
व्यासः द्वारवत्याः समीपे विष्णुसम्बद्धं तीर्थं प्रति कर्मणां पवित्रां व्यवस्थाṃ वर्णयति। अध्यायस्यादौ मर्कण्डेयेन ‘स्वर्गद्वारं उद्घाटितम्’ इति कथ्यते; ये च विष्णुप्राप्त्यर्थं देहं परित्यजन्ति ते विष्णोः सायुज्यं सन्निधिं च प्राप्नुवन्तीति प्रतिपाद्यते। ततः आत्मसंयमस्य विधयः, विशेषतः अनाशनं/उपवासः, परमं तप इव प्रशंस्यन्ते। तीर्थस्नानं, केशवपूजनं, पिण्डोदकयुक्तं श्राद्धं च दीर्घकालं पितॄन् तर्पयतीति निगद्यते। हरिः तत्र सन्निहित इति पापक्षयः, तथा मोक्षकामानां मोक्षः, अर्थकामानां धनलाभः, सर्वभक्तानां दीर्घायुः सुखं च दातृत्वेन तीर्थस्य माहात्म्यं प्रतिपाद्यते। श्रद्धया तत्र दत्तं दानं अक्षयम् इति, महायज्ञानां दानतपसां च फलं केवलं तत्र स्नानेनापि लभ्यते—नीचवर्णादिषु विनीतभक्तेष्वपि—इति सुलभत्वं तथा भगवत्सन्निधिजन्यं प्रभावं च दृढीकृत्य उपसंहरति।
Verse 1
व्यास उवाच । मार्कंडेयोद्धाटितं वै स्वर्गद्वारमपावृतम् । तत्र ये देहसंत्यागं कुर्वंति फलकांक्षया
व्यास उवाच । मार्कंडेयोद्धाटितं वै स्वर्गद्वारमपावृतम् । तत्र ये देहसंत्यागं कुर्वंति फलकांक्षया
Verse 2
लभंते तत्फलं ह्यंते विष्णोः सायुज्यमाप्नुयुः । अतः किं बहुनोक्तेन द्वारवत्यां सदा नरैः
लभंते तत्फलं ह्यंते विष्णोः सायुज्यमाप्नुयुः । अतः किं बहुनोक्तेन द्वारवत्यां सदा नरैः
Verse 3
देहत्यागः प्रकर्तव्यो विष्णोर्लोकजिगीषया । अनाशके जले वाग्नौ ये च संति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णोः पुरीं सदा
देहत्यागः प्रकर्तव्यो विष्णोर्लोकजिगीषया । अनाशके जले वाग्नौ ये च संति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णोः पुरीं सदा
Verse 4
अन्योपि व्याधिरहितो गच्छेदनशनं तु यः । सर्वपाप विनिर्मुक्तो याति विष्णोः पुरीं नरः
अन्योऽपि व्याधिरहितो यो नर उपवासार्थं गच्छति, स सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णोः पुरीं प्राप्नोति।
Verse 5
शतवर्षसहस्राणां वसेदंते दिवि द्विजः । ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति पवित्रं पावनं भुवि
द्विजः शतवर्षसहस्राणि दिवि वसेदपि; भुवि ब्राह्मणेभ्यः परं पवित्रं पावनं च नास्ति।
Verse 6
उपवासै स्तथा तुल्यं तपः कर्म्म न विद्यते । नास्ति वेदात्परं शास्त्रं नास्ति मातृसमो गुरु
उपवासतुल्यं तपः कर्म न विद्यते; वेदात्परं शास्त्रं नास्ति; मातृसमो गुरुर्नास्ति।
Verse 7
न धर्मात्परमस्तीह तपो नानशनात्परम् । स्नात्वा यः कुरुते ऽत्रापि श्राद्धं पिंडोदकक्रियाम्
इह धर्मात्परं नास्ति, तपोऽपि नानशनात्परम्। अत्र स्नात्वा यः श्राद्धं पिण्डोदकक्रियां करोति, स महत्फलं लभते।
Verse 8
तृप्यंति पितरस्तस्य यावद्ब्रह्मदिवानिशम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा केशवं यस्तु पूजयेत्
तस्य पितरस्तृप्यन्ति यावद्ब्रह्मदिवानिशम्। तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा यः केशवं पूजयेत्, स तादृशं स्थिरं फलमवाप्नोति।
Verse 9
स मुक्तपातकैः सर्वेर्विष्णुलोकमवाप्नुयात् । तीर्थानामुत्तमं तीर्थं यत्र संनिहितो हरिः
स सर्वपातकैर्मुक्तो विष्णुलोकमवाप्नुयात्। तीर्थानामुत्तमं तीर्थं यत्र सन्निहितो हरिः॥
Verse 10
हरते सकलं पापं तस्मिंस्तीर्थे स्थितस्य सः । मुक्तिदं मोक्षकामानां धनदं च धनार्थिनाम् । आयुर्दं सुखद चैव सर्वकामफलप्रदम्
तस्मिंस्तीर्थे स्थितस्य स हरते सकलं पापम्। मोक्षकामानां मुक्तिदं धनार्थिनां धनप्रदम्॥ आयुर्दं सुखदं चैव सर्वकामफलप्रदम्॥
Verse 11
किमन्येनात्र तीर्थेन यत्र देवो जनार्द्दनः । स्वयं वसति नित्यं हि सर्वेषामनुकम्पया
किमन्येनात्र तीर्थेन यत्र देवो जनार्दनः। स्वयं वसति नित्यं हि सर्वेषामनुकम्पया॥
Verse 12
तत्र यद्दीयते किचिद्दानं श्रद्धासमन्वितम् । अक्षयं तद्भवेत्सर्वमिह लोके परत्र च
तत्र यद्दीयते किञ्चिद्दानं श्रद्धासमन्वितम्। अक्षयं तद्भवेत्सर्वमिह लोके परत्र च॥
Verse 13
यज्ञैर्दानैस्तपो भिश्च यत्फलं प्राप्यते बुधैः । तदत्र स्नानमात्रेण शूद्रैरपि सुसेवकैः
यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च यत्फलं प्राप्यते बुधैः। तदत्र स्नानमात्रेण शूद्रैरपि सुसेवकैः॥
Verse 14
तत्र श्राद्धं च यः कुर्यादेकादश्यामुपोषितः । स पितॄनुद्धरे त्सर्वान्नरकेभ्यो न संशयः
तस्मिन् पुण्ये स्थले यः कश्चिदेकादश्यामुपोष्य श्राद्धं करोति, स निःसन्देहं सर्वान् पितॄन् नरकगतिभ्य उद्धरति।
Verse 15
अक्षय्यां तृप्तिमाप्नोति परमात्मा जनार्द्दनः । दीयतेऽत्र यदुद्दिश्य तदक्षय्यमुदाहृतम्
अत्र परमात्मा जनार्दनः अक्षय्यां तृप्तिमाप्नोति; अत्र यदुद्दिश्य दीयते तदक्षय्यमिति प्रकीर्तितम्।