Adhyaya 19

Verse 1

। । व्यास उवाच । इन्द्रसरे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा चेंद्रेश्वरं शिवम् । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

व्यास उवाच— इन्द्रसरे नरः स्नात्वा इन्द्रेश्वरं शिवं दृष्ट्वा, सप्तजन्मकृतात् पापात् मुच्यते; नात्र संशयः॥

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । केन चादौ निर्मितं तत्तीर्थं सर्वोत्तमोत्तमम् । यथावद्वर्णय त्वं मे भगवन्द्विजसत्तम

युधिष्ठिर उवाच— केन आदौ निर्मितं तत् तीर्थं सर्वोत्तमोत्तमम्? भगवन् द्विजसत्तम, मे यथावत् सम्यक् वर्णय॥

Verse 3

व्यास उवाच । इन्द्रेणैव महाराज तपस्तप्तं सुदुष्करम् । ग्रामादुत्तरदिग्भागे शतवर्षाणि तत्र वै

व्यास उवाच—महाराज, इन्द्रेणैव तत्र ग्रामादुत्तरदिग्भागे शतवर्षाणि सुदुष्करं तपस्तप्तम्।

Verse 4

शिवोद्देशं महाघोरमेकांगुष्ठेन भारत । उर्द्ध्वबाहुर्महातेजाः सूर्यस्याभिमुखोऽभवत्

हे भारत, शिवोद्देशं महाघोरं निधाय मनसि, महातेजाः सूर्याभिमुखः ऊर्ध्वबाहुः एकाङ्गुष्ठेन स्थितोऽभवत्।

Verse 5

वृत्रस्य वधतो ज्ञातं यत्पापं तस्य नुत्तये । एकाग्रः प्रयतो भूत्वा शिवस्याराधने रतः

वृत्रवधजनितं पापं ज्ञात्वा तस्य नुत्तये, एकाग्रः प्रयतः भूत्वा शिवस्याराधने रतः अभवत्।

Verse 6

तपसा च तदा शंभुस्तोषितः शशिशे खरः । तत्राजगाम जटिलो भस्मांगो वृषभध्वजः

तदा तपसा शम्भुः तोषितः; ततः शशिशेखरः खरः जटिलो भस्माङ्गो वृषभध्वजः तत्राजगाम।

Verse 7

खट्वांगी पंचवक्त्रश्च दशबाहुस्त्रिलोचनः । गंगाधरो वृषारूढो भूतप्रेतादिवेष्टितः

खट्वाङ्गी पञ्चवक्त्रश्च दशबाहुः त्रिलोचनः। गङ्गाधरो वृषारूढो भूतप्रेतादिवेष्टितः॥

Verse 8

सुप्रसन्नः सुरश्रेष्ठः कृपालुर्वरदायकः । तदा हृष्टमना देवो देवेन्द्रमिदमूचिवान्

ततः सुप्रसन्नः सुरश्रेष्ठः कृपालुर्वरदायकः। हृष्टमना देवो देवेन्द्रं प्रति इदं वचनमब्रवीत्॥

Verse 9

हर उवाच । यत्त्वं याचयसे देव तदहं प्रद दामि ते

हर उवाच—देव, यत्त्वं याचसे, तत्सर्वं तेऽहं वरं प्रददामि॥

Verse 10

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश कृपासिंधो महेश्वर । ब्रह्महत्या हि मां देव उद्वेजयति नित्यशः

इन्द्र उवाच—यदि तुष्टोऽसि देवेश कृपासिन्धो महेश्वर। ब्रह्महत्या हि मां देव उद्वेजयति नित्यशः॥

Verse 11

वृत्रासुरस्य हनने जातं पापं सुरोत्तम । तत्पापं नाशय विभो मम दुःखप्रदं सदा

वृत्रासुरस्य हनने जातं पापं सुरोत्तम। तत्पापं नाशय विभो मम दुःखप्रदं सदा॥

Verse 12

हर उवाच । धर्मारण्ये सुरपते ब्रह्महत्या न पीडयेत् । हत्या गवां द्विजातीनां बालस्य योषितामपि

हर उवाच—धर्मारण्ये सुरपते ब्रह्महत्या न पीडयेत्। हत्या गवां द्विजातीनां बालस्य योषितामपि न तत्र तिष्ठति॥

Verse 13

वचनान्मम देवेंद्र ब्रह्मणः केशवस्य च । यमस्य वचनाज्जिष्णो हत्या नैवात्र तिष्ठति । प्रविश्य त्वं महाराज अतोत्र स्नानमाचर

मम वचनात्, देवेंद्र, तथा ब्रह्मणः केशवस्य च यमस्य च वचनात्, हे जिष्णो, अत्र हत्या-दोषः कदापि न तिष्ठति। अतः, महाराज, त्वं अत्र प्रविश्य स्नानं समाचर।

Verse 14

इन्द्र उवाच । यदि त्वं मम तुष्टोऽसि कृपासिंधो महेश्वर । मन्नाम्ना च महादेव स्थापितो भव शंकर

इन्द्र उवाच—यदि त्वं मम तुष्टोऽसि, कृपासिन्धो महेश्वर; तर्हि, महादेव शंकर, मन्नाम्ना अत्र स्थापितो भव।

Verse 15

तथेत्युक्त्वा महादेवः सुप्रसन्नो हरस्तदा । दर्शयामास तत्रैव लिंगं पापप्रणाशनम्

तथेति उक्त्वा महादेवः हरः सुप्रसन्नस्तदा। तत्रैव दर्शयामास लिङ्गं पापप्रणाशनम्॥

Verse 16

कूर्मपृष्ठात्समुत्पाद्य आत्मयोगेन शंभुना । स्थितस्तत्रैव श्रीकण्ठः कालत्रयविदो विदुः

कूर्मपृष्ठात् शम्भुना आत्मयोगेन समुत्पाद्य। तत्रैव स्थितः श्रीकण्ठः—कालत्रयविदो विदुः॥

Verse 17

वृत्रहत्यासमुत्त्रस्तदेवराजस्य सन्निधौ । इन्द्रेश्वरस्तदा तत्र धर्मा रण्ये स्थितो नृप

वृत्रहत्यासमुत्त्रस्तदेवराजस्य सन्निधौ। धर्मारण्ये तदा तत्र इन्द्रेश्वरः स्थितो नृप॥

Verse 18

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं लोकानां हितकाम्यया । इन्द्रेश्वरं तु राजेंद्र पुष्पधूपादिकैः सदा

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं लोकानां हितकाम्यया । इन्द्रेश्वरं तु राजेन्द्र पुष्पधूपादिकैः सदा पूजयेत् ॥

Verse 19

पूजयेच्च नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां माघमासे विशेषतः

पूजयेच्च नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां माघमासे विशेषतः ॥

Verse 20

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं शिवलोके महीयते । नीलोत्सर्गं तु यो मर्त्यः करोति च तदग्रतः

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं शिवलोके महीयते । नीलोत्सर्गं तु यो मर्त्यः करोति च तदग्रतः ॥

Verse 21

उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । सांगरुद्रजपं यस्तु चतुर्द्दश्यां करोति वै

उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । सांगरुद्रजपं यस्तु चतुर्द्दश्यां करोति वै ॥

Verse 22

सर्वपाविशुद्धात्मा लभते परमं पदम्

सर्वपापविशुद्धात्मा लभते परमं पदम् ॥

Verse 23

सौवर्णनयनं कृत्वा मध्ये रत्नसमन्वितम् । यो ददाति द्विजातिभ्य इन्द्रतीर्थे तथोत्तमे

सौवर्णं नयनं कृत्वा मध्ये रत्नसमन्वितम् । यो द्विजातिभ्य इन्द्रतीर्थे तथोत्तमे ददाति सः ॥

Verse 24

अन्धता न भवे त्तस्य जन्मानि षष्टिसंख्यया । निर्मलत्वं सदा तेषां नयनेषु प्रजायते । महारोगास्तथा चान्ये स्नात्वा यांति तदग्रतः

अन्धता न भवेत्तस्य जन्मानि षष्टिसंख्यया । निर्मलत्वं सदा तस्य नयनेषु प्रजायते । महारोगास्तथा चान्ये स्नात्वा यान्ति तदग्रतः ॥

Verse 25

पूजिते चैकचित्ते न सर्वरोगात्प्रमुच्यते । स्नात्वा कुण्डे नरो यस्तु संतर्पयति यः पितॄन्

पूजिते चैकचित्तेन सर्वरोगात्प्रमुच्यते । स्नात्वा कुण्डे नरो यस्तु संतर्पयति यः पितॄन् ॥

Verse 26

तस्य तृप्ताः सदा भूप पितरश्च पितामहाः । ये वै ग्रस्ता महारोगैः कुष्ठाद्यैश्चैव देहिनः

तस्य तृप्ताः सदा भूप पितरश्च पितामहाः । ये वै ग्रस्ता महारोगैः कुष्ठाद्यैश्चैव देहिनः ॥

Verse 27

स्नानमात्रेण संशुद्धा दिव्यदेहा भवंति ते । ज्वरादिकष्टमापन्ना नराः स्वात्महिताय वै

स्नानमात्रेण संशुद्धा दिव्यदेहा भवन्ति ते । ज्वरादिकष्टमापन्ना नराः स्वात्महिताय वै ॥

Verse 28

स्नान मात्रेण संशुद्धा दिव्यदेहा भवंति ते । स्नात्वा च पूजयेद्देवं मुच्यते ज्वरबन्धनात्

स्नानमात्रेणैव ते संशुद्धा दिव्यदेहाः भवन्ति। स्नात्वा च देवं पूजयेत्, ज्वरबन्धनात् प्रमुच्यते॥

Verse 29

एकाहिकं द्व्याहिकं च चातुर्थं वा तृतीयकम् । विषमज्वरपीडा च मासपक्षादिकं ज्वरम्

एकाहिकं द्व्याहिकं वा चातुर्थं तृतीयकं तथा। विषमज्वरपीडा च मासपक्षादिकं ज्वरम्॥

Verse 30

इन्द्रेश्वरप्रसादाच्च नश्यते नात्र संशयः । विज्वरो जायते नूनं सत्यंसत्यं च भूपते

इन्द्रेश्वरप्रसादेन नश्यते नात्र संशयः। विज्वरो जायते नूनं सत्यं सत्यं च भूपते॥

Verse 31

वन्ध्या च दुर्भगा नारी काकवन्ध्या मृतप्रजा । मृतवत्सा महादुष्टा स्नात्वा कुण्डे शिवाग्रतः । पूजयेदेकचित्तेन स्नानमात्रेण शुद्ध्यति

वन्ध्या दुर्भगा नारी काकवन्ध्या मृतप्रजा। मृतवत्सा महादुष्टा स्नात्वा कुण्डे शिवाग्रतः॥ पूजयेदेकचित्तेन स्नानमात्रेण शुद्ध्यति॥

Verse 32

एवंविधाश्च बहुशो वरान्दत्त्वा पिनाकधृक् । गतोऽसौ स्वपुरं पार्थ सेव्यमानः सुरासुरैः

एवंविधान् वरान् बहुशो दत्त्वा पिनाकधृक्। गतोऽसौ स्वपुरं पार्थ सेव्यमानः सुरासुरैः॥

Verse 33

ततः शक्रो महातेजा गतो वै स्वपुरं प्रति । जयंतेनापि तत्रैव स्थापितं लिंगमुत्तमम्

ततः शक्रो महातेजाः स्वपुरं प्रति जगाम वै। तत्रैव जयन्तेनापि स्थापितं लिङ्गमुत्तमम्॥

Verse 34

जयंतस्य हरस्तुष्टस्तस्मिल्लिंगे स्तुतः सदा । त्रिकालं पुत्रसंयुक्तः पूजनार्थं सुरेश्वरः

जयन्तस्य हरस्तुष्टस्तस्मिँल्लिङ्गे सदा स्तुतः। त्रिकालं पुत्रसंयुक्तः पूजनार्थं सुरेश्वरः॥

Verse 35

आयाति च महाबाहो त्यक्त्वा स्थानं स्वकं हि वै । एतत्सर्वं समाख्यातं सर्वसौख्यप्रदायकम्

आयाति च महाबाहो त्यक्त्वा स्थानं स्वकं हि वै। एतत्सर्वं समाख्यातं सर्वसौख्यप्रदायकम्॥

Verse 36

इन्द्रेश्वरं तु यत्पुण्यं जयंतेशस्य पूज नात् । तदेवाप्नोति राजेन्द्र सत्यंसत्यं न संशयः

इन्द्रेश्वरं तु यत्पुण्यं जयंतेशस्य पूजनात्। तदेवाप्नोति राजेन्द्र सत्यं सत्यं न संशयः॥

Verse 37

स्नात्वा कुण्डे महाराज संपूज्यैकाग्रमानसः । सर्वपापविशुद्धात्मा इन्द्रलोके महीयते

स्नात्वा कुण्डे महाराज संपूज्यैकाग्रमानसः। सर्वपापविशुद्धात्मा इन्द्रलोके महीयते॥

Verse 38

यः शृणोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । सर्वान्कामानवाप्नोति जयंतेशप्रमादतः

यः पुमान् भक्त्या शृणोति स सर्वपापैः प्रमुच्यते । जयन्तेशस्य प्रसादेन सर्वान् कामानवाप्नुयात् ॥