Adhyaya 24
Brahma KhandaDharmaranya MahatmyaAdhyaya 24

Adhyaya 24

व्यासः धर्मारण्याख्यस्य परमतीर्थप्रदेशस्य माहात्म्यं समाप्य पुनः पुनः दृढयति। तत् सर्वमङ्गलप्रदं बहुजन्मसञ्चितपापशोधनं च इति वर्णयन् तत्र स्नानमात्रेणापि अपराधविमोचनं भवतीति उपदिशति; तदनु धर्मराजो युधिष्ठिरो महापापनिवारणाय साधुरक्षणाय च वनं प्रविशति। अथ तस्य क्षेत्रस्य कर्मविधानं निरूप्यते—तीर्थेषु निमज्जनं, देवालयदर्शनं, स्वेच्छानुसारं इष्टपूर्तकर्म (यज्ञदानादि) च। फलश्रुतौ उक्तं यत् तं देशं प्राप्ताः, तस्य नामश्रवणमात्रेणापि, भोगं मोक्षं च लभन्ते; भुक्त्वा च लोके अन्ते निर्वाणं प्राप्नुवन्ति। विशेषतः द्विजैः श्राद्धकाले पाठः कर्तव्य इति, तेन पितॄणां चिरोन्नतिः सिध्यतीति प्रतिपाद्यते। धर्मवापी-तीर्थे तु केवलं जलमपि, अन्योपकरणवर्जितं, महादोषराशिं नाशयति; गयाश्राद्धसदृशं फलं पुनःपुनः पिण्डदानतुल्यं च ददाति—जलस्मरणप्रधानं लघुं परं च विधानं इति।

Shlokas

Verse 1

व्यास उवाच । एतत्तीर्थस्य माहात्म्यं मया प्रोक्तं तवाग्रतः । अनेकपूर्वजन्मोत्थपातकघ्नं महीपते

व्यास उवाच । एतत्तीर्थस्य माहात्म्यं मया प्रोक्तं तवाग्रतः । अनेकपूर्वजन्मोत्थपातकघ्नं महीपते ॥

Verse 2

स्थानानामुत्तमं स्थानं परं स्वस्त्ययनं महत् । स्कंदस्याग्रे पुरा प्रोक्तं महारुद्रेण धीमता

स्थानानामुत्तमं स्थानं परं स्वस्त्ययनं महत् । स्कन्दस्याग्रे पुरा प्रोक्तं महारुद्रेण धीमता ॥

Verse 3

त्वं पार्थ तत्र स्नात्वा हि मोक्ष्यसे सर्वपात कात् । तच्छ्रुत्वा व्यासवाक्यं हि धर्म्मराजो युधिष्ठिरः

त्वं पार्थ तत्र स्नात्वा हि मोक्ष्यसे सर्वपातकात् । तच्छ्रुत्वा व्यासवाक्यं हि धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥

Verse 4

धर्मात्मजस्तदा तात धर्मारण्यं समाविशत् । महापातकनाशाय साधुपालनत त्परः

धर्मात्मजस्तदा तात धर्मारण्यं समाविशत् । महापातकनाशाय साधुपालनतत्परः ॥

Verse 5

विगाह्य तत्र तीर्थानि देवतायतनानि च । इष्टापूर्तादिकं सर्वं कृतं तेन यथेप्सितम्

विगाह्य तत्र तीर्थानि देवतायतनानि च । इष्टापूर्तादिकं सर्वं कृतं तेन यथेप्सितम् ॥

Verse 6

ततः पापविनिर्मुक्तः पुनर्गत्वा स्वकं पुरम् । इद्रप्रस्थं महासेन शशास वसुधातलम्

ततः पापविनिर्मुक्तः पुनर्गत्वा स्वकं पुरम् । इन्द्रप्रस्थं महासेन शशास वसुधातलम् ॥

Verse 7

इदं हि स्थानमासाद्य ये शृण्वंति नरोत्तमाः । तेषां भुक्तिश्च मुक्तिश्च भविष्यति न संशयः

इदं हि स्थानमासाद्य ये शृण्वन्ति नरोत्तमाः । तेषां भुक्तिश्च मुक्तिश्च भविष्यति न संशयः ॥

Verse 8

भुक्त्वा भोगान्पार्थिवांश्च परं निर्वाणमाप्नुयुः । श्राद्धकाले च संप्राप्ते ये पठंति द्विजातयः

भुक्त्वा भोगान्पार्थिवांश्च परं निर्वाणमाप्नुयुः । श्राद्धकाले च संप्राप्ते ये पठन्ति द्विजातयः ॥

Verse 9

उद्धृताः पितरस्तैस्तु यावच्चंद्रार्क्कमेदिनि । द्वापरे च युगे भूत्वा व्यासेनोक्तं महात्मना

तैस्तु पितर उद्धृताः स्युः यावच्चन्द्रार्कौ मेदिनीं धारयतः। द्वापरयुगे प्रादुर्भूय महात्मना व्यासेनैतदुक्तम्॥

Verse 10

वारिमात्रे धर्मवाप्यां गयाश्राद्धफलं लभेत् । अत्रागतस्य मर्त्यस्य पापं यमपदे स्थितम्

धर्मवाप्यां वारिमात्रेण गयाश्राद्धफलं लभेत्। अत्रागतस्य मर्त्यस्य यमपदे स्थितं पापं विनश्यति॥

Verse 11

कथितं धर्मपुत्रेण लोकानां हितकाम्यया । विना अन्नैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव वा

लोकहितकाम्यया धर्मपुत्रेणैतत् कथितम्। विना अन्नैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव वा॥

Verse 12

तोयेन नाशमायाति कोटिजन्मकृतं त्व घम् । सहस्रमुरुशृंगीणां धेनूनां कुरुजांगले । दत्त्वा सूर्यग्रहे पुण्यं धर्मवाप्यां च तर्पणाम्

तोयेनैव नाशमायाति कोटिजन्मकृतं घम्। कुरुजाङ्गले सहस्रमुरुशृङ्गीधेनुदाने यत्पुण्यं सूर्यग्रहे च यत्, तत् धर्मवाप्यां तर्पणेनापि लभ्यते॥

Verse 13

एतद्वः कथितं सर्वं धर्मारण्यस्य चेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

एतद्वः कथितं सर्वं धर्मारण्यस्य चेष्टितम्। यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः॥

Verse 14

एकविंशतिवारैस्तु गयायां पिंडपातने । तत्फलं समवाप्नोति सकृदस्मिञ्छ्रुते सति

एकविंशतिवारं गयाक्षेत्रे पिण्डदानं कृत्वा यत्फलं लभ्यते, तदेव फलं अस्य पावनचरितस्य सकृच्छ्रवणेनापि समवाप्यते।