Adhyaya 32
अध्याये व्यासप्रणीतायां कथायां रामदूताः एकां एकाकिनीं दिव्यस्त्रीं समलङ्कृतां शोकाकुलां च दृष्ट्वा श्रीरामाय निवेदयन्ति। रामः विनयेन समीपं गत्वा तस्याः परिचयं परित्यागकारणं च पृच्छति, रक्षणं च प्रतिजानाति। सा तु स्तुतिपूर्वकं रामं परमं नित्यं दुःखनिवारकं जगदाधारं राक्षसविनाशकं च वर्णयित्वा स्वात्मानं धर्मारण्यक्षेत्रस्य अधिदेवतां प्रकाशयति। द्वादशवर्षाणि महाबलासुरभयेन क्षेत्रं शून्यं जातम्; ब्राह्मणवैश्याः पलायिताः, यज्ञवेद्यः अग्निहोत्राणि च नष्टानि, दीर्घिकास्नानक्रीडापुष्पसमृद्धयः कण्टकवन्यपशुभिः अशुभलक्षणैश्च प्रतिस्थापिताः। रामः दिग्दिगन्तरेषु विस्थापितान् ब्राह्मणान् अन्विष्य पुनर्निवेशयितुं प्रतिजानाति। देवी बहुगोत्रान् वेदविदः ब्राह्मणान् धर्मपरायणान् वैश्यांश्च निर्दिश्य स्वनाम भट्टारिकेति रक्षकदेवीति च कथयति। रामः सत्यतां स्वीकृत्य ‘सत्यमन्दिर’ इति ख्यातं नगरं स्थापयितुं घोषयति, सेवकान् अर्घ्यपाद्यादिसत्कारैः ब्राह्मणान् आनयितुं प्रेषयति, तथा तान् न गृह्णाति चेत् दण्डनिर्वासनादेशं ददाति। ब्राह्मणाः लब्ध्वा पूजिताः रामसमीपं नीयन्ते; रामः स्वमहिमानं विप्रप्रसादाधीनं मन्यते। ततः पाद्यार्घ्यासनैः स्वागतं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणम्य भूषणवस्त्रयज्ञोपवीतैः बहुगवां दानेन च धर्मारण्यस्य वैदिकव्यवस्थां पुनः प्रतिष्ठापयति।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना
व्यास उवाच—ततः रामदूताः ते रामं नत्वा अथ अब्रुवन्—राम राम महाबाहो, वरनारी शुभानना (दृष्टा)।
Verse 2
सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्
सुवस्त्रभूषाभरणसमलङ्कृतां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं रुदतीं दृष्ट्वा वयं विस्मयमगामाम ॥
Verse 3
समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्
समीपं गत्वा तां सुरसुन्दरीं पप्रच्छुः—का त्वं देवि वरारोहे, देवी वा दानवी नु किम् ॥
Verse 4
रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः
रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं सा देवी मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥
Verse 5
रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्
रामं प्रेषयत, भद्रं वः; स मम दुःखापहः परम् ॥
Verse 6
तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा
तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात् त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । ततः कृताञ्जलिपुटो रामो वचनमब्रवीत् ॥
Verse 7
श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे
श्रीराम उवाच—हे शुभे, त्वं का? कस्य वा परिग्रहः? केन त्वं विजनेऽस्मिन् निरस्ता अवधूता च? केन च तव मुष्टिमात्रं धनं हृतम्? मातः, सर्वं ममाग्रे यथावत् आचक्ष्व।
Verse 8
इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः
इत्युक्त्वा अतिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः। दण्डवद् भूमौ प्रणामं चक्रे, अपरः चक्रपाणिरिव।
Verse 9
तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा
तया पुनःपुनः प्रगम्याभिवन्दितो रामः, तुष्टया परया प्रीत्या मधुरया गिरा स्तुतः।
Verse 10
परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्
हे परमात्मन् परेशान, दुःखहारिन् सनातन! यदर्थं तेऽवतारः, तत् कार्यं त्वया सिद्धं कृतम्।
Verse 11
रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः
रावणः कुम्भकर्णश्च, शक्रजित्प्रमुखास्तथा। खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः॥
Verse 12
असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे
असंख्याः क्रूररौद्राः राक्षसाः समराङ्गणे निर्जिताः।
Verse 13
किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः
किं वच्मि लोकेश, अद्य ते सुकीर्तिम्? वेधाः त्वदीयाङ्गजपद्मसम्भवः; स च ततो ददर्श विश्वं त्वयि निविष्टं—वटपत्रे यथैव वटः।
Verse 14
धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्
धन्यो दशरथो लोके, धन्या कौशल्या जननी तव; ययोर्जातोऽसि गोविन्द, जगदीश, परः पुमान्।
Verse 15
धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः
धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम्; धन्याऽयोध्यापुरी राम, धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः।
Verse 16
धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्
धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम्; कविना विप्रमुख्येभ्यः आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्।
Verse 17
त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्
त्वत्तोऽभवत् कुलमिदं, त्वयैव देव सुपावितम्।
Verse 18
नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु
नरपतिरिति लोकैः स्मर्यसे वैष्णवांशः; रमणीयगुणैस्त्वं विष्णुरेव। यदपि भुवनकार्यं विचिन्त्यावतीर्य घटयसि, तत् ते वत्स निर्विघ्नमस्तु॥
Verse 19
स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि
इति स्तुत्वा वाचाथ रामं— “त्वयि नाथेऽधुना अपि, चिरं कालं शून्यैव वर्ते; यथा पूर्वं तथा दोषयुक्तैव।”
Verse 20
धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्
धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य मामधिदेवतां विद्धि। इह द्वादश वर्षाणि जातानि; दुःखिता तास्म्यहम्॥
Verse 21
निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश
निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते। लोहासुरभयाद् राम, विप्राः सर्वे दिशो दश॥
Verse 22
गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः
सर्वे वणिजोऽपि स्वस्वस्थानं गताः, परमदुःखेन पीडिताः। स देवैः हतो दैत्यः, हे राम, यो देवानामपि भयङ्करः आसीत्।
Verse 23
आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः
अत्र स्थानमाक्रम्य स महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः। तद्भयात् अतिशङ्किताः ते जनाः अत्र न समायान्ति।
Verse 24
अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः
अद्य वै द्वादश समाः इदं शून्यागारमिव अनाथवत्। यतः मम दीर्घिकायां स्नानदानोद्यतो जनो न समायाति।
Verse 25
राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः
हे राम, तस्यां दीर्घिकायां इदानीं शूकरा निपतन्ति। यत्र पूर्वम् अङ्गना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः आसन्।
Verse 26
चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्
तत्र इदानीं महिषा जलाशये क्रीडन्ति निपतन्ति च। यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्।
Verse 27
तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्
सा भूमिः कंटकवृक्षैः संरुद्धा सिंहव्याघ्रसमाकुला चाभूत् । तथापि तस्यां भूमौ कुमाराः निरन्तरं संचिक्रीडुः ॥
Verse 28
कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्
तत्र कुमार्यः चित्रकाणां सह हर्षिताः क्रीडन्ति स्म । यत्र च वाडवाः निरन्तरं वेदगानं अकुर्वन् ॥
Verse 29
शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे
तत्र शिवानां फेत्काराः श्रूयन्तेऽतिभयंकराः । तथापि यत्र यत्र गृहे गृहेऽग्निहोत्रधूमो दृश्यते ॥
Verse 30
तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः
तत्र सधूमाः दावाः अत्युल्बणाः भृशं दृश्यन्ते स्म । यत्र च नर्त्तकाः द्विजाग्रतः हर्षिताः नृत्यन्ति स्म ॥
Verse 31
तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः
तत्रैव भूतवेतालप्रेताः मोहिताः नृत्यन्ति स्म । यत्र तु नृपाः सभायां मन्त्रतत्पराः न्यषीदन् ॥
Verse 32
तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा
तस्मिन्स्थाने गवया ऋक्षशल्लकाः निषीदन्ति विश्रान्तिं यान्ति; यत्र द्विजानां वणिजां च आवासाः स्पष्टं दृश्यन्ते।
Verse 33
कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः
राम, अत्र कुट्टिमप्रतिमानि बिलानि दृश्यन्ते; इह वृक्षाणां कोटराणि, सर्वतः गवाक्षसदृशानि छिद्राणि च दृश्यन्ते।
Verse 34
चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः
पुरा अत्र चतुष्काः यज्ञवेदयः सोच्छ्रायाः प्रख्याताः आसन्; अधुना ताः अत्र वल्मीकनिचयैः परिवेष्टिताः दृश्यन्ते।
Verse 35
एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः
राम नृपोत्तम, एवंविधं मम निवासं विद्धि; सर्वतः शून्यं जातं, यतो द्विजाः अन्यत्र निवासाय गताः।
Verse 36
तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः
तेन मे सुमहद्दुःखं जातम्; अतः मां त्राहि नरेश्वर। एतद्वचः श्रुत्वा रामो वदतां वरः प्रत्युवाच।
Verse 37
श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्
श्रीराम उवाच—अहं न जानामि तव ब्राह्मणान् ये चतुर्दिक्षु समाश्रिताः। तेषां संख्यां न वेद्मि, न च द्विजन्मनाम् नामगोत्रे।
Verse 38
यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्
यथा ज्ञातिः यथा गोत्रं च यथातथ्यं निवेदय। ततः सर्वान् तान् आनीय स्वस्वस्थाने वासयाम्यहम्।
Verse 39
श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः
श्रीमातोवाच—नरेश्वर, ब्रह्मविष्णुमहेशैः स्थापिता ये; अष्टादशसहस्राणि ब्राह्मणाः वेदपारगाः।
Verse 40
त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः
अमितद्युते, लोकेऽस्मिन् त्रयीविद्यासु ते विख्याताः। चतुःषष्टिगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः।
Verse 41
श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः
श्रीमाता दत्तत्रयीविद्या; लोके सर्वे द्विजोत्तमाः प्रसिद्धाः। षट्त्रिंशत्सहस्राणि च वैश्या धर्मपरायणाः।
Verse 42
आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते
आर्यवृत्ताः खलु विज्ञेयाः द्विजशुश्रूषणतत्पराः। यत्र बहुलार्कसंज्ञो नृपो राजते सतेजसा॥
Verse 43
कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता
कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः। अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता॥
Verse 44
श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्
श्रीसूत उवाच। स्थानाचाराश्च ये केचित् कुलाचारास्तथैव च। श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्॥
Verse 45
तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया
तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया॥
Verse 46
यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च
यस्मात् सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम्। वासयामि जगन्मातः सत्यमन्दिरमेव च॥
Verse 47
त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्
त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमन्दिरमुत्तमम्।
Verse 48
एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे
एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया। स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे॥
Verse 49
यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च
यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरितस्तटे। पर्यन्ते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च॥
Verse 50
धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्
धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः। अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्॥
Verse 51
अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्
अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्।
Verse 52
विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः
ये एतान् द्विजान् अवमान्य न आगमिष्यति स नरः; स मम वध्यश्च दण्ड्यश्च, विषयाद् बहिर्निर्वास्यश्च भवेत्।
Verse 53
तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश
तद् दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणं श्रुत्वा, रामाज्ञाकारिणो दूताः सर्वे दश दिशो गताः।
Verse 54
शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्
शोधिताः सर्वे वाडवाः लब्धाः च सर्वे सुहर्षिताः; यथोक्तेन विधानेन अर्घ्यपाद्यैः अपूजयन्।
Verse 55
स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्
विधिवद् विनयाचारपूर्वकं स्तुतिं चक्रुः; सर्वान् द्विजान् आमन्त्र्य रामवाक्यं प्रकाशयन्।
Verse 56
ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः
ततः ते सर्वे वाडवाः द्विजाः सेवकसंयुताः; गमनाय उद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः।
Verse 57
आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः
स बहुमानपुरःसरः रामपार्श्वमागत्य समागतान् द्विजान् दृष्ट्वा हर्षरोमाञ्चिततनूरुहः अभवत्।
Verse 58
कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः
दाशरथिर्नृपः आत्मानं कृतकृत्यमिव मेने; स संभ्रमात् समुत्थाय पदातिः पुरः प्रययौ।
Verse 59
करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्
स करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रूणि प्रतिमुञ्चयन्, जानुभ्याम् अवनिं गत्वा इदं वचनम् अब्रवीत्।
Verse 60
विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम
विप्रप्रसादात् कमलावरः अहं, विप्रप्रसादात् धरणीधरः अहम्। विप्रप्रसादात् जगतीपतिश्च, विप्रप्रसादात् मम ‘राम’नाम॥
Verse 61
इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्
इति रामेणोक्ताः ते तत्र वासे प्रहर्षिताः; जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ ‘दीर्घायुः’ इति च अब्रुवन्।
Verse 62
आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च
आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च ॥
Verse 63
कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च
कृताञ्जलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवन्दनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च ॥
Verse 64
समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्
समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अङ्गुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान् ॥
Verse 65
प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः
प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशतसङ्ख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः ॥
Verse 66
सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः
सवस्त्रा बद्धघण्टाश्च हेमशृङ्गविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः ॥