Adhyaya 39

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं मतम् । एते ब्रह्मविदः प्रोक्ताश्चातुर्विद्या महा द्विजाः

ब्रह्मोवाच—शृणु पुत्र, प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं मतम्; एते ब्रह्मविदः प्रोक्ताः, चातुर्विद्याः महाद्विजाः।

Verse 2

स्वाध्यायाश्च वषट्काराः स्वधाकाराश्च नित्यशः । रामाज्ञापालकाश्चैव हनुमद्भक्तितत्पराः

स्वाध्यायपरायणाः, वषट्कारान् स्वधाकारांश्च नित्यं कुर्वन्ति; रामाज्ञापालकाश्च, हनुमद्भक्तौ सदा तत्पराः।

Verse 3

एकदा तु ततो देवा ब्रह्माणं समुपागताः । ब्राह्मणान्द्रष्टुकामास्ते ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

एकदा तु ततः सर्वे देवा ब्रह्माणं समुपागताः। ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ते ब्राह्मणान् द्रष्टुकामा बभूवुः॥

Verse 4

तान्देवानागतान्दृष्ट्वा स्वस्थानाच्चलितास्तु ते । अर्घपाद्यं पुरस्कृत्य मधुपर्कं तथैव च

तान् देवानागतान् दृष्ट्वा स्वस्थानाच्चलितास्तु ते। अर्घ्यपाद्यं पुरस्कृत्य मधुपर्कं तथैव च॥

Verse 5

पूजयित्वा ततो विप्रा देवान्ब्रह्मपुरोगमान् । ब्रह्मात्र उपविष्टास्ते वेदानुच्चारयन्ति हि

पूजयित्वा ततो विप्रा देवान् ब्रह्मपुरोगमान्। ब्रह्मणः सन्निधौ तत्रोपविष्टाः वेदानुच्चारयन्॥

Verse 6

संहितां च पदं चैव क्रमं घनं तथैव च । उच्चैः स्वरेण कुर्वीत ऋचामृग्वेदसंहिताम्

संहितां पदमेवाथ क्रमं घनमथापि च। उच्चैः स्वरेण कुर्वन्ति ऋग्वेदस्य ऋचां पठन्॥

Verse 7

सामगाश्च प्रकुर्वंति स्तोत्राणि विविधानि च । शास्त्राणि च तथा याज्यापुरोनुवाक्या स्तथा

सामगाश्च प्रकुर्वन्ति स्तोत्राणि विविधानि च। शास्त्राणि च तथा याज्याः पुरोनुवाक्यास्तथैव च॥

Verse 8

चतुरक्षरं परं चैव चतुरक्षरमेव च । द्व्यक्षरं च तथा पंचाक्षरं द्वयक्षरमेव च । एतद्यज्ञस्वरूपं च यो जपेज्ज्ञानपूर्वकम्

चतुरक्षरं परं मन्त्रं चतुरक्षररूपं च, द्व्यक्षरं तथा पञ्चाक्षरं पुनर्द्व्यक्षरं च—एतत् यज्ञस्वरूपं मनसा ज्ञानेन च यो जपेत्।

Verse 9

अंते ब्रह्म पदप्राप्तिः सत्यंसत्यं वदाम्यहम् । एकाग्रमानसाः सर्वे वेदपाठरता द्विजाः

अन्ते ब्रह्मपदप्राप्तिः—सत्यं सत्यं वदाम्यहम्। एकाग्रमानसाः सर्वे द्विजा वेदपाठरता अभवन्।

Verse 10

तेषामंगणदेशेषु कण्डूयन्ते कचान्मृगाः । ब्राह्मणा वेदमातां च जपंति विधिपूर्वकम्

तेषामङ्गणदेशेषु कण्डूयन्ते कचान्मृगाः। ब्राह्मणाः विधिपूर्वकं वेदमातां च जपन्ति स्म।

Verse 11

हस्ते धृतांश्च तैर्दर्भान्भक्षंते मृगपोतकाः । निर्वैरं तं तदा दृष्ट्वा आश्रमं गृहमेधिनाम्

हस्ते धृतान् दर्भान् तैः मृगपोतकाः भक्षयन्ति स्म। निर्वैरं तदाश्रमं गृहमेधिनां दृष्ट्वा (सर्वे) विस्मिताः।

Verse 12

तुतुषुः परमं देवा ऊचुस्ते च परस्परम् । त्रेतायुगमिदानीं च सर्वे धर्मपरायणाः

तुतुषुः परमं देवाः, ऊचुस्ते च परस्परम्। ‘त्रेतायुगमिदानीं च, सर्वे धर्मपरायणाः’ इति।

Verse 13

कलिर्दुष्टस्तथा प्रोक्तः किं करिष्यति पापकः । चातुर्विद्यान्समाहूय ऊचुस्ते त्रय एव च

कलिर्दुष्ट इति प्रोक्तः—किं करिष्यति स पापकः? इत्युक्त्वा ते त्रयः देवाः चातुर्विद्यान् समाहूय तान् प्रत्युवाचुः।

Verse 14

वृत्त्यर्थं भवतां चैव त्रैविद्यानां तथैव च । विभागं वः प्रदास्यामो यथावत्प्रतिपाल्यताम्

वृत्त्यर्थं भवतां चैव त्रैविद्यानां तथैव च। विभागं वः प्रदास्यामो यथावत् प्रतिपाल्यताम्॥

Verse 15

ये वणिजः पुरा प्रोक्ताः षट्त्रिंशच्च सहस्रकाः । त्रिसहस्रास्तु त्रैविद्या दशपंचसहस्रकाः

ये वणिजः पुरा प्रोक्ताः षट्त्रिंशच्च सहस्रकाः। त्रिसहस्रास्तु त्रैविद्या दशपञ्चसहस्रकाः॥

Verse 16

चातुर्विद्यास्तथा प्रोक्ता अन्योन्यं वृत्तिमाश्रिताः । सत्रिभागास्तु त्रैविद्याश्चतुर्भागास्तु चात्रिणः

चातुर्विद्यास्तथा प्रोक्ता अन्योन्यं वृत्तिमाश्रिताः। सत्रिभागास्तु त्रैविद्याश्चतुर्भागास्तु चात्रिणः॥

Verse 17

वणिजां गृहमागत्य पौरोहित्यस्य नित्यशः । भागं विभज्य संप्रापुः काजेशेन विनिर्मिताः

वणिजां गृहमागत्य पौरोहित्यस्य नित्यशः। भागं विभज्य संप्रापुः काजेशेन विनिर्मिताः॥

Verse 18

परस्परं न विवाहश्चातुर्विद्यत्रिविद्ययोः । चातुर्विद्या मया प्रोक्तास्त्रिविद्यास्तु तथैव च

चातुर्विद्यत्रिविद्ययोः परस्परं विवाहो न विधीयते। मया चातुर्विद्याः प्रोक्ताः, त्रिविद्याश्च तथैव च॥

Verse 19

त्रैविभागेन त्रैविद्याश्चतुर्भागेन चात्रिणः । एवं ज्ञातिविभागस्तु काजेशेन विनिर्मितः

त्रैविभागेन त्रिविद्याः, चतुर्भागेन चात्रिणः। एवं ज्ञातिविभागस्तु काजेशेन विनिर्मितः॥

Verse 20

कृतकृत्यास्तु ते विप्राः प्रणेमुस्तान्सुरोत्तमान् । वृत्तिं दत्त्वा ततो देवाः स्वस्थानं च प्रतस्थिरे

कृतकृत्यास्तु ते विप्राः प्रणेमुस्तान्सुरोत्तमान्। वृत्तिं दत्त्वा ततो देवाः स्वस्थानं च प्रतस्थिरे॥

Verse 21

पंचपंचाशद्ग्रामाणां ते द्विजाश्च निवासिनः । चतुर्विद्यास्तु ते प्रोक्तास्तदादि तु त्रिविद्यकाः

पञ्चपञ्चाशद्ग्रामाणां ते द्विजाश्च निवासिनः। चतुर्विद्यास्तु ते प्रोक्तास्तदादि तु त्रिविद्यकाः॥

Verse 22

चातुर्विद्यस्य गोत्राणि दशपंच तथैव च । भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः ८ कुश एव च

चातुर्विद्यस्य गोत्राणि दशपञ्च तथैव च। भारद्वाजोऽथ वत्सश्च कौशिकः कुश एव च॥

Verse 23

जातूकर्ण्यस्तथा कुंतो वशिष्ठो ११ धारणस्तथा

तथैव जातूकर्ण्यः कुंतश्च, वशिष्ठोऽपि (एकादशः), धारणश्चेति स्मृताः।

Verse 24

आत्रेयो मांडिलश्चैव १४ लौगाक्षश्च १५ ततः परम् । स्वस्थानानां च नामानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

आत्रेयः माण्डिलश्चैव (चतुर्दशः), लौगाक्षश्च (पञ्चदशः) ततः परम्। स्वस्थानानां च नामानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः॥

Verse 25

सीतापूरं च श्रीक्षेत्रं २ मगोडी च ३ तथा स्मृता । ज्येठलोजस्तथा चैव शेरथा च ततः परम्

सीतापूरं च श्रीक्षेत्रं (द्वितीयं), मगोडी च (तृतीयं) तथा स्मृता। ज्येठलोजस्तथा चैव शेरथा च ततः परम्॥

Verse 26

छेदे ताली वनोडी च गोव्यंदली तथैव च । कंटाचोषली चैव कोहेचं चंदनस्तथा

छेदं ताली वनोडी च, गोव्यंदली तथैव च। कंटाचोषली चैव, कोहेचं चंदनस्तथा॥

Verse 27

थलग्रामश्च सोहं च हाथंजं कपडवाणकम् । व्रजन्होरी च वनोडी च फीणां वगोलं दृणस्तथा

थलग्रामश्च सोहं च, हाथंजं कपडवाणकम्। व्रजन्होरी च वनोडी च, फीणां वगोलं दृणस्तथा॥

Verse 28

थलजा चारणं सिद्धा भालजाश्च ततः परम् । महोवी आईया मलीआ गोधरी आमतः परम्

थलजा चारणः सिद्धा च, ततः परं भालजा; महोवी, आईया, मलीआ, गोधरी, ततः परम् आमतः।

Verse 29

वाठसुहाली तथा चैव माणजा सानदीयास्तथा । आनन्दीया पाटडीअ टीकोलीया ततः परम्

वाठसुहाली तथा, माणजा च सानदीया; ततः परम् आनन्दीया, पाटडीअ, टीकोलीया च।

Verse 30

गंभी धणीआ मात्रा च नातमोरास्तथैव च । वलोला रांत्यजाश्चैव रूपोला बोधणीच वै

गंभी, धणीआ, मात्रा च; तथा नातमोराः; वलोला, रांत्यजाश्च; रूपोला बोधणी च वै।

Verse 31

छत्रोटा अलु एवा च वासतडीआमतः परम् । जाषासणा गोतीया च चरणीया दुधीयास्तथा

छत्रोटा, अलु च; ततः परं वासतडी; जाषासणा, गोतीया; तथा चरणीया दुधीयाश्च।

Verse 32

हालोला वैहोला च असाला नालाडास्तथा । देहोलो सौहासीया च संहालीयास्तथैव च

हालोला वैहोला च, असाला नालाडा तथा; देहोलो, सौहासीया च, संहालीया तथैव च।

Verse 33

स्वस्थानं पंचपत्ताशद्ग्रामा एते ह्यनुक्रमात् । दत्ता रामेण विधिवत्कृत्वा विप्रेभ्य एव च

स्वस्थानस्य पञ्चपञ्चाशद्ग्रामाः एते ह्यनुक्रमात्; रामेण विधिवत् कर्म कृत्वा विप्रेभ्य एव दत्ताः।

Verse 34

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वस्थानस्य च गोत्रजान् । तथा हि प्रवरांश्चैव यथावद्विधिपूर्वकम्

અतः પરં प्रवक्ष्यामि स्वस्थानस्य च गोत्रजान्; तथा हि प्रवरांश्चैव यथावद् विधिपूर्वकम्।

Verse 35

ज्ञात्वा तु गोत्रदेवीं च तथा प्रवरमेव च । स्वस्थानं जायते चैव द्विजाः स्वस्थानवासिनः

ज्ञात्वा तु गोत्रदेवीं च तथा प्रवरमेव च; स्वस्थानं जायते चैव द्विजाः स्वस्थानवासिनः।

Verse 36

नारद उवाच । कथं च जायते गोत्रं कथं तु ज्ञायते कुलम् । कथं वा ज्ञायते देवी तद्वदस्व यथार्थतः

नारद उवाच—कथं च जायते गोत्रं कथं तु ज्ञायते कुलम्; कथं वा ज्ञायते देवी तद् वदस्व यथार्थतः।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । सीतापुरं तु प्रथमं प्रवरद्वयमेव च । कुशवत्सौ तथा चात्र मया ते परिकीर्त्तितौ

ब्रह्मोवाच—सीतापुरं तु प्रथमं प्रवरद्वयमेव च; कुशवत्सौ तथा चात्र मया ते परिकीर्तितौ।

Verse 38

१ श्रीक्षेत्रे द्वितीयं चैव गोत्राणां त्रयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सस्तृतीयं कुशमेव च

श्रीक्षेत्रे द्वितीयं स्थानं प्रोक्तं, गोत्राणि च त्रय एव। छान्दनसः तथा वत्सः, तृतीयं कुशगोत्रमेव च॥

Verse 39

शोहोली च चतुर्थं वै कुशप्रवरमेव च

शोहोली च चतुर्थं वै, तस्य प्रवरः कुश एव च॥

Verse 40

श्रेयस्थानं हि षष्ठं वै भारद्वाजः कुशस्तथा

श्रेयस्थानं हि षष्ठं वै; भारद्वाजः कुशस्तथा॥

Verse 41

वटस्थानमष्टमं च निबोध सुतसत्तम

वटस्थानमष्टमं च; निबोध सुतसत्तम॥

Verse 42

तत्र गोत्रं कुशं कुत्सं भारद्वाजं तथैव च । राज्ञः पुरं नवमं च भारद्वाजप्रवरमेव च ९

तत्र गोत्रं कुशं कुत्सं भारद्वाजं तथैव च। राज्ञःपुरं नवमं च, भारद्वाजप्रवरमेव च॥

Verse 43

कृष्णवाटं दशमं चैव कुशप्रवरमेव च । दहलोडमेकादशं वत्सप्रवरमेव हि

दशमं कृष्णवाटं नाम, कुशप्रवरलक्षणम्। एकादशं दहलोडं नाम, वत्सप्रवरसंयुतम्॥

Verse 44

चेखलीद्वादशं पौककुशप्रवरमेव च

द्वादशं चेखली नाम, पौककुशप्रवरान्वितम्॥

Verse 45

चांचोदखे १२ देहोलोडी आत्रयश्च वत्सकुत्सकश्चैव । भारद्वाजीकोणाया च भारद्वाजगोलंदृणाशकुस्तथा

चांचोदखे द्वादशे देहोलोडी आत्रेयसमन्विता। वत्सकुत्ससमायुक्ता, भारद्वाजकोणायासंबन्धिनी। भारद्वाजगोलंदृणाशकुसंयुक्ता च तथा॥

Verse 46

थलत्यजाद्वये चैव कुशधारणमेव च । नारणसिद्धा च स्वस्थानं कुत्सं गोत्रं प्रकीर्तितम्

थलत्यजाद्वये चैव कुशधारण एव च। नारणसिद्धा च स्वस्थानं; कुत्सगोत्रं प्रकीर्तितम्॥

Verse 47

भालजां कुत्सवत्सौ च मोहोवी आकुशस्तथा । ईयाश्लीआ शांडिलश्च गोधरीपात्रमेव च

भालजा कुत्सवत्सौ च, मोहोवी आकुशलक्षणा। ईयाश्लीआ शाण्डिलश्च, गोधरीपात्रमेव च॥

Verse 48

आनंदीया द्वे चैव भारद्वाजशांडिलश्चैव पाटडीआ कुशमेव च

आनन्दीयाः द्वे एव; तथा भारद्वाज-शाण्डिल्य-सम्बद्धाः; कुशवंशे पाटडीया अपि च।

Verse 49

वांसडीआश्चैव जास्वा कौत्समणा वत्सआत्रेयौ गीता आकुशगौतमौ

वांसडीया जास्वा च; कौत्समणा; वत्स-आत्रेयौ; तथा आकुश-गौतम-सम्बद्धा गीता च।

Verse 50

चरणीआ भारद्वाजः दुधीआधारणसा हि अहो सोन्नामांडिल्यस्तथा

चरणीया भारद्वाज-गोत्रसम्भवा; दुधीया तु धारणाशाखासम्बद्धा हि; तथा सोन्नामाण्डिल्यः अपि।

Verse 51

वेलोला हुराश्चैवा असाला कुशश्चैव धारणा च द्वितीय कम्

वेलोला हुरा च; असाला; कुशः अपि; तथा धारणाऽयं द्वितीयः समूहः।

Verse 52

नालोला वत्सधारणीया च देलोला कुत्समेव च । सोहासीया भारद्वाजकुशवत्समेव च

नालोला वत्स-धारणीया-सम्बद्धा; देलोला तु कुत्सगोत्रीया एव; सोहासीया च भारद्वाज-कुश-वत्स-सम्बद्धा अपि।

Verse 53

सुहालीआ वत्सं वै प्रोक्तं गोत्राणि यथाक्रमम् । मया प्रोक्तानि चैवात्र स्वस्थानानि यथाक्रमम्

सुहालीआ-वत्सौ वै प्रोक्तौ, गोत्राणि च यथाक्रमम्। मया चात्र यथाक्रमं स्वस्थानानि निवासभूमयश्च प्रकीर्तिताः॥

Verse 54

शीतवाडिया ये प्रोक्ताः कुशो वत्सस्तथैव च । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयो दलमेव च

शीतवाडियाः प्रोक्ताः, कुशो वत्सस्तथैव च। विश्वामित्रो देवरातश्च, तृतीयो दल एव च॥

Verse 55

भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निरेव हि । वचार्द्दशेषाबुटला गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः

भार्गव-च्यावन-आप्नवानौर्व-जमदग्नयः प्रकीर्तिताः। सह तैर्गोत्रदेव्यः—वाक्, अर्द्धशेषा, अबुटला—नामतः प्रशंसिताः॥

Verse 56

श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं गोत्रद्वितयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सं देवी द्वितयमेव च

श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं, गोत्रद्वितयमेव च। छांदनस-वत्सौ प्रोक्तौ, देवीद्वितयमेव च॥

Verse 57

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तथैव च । भृगुच्यवनआप्नवानौ र्वजमदग्निमेव च

आङ्गिरस-आंबरीषौ च, यौवनाश्वस्तथैव च। भृगु-च्यावन-आप्नवानौर्व-जमदग्नयश्चैव प्रकीर्तिताः॥

Verse 58

देवी भट्टारिका प्रोक्ता द्वितीया शेपला तथा । एतद्वंशोद्भवा ये च शृणु तान्मुनिसत्तम

देवी भट्टारिका प्रोक्ता, द्वितीया शेपला तथा। एतद्वंशोद्भवा ये च, शृणु तान् मुनिसत्तम॥

Verse 59

सक्रोधनाः सदाचाराः श्रौतस्मार्तक्रियापराः । पंचयज्ञरता नित्यं संबंधसंमाश्रिताः । क्षतज्ञाः क्रतुजाश्चैव ते सर्वे नृपसत्तमाः

सक्रोधनाः सदाचाराः श्रौतस्मार्तक्रियापराः। पञ्चयज्ञरता नित्यं सम्बन्धसंमाश्रिताः। क्षतज्ञाः क्रतुजाश्चैव ते सर्वे नृपसत्तमाः॥

Verse 60

तृतीयं मगोडोआ वै गोत्रद्वितयमेव च । भारद्वाजस्तथा कुत्सं देवी द्वितयमेव च

तृतीयं मगोडोआ वै, गोत्रद्वितयमेव च। भारद्वाजस्तथा कुत्सं, देवीद्वितयमेव च॥

Verse 61

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजस्तथैव च । विश्वामित्रदेव रातौप्रवरत्रयमेव च

आङ्गिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च। विश्वामित्रदेवरातौ प्रवरत्रयमेव च॥

Verse 62

शेषला बुधला प्रोक्ताधारशांतिस्तथैव च । अस्मिन्ग्रामे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

शेषला बुधला प्रोक्ता, आधारशान्तिस्तथैव च। अस्मिन् ग्रामे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः॥

Verse 63

द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः । अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः

द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः । अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः

Verse 64

चतुर्थं शीहोलियाग्रामं गोत्रद्वित यमेव च । विश्वामित्रदेवराततृतीयौदलमेव च

चतुर्थं शीहोलियाग्रामं गोत्रद्वित यमेव च । विश्वामित्रदेवराततृतीयौदलमेव च

Verse 65

देवी चचाई वै तेषां गोत्रदेवी प्रकीर्तिता । अस्मिन्गोत्रे तुये जाता दुर्बला दीनमा नसाः

देवी चचाई वै तेषां गोत्रदेवी प्रकीर्तिता । अस्मिन्गोत्रे तुये जाता दुर्बला दीनमा नसाः

Verse 66

असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम । सर्व्वविद्याप्रवीणाश्च ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तम

असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम । सर्व्वविद्याप्रवीणाश्च ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तम

Verse 67

ज्येष्ठलोजा पंचमं च स्वस्थानं प्रतिकीर्तितम् । वत्सशीया कुत्सशीया प्रवरद्वितयं स्मृतम्

ज्येष्ठलोजा पंचमं च स्वस्थानं प्रतिकीर्तितम् । वत्सशीया कुत्सशीया प्रवरद्वितयं स्मृतम्

Verse 68

आवरिवृवाप्रः यौवनाश्वभृगुच्यवनआप्नोर्वजमदग्निस्तथैव हि

तथैव हि स्मृताः पितृऋषयः—आवरिवृवाप्रः, यौवनाश्वः, भृगुः, च्यवनः, आप्नोर्वः, जामदग्निश्चेति।

Verse 69

चचाई वत्सगोत्रस्य शांता च कुत्सगोत्रजा । एतैस्त्रिभिः पंचभिश्च द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

चचाई वत्सगोत्रस्य, शान्ता च कुत्सगोत्रजा। एतैस्त्रिभिः पञ्चभिश्च द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः स्मृताः॥

Verse 70

शांता दांताः सुशीलाश्च धन पुत्रैश्च संयुताः । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

शान्ता दान्ताः सुशीलाश्च धनपुत्रैश्च संयुताः। वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु॥

Verse 71

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म्मरताः सर्वे अत्रजा जलदा द्विजाः

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः। दानधर्मरताः सर्वेऽत्रजा जलदा इव द्विजाः॥

Verse 72

शेरथाग्रामेषु वै जाताः प्रवरद्वयसंयुताः । कुशभारद्वाजाश्चैव देवीद्वयं तथैव च

शेरथाग्रामेषु वै जाताः प्रवरद्वयसंयुताः। कुशभारद्वाजाश्चैव देवीद्वयं तथैव च॥

Verse 73

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौ दल एव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

विश्वामित्रो देवरातश्च तृतीयो दल एव च । आङ्गिरसः बार्हस्पत्यो भारद्वाजश्च तथैव च ॥

Verse 74

कमला च महालक्ष्मीर्द्वितीया यक्षिणी तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः

कमला च महालक्ष्मीर्द्वितीया यक्षिणी तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः ॥

Verse 75

अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । अलौल्याश्च महायज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः

अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । अलौल्याश्च महायज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः ॥

Verse 76

दंतालीया भारद्वाजकुत्सशायास्तथैव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

दन्तालीया भारद्वाजकुत्सशायास्तथैव च । आङ्गिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च ॥

Verse 77

देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया कर्मला तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः

देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया कर्मला तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः ॥

Verse 78

वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः । ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः

वस्त्राभरणसम्पन्ना द्विजपूजापरायणाः । ब्राह्मणभोज्यदाननिष्ठाः सर्वे धर्मपरायणाः ॥

Verse 79

वडोद्रीयान्वये जाताश्चत्वारः प्रवराः स्मृताः । कुशः कुत्सश्च वत्सश्च भारद्वाजस्तथैव च

वडोद्रीयान्वये जाताश्चत्वारः प्रवराः स्मृताः । कुशः कुत्सश्च वत्सश्च भारद्वाजस्तथैव च ॥

Verse 80

तत्प्रवराण्यहं वक्ष्ये तथा गोत्राण्यनुक्रमात् । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च

तत्प्रवराण्यहं वक्ष्ये तथा गोत्राण्यनुक्रमात् । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौ दल एव च ॥

Verse 81

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः । भार्गवश्च्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च

आङ्गिरसाम्बरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः । भार्गवश्च्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च ॥

Verse 82

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च । कर्मला क्षेमला चैव धारभट्टारिका तथा

आङ्गिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च । कर्मला क्षेमला चैव धारभट्टारिका तथा ॥

Verse 83

चतुर्थी क्षेमला प्रोक्ता गोत्रमाता अनुक्रमात् । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाताः पंचयज्ञरताः सदा

चतुर्थी गोत्रमाता क्षेमला इति क्रमशः प्रोक्ता। अस्मिन् गोत्रे ये जाताः ते सदा पञ्चयज्ञेषु रताः भवन्ति॥

Verse 84

लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायंते बहुप्रजाः । स्नानदानादि निरताः सदा विनिर्जितेंद्रियाः

लोभिनः क्रोधिनश्चापि बहुप्रजाः प्रजायन्ते। स्नानदानादिषु नित्यं निरताः, जितेन्द्रियाः सदा॥

Verse 85

वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

वापीकूपतडागानां कर्तारः सहस्रशः स्मृताः। व्रतशीलाः गुणज्ञाश्च, मूर्खा वेदविवर्जिताः॥

Verse 86

गोदणीयाभिधे ग्रामे गोत्रौ द्वौ तत्र संस्थितौ । वत्सगोत्रं प्रथमकं भारद्वाजं द्वितीयकम्

गोदणीयाभिधे ग्रामे गोत्रद्वयं प्रतिष्ठितम्। प्रथमं वत्सगोत्रं तु, द्वितीयं भारद्वाजकम्॥

Verse 87

भृगुच्यवनाप्नवानौर्वपुरोध समेव च । शीहरी प्रथमा ज्ञेया द्वितीया यक्षिणी तथा

भृगुच्यवनाप्नवानौर्वपुरोधसमाश्चापि। शीहरी प्रथमा ज्ञेया, द्वितीया यक्षिणी तथा॥

Verse 88

अस्मिन्गोत्रोद्भवा विप्रा धनधान्यसमन्विताः । सामर्षा लौल्यहीनाश्च द्वेषिणः कुटिलास्तथा

अस्मिन्गोत्रसमुद्भूता विप्राः धनधान्यसमन्विताः। सामर्षा लौल्यहीनाश्च द्वेषिणः कुटिलाश्च ते॥

Verse 89

हिंसिनो धनलुब्धाश्च मया प्रोक्तास्तु भूपते

हिंसिनो धनलुब्धाश्च मया प्रोक्तास्तु भूपते। इति तेषां स्वभावोऽयं कथितो नृपसत्तम॥

Verse 90

कण्टवाडीआ ग्रामे विप्राः कुशगोत्र । शुक्लशुश्च समुद्भवाः । प्रवरं तस्य वक्ष्यामि शृणु त्वं च नृपोत्तम

कण्टवाडीआग्रामे विप्राः कुशगोत्रसमुद्भवाः। शुक्लशोः सन्ततिश्चैव; प्रवरं तस्य वक्ष्ये शृणु नृपोत्तम॥

Verse 91

विश्वमित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः । चचाई देवी सा प्रोक्ता शृणु त्वं नृप सत्तम

विश्वामित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः। चचाई देवी सा प्रोक्ता; शृणु त्वं नृपसत्तम॥

Verse 92

यजंते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः । सर्वविद्यासु कुशला ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

यजन्ते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः। सर्वविद्यासु कुशलाः ब्राह्मणाः सत्यवादिनः॥

Verse 93

वेखलोया मया प्रोक्ता कुत्सवंशे समुद्भवाः । प्रवरत्रयसंयुक्ताः शृणुत्वं च नृपोत्तम

वेखलोयाः मया प्रोक्ता कुत्सवंशसमुद्भवाः । प्रवरत्रयसंयुक्ताः शृणुत्वं च नृपोत्तम ॥

Verse 94

विश्वामित्रो देवराजौदलश्चेति त्रयः स्मृताः । चचाई देवी तेषां वै कुलरक्षाकरी स्मृता

विश्वामित्रो देवराजौदलश्चेति त्रयः स्मृताः । चचाई देवी तेषां वै कुलरक्षाकरी स्मृता ॥

Verse 95

ब्राह्मणाश्च महात्मानः सत्त्ववंतो गुणान्विताः । तपस्वियोगिनश्चैव वेदवेदांगपारगाः

ब्राह्मणाश्च महात्मानः सत्त्ववन्तो गुणान्विताः । तपस्वियोगिनश्चैव वेदवेदाङ्गपारगाः ॥

Verse 96

साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः । स्नानसंध्यापरा नित्यं ब्रह्मभोज्यपरायणाः

साधवश्च सदाचाराः विष्णुभक्तिपरायणाः । स्नानसन्ध्यापरा नित्यं ब्रह्मभोज्यपरायणाः ॥

Verse 97

अस्मिन्वंशे मया प्रोक्ताः शृणुत्वं च अतः परम्

अस्मिन् वंशे मया प्रोक्ताः शृणुत्वं च अतः परम् ॥

Verse 98

देहलोडीआ ये प्रोक्ताः कुत्सप्रवरसंयुताः । आंगिरस आंबरीषो युवनाश्वस्तृतीयकः

देहलोडीयाः इति ये प्रोक्ताः कुत्सप्रवरसंयुताः । तेषां नामानि—आङ्गिरसः, आम्बरीषः, तृतीयो युवनाश्वः ॥

Verse 99

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बला इति । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः ॥

Verse 100

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा ॥

Verse 110

शांता दांता सुशीलाश्च धनपुत्रसमन्विताः । धर्मारण्ये द्विजाः श्रेष्ठाः क्रतुकर्मणि कोविदाः

धर्मारण्ये द्विजाः श्रेष्ठाः शान्ता दान्ता सुशीलकाः । धनपुत्रसमायुक्ताः क्रतुकर्मणि कोविदाः ॥

Verse 120

हाथीजणे च ये जाता वत्सा भारद्वाजास्तथा । ज्ञानजा यक्षिणी चैव गोत्रदेव्यौ प्रकी र्तिते

हाथीजणे च ये जाताः वत्साः भारद्वाजास्तथा । ज्ञानजा यक्षिणी चैव गोत्रदेव्यौ प्रकीर्तिते ॥

Verse 130

महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च महोद्धताः । क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्र विशारदाः

ते महोत्कटाः महाकायाः प्रलम्बाश्च महोद्धताः। क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः॥

Verse 140

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्म्म परायणाः

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः॥

Verse 150

वारणसिद्धाश्च ये प्रोक्ता ब्राह्मणा ज्ञानवित्तमाः । अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितव्रताः

वारणसिद्धाश्च ये प्रोक्ता ब्राह्मणा ज्ञानवित्तमाः। अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितव्रताः॥

Verse 160

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च । देवी चवाई चैवात्र रक्षारूपा व्यवस्थिता

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च। देवी चवाई चैवात्र रक्षारूपा व्यवस्थिता॥

Verse 170

गोधरीयाश्च ये जाता ब्राह्मणा ज्ञानसत्तमाः । गोत्रत्रयमथो वक्ष्ये यथा चैवाप्यनुक्रमात्

गोधरीयाश्च ये जाता ब्राह्मणा ज्ञानसत्तमाः। गोत्रत्रयमथो वक्ष्ये यथा चैवाप्यनुक्रमात्॥

Verse 180

आंगिरसांबरीषौ च यौवनाश्वस्तृतीयकः । देवी चच्छत्रजा चैव द्वितीया शेषला तथा

आङ्गिरसः आम्बरीषश्च, तृतीयो यौवनाश्वः; तथा देवी चच्छत्रजा, द्वितीया शेषला च स्मृता।

Verse 190

साणदां च परं स्थानं पवित्रं परमं मतम् । कुशप्रवरजा विप्रास्तत्रस्थाः पावनाः स्मृताः

साणदा परमं स्थानं पवित्रं परमं मतम्; कुशप्रवरजाः विप्राः तत्रस्थाः पावनाः स्मृताः।

Verse 200

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव हि । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वेदशास्त्र परायणाः

विश्वामित्रो देवरातश्च, तृतीय उदल एव हि; अस्मिन्गोत्रे ये जाता वेदशास्त्रपरायणाः।

Verse 210

अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा देवतत्पराः । सस्वाधायवषट्कारा वेदशास्त्रप्रवर्तकाः

अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा देवतत्पराः; सस्वाधायवषट्काराः वेदशास्त्रप्रवर्तकाः।

Verse 220

रूपोला परमं स्थानं पवित्रमतिपुण्यदम् । अस्मिन्गोत्रत्रये चैव देवीत्रितयमेव च

रूपोला परमं स्थानं पवित्रमतिपुण्यदम्; अस्मिन्गोत्रत्रये चैव देवीत्रितयमेव च।

Verse 230

छत्रोटा च परं स्थानं सर्वलोकैकपूजितम् । कुशगोत्रं समाख्यातं प्रवरत्रयमेव हि

छत्रोटा नाम परमं पुण्यस्थानं सर्वलोकैकपूजितम्। तस्य कुशगोत्रं प्रसिद्धं, प्रवरत्रयसमन्वितं हि॥

Verse 240

अतः परं च संस्थानं जाखासणमुदाहृतम् । गोत्रं वै वात्स्यसंज्ञं तु गोत्रजा शीहुरी तथा । प्रवराणि च पंचैव मया तव प्रकाशितम्

अतः परं च संस्थानं जाखासणमुदाहृतम्। गोत्रं वात्स्यसंज्ञं तु, गोत्रजा शीहुरी तथा॥ प्रवराणि च पञ्चैव मया तव प्रकाशितम्॥

Verse 250

आंगिरसं बार्हस्पत्यं भारद्वाजं तृतीयकम् । अस्मिन्वंशे च ये जाताः ब्राह्मणा पूतमूर्तयः

आङ्गिरसः प्रवरः प्रथमः, बार्हस्पत्यो द्वितीयकः। भारद्वाजस्तृतीयश्च; अस्मिन्वंशे ये द्विजातयः॥ ब्राह्मणाः पूतमूर्तयः धर्मेण परिशोधिताः॥

Verse 260

अरोगिणः सदा देवाः सत्यव्रतपरायणाः

अरोगिणः सदा ते स्युः, देवतुल्यचरित्रिणः। सत्यव्रतपरायणाः, सत्ये नित्यं प्रतिष्ठिताः॥

Verse 270

तस्मिन्गोत्रे द्विजा जाताः पूर्वोक्तगुणशालिनः

तस्मिन्गोत्रे द्विजा जाताḥ पूर्वोक्तगुणशालिनः। धर्मनिष्ठाः शुचयश्च, सत्कर्मपरिपोषिताः॥

Verse 280

कडोव्या नवमं चैव कोहाटोया दशमं तथा । हरडीयैकादशं चैव भदुकीया द्वादशं तथा

कडोव्या नवमी प्रोक्ता, कोहाटोया दशमी तथा। हरडीयैकादशी चैव, भदुकीया द्वादशी स्मृता॥

Verse 290

शूद्रेषु जातिभेदः स्यात्कलौ प्राप्ते नराधिप । भ्रष्टाचाराः परं ज्ञात्वा ज्ञातिबंधेन पीडिताः

कलौ प्राप्ते नराधिप, शूद्रेषु जातिभेदः स्यात्। परं ज्ञात्वापि भ्रष्टाचाराः, ज्ञातिबन्धेन पीडिताः॥

Verse 300

स्वकर्मनिरताः शांताः कृषिकर्मपरायणाः । धर्मारण्यान्नातिदूरे धेनूः संचारयंति ते

स्वकर्मनिरताः शान्ताः कृषिकर्मपरायणाः। धर्मारण्यान्नातिदूरे धेनूः सञ्चारयन्ति ते॥

Verse 310

वृत्तिं चक्रुर्ब्राह्मणास्तेऽ न्योन्यं मिश्रसमुद्भवाः । अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्

वृत्तिं चक्रुर्ब्राह्मणास्तेऽन्योन्यं मिश्रसमुद्भवाः। अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्॥

Verse 320

यदि जीवति दैवाच्चेद्भ्रष्टाचारा भवेदिति

यदि जीवति दैवाच्चेत्, तदा भ्रष्टाचारो भवेदिति। इति श्रूयते लोके, नियतं धर्मवेदिभिः॥

Verse 326

एकादशसमा ये च बहिर्ग्रामे वसंति ते । एवं भेदाः समभवन्नाना मोढद्विजन्मनाम् । युगानुसारात्कालेन ज्ञातीनां च वृषस्य वा

ये चैकादशसमाः बहिर्ग्रामे वसन्ति, ते—एवं मोढद्विजन्मनाम् अनेकभेदाः समभवन्। युगानुसारात् कालेन ज्ञातीनां च वृषस्य वा भेदाः अपि प्रादुर्भवन्।