Adhyaya 20

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवतीर्थमनुत्तमम् । यत्रासौ शंकरो देवः पुनर्जन्मधरोऽभवत्

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवतीर्थमनुत्तमम् । यत्रासौ शङ्करो देवः पुनर्जन्मधरोऽभवत् ॥

Verse 2

कीलितो देवदेवेशः शंकरश्च त्रिलोचनः । गिरिजया महाभाग पातितो भूमिमंडले

कीलितो देवदेवेशः शङ्करश्च त्रिलोचनः । गिरिजया महाभाग पातितो भूमिमण्डले ॥

Verse 3

छलितो मुह्यमानस्तु दिवारात्रिं न वेत्ति च । पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैव जडीभूतस्त्रिलोचनः

छलितो मुह्यमानस्तु दिवारात्रिं न वेत्ति च । पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैव जडीभूतस्त्रिलोचनः ॥

Verse 4

कल्पांतमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृत कीलनकं तदा

कल्पान्तमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृतं कीलनकं तदा ॥

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं वचनं यत्त्वयोदितम् । यो गुरुः सर्वदेवानां योगिनां चैव सर्वदा

युधिष्ठिर उवाच—एतदाश्चर्यमतुलं वचनं त्वयोदितम्। यो हि सर्वदेवानां योगिनां चैव सर्वदा गुरुः॥

Verse 6

पार्वत्या कीलितः कस्मा न्नष्टवृत्तिः शिवः कथम् । कारणं कथ्यतां तत्र परं कौतूहलं हि मे

पार्वत्या कीलितः कस्मान्नष्टवृत्तिः शिवः कथम्। कारणं कथ्यतां तत्र परं कौतूहलं हि मे॥

Verse 7

व्यास उवाच । मन्त्रौघा विविधा राजञ्छंकरेण प्रकाशिताः । पार्वत्यग्रे महाराज अथर्वणोपवेदजाः

व्यास उवाच—मन्त्रौघा विविधा राजञ्छंकरेण प्रकाशिताः। पार्वत्यग्रे महाराज अथर्वणोपवेदजाः॥

Verse 9

बीजान्युद्धृत्य वै ताभ्यो माला चैकवृता कृता । शंभुना कथिता चैव पार्वत्यग्रे नृपोत्तम

बीजान्युद्धृत्य वै ताभ्यो माला चैकवृता कृता। शंभुना कथिता चैव पार्वत्यग्रे नृपोत्तम॥

Verse 10

तैश्चैव अष्टा भवति मंत्रोद्धारः कृतस्तु सा । साधयेत्सा महादुष्टा शाकिनी प्रमदानघे

तैश्चैवाष्टा भवति मन्त्रौद्धारः कृतस्तु सा। साधयेत्सा महादुष्टा शाकिनी प्रमदानघे॥

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच । प्रकाशितास्त्वया नाथ भेदा ह्येते षडेव हि । षड्विधाः शक्तयो नाथ अगम्यायोगमालिनीः । षड्विधोक्तं त्वयैकेन कूटात्कृतं वदस्व माम्

श्रीपार्वत्युवाच । प्रकाशितास्त्वया नाथ भेदा ह्येते षडेव हि । षड्विधाः शक्तयो नाथ अगम्यायोगमालिनीः । षड्विधोक्तं त्वयैकेन कूटात्कृतं वदस्व माम् ॥

Verse 12

श्रीमहादेव उवाच । अप्रकाशो महादेवि देवासुरैस्तु मानवैः

श्रीमहादेव उवाच । अप्रकाशो महादेवि देवासुरैस्तु मानवैः ॥

Verse 13

पार्वत्युवाच । नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । जटिलेश नमस्तुभ्यं नीलकण्ठ नमोस्तुते

पार्वत्युवाच । नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । जटिलेश नमस्तुभ्यं नीलकण्ठ नमोस्तुते ॥

Verse 14

कृपासिंधो नमस्तुभ्यं नमस्ते कालरूपिणे । एतैश्च बहुभिर्वाक्यैः कोमलैः करुणानिधिम्

कृपासिंधो नमस्तुभ्यं नमस्ते कालरूपिणे । एतैश्च बहुभिर्वाक्यैः कोमलैः करुणानिधिम् ॥

Verse 15

तोषयित्वाद्रितनया दण्डवत्प्रणिपत्य च । जग्राह पादयुगलं तां प्रोवाच दयापरः

तोषयित्वाद्रितनया दण्डवत्प्रणिपत्य च । जग्राह पादयुगलं तां प्रोवाच दयापरः ॥

Verse 16

किमर्थं स्तूयसे भद्रे याच्यतां मनसीप्सितम्

किमर्थं स्तूयसे भद्रे? याच्यतां मनसीप्सितम्—यत् ते हृदि वाञ्छितं तत् ब्रूहि।

Verse 17

पार्वत्युवाच । समाहारं च सध्यानं कथयस्व सविस्तरम् । असंदेहमशेषं च यद्यहं वल्लभा तव

पार्वत्युवाच—समाहारं च सध्यानं कथयस्व सविस्तरम्; असन्देहमशेषं च, यदि अहं वल्लभा तव।

Verse 19

मायाबीजं तु सर्वेषां कूटानां हि वरानने । सर्वेषां मध्यमो वर्णो बिंदुना दादिशोभितः

वरानने, सर्वेषां कूटानां मायाबीजं हि विद्यते; सर्वेषां मध्यमो वर्णो बिन्दुना दादिशोभितः प्रकाशते।

Verse 20

वह्निबीजं सवातं च कूर्मबीजसमन्वितम् । आदित्यप्रभवं बीजं शक्तिबीजोद्भवं सदा

वह्निबीजं सवातं च कूर्मबीजसमन्वितम्; आदित्यप्रभवं बीजं शक्तिबीजोद्भवं सदा।

Verse 21

एतत्कूटं चाद्यबीजं द्वितीयं च विभोर्मतम् । तृतीयं चाग्निबीजं तु संयुक्तं बिंदुनेंदुना

एतत्कूटं चाद्यबीजं, द्वितीयं च विभोर्मतम्; तृतीयं चाग्निबीजं तु संयुक्तं बिन्दुनेन्दुना।

Verse 22

चतुर्थं युक्तं शेषेण ब्रह्मबीजमृषिस्तथा । पंचमं कालबीजं च षष्ठं पार्थिव बीजकम्

चतुर्थं पदं शेषवर्णैः संयोज्यं; ब्रह्मबीजेन सह ऋषिरपि निर्दिश्यते। पञ्चमं कालबीजं, षष्ठं तु पार्थिवबीजकम्॥

Verse 23

सप्तमे चाष्टमे बाह्यं नृसिंहेन समन्वितम् । नवमे द्वितीयमेकं च दशमे चाष्टकूटकम्

सप्तमेऽष्टमे च बाह्यभागः नृसिंहेन समन्वितः प्रयोज्यः। नवमे द्वितीयमेवैकं गृह्यते; दशमे चाष्टकूटकम्॥

Verse 24

विपरीतं तयोर्बीजं रुद्राक्षे वर चारिणि । चतुर्दशे चतुर्थ्यर्थं पृथ्वीबीजेन संयुतम्

तयोर्बीजं विपरीतक्रमेण गृह्यताम्, हे रुद्राक्षधर वरचारिणि। चतुर्दशे चतुर्थ्यर्थं पृथ्वीबीजेन संयुतं भवेत्॥

Verse 25

कूटाः शेषाक्षराः केचिद्रक्षिता मेनकात्मजे । सा पपात यदोर्व्यां हि शिवपत्नी तदा नृप

केचिद् शेषाक्षराः कूटत्वेन रक्षिताः, हे मेनकात्मजे। सा तदा शिवपत्नी यदोर्व्यां पपात, हे नृप॥

Verse 26

रामेणाश्वासिता तत्र प्रहसंस्त्रिपुरांतकः । भद्रे यस्मात्त्वया पन्नं जंवशक्तिर्भविष्यति

तत्र रामेणाश्वासिता प्रहसन् त्रिपुरान्तकः। उवाच—भद्रे, यतो त्वया प्राप्तं, जंवशक्तिर्भविष्यति॥

Verse 27

मारणे मोहने वश्ये आकर्षणे च क्षोभणे । यंयं कामयते नूनं ततत्सिद्धिर्भविष्यति

मारणे मोहने वश्ये आकर्षणे च क्षोभणे । यं यं कामयते नूनं तत् तत् सिद्धिर्भविष्यति ॥

Verse 28

इति श्रुत्वा तदा देवी दुष्टचित्ता शुचिस्मिता । कूटशेषास्ततो वीराः प्रोक्तास्तस्यै तु शंभु ना

इति श्रुत्वा तदा देवी दुष्टचित्ता शुचिस्मिता । कूटशेषास्ततो वीराः प्रोक्तास्तस्यै तु शंभुना ॥

Verse 29

उवाच च कृपासिंधुः साधयस्व यथाविधि । कैलासात्तु हरस्तत्र धर्मारण्यं गतो भृशम्

उवाच च कृपासिंधुः साधयस्व यथाविधि । कैलासात्तु हरस्तत्र धर्मारण्यं गतो भृशम् ॥

Verse 30

ज्ञात्वा देवी ययौ तत्र यत्रासौ वृषभध्वजः । तत्क्षणात्पतितो भूमौ धर्मारण्ये नृपोत्तम

ज्ञात्वा देवी ययौ तत्र यत्रासौ वृषभध्वजः । तत्क्षणात्पतितो भूमौ धर्मारण्ये नृपोत्तम ॥

Verse 31

मुंडमाला च कौपीनं कपालं ब्रह्मणस्तु वै

मुण्डमाला च कौपीनं कपालं ब्रह्मणस्तु वै ।

Verse 32

गता गणाश्च सर्वत्र भूतप्रेता दिशो दश । विसंज्ञं च स्वमात्मानं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः

गणेषु सर्वत्र विहृतेषु, भूतप्रेतसमूहेषु च दिग्दशसु प्रसृतेषु, स्वात्मानं विसंज्ञं ज्ञात्वा देवो महेश्वरस्ततः प्रवृत्तः।

Verse 33

स्वेदजास्तु समुत्पन्ना गणाः कूटादयस्तथा । पंचकूटान्समुत्पाद्य तस्मात्तदाधमूलिने

स्वेदजाताः समुत्पन्ना गणाः कूटादयस्तथा; तस्मात् पञ्चकूटान् उत्पाद्य, तदेवाधमूलिनि प्रतिष्ठिताः।

Verse 34

साधकास्ते महाराज जपहोमपरायणाः । प्रेतासनास्तु ते सर्वे कालकूटोपरि स्थिताः

साधकास्ते महाराज जपहोमपरायणाः; प्रेतासनाः सर्वे कालकूटोपरि स्थिताः।

Verse 35

कथयंति स्वमात्मानं येन मोक्षः पिनाकिनः । ततः कष्टसमाविष्टा गौरी वह्निभयातुरा

ये स्वमात्मस्थितिं कथयन्ति येन मोक्षः पिनाकिनः; ततः कष्टसमाविष्टा गौरी वह्निभयातुरा।

Verse 36

सभाजितः शिवस्तैश्च गौरी ह्रीणा त्वधोमुखी । तपस्तेपे च तत्रस्था शंकरादेशकारिणी

तैश्च शिवः सभाजितः; गौरी च ह्रीणा अधोमुखी तत्रस्था शंकरादेशकारिणी तपस्तेपे।

Verse 37

पंचाग्निसेवनं कृत्वा धूम्रपानमधोमुखी । कूटाक्षरैः स्तुतस्तैस्तु तोषितो वृषभध्वजः

पञ्चाग्निसेवनं कृत्वा धूम्रपानमधोमुखी । कूटाक्षरैः स्तुतैस्तेन तोषितो वृषभध्वजः ॥

Verse 38

धराक्षेत्रमिदं राजन्पापघ्नं सर्वकामदम् । देवमज्जनकं शुभ्रं स्थानकेऽस्मिन्विराजते

धराक्षेत्रमिदं राजन् पापघ्नं सर्वकामदम् । देवमज्जनकं शुभ्रं स्थानकेऽस्मिन् विराजते ॥

Verse 39

आश्विने कृष्णपक्षे च चतुर्दश्या दिने नृप । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

आश्विने कृष्णपक्षे च चतुर्दश्यां दिने नृप । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Verse 40

पूजयित्वा च देवेशमुपोष्य च विधानतः । शाकिनी डाकिनी चैव वेतालाः पितरो ग्रहाः

पूजयित्वा च देवेशम् उपोष्य च विधानतः । शाकिनीडाकिनीवेतालाः पितरो ग्रहाश्च ॥

Verse 41

ग्रहा धिष्ण्या न पीड्यंते सत्यंसत्यं वरानने । सांगं रुद्रजपं तत्र कृत्वा पापैः प्रमुच्यते

ग्रहा धिष्ण्या न पीड्यन्ते सत्यं सत्यं वरानने । सांगं रुद्रजपं तत्र कृत्वा पापैः प्रमुच्यते ॥

Verse 42

नश्यंति त्रिविधा रोगाः सत्यंसत्यं च भूपते । एतत्सर्वं मया ख्यातं देवमज्जनकं शृणु

नश्यन्ति त्रिविधा रोगाः सत्यं सत्यं च भूपते। एतत्सर्वं मया ख्यातं देवमज्जानकं शृणु॥

Verse 43

अश्वमेधसहस्रैस्तु कृतैस्तु भूरिदक्षिणैः । तत्फलं समवाप्नोति श्रोता श्रावयिता नरः

अश्वमेधसहस्रैस्तु कृतैस्तु भूरिदक्षिणैः। तत्फलं समवाप्नोति श्रोता श्रावयिता नरः॥

Verse 44

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । आयुरारोग्यमैश्वर्यं लभते नात्र संशयः

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात्। आयुरारोग्यमैश्वर्यं लभते नात्र संशयः॥

Verse 45

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति स्मरणात्कीर्तनान्नृप

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत्। तत्सर्वं नाशमायाति स्मरणात्कीर्तनान्नृप॥

Verse 46

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्यान्वितो भवेत्

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम्। माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्यान्वितो भवेत्॥

Verse 47

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयज्ञैश्च यत्पुण्यं जायते श्रवणान्नृप

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयज्ञेषु यत्पुण्यं तदिदं श्रवणादेव जायते, नृप ॥