यागहेतोश्च यताहारैः कृतात्मभिः

नियमव्रतसंपन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः । दीक्षितैर्यागहेतोश्च यताहारैः कृतात्मभिः ॥

Verse 29

वेदाध्ययनसंपन्नैर्वैदिकैः परिवेष्टितम् । वर्णिभिश्च गृहस्थैश्च वानप्रस्थैश्च भिक्षुभिः

वेदाध्ययनसंपन्नैर्वैदिकैः परिवेष्टितम् । वर्णिभिश्च गृहस्थैश्च वानप्रस्थैश्च भिक्षुभिः ॥

Verse 30

स्वाश्रमाचारनिरतैः स्ववर्णोक्तविधायिभिः । वालखिल्यैश्च मुनिभिः संप्राप्तैश्च मरीचिभिः

तत्राश्रमे स्वाश्रमाचारनिरताः स्ववर्णोक्तविधिपरायणाश्च मुनयः समासते स्म; वालखिल्याः मुनयश्च, मरीच्यादयश्च संप्राप्ता बभूवुः।

Verse 31

तत्राश्रमे पुरा कश्चिच्छूद्रो दृढमतिर्द्विजाः । साहसी ब्राह्मणाभ्याशमाजगाम मुदान्वितः

तत्राश्रमे पुरा कश्चिच्छूद्रो दृढमतिनाम साहसी स्वभावतः; स मुदान्वितो ब्राह्मणाभ्याशं जगाम, हे द्विजाः।

Verse 32

आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः । नाम्ना दृढमतिः शूद्रः साष्टांगं प्रणनाम वै

स आश्रमपदं प्राप्य तपस्विभिः सत्कृतः; दृढमतिनाम शूद्रः साष्टाङ्गं प्रणनाम वै।

Verse 33

तान्स दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः । कुर्वतो विविधान्यज्ञान्संप्रहृष्य स शूद्रकः

स देवकल्पान् महौजसो मुनिगणान् दृष्ट्वा, विविधान् यज्ञान् कुर्वतः; स शूद्रकः संप्रहृष्य हर्षसमन्वितोऽभवत्।

Verse 34

अथास्य बुद्धिरभवत्तपःकर्तुमनुत्तमम् । ततोऽब्रवीत्कुलपतिं मुनिमागत्य तापसम्

अथास्य मनसि अनुत्तमं तपः कर्तुम् बुद्धिरभवत्; ततः स तापसं कुलपतिं मुनिम् उपगम्य उवाच।

Verse 35

दृढमतिरुवाच । तपोधन नमस्तेऽस्तु रक्ष मां करुणानिधे । तव प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ

दृढमतिरुवाच— तपोधन नमस्तेऽस्तु, रक्ष मां करुणानिधे। तव प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ॥

Verse 36

तस्मादभिगतं मां त्वं यागे दीक्षय सुव्रत । ब्रह्मन्नवरवर्णोऽहं शूद्रो जात्यास्मि सत्तम

तस्मादभिगतं मां त्वं यागे दीक्षय सुव्रत। ब्रह्मन्नवरवर्णोऽहं शूद्रो जात्यास्मि सत्तम॥

Verse 37

शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे । एवमुक्ते तु शूद्रेण तमाह ब्राह्मणस्तदा

शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे। एवमुक्ते तु शूद्रेण तमाह ब्राह्मणस्तदा॥

Verse 38

कुलपतिरुवाच । यागे दीक्षयितुं शक्यो न शूद्रो हीनजन्मभाक् । श्रूयतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव

कुलपतिरुवाच— यागे दीक्षयितुं शक्यो न शूद्रो हीनजन्मभाक्। श्रूयतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव॥

Verse 39

उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कर्हिचित् । उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य विद्यते

उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कर्हिचित्। उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य विद्यते॥

Verse 40

नाध्यापयेद्बुधः शूद्रं तथा नैव च याजयेत् । न पाठयेत्तथा शूद्रं शास्त्रं व्याकरणादिकम्

बुधो न शूद्रं नाध्यापयेत्, न च तस्य याजनं कुर्यात्। तथा शूद्रं व्याकरणादिकं शास्त्रं न पाठयेत्।

Verse 41

काव्यं वा नाटकं वापि तथालंकारमेव च । पुराणमितिहासं च शूद्रं नैव तु पाठयेत्

काव्यं वा नाटकं वापि, तथालंकारमेव च। पुराणमितिहासं च शूद्रं नैव तु पाठयेत्।

Verse 42

यदि चोपदिशेद्विप्रः शूद्रं चैतानि कर्हिचित् । त्यजेयुर्ब्राह्मणा विप्रं तं ग्रामाद्ब्रह्मसंकुलात्

यदि कर्हिचिद्विप्रः शूद्रं चैतानि उपदिशेत्। तं विप्रं ब्राह्मणाः ग्रामाद्ब्रह्मसंकुलात् त्यजेयुः।

Verse 43

शूद्राय चोपदेष्टारं द्विजं चंडालवत्त्यजेत् । शूद्रं चाक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत्

शूद्राय चोपदेष्टारं द्विजं चण्डालवत्त्यजेत्। शूद्रं चाक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत्।

Verse 44

अतः शुश्रूष भद्रं ते ब्राह्मणाञ्छ्रद्धया सह । शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा मन्वादिभिरुदीरिता

अतः शुश्रूष भद्रं ते ब्राह्मणान् श्रद्धया सह। शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा मन्वादिभिरुदीरिता।

Verse 45

नहि नैसर्गिकं कर्म परित्यक्तुं त्वमर्हसि । एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिंतयत्तदा

नैसर्गिकं स्वधर्मकर्म न परित्यक्तुं त्वमर्हसि। इति मुनिना प्रोक्तः स शूद्रोऽथ तदा गाढं चिन्तयामास॥

Verse 46

किं कर्तव्यं मया त्वद्य व्रते श्रद्धा हि मे पुरा । यथा स्यान्मम विज्ञानं यतिष्येऽहं तथाद्य वै

अद्य मया किं कर्तव्यम्? पूर्वं मे व्रते श्रद्धा खलु आसीत्। यथा मम विज्ञानं स्यात् तथा अहं अद्यैव यतिष्ये॥

Verse 47

इति निश्चित्य मनसा शूद्रो दृढमतिस्तदा । गत्वाश्रमपदाद्दूरं कृतवानुटजं शुभम्

इति मनसा निश्चित्य शूद्रो दृढमतिस्तदा। आश्रमपदाद्दूरं गत्वा शुभमुटजं कृतवान्॥

Verse 48

तत्र वै देवतागारं पुण्यान्यायतनानिच । पुष्पारामादिकं चापि तटाकखननादिकम्

तत्र देवतागारं पुण्यान्यायतनानि च। पुष्पारामादिकं चैव तटाकखननादिकं कृतवान्॥

Verse 49

श्रद्धया कारयामास तपःसिद्ध्यर्थमात्मनः । अभिषेकांश्च नियमानुपवासादिकानपि

श्रद्धया तानि कारयामास तपःसिद्ध्यर्थमात्मनः। अभिषेकान् नियमान् उपवासादिकांश्चापि समाचरत्॥

Verse 50

बलिं च कृत्वा हुत्वा च दैवतान्यभ्यपूजयत् । संकल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेंद्रियः

बलिं कृत्वा हुतं च कृत्वा दैवतान्यभ्यपूजयत्। संकल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः॥

Verse 51

नित्यं कंदैश्च मूलैश्च पुष्पैरपि तथा फलैः । अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान्

नित्यं कन्दैश्च मूलैश्च पुष्पैश्च तथा फलैः। अतिथीन् पूजयामास यथावत् समुपागतान्॥

Verse 52

एवं हि सुमहान्कालो व्यतिचक्राम तस्य वै । अथाश्रममगात्तस्य सुमतिर्नाम नामतः

एवं हि सुमहान्कालो व्यतिचक्राम तस्य वै। अथाश्रममगात् तस्य सुमतिर्नाम नामतः॥

Verse 53

द्विजो गर्गकुलोद्भूतः सत्यवादी जितेंद्रियः । स्वागतेन मुनिं पूज्य तोषयित्वा फलादिकैः

द्विजो गर्गकुलोद्भूतः सत्यवादी जितेन्द्रियः। स्वागतेन मुनिं पूज्य तोषयित्वा फलादिकैः॥

Verse 54

कथयन्वै कथाः पुण्याः कुशलं पर्यपृच्छत । इत्थं सप्रणिपाताद्यैरुपचारैस्तु पूजितः

कथयन् वै कथाः पुण्याः कुशलं पर्यपृच्छत। इत्थं सप्रणिपाताद्यैरुपचारैस्तु पूजितः॥

Verse 55

आशीर्भिरभिनंद्यैनं प्रतिगृह्य च सत्क्रियाम् । तमापृछ्य प्रहृष्टाप्मा स्वाश्रमं पुनराययौ

आशीर्भिः समभिनन्द्य तं सत्कारं च प्रतिगृह्य । तमापृच्छ्य प्रहृष्टात्मा स्वाश्रमं पुनराययौ ॥

Verse 56

एवं दिनेदिने विप्रः शूद्रेस्मिन्पक्षपातवान् । आगच्छदाश्रमं तस्य द्रष्टुं तं शूद्रयोनिजम्

एवं दिनेदिने विप्रः शूद्रेऽस्मिन् पक्षपातवान् । आगच्छदाश्रमं तस्य द्रष्टुं तं शूद्रयोनिजम् ॥

Verse 57

बहुकालं द्विजस्याभूत्संसर्गः शूद्रयोनिना । स्नेहस्य वशमापन्नः शूद्रोक्तं नातिचक्रमे

बहुकालं द्विजस्याभूत् संसर्गः शूद्रयोनिना । स्नेहस्य वशमापन्नः शूद्रोक्तं नातिचक्रमे ॥

Verse 58

अथागतं द्विजं शूद्रः प्राह स्नेहवशीकृतम् । हव्यकव्यविधानं मे कृत्स्नं ब्रूहि मुनीश्वर

अथागतं द्विजं शूद्रः प्राह स्नेहवशीकृतम् । हव्यकव्यविधानं मे कृत्स्नं ब्रूहि मुनीश्वर ॥

Verse 59

पितृकार्यविधानार्थं देवकार्यार्थमेव च । मंत्रानुपदिश त्वं मे महालयविधिं तथा

पितृकार्यविधानार्थं देवकार्यार्थमेव च । मन्त्रानुपदिश त्वं मे महालयविधिं तथा ॥

Verse 60

अष्टकाश्राद्धकृत्यं च वैदिकं यच्च किंचन । सर्वमेतद्रहस्यं मे ब्रूहि त्वं वै गुरुर्मतः

अष्टकाश्राद्धकृत्यस्य रहस्यं वैदिकस्य च यत्किञ्चन । सर्वमेतन्मम ब्रूहि, त्वं हि मे गुरुरिति मतः ॥

Verse 61

एवमुक्तः स शूद्रेण सर्वमेतदुपादिशत् । कारयामास तस्यायं पितृकार्यादिकं तथा

एवमुक्तः स शूद्रेण द्विजः सर्वमुपादिशत् । पितृकार्यादिकं चास्य कारयामास तत्त्वतः ॥

Verse 62

पितृकार्ये कृते तेन विसृष्टः स द्विजो गतः । अथ दीर्घेण कालेन पोषितः शूद्रयोनिना

पितृकार्ये कृते तेन विसृष्टो द्विज उन्मुखः । गतः; दीर्घेण कालेन शूद्रयोनौ स पोषितः ॥

Verse 63

त्यक्तो विप्रगणैः सोऽयं पंचत्वमगमद्द्विजः । वैवस्वतभटैर्नीत्वा पातितो नरकेष्वपि

विप्रगणैस्त्यक्त एष द्विजः पञ्चत्वमागतः । वैवस्वतभटैर्नीत्वा नरकेष्वपि पातितः ॥

Verse 64

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुक्त्वा क्रमेण नरकांस्तदंते स्था वरोऽभवत्

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । क्रमाद्भुक्त्वा नरकांस्तदन्ते स्थावरतामगात् ॥

Verse 65

गर्दभस्तु ततो जज्ञे विड्वराहस्ततः परम् । जज्ञेऽथ सारमेयोऽसौ पश्चाद्वायसतां गतः

ततः स गर्दभत्वं प्राप्तः; अनन्तरं विड्वराहत्वमभवत्। अथ सारमेयत्वं जातः, पश्चाद् वायसभावं जगाम॥

Verse 66

अथ चंडालतां प्राप शूद्रयोनिमगात्ततः । गतवान्वैश्यतां पश्चात्क्षत्रियस्तदनंतरम्

अथ चाण्डालतां प्राप; ततः शूद्रयोनिमगात्। पश्चाद् वैश्यत्वं गतवान्, तदनन्तरं क्षत्रियोऽभवत्॥

Verse 67

प्रबलैर्बाध्यमानोऽसौ ब्राह्मणो वै तदाऽभवत् । उपनीतः स पित्रा तु वर्षे गर्भाष्टमे द्विजः

प्रबलैर्भाग्यबाधैर्बाध्यमानोऽसौ तदा ब्राह्मणोऽभवत्। स द्विजः पित्रा गर्भाष्टमे वर्षे उपनीतः॥

Verse 68

वर्तमानः पितुर्गेहे स्वाचाराभ्यासतत्परः । गच्छन्कदाचिद्गहने गृहीतो ब्रह्मरक्षसा

स पितुर्गृहे वसन् स्वाचाराभ्यासतत्परः। कदाचिद् गहने गच्छन् ब्रह्मरक्षसा गृहीतः॥

Verse 69

रुदन्भ्रमन्स्खल न्मूढः प्रहसन्विलपन्नसौ । शश्वद्धाहेति च वदन्वैदिकं कर्म सोऽत्यजत्

रुदन् भ्रमन् स्खलन् मूढः कदाचित् प्रहसन् कदाचिद् विलपन्। शश्वद् ‘दाहेति दाहेति’ वदन् स वैदिकं कर्म अत्यजत्॥

Verse 70

दृष्ट्वा सुतं तथाभूतं पिता दुःखेन पीडितः । सुतमादाय च स्नेहा दगस्त्यं शरणं ययौ

दृष्ट्वा सुतं तथाभूतं पिता दुःखेन पीडितः । सुतमादाय च स्नेहादगस्त्यं शरणं ययौ ॥

Verse 71

भक्त्या मुनिं प्रणम्यासौ पिता तस्य सुतस्य वै । तस्मै निवेदयामास स्वपुत्रस्य विचेष्टितम्

भक्त्या मुनिं प्रणम्यासौ पिता तस्य सुतस्य वै । तस्मै निवेदयामास स्वपुत्रस्य विचेष्टितम् ॥

Verse 72

अब्रवीच्च तदा विप्रः कुम्भजं मुनिपुंगवम् । एष मे तनयो ब्रह्मन्गृहीतो ब्रह्मरक्षसा

अब्रवीच्च तदा विप्रः कुम्भजं मुनिपुंगवम् । एष मे तनयो ब्रह्मन्गृहीतो ब्रह्मरक्षसा ॥

Verse 73

सुखं न भजते ब्रह्मन्रक्ष तं करुणादृशा । नास्ति मे तनयोऽ प्यन्यः पितॄणामृणमुक्तये

सुखं न भजते ब्रह्मन् रक्ष तं करुणादृशा । नास्ति मे तनयोऽप्यन्यः पितॄणामृणमुक्तये ॥

Verse 74

अस्य पीडाविनाशार्थमुपायं ब्रूहि कुम्भज । त्वत्समस्त्रिषु लोकेषु तपःशीलो न विद्यते

अस्य पीडाविनाशार्थमुपायं ब्रूहि कुम्भज । त्वत्समस्त्रिषु लोकेषु तपःशीलो न विद्यते ॥

Verse 75

अग्रणीः शिवभक्तानामुक्तस्त्वं हि महर्षिभिः । त्वां विनास्य परित्राणं न मेपुत्रस्य विद्यते

अग्रणीः शिवभक्तानामिति त्वं हि महर्षिभिः प्रोक्तः। त्वां विना मे पुत्रस्य परित्राणं किञ्चिदपि न विद्यते॥

Verse 76

पित्रे कृपां कुरुष्व त्वं दयाशीला हि साधवः । श्रीसूत उवाच । एवमुक्तस्तदा तेन कुम्भजो ध्यानमास्थितः

पित्रे कृपां कुरुष्व त्वं; साधवो हि दयाशीलाः। श्रीसूत उवाच—एवमुक्तस्तदा तेन कुम्भजो ध्यानमास्थितः॥

Verse 77

ध्यात्वा तु सुचिरं कालमब्रवीद्ब्राह्मणं ततः । अगस्त्य उवाच । पूर्वजन्मनि ते पुत्रो ब्राह्मणोऽयं महामते

ध्यात्वा तु सुचिरं कालं ततो ब्राह्मणमब्रवीत्। अगस्त्य उवाच—पूर्वजन्मनि ते पुत्रो ब्राह्मणोऽयं महामते॥

Verse 78

सुमतिर्नाम विप्रोऽयं मतिं शूद्राय वै ददौ । कर्माणि वैदिकान्येष सर्वाण्युपदि देश वै

सुमतिर्नाम विप्रोऽयं मतिं शूद्राय वै ददौ। कर्माणि वैदिकान्येष सर्वाण्युपदिदेश वै॥

Verse 79

अतोऽयं नरकान्भुक्त्वा कल्पकोटिसहस्रकम् । जातो भुवि तदंतेषु स्थावरादिषु योनिषु

अतोऽयं नरकान्भुक्त्वा कल्पकोटिसहस्रकम्। जातो भुवि तदन्तेषु स्थावरादिषु योनिषु॥

Verse 80

इदानीं ब्राह्मणो जातः कर्मशेषेण ते सुतः । यमेन प्रेषितेनात्र गृहीतो ब्रह्मरक्षसा

इदानीं ते सुतः कर्मशेषवशाद् ब्राह्मणो जातः; तथापि यमप्रेषितेन ब्रह्मरक्षसा अत्र स गृहीतः।

Verse 81

क्रूरेण पातकेनाद्धा पूवजन्मकृतेन वै । उपायं ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मरक्षोविनाशने

क्रूरेण पूर्वजन्मकृतेन पातकेनैव; ब्रह्मरक्षोविनाशने तवोपायं प्रवक्ष्यामि।

Verse 82

शृणुष्व श्रद्धया युक्तः समाधाय च मानसम् । दक्षिणांभोनिधौ विप्र सेतुरूपो महागिरिः

श्रद्धया युक्तः शृणुष्व, मानसं च समाधाय; दक्षिणाम्भोनिधौ विप्र सेतुरूपो महागिरिर्वर्तते।

Verse 83

वर्तते दैवतैः सेव्यः पावनो गन्धमादनः । तस्योपरि महातीर्थं नाम्ना पापविनाशनम्

दैवतैः सेव्यः पावनो गन्धमादनः स वर्तते; तस्योपरि महातीर्थं ‘पापविनाशनम्’ इति नाम्ना।

Verse 84

अस्ति पुण्यं प्रसिद्धं च महापातकनाशनम् । भूतप्रेतपिशाचानां वेतालब्रह्म रक्षसाम्

तत् पुण्यं प्रसिद्धं च महापातकनाशनम्; भूतप्रेतपिशाचानां वेतालानां ब्रह्मरक्षसां च निवारकम्।

Verse 85

महतां चैव रोगाणां तीर्थं तन्नाशकं स्मृतम् । सुतमादाय गच्छ त्वं तत्तीर्थं सेतुमध्यगम्

तत्तीर्थं महतां रोगाणां नाशकं स्मृतम्। सुतमादाय त्वं सेतुमध्यगं तत्तीर्थं गच्छ॥

Verse 86

प्रयतः स्नापय सुतं तीर्थे पापविनाशने । स्नानेन त्रिदिनं तत्र ब्रह्मरक्षो विनश्यति

प्रयतः सुतं पापविनाशने तीर्थे स्नापय। तत्र त्रिदिनस्नानेन ब्रह्मरक्षो विनश्यति॥

Verse 87

नैवोपायांतरं तस्य विनाशे विद्यते भुवि । तस्माच्छीघ्रं प्रयाहि त्वं रामसेतुं विमुक्तिदम्

तस्य विनाशे भुवि नैवोपायान्तरं विद्यते। तस्माच्छीघ्रं रामसेतुं प्रयाहि विमुक्तिदम्॥

Verse 88

तत्र पापविनाशाख्यतीर्थे स्नापय ते सुतम् । मा विलंबं कुरुष्वात्र त्वरया याहि वै द्विज

तत्र पापविनाशाख्यतीर्थे ते सुतं स्नापय। अत्र मा विलम्बं कुरुष्व; त्वरया याहि वै द्विज॥

Verse 89

इत्युक्तः स द्विजोऽगस्त्यं प्रणम्य भुवि दण्डवत् । अनुज्ञातश्च तेनासौ प्रययौ गंधमादनम्

इत्युक्तः स द्विजोऽगस्त्यं भुवि दण्डवत् प्रणम्य। तेनानुज्ञातोऽसौ गन्धमादनं प्रययौ॥

Verse 91

सस्नौ स्वयं च विप्रेंद्राः पिता पापविनाशने । अथ तस्य सुतस्तत्र विमुक्तो ब्रह्मरक्षसा

ततः स विप्रेन्द्रः पिता स्वयमेव पापविनाशन-तीर्थे सस्नौ। तस्मिन्नेव स्थाने तस्य सुतो ब्रह्मरक्षसपीडया विमुक्तोऽभवत्।

Verse 92

समजायत नीरोगः स्वस्थः सुन्दररूपधृक् । सर्वसंपत्समृद्धोऽसौ भुक्त्वा भोगाननेकशः

स नीरोगः समजायत, स्वस्थः सुन्दररूपधृक्। सर्वसंपत्समृद्धोऽसौ नानाभोगाननेकशो भुक्तवान्।

Verse 93

देहांते प्रययौ मुक्तिं स्नानात्पापविनाशने । पितापि तत्र स्नानेन देहांते मुक्तिमाप्तवान्

देहान्ते स पापविनाशने स्नानात् मुक्तिं प्रययौ। पितापि तत्र स्नानेन देहान्ते मुक्तिमाप्तवान्।

Verse 94

तेनोपदिष्टो यः शूद्रः स भुक्त्वा नरकान्क्रमात् । अनेकासु जनित्वा च कुत्सितास्वपियोनिषु

तेनोपदिष्टः कश्चित् शूद्रः क्रमात् नरकान् भुक्त्वा, अनेकासु कुत्सितास्वपि योनिषु पुनः पुनर्जनित्वा च।

Verse 95

गृध्रजन्मा भवत्पश्चाद्गंधमादनपर्वते । स कदाचिज्जलं पातुं तीर्थे पापविनाशने

पश्चात् स गन्धमादनपर्वते गृध्रजन्मा बभूव। स कदाचित् पापविनाशन-तीर्थे जलं पातुं समाययौ।

Verse 96

समागतः पपौ तोयं सिषिचे चात्मनस्तनुम् । तदैव दिव्यदेहः सन्सर्वाभरणभूषितः

समागतः स तोयं पपौ स्वतनुं च सिषिचे । तदैव दिव्यदेहः सन् सर्वाभरणभूषितः ॥

Verse 97

दिव्यमाल्यांबरधरो रक्तचंदनरूषितः । दिव्यं विमानमारुह्य शोभितश्छत्रचामरैः

दिव्यमाल्याम्बरधरो रक्तचन्दनरूषितः । दिव्यं विमानमारुह्य शोभितश्छत्रचामरैः ॥

Verse 98

उत्तमस्त्रीपरिवृतः प्रययावमरालयम्

उत्तमस्त्रीपरिवृतः प्रययावमरालयम् ॥

Verse 99

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावमेतद्वै तीर्थं पापविनाशनम् । स्वर्गदं मोक्षदं पुण्यं प्रायश्चित्तकरं तथा । ब्रह्मविष्णुमहे शानैः सेवितं सुरसेवितम्

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावमेतद्वै तीर्थं पापविनाशनम् । स्वर्गदं मोक्षदं पुण्यं प्रायश्चित्तकरं तथा । ब्रह्मविष्णुमहेशानैः सेवितं सुरसेवितम् ॥

Verse 101

इत्थं रहस्यं कथितं मुनींद्रास्तद्वैभवं पापविनाशनस्य । यत्राभिषेकात्सहसा विमुक्तौ द्विजश्च शूद्रश्च विनिंद्यकृत्यौ

इत्थं रहस्यं कथितं मुनीन्द्रास्तद्वैभवं पापविनाशनस्य । यत्राभिषेकात्सहसा विमुक्तौ द्विजश्च शूद्रश्च विनिन्द्यकृत्यौ ॥