Adhyaya 1

Verse 1

। अथ ब्राह्मखण्डे प्रथमं सेतुमाहात्म्यम् । श्रीगणेशाय नमः । श्रीवेदव्यासायनमः । शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये

अथ ब्राह्मखण्डे प्रथमं सेतुमाहात्म्यप्रारम्भः । श्रीगणेशाय नमः । श्रीवेदव्यासाय नमः । शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥

Verse 2

मुमुक्षवो महात्मानो निर्ममा ब्रह्मवादिनः । धर्मज्ञा अनसूयाश्च सत्यवतपरायणाः

मुमुक्षवो महात्मानो निर्ममा ब्रह्मवादिनः । धर्मज्ञा अनसूयाश्च सत्यव्रतपरायणाः ॥

Verse 3

जितेंद्रिया जितक्रोधाः सर्वभूतदयालवः । भक्त्या परमया विष्णुमर्चयंतः सनातनम्

जितेन्द्रिया जितक्रोधाः सर्वभूतदयालवः । भक्त्या परमया विष्णुमर्चयन्तः सनातनम् ॥

Verse 4

तपस्तेपुर्महापुण्ये नैमिषे मुक्तिदायिनि । एकदा ते महात्मानः समाजं चक्रुरुत्तमम्

तपस्तेपुर्महापुण्ये नैमिषे मुक्तिदायिनि । एकदा ते महात्मानः समाजं चक्रुरुत्तमम् ॥

Verse 5

कथयंतो महापुण्याः कथाः पापप्रणाशिनी । भुक्तिमुक्त्योरुपायं च जिज्ञासंतः परस्परम्

ते महापुण्याः पापप्रणाशिनीः पुण्यकथाः परस्परं कथयन्तः, भुक्तिमुक्त्योः साधनं च परस्परं जिज्ञासन्ति स्म।

Verse 6

षड्विंशतिसहस्राणामृषीणां भावितात्मनाम् । तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या कर्तुं न शक्यते

षड्विंशतिसहस्राणां भावितात्मनामृषीणां तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या कर्तुं न शक्यते।

Verse 7

अत्रांतरे महाविद्वान्व्यासशिष्यो महामुनिः । आगमन्नैमिषारण्यं सूतः पौराणिकोत्तमः

अथान्तरे महाविद्वान् व्यासशिष्यो महामुनिः सूतः पौराणिकोत्तमो नैमिषारण्यं समागमत्।

Verse 8

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा ज्वलंतमिव पावकम् । अर्घ्याद्यैः पूजयामासुर्मुनयः ।शौनकादयः

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा ज्वलन्तमिव पावकम्, शौनकादयो मुनयः अर्घ्याद्यैः पूजयामासुः।

Verse 9

सुखोपविष्टं तं सूतमासने परमे शुभे । पप्रच्छुः परमं गुह्यं लोकानुग्रहकांक्षया

स परमे शुभे आसने सुखोपविष्टं सूतं दृष्ट्वा, लोकानुग्रहकाङ्क्षया परमं गुह्यं पप्रच्छुः।

Verse 10

सूत धर्मार्थतत्त्वज्ञ स्वागतं मुनिपुंगव । श्रुतवांस्त्वं पुराणानि व्यासात्सत्यवतीसुतात्

सूते धर्मार्थतत्त्वज्ञ स्वागतं मुनिपुङ्गव । त्वं व्यासात् सत्यवतीसुतात् पुराणानि श्रुतवानसि ॥

Verse 11

अतः सर्वपुराणानामर्थज्ञोऽसि महामुने । कानि क्षेत्राणि पुण्यानि कानि तीर्थानि भूतले

अतः सर्वपुराणानामर्थज्ञोऽसि महामुने । कानि क्षेत्राणि पुण्यानि कानि तीर्थानि भूतले ॥

Verse 12

कथं वा लप्स्यते मुक्तिर्जीवानां भवसागरात् । कथं हरे हरौ वापि नृणां भक्तिः प्रजायते

कथं वा लप्स्यते मुक्तिर्जीवानां भवसागरात् । कथं हरे हरौ वापि नृणां भक्तिः प्रजायते ॥

Verse 13

केन सिध्येत च फलं कर्मणास्त्रिविधा त्मनः । एतच्चान्यच्च तत्सर्वं कृपया वद सूतज

केन सिध्येत च फलं कर्मणास्त्रिविधात्मनः । एतच्चान्यच्च तत्सर्वं कृपया वद सूतज ॥

Verse 14

ब्रूयुः स्निग्धाय शिष्याय गुरवो गुह्यमप्युत । इति पृष्टस्तदा सूतो नैमिषारण्यवासिभिः

ब्रूयुः स्निग्धाय शिष्याय गुरवो गुह्यमप्युत । इति पृष्टस्तदा सूतो नैमिषारण्यवासिभिः ॥

Verse 15

वक्तुं प्रचक्रमे नत्वा व्यासं स्वगुरुमादितः । श्रीसूत उवाच । सम्यक्पृष्टमिदं विप्रा युष्माभिर्जगतो हितम्

आदौ स्वगुरुं व्यासं नत्वा स वक्तुं प्रचक्रमे। श्रीसूत उवाच—हे विप्राः, युष्माभिः सम्यक् पृष्टमिदं जगतो हितम्॥

Verse 16

रहस्यमे तद्युष्माकं वक्ष्यामि शृणुतादरात् । मया नोक्तमिदं पूर्वं कस्यापि मुनिपुंगवाः

एतद् रहस्यं युष्माकं वक्ष्यामि, शृणुतादरात्। मया न पूर्वं कस्यापि प्रोक्तमिदं मुनिपुङ्गवाः॥

Verse 17

मनो नियम्य विप्रेंद्राः शृणुध्वं भक्तिपूर्वकम् । अस्ति रामेश्वरं नाम रामसेतौ पवित्रितम्

मनो नियम्य विप्रेन्द्राः शृणुध्वं भक्तिपूर्वकम्। अस्ति रामेश्वरं नाम रामसेतौ पवित्रितम्॥

Verse 18

क्षेत्राणामपि सर्वेषां तीर्थानामपि चोत्तमम् । दृष्टमात्रे रामसेतौ मुक्तिः संसारसागरात्

क्षेत्राणामपि सर्वेषां तीर्थानामपि चोत्तमम्। दृष्टमात्रे रामसेतौ मुक्तिः संसारसागरात्॥

Verse 19

हरे हरौ च भक्तिः स्यात्तथा पुण्यसमृद्धिता । कर्मणस्त्रिविधस्यापि सिद्धिः स्यान्नात्र संशयः

हरे हरौ च भक्तिः स्यात् तथा पुण्यसमृद्धिता। कर्मणस्त्रिविधस्यापि सिद्धिः स्यान्नात्र संशयः॥

Verse 20

यो नरो जन्ममध्ये तु सेतुं भक्त्यावलोकयेत् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये शृणुध्वं मुनिपुंगवाः

यो नरो जन्ममध्ये तु सेतुं भक्त्या समालोकयेत् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये शृणुध्वं मुनिपुङ्गवाः ॥

Verse 21

मातृतः पितृतश्चैव द्विकोटिकुलसंयुतः । निर्विश्य शंभुना कल्पं ततो मोक्षं समश्नुते

मातृतः पितृतश्चैव द्विकोटिकुलसंयुतः । निर्विश्य शम्भुना कल्पं ततो मोक्षं समश्नुते ॥

Verse 22

गण्यंते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः । सेतुदर्शनजं पुण्यं शेषेणापि न गण्यते

गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते दिवि तारकाः । सेतुदर्शनजं पुण्यं शेषेणापि न गण्यते ॥

Verse 23

समस्तदेवतारूपः सेतुवंधः प्रकीर्तितः । तद्दर्शनवतः पुंसः कः पुण्यं गणितुं क्षमः

समस्तदेवतारूपः सेतुबन्धः प्रकीर्तितः । तद्दर्शनवतः पुंसः कः पुण्यं गणितुं क्षमः ॥

Verse 24

सेतुं दृष्ट्वा नरो विप्राः सर्वयागकरः स्मृतः । स्नातश्च सर्वतीर्थेषु तपोऽतप्यत चाखिलम्

सेतुं दृष्ट्वा नरो विप्राः सर्वयागकरः स्मृतः । स्नातश्च सर्वतीर्थेषु तपोऽतप्तं चाखिलम् ॥

Verse 25

सेतुं गच्छेति यो ब्रूयाद्यं कं वापि नरं द्विजाः । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषणः

हे द्विजाः, यः कश्चन नरं प्रति ‘सेतुं गच्छ’ इति ब्रूयात्, सोऽपि तदेव फलं प्राप्नोति; बहुभाषणेन किम्?

Verse 26

सेतुस्नानकरो मर्त्यः सप्तकोटिकुलान्वितः । संप्राप्य विष्णुभवनं तत्रैव परिमुच्यते

सेतौ स्नानं करोति यो मर्त्यः, स सप्तकोटिकुलैः सह विष्णुभवनं प्राप्य तत्रैव परिमुच्यते।

Verse 27

सेतुं रामेश्वरं लिंगं गंधमादनपर्वतम् । चिंतयन्मनुजः सत्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते

सेतुं रामेश्वरलिङ्गं गन्धमादनपर्वतं च यः सत्यम् अनुध्यायति, स सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 28

मातृतः पितृतश्चैव लक्षकोटिकुलान्वितः । संप्राप्य विष्णुभवनं तत्रैव परिमुच्यते । कल्पत्रयं शंभुपदे स्थित्वा तत्रैव मुच्यते

मातृतः पितृतश्चैव लक्षकोटिकुलैः सह विष्णुभवनं प्राप्य तत्रैव परिमुच्यते। शंभुपदे कल्पत्रयं स्थित्वा तत्रैव मुच्यते।

Verse 29

मूषावस्थां वसाकूपं तथा वैतरणी नदीम् । श्वभक्षं मूत्रपानं च सेतुस्नायी न पश्यति

सेतौ स्नानं कृतवान् न पश्यति मूषावस्थां वसाकूपं तथा वैतरणीं नदीम्। श्वभक्षं मूत्रपानं च न पश्यति।

Verse 30

तप्तशूलं तप्तशिलां पुरी षह्रदमेव च । तथा शोणितकूपं च सेतुस्नायी न पश्यति

सेतौ स्नातो न पश्यति नरकान्—तप्तशूलं तप्तशिलां पुरीषह्रदमेव च । तथा शोणितकूपं च—एतान् दुःखप्रदर्शनान् ॥

Verse 31

शाल्मल्यारोहणं रक्तभोजनं कृमिभोजनम् । स्वमांसभोजनं चैव वह्निज्वालाप्रवेशनम्

सेतुस्नातस्य न दृश्यन्ते यातनाः—शाल्मल्यारोहणं रक्तभोजनं कृमिभोजनम् । स्वमांसभोजनं चैव वह्निज्वालाप्रवेशनम् ॥

Verse 32

शिलावृष्टिं वह्निवृष्टिं नरकं कालसूत्रकम् । क्षारोदकं चोष्णतोयं नेयात्सेत्ववलोककः

सेतुमात्रावलोककः न नीयते नरकेषु—शिलावृष्टिं वह्निवृष्टिं नरकं कालसूत्रकम् । क्षारोदकं चोष्णतोयं—एतेषु न प्रवर्तते ॥

Verse 33

सेतुस्नायी नरो विप्राः पंचपातकवानपि । मातृतः पितृतश्चैव शतकोटिकुलान्वितः

सेतुस्नायी नरो विप्राः पञ्चपातकवानपि । मातृतः पितृतश्चैव शतकोटिकुलान्वितः—पाव्यते ॥

Verse 34

कल्पत्रयं विष्णुपदे स्थित्वा तत्रैव मुच्यते । अधःशिरःशोषणं च नरकं क्षारसेवनम्

कल्पत्रयं विष्णुपदे स्थित्वा तत्रैव मुच्यते । अधःशिरःशोषणं च नरकं क्षारसेवनम्—न प्राप्नोति ॥

Verse 35

पाषाणयन्त्रपीडां च मरुत्प्रपतनं तथा । पुरीषलेपनं चैव तथा क्रकचदारणम्

सेतुस्नायी न पश्यति पाषाणयन्त्रपीडां मरुत्प्रपतनं च; पुरीषलेपनं तथा क्रकचैर्दारणं च नानुभवति।

Verse 36

पुरीषभोजनं रेतःपानं संधिषु दाहनम् । अंगारशय्याभ्रमणं तथा मुसलमर्द्दनम्

पुरीषभोजनं रेतःपानं संधिषु दाहनं; अंगारशय्याभ्रमणं मुसलैर्मर्द्दनं च सेतुस्नायी नानुभवति।

Verse 37

एतानि नरकाण्यद्धा सेतुस्नायी न पश्यति । सेतु स्नानं करिष्येऽहमिति बुद्ध्या विचिंतयन्

एतानि नरकाण्यद्धा सेतुस्नायी न पश्यति; “सेतु-स्नानं करिष्येऽहम्” इति बुद्ध्या विचिन्तयन्नपि रक्षां लभते।

Verse 38

गच्छेच्छतपदं यस्तु स महापातकोऽपि सन् । बहूनां काष्ठयंत्राणां कर्षणं शस्त्रभेदनम्

यस्तु शतपदं गच्छेत् पराङ्मुखोऽन्यत्र, स महापातकोऽपि सन् बहुकाष्ठयन्त्रकर्षणं शस्त्रभेदनं च प्राप्नोति।

Verse 39

पतनोत्पतनं चैव गदादण्डनिपीडनम् । गजदन्तैश्च हननं नानाभुजगदंशनम्

पतनोत्पतनं चैव गदादण्डनिपीडनम्; गजदन्तैश्च हननं नानाभुजगदंशनं च (तत्र भवति)।

Verse 40

धूमपानं पाशबन्धं नानाशूलनिपीडनम् । मुखे च नासिकायां च क्षारोदकनिषेचनम्

धूमपानं पाशबन्धं नानाशूलनिपीडनम् । मुखे नासिकयोश्चैव क्षारोदकनिषेचनम्—एते नरकदण्डा उच्यन्ते ।

Verse 41

क्षारांबुपानं नरकं तप्तायः सूचिभक्षणम् । एतानि नरकान्यद्धा न याति गतपातकः

क्षाराम्बुपानं नरकं तप्तायःसूचिभक्षणम् । एतानि नरकान्यद्धा न याति गतपातकः ॥

Verse 42

क्षारांबुपूर्णरंध्राणां प्रवेशं मलभोजनम् । स्नायुच्छेदं स्नायुदाहमस्थिभेदनमेव च

क्षाराम्बुपूर्णरन्ध्राणां प्रवेशो मलभोजनम् । स्नायुच्छेदः स्नायुदाहोऽस्थिभेदनमेव च ॥

Verse 43

श्लेष्मादनं पित्तपानं महातिक्तनिषेवणम् । अत्युष्ण तैलपानं च पानं क्षारोदकस्य च

श्लेष्मादनं पित्तपानं महातिक्तनिषेवणम् । अत्युष्णतैलपानं च पानं क्षारोदकस्य च ॥

Verse 44

कषायोदकपानं च तप्तपाषाणभोजनम् । अत्युष्णसिकतास्नानं तथा दशनमर्दनम्

कषायोदकपानं च तप्तपाषाणभोजनम् । अत्युष्णसिकतास्नानं तथा दशनमर्दनम् ॥

Verse 45

तप्तायःशयनं चैव संतप्तांबुनिषेचनम् । सूचिप्रक्षेपणं चैव नेत्रयोर्मुखसंधिषु

तप्तायःशयने शयनं, संतप्ताम्बुनिषेचनं, तथा सूचिप्रक्षेपणं नेत्रयोर्मुखसन्धिषु—एतान्यपि नरकदुःखानि कथ्यन्ते।

Verse 46

शिश्ने सवृषणे चैव ह्ययोभारस्य बन्धनम् । वृक्षाग्रात्पतनं चैव दुर्गंधपरिपूरिते

शिश्ने सवृषणे चायोभारबन्धनं, वृक्षाग्रात्पतनं च दुर्गन्धपरिपूरिते स्थाने—एतान्यपि नरकभीषणानि वर्ण्यन्ते।

Verse 47

तीक्ष्णधारास्त्रशय्यां च रेतःपानादिकं तथा । इत्यादि नरकान्घोरासेतुस्नायी न पश्यति

तीक्ष्णधारास्त्रशय्या, रेतःपानादिकं च—इत्यादयो घोरानरकाः सेतुस्नायी न पश्यति।

Verse 48

सेतुसैकतमध्ये यः शेते तत्पांसुकुंठितः । यावन्तः पांसवो लग्नास्तस्यांगे विप्रसत्तमाः

सेतुसैकतमध्ये यः शेते तत्पांसुकुण्ठितः; यावन्तः पांसवो लग्नास्तस्याङ्गे, विप्रसत्तमाः।

Verse 49

तावतां ब्रह्महत्यानां नाशः स्यान्नात्र संशयः । सेतुमध्यस्थ वातेन यस्यांगं स्पृश्यतेऽखिलम्

तावतां ब्रह्महत्यानां नाशः स्यान्नात्र संशयः; सेतुमध्यस्थवातेन यस्याङ्गं स्पृश्यतेऽखिलम्।

Verse 50

सुरापानायुतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति । वर्तंते यस्य केशास्तु वपनात्सेतुमध्यतः

सुरापानायुतं तस्य पापं तत्क्षणादेव नश्यति, यस्य केशा वपनात् सेतुमध्यतः प्रवर्तन्ते।

Verse 51

गुरुतल्पा युतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति । यस्यास्थि सेतुमध्ये तु स्थापितं पुत्रपौत्रकैः । स्वर्णस्तेयायुतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति

गुरुतल्पायुतं तस्य पापं तत्क्षणादेव नश्यति। यस्यास्थि सेतुमध्ये तु पुत्रपौत्रकैः स्थापितं, स्वर्णस्तेयायुतं तस्यापि तत्क्षणादेव नश्यति।

Verse 52

स्मृत्वा यं सेतुमध्ये तु स्नानं कुर्याद्द्विजोत्तमाः । महापातकिसंसर्गदोषस्तस्य लयं व्रजेत्

यं स्मृत्वा सेतुमध्ये तु स्नानं कुर्याद् द्विजोत्तमाः, महापातकिसंसर्गदोषस्तस्य लयं व्रजेत्।

Verse 53

मार्गभेदी स्वार्थपाकी यतिब्राह्मणदूषकः । अत्याशी वेदविक्रेता पंचैते ब्रह्मघातकाः

मार्गभेदी स्वार्थपाकी यतिब्राह्मणदूषकः। अत्याशी वेदविक्रेता पञ्चैते ब्रह्मघातकाः॥

Verse 54

ब्राह्मणान्यः समाहूय दास्यामीति धनादिकम् । पश्चान्नास्तीति यो ब्रूते ब्रह्महा सोपि कीर्तितः

ब्राह्मणान् यः समाहूय दास्यामीति धनादिकम्। पश्चान् नास्तीति यो ब्रूते ब्रह्महा सोऽपि कीर्तितः॥

Verse 55

परिज्ञाय यतो धर्मांस्तस्मै यो द्वेषमाचरेत् । अवजानाति वा विप्रान्ब्रह्महा सोपि कीर्तितः

यः धर्मोपदेशकं परिज्ञायापि तस्मै द्वेषं समाचरेत्, अथवा विप्रान् अवजानाति, स अपि ब्रह्महा इति कीर्तितः।

Verse 56

जलपानार्थमायातं गोवृन्दं तु जलाशये । निवारयति यो विप्रा ब्रह्महा सोपि कीर्तितः

जलपानार्थमायातं गोवृन्दं तु जलाशये निवारयति यो विप्राः, स अपि ब्रह्महा इति कीर्तितः।

Verse 57

सेतुमेत्य तु ते सर्वे मुच्यंते दोषसंचयैः । ब्रह्मघातकतुल्या ये संति चान्ये द्विजोत्तमाः

सेतुमेत्य तु ते सर्वे मुच्यन्ते दोषसञ्चयैः; ब्रह्मघातकतुल्या ये सन्ति चान्ये, द्विजोत्तमाः।

Verse 58

ते सर्वे सेतुमागत्य मुच्यंते नात्र संशयः । औपासनपरित्यागी देवतान्नस्य भोजकः

ते सर्वे सेतुमागत्य मुच्यन्ते नात्र संशयः; औपासनपरित्यागी देवतान्नस्य भोजकः।

Verse 59

सुरापयोषित्संसर्गी गणिकान्नाशनस्तथा । गणान्नभोजकश्चैव पतितान्नरतश्च यः

सुरापयोषित्संसर्गी गणिकान्नाशनस्तथा; गणान्नभोजकश्चैव पतितान्नरतश्च यः।

Verse 60

एते सुरापिनः प्रोक्ताः सर्वकर्मबहिष्कृताः । सेतुस्नानेन मुच्यंते ते सर्वे हतकिल्बिषाः

एते सुरापिनः प्रोक्ताः सर्वकर्मबहिष्कृताः; तथापि सेतुस्नानेन सर्वे हतकिल्बिषाः मुच्यन्ते।

Verse 61

सुरापतुल्या ये चान्ये मुच्यंते सेतुमज्जनात् । कन्दमूलफलानां च कस्तूरीपट्टवाससाम्

सुरापतुल्यापराधा ये चान्ये, ते सेतुमज्जनात् मुच्यन्ते; तथा कन्दमूलफलव्यवहारिणः कस्तूरीपट्टवाससां च।

Verse 62

पयश्चंदनकर्पूरक्रमुकाणां तथैव च । मध्वाज्यता म्रकांस्यानां रुद्राक्षाणां तथैव च

पयः चन्दनकर्पूरक्रमुकाणां तथैव च; मध्वाज्यताम्रकांस्यानां रुद्राक्षाणां तथैव च।

Verse 64

अन्ये च स्तेयिनः सर्वे सेतुस्नानेन वै द्विजाः । मुच्यंते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

अन्ये च स्तेयिनः सर्वे सेतुस्नानेन वै द्विजाः; मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा।

Verse 65

भगिनीं पुत्रभार्यां च तथैव च रजस्वलाम् । भ्रातृभार्यां मित्रभार्यां मद्यपां च परस्त्रियम्

भगिनीं पुत्रभार्यां च तथैव च रजस्वलाम्; भ्रातृभार्यां मित्रभार्यां मद्यपां च परस्त्रियम्—(एताः स्त्रियो येन दूषिताः)।

Verse 66

हीनस्त्रियं च विश्वस्तां योऽभिगच्छति रागतः । गुरुतल्पी स विज्ञेयः सर्वकर्मबहिष्कृतः

हीनस्त्रीं च विश्वस्तां यो रागेणाभिगच्छति । स गुरुतल्पी विज्ञेयः सर्वकर्मबहिष्कृतः ॥

Verse 67

एते चान्ये च ये संति गुरुतल्पगतुल्यकाः । ते सर्वे प्रविमुच्यंते सेतुस्नानेन वै द्विजाः

एते चान्ये च ये सन्ति गुरुतल्पगतुल्यकाः । ते सर्वे प्रविमुच्यन्ते सेतुस्नानेन वै द्विजाः ॥

Verse 69

चोरकास्तु परिज्ञेया सुवर्णस्तेयिनः समाः । ते सेतुक्षेत्रमागत्य मुच्यन्ते नात्र संशयः

चोरकास्तु परिज्ञेयाः सुवर्णस्तेयिनः समाः । ते सेतुक्षेत्रमागत्य मुच्यन्ते नात्र संशयः ॥

Verse 71

तिलान्भूमिं सुवर्णं च धान्यं तंदुलमेव च । अदत्त्वेच्छंति ते स्वर्गं स्नातुं सेतौ तु ते द्विजाः

तिलान् भूमिं सुवर्णं च धान्यं तण्डुलमेव च । अदत्त्वेच्छन्ति ते स्वर्गं स्नातुं सेतौ तु ते द्विजाः ॥

Verse 72

उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैरसंताप्य निजां तनुम् । स्वर्गाभिलाषिणः पुंसः स्नांतु सेतौ विमुक्तिदे

उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैरसन्ताप्य निजां तनुम् । स्वर्गाभिलाषिणः पुंसः स्नायुः सेतौ विमुक्तिदे ॥

Verse 73

सेतुस्नानं मोक्षदं हि मनःशुद्धिप्रदं तथा । जपाद्धोमात्तथा दानाद्यागाच्च तपसोऽपि च

सेतौ स्नानं हि मोक्षप्रदं मनःशुद्धिकरं तथा । जपहोमदानयागतपसामपि अतिशयेन फलदायकम् ॥

Verse 74

सेतुस्नानं विशिष्टं हि पुराणे परिपठ्यते । अकामनाकृतं स्नानं सेतौ पापविनाशने

सेतुस्नानं विशिष्टं हि पुराणेषु परिकीर्तितम् । अकामेन कृतं स्नानं सेतौ पापविनाशनम् ॥

Verse 75

अपुनर्भवदं प्रोक्तं सत्यमुक्तं द्विजोत्तमाः । यः संपदं समुद्दिश्य स्नाति सेतौ नरो मुदा

अपुनर्भवदं प्रोक्तं सत्यं द्विजोत्तमाः । यः संपदमुद्दिश्य स्नाति सेतौ नरो मुदा ॥

Verse 76

स संपदमवाप्नोति विपुलां द्विजपुंगवाः । शुद्ध्यर्थं स्नाति चेत्सेतौ तदा शुद्धिमवाप्नुयात्

स संपदं विपुलामाप्नोति द्विजपुंगवाः । शुद्ध्यर्थं स्नाति चेत्सेतौ तदा शुद्धिमवाप्नुयात् ॥

Verse 77

रत्यर्थं यदि च स्नायादप्सरोभिर्नरो दिवि । तदा रतिमवाप्नोति स्वर्गलोकेऽमरीजनैः

रत्यर्थं यदि च स्नायादप्सरोभिर्नरो दिवि । तदा रतिमवाप्नोति स्वर्गलोकेऽमरीजनैः ॥

Verse 78

मुक्त्यर्थं यदि च स्नायात्सेतौ मुक्तिप्रदायिनि । तदा मुक्तिमवाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जिताम्

मुक्त्यर्थं यदि च स्नायात् सेतौ मुक्तिप्रदायिनि । तदा मुक्तिमवाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जिताम् ॥

Verse 79

सेतुस्नानेन धर्मः स्यात्सेतुस्नानादघक्षयः । सेतुस्नानं द्विजश्रेष्ठाः सर्वकामफलप्रदम्

सेतुस्नानेन धर्मः स्यात् सेतुस्नानादघक्षयः । सेतुस्नानं द्विजश्रेष्ठाः सर्वकामफलप्रदम् ॥

Verse 80

सर्वव्रताधिकं पुण्यं सर्वयज्ञोत्तरं स्मृतम् । सर्वयोगाधिकं प्रोक्तं सर्व तीर्थाधिकं स्मृतम्

सर्वव्रताधिकं पुण्यं सर्वयज्ञोत्तरं स्मृतम् । सर्वयोगाधिकं प्रोक्तं सर्वतीर्थाधिकं स्मृतम् ॥

Verse 81

इंद्रादिलोकभोगेषु रागो येषां प्रवर्तते । स्नातव्यं तैर्द्विजश्रेष्ठाः सेतौ रामकृते सकृत्

इन्द्रादिलोकभोगेषु रागो येषां प्रवर्तते । स्नातव्यं तैर्द्विजश्रेष्ठाः सेतौ रामकृते सकृत् ॥

Verse 82

ब्रह्मलोके च वैकुण्ठे कैलासेऽपि शिवालये । रंतुमिच्छा भवेद्येषां ते सेतौ स्नांतु सादरम्

ब्रह्मलोके च वैकुण्ठे कैलासेऽपि शिवालये । रन्तुमिच्छा भवेद्येषां ते सेतौ स्नान्तु सादरम् ॥

Verse 83

आयुरारोग्यसंपत्तिमतिरूपगुणाढ्यताम् । चतुर्णामपि वेदानां सांगानां पारगामिनाम्

आयुरारोग्यसमृद्धिं मेधां रूपं गुणसम्पदम् । चतुर्णामपि वेदानां सांगानां पारगामिताम् ॥

Verse 84

सर्वशास्त्राधिगंतृत्वं सर्वमंत्रेष्वभिज्ञताम् । समुद्दिश्य तु यः स्नायात्सेतौ सर्वार्थसिद्धिदे

सर्वशास्त्राधिगन्तृत्वं सर्वमन्त्रेष्वभिज्ञताम् । समुद्दिश्य यः स्नायात्सेतौ सर्वार्थसिद्धिदे ॥

Verse 85

तत्तत्सिद्धिम वाप्नोति सत्यं स्यान्नात्र संशयः । दारिद्र्यान्नरकाद्ये च मनुजा भुवि बिभ्यति

तत्तत्सिद्धिमवाप्नोति सत्यं स्यान्नात्र संशयः । दारिद्र्यान्नरकाद्ये च मनुजा भुवि बिभ्यति ॥

Verse 86

स्नानं कुर्वंतु ते सर्वे रामसेतौ विमुक्तिदे । श्रद्धया सहितो मर्त्यः श्रद्धया रहितोऽपि वा

स्नानं कुर्वन्तु ते सर्वे रामसेतौ विमुक्तिदे । श्रद्धया सहितो मर्त्यः श्रद्धया रहितोऽपि वा ॥

Verse 87

इहलोके परत्रापि सेतुस्नायी न दुःखभाक् । सेतुस्नानेन सर्वेषां नश्यते पापसंचयः

इहलोके परत्रापि सेतुस्नायी न दुःखभाक् । सेतुस्नानेन सर्वेषां नश्यते पापसञ्चयः ॥

Verse 88

वर्द्धते धर्मराशिश्च शुक्लपक्षे यथा शशी । यथा रत्नानि वर्द्धंते समुद्रे विविधान्यपि

शुक्लपक्षे यथा शशी वर्धते, तथा धर्मराशिरपि वर्धते; समुद्रे यथा नानाविधानि रत्नानि वर्धन्ते, तथैव।

Verse 89

तथा पुण्यानि वर्द्धंते सेतुस्नानेन वै द्विजाः । काम धेनुर्यथा लोके सर्वाकामान्प्रयच्छति

तथा सेतुस्नानेन वै द्विजाः पुण्यानि वर्धन्ते; यथा लोके कामधेनुः सर्वान् कामान् प्रयच्छति।

Verse 90

चिंतामणिर्यथा दद्यात्पुरुषाणां मनोरथान् । यथाऽमरतरुर्दद्यात्पुरुषाणामभीप्सितम्

चिन्तामणिर्यथा पुरुषाणां मनोरथान् दद्यात्, यथाऽमरतरुः पुरुषाणामभीप्सितं दद्यात्।

Verse 91

सेतुस्नानं तथा नृणां सर्वाभीष्टान्प्रदास्यति । अशक्तः सेतुयात्रायां दारिद्र्येण च मानवः

तथा सेतुस्नानं नृणां सर्वाभीष्टान् प्रदास्यति; दारिद्र्येण च मानवः सेतुयात्रायामशक्तः चेत्।

Verse 92

याचित्वा स धनं शिष्टात्सेतौ स्नानं समाच रेत् । सेतुस्नानसमं पुण्यं तत्र दाता समश्नुते

स शिष्टात् धनं याचित्वा सेतौ स्नानं समाचरेत्; तत्र दाता अपि सेतुस्नानसमं पुण्यं समश्नुते।

Verse 93

तथा प्रतिगृहीतापि प्राप्नोत्यविकलं फलम् । सेतुयात्रां समुद्दिश्य गृह्णीयाद्ब्राह्मणाद्ध नम्

तथा प्रतिगृहीतमपि सेतुयात्रानिमित्तं गृह्णन् अविकलं पुण्यफलम् आप्नोति। सेतुयात्रार्थं ब्राह्मणात् धनं प्रतिगृह्णीयात्।

Verse 94

क्षत्रियादपि गृह्णीयान्न दद्युर्ब्राह्मणा यदि । वैश्याद्वा प्रतिगृह्णीयान्न प्रयच्छंति चेन्नृपाः

ब्राह्मणाः यदि न दद्युः, तर्हि क्षत्रियादपि प्रतिगृह्णीयात्। नृपाः यदि न प्रयच्छन्ति, तदा वैश्यादपि प्रतिगृह्णीयात्।

Verse 95

शूद्रान्न प्रतिगृह्णीयात्कथंचिदपि मानवः । यः सेतुं गच्छतः पुंसो धनं वा धान्यमेव वा

सेतुं गच्छतः पुंसः निमित्तं धनं धान्यं वा शूद्रात् कथञ्चिदपि मानवः न प्रतिगृह्णीयात्।

Verse 96

दत्त्वा वस्त्रादिकं वापि प्रवर्तयति मानवः । सोऽश्वमेधादियज्ञानां फलमाप्तो त्यनुत्तमम्

वस्त्रादिकं दत्त्वा यः सेतुयात्रां प्रवर्तयति, स अश्वमेधादियज्ञानाम् अनुत्तमं फलम् आप्नोति।

Verse 97

चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् । तुलापुरुषमुख्यानां दानानां फलमश्नुते

स चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत्, तथा तुलापुरुषमुख्यानां दानानां फलम् अश्नुते।

Verse 98

ब्रह्महत्यादिपापानां नाशः स्या न्नात्र संशयः । बहुना किं प्रलापेन सर्वान्कामान्समश्नुते

ब्रह्महत्यादिपापानां नाशो भवति नात्र संशयः। बहुना किं प्रलापेन सर्वान् कामान् समश्नुते॥

Verse 99

एवं प्रतिगृहीतापि तत्तुल्यफलमश्नुते । याचतः सेतुयात्रार्थं न प्रतिग्रहकल्मषम्

एवं प्रतिगृहीतापि तत्तुल्यफलमश्नुते। याचतः सेतुयात्रार्थं न प्रतिग्रहकल्मषम्॥

Verse 100

सेतुं गच्छ धनं तेऽहं दास्यामीति प्रलोभ्य यः । पश्चान्नास्तीति च ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

सेतुं गच्छ धनं तेऽहं दास्यामीति प्रलोभ्य यः। पश्चान्नास्तीति च ब्रूयात् तमाहुर्ब्रह्मघातकम्॥

Verse 101

लोभेन सेतुयात्रार्थं संपन्नोऽपि दरिद्रवत् । मानवो यदि याचेत तमाहुस्तेयिनं बुधाः

लोभेन सेतुयात्रार्थं संपन्नोऽपि दरिद्रवत्। मानवो यदि याचेत तमाहुस्तेयिनं बुधाः॥

Verse 102

गमिष्ये सेतुमिति वै यो गृहीत्वा धनं नरः । न याति सेतुं लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघा तकम्

गमिष्ये सेतुमिति वै यो गृहीत्वा धनं नरः। न याति सेतुं लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम्॥

Verse 103

येन केनाप्युपायेन सेतुं गच्छेन्नरो मुदा । अशक्तो दक्षिणां दत्त्वा गमयेद्वा द्विजोत्तमम्

येन केनाप्युपायेन नरः प्रमुदितमानसः सेतुं गच्छेत्। स्वयमशक्तश्चेत् सम्यग्दक्षिणां दत्त्वा स्वप्रतिनिधिं द्विजोत्तमं प्रेषयेत्॥

Verse 104

याचित्वा यज्ञकरणे यथा दोषो न विद्यते । याचित्वा सेतुयात्रायां तथा दोषो न विद्यते

यथा यज्ञकरणार्थं द्रव्ययाचनायां दोषो न विद्यते, तथा सेतुयात्रार्थं याचनायामपि दोषो न विद्यते॥

Verse 105

याचित्वाप्यन्यतो द्रव्यं सेतुस्नाने प्रवर्तयेत् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति सेतु स्नायी नरो यथा

अन्यतोऽपि याचित्वा द्रव्यं प्राप्य सेतुस्नाने नियोजयेत्। सऽपि सेतुस्नायी नर इव तदेव फलं प्राप्नोति॥

Verse 106

ज्ञानेन मोक्षमभियांति कृते युगे तु त्रेतायुगे यजनमेव विमुक्तिदायि । श्रेष्ठं तथान्ययुगयोरपि दानमाहुः सर्वत्र सेत्व भिषवो हि वरो नराणाम्

कृते युगे ज्ञानेन मोक्षमभ्येति जनः, त्रेतायां यजनमेव विमुक्तिदायि। अन्ययुगयोश्च दानं श्रेष्ठमिति प्राहुः; सर्वयुगेषु तु सेतुः परमभिषगिव नराणां वरः॥