Adhyaya 12

Verse 1

व्यास उवाच । ततो देवैर्नृपश्रेष्ठ रक्षार्थं सत्यमंदिरम् । स्थापितं तत्तदाद्यैव सत्याभिख्या हि सा पुरी

व्यास उवाच—ततो देवैर्नृपश्रेष्ठ रक्षार्थं सत्यमन्दिरम् स्थापितम्; तदाद्य एव सा पुरी ‘सत्या’ इति ख्याता बभूव।

Verse 2

पूर्वं धर्मेश्वरो देवो दक्षिणेन गणाधिपः । पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः

पूर्वे धर्मेश्वरो देवो न्यस्तः, दक्षिणे गणाधिपः; पश्चिमे भानुः स्थापितः, उत्तरे च स्वयंभुवः।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । गणेशः स्थापितः केन कस्मात्स्थापितवानसौ । किं नामासौ महाभाग तन्मे कथय मा चिरम्

युधिष्ठिर उवाच—गणेशः केन स्थापितः? कस्मात् स्थापयामास सः? किं नामासौ महाभाग? तन्मे कथय मा चिरम्।

Verse 4

व्यास उवाच । अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिकारणम्

व्यास उवाच—अधुना अहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तेः कारणं यथातथम्।

Verse 5

समये मिलिताः सर्वे देवता मातरस्तथा । धर्मारण्ये महाराज स्थापितश्चंडिकासुतः

तस्मिन्समये सर्वे देवताः मातरश्च समागताः। धर्मारण्ये महाराज चण्डिकासुतः प्रतिष्ठापितः॥

Verse 6

आदौ देवैर्नृपश्रेष्ठ भूमौ वै सत्ययोषिताम् । प्राकारश्चाभवत्तत्र पताकाध्वजशोभितः

आदौ देवैर्नृपश्रेष्ठ सत्ययोषितां भूमौ तत्र प्राकारः कृतः। स पताकाध्वजशोभितो बभूव॥

Verse 7

ब्राह्मणायतने तत्र प्राकारमण्डलान्तरे । तन्मध्ये रचितं पीठमिष्टकाभिः सुशोभितम्

तत्र ब्राह्मणायतने प्राकारमण्डलान्तरे। तन्मध्ये पीठं रचितं इष्टकाभिः सुशोभितम्॥

Verse 8

प्रतोल्यश्च चतस्रो वै शुद्धा एव सतोरणाः । पूर्वे धर्मेश्वरो देवो दक्षिणे गणनायकः

प्रतोल्यश्च चतस्रो वै शुद्धाः सतोरणाः। पूर्वे धर्मेश्वरो देवो दक्षिणे गणनायकः॥

Verse 9

पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः । धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तमाख्यातं तत्तवाग्रतः

पश्चिमे स्थापितो भानुः उत्तरे च स्वयंभुवः। धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तमाख्यातं तवाग्रतः॥

Verse 10

अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिहेतुकम् । कदाचित्पार्वती गात्रोद्वर्त्तनं कृतवत्यभूत्

अधुना गणेशस्य प्रादुर्भावहेतुं प्रवक्ष्यामि। कदाचित् पार्वती स्वगात्रे उद्वर्तनं शुद्ध्यर्थं कृतवती।

Verse 11

मलं तज्जनितं दृष्ट्वा हस्ते धृत्वा स्वगात्रजम् । प्रतिमां च ततः कृत्वा सुरूपं च ददर्श ह

तज्जनितं मलं दृष्ट्वा स्वगात्रसम्भवं हस्ते धृत्वा। ततः तेन प्रतिमां कृत्वा सुरूपं ददर्श ह।

Verse 12

जीवं तस्यां च संचार्य उदतिष्ठत्तदग्रतः । मातरं स तदोवाच कि करोमि तवाज्ञया

तस्यां प्रतिमायां जीवं संचार्य स ततः समुत्थितः। स मातरं तदा उवाच—किं करोमि तवाज्ञया?

Verse 13

पार्वत्युवाच । यावत्स्नानं करिष्यामि तावत्त्वं द्वारि तिष्ठ मे । आयुधानि च सर्वाणि परश्वादीनि यानि तु

पार्वत्युवाच—यावत् अहं स्नानं करिष्यामि तावत् त्वं मे द्वारि तिष्ठ। परಶ್ವादीनि सर्वाणि आयुधानि च गृहाण।

Verse 14

त्वयि तिष्ठति मद्द्वारे कोऽपि विघ्नं करोतु न । एवमुक्तो महादेव्या द्वारेऽतिष्ठत्स सायुधः

त्वयि मद्द्वारे तिष्ठति कश्चिदपि विघ्नं न करोतु। इति महादेव्या उक्तः स सायुधः द्वारेऽतिष्ठत्।

Verse 16

द्वारस्थेन गणेशेन प्रवेशोदायि तस्य न । ततः क्रुद्धो महादेवः परस्परमयुध्यत

द्वारि स्थितेन गणेशेन तस्मै प्रवेशो न दत्तः। ततः क्रुद्धो महादेवः तेन सह परस्परं युयुधे॥

Verse 17

युद्धं कृत्वा ततश्चोभौ परस्परवधैषिणौ । परशुं जघ्निवान्देव ललाटे परमे शुभम्

युद्धं कृत्वा ततोऽभ्येत्यौ परस्परवधैषिणौ। देवः परशुना तस्य ललाटेऽहनत् शुभं परम्॥

Verse 18

ततो देवो महादेवः शूलमुद्यम्य चाहनत् । शिरश्चिच्छेद शूलेन तद्भूमौ निपपात ह

ततो महादेवः शूलमुद्यम्य तं जहार। शूलेन शिरश्चिच्छेद तद्भूमौ निपपात ह॥

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे देवो महादेवो जगाम ह । आभ्यंतरे प्रवेष्टुं च मतिं दध्रे महेश्वरः

एतस्मिन्नन्तरे देवो महादेवो जगाम ह। अन्तः प्रवेष्टुमित्येवं मतिं दध्रे महेश्वरः॥

Verse 20

पार्वतीं विकलां दृष्ट्वा देवदेवो महेश्वरः । चिंतयामास देवोऽपि किं कृतं वा मुधा मया

पार्वतीं विकलां दृष्ट्वा देवदेवो महेश्वरः। चिन्तयामास—किं कृतं मया व्यर्थं, किमिदं मुधा॥

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र गजासुरमपश्यत । तं दृष्ट्वा च महादैत्यं सर्वलोकैकपूजितः

एतस्मिन्नन्तरे तत्र गजासुरं ददर्श सः। तं महादैत्यं दृष्ट्वा सर्वलोकैकपूजितो भगवान् कर्तुं समुपचक्रमे॥

Verse 22

जघ्निवांस्तच्छिरो गृह्य पार्वत्या कृतमर्भकम् । उत्तस्थौ सगणस्तत्र महादेवस्य सन्निधौ

तं हत्वा तच्छिरो गृह्य पार्वत्या कृतमर्भकः। उत्तस्थौ सगणस्तत्र महादेवस्य सन्निधौ॥

Verse 23

ततो नाम चकारास्य गजानन इति स्फुटम् । सुराः सर्वे च संपृक्ता हर्षिता मुनयस्तथा

ततो नाम चकारास्य गजानन इति स्फुटम्। सुराः सर्वे च सम्पृक्ता हर्षिता मुनयस्तथा॥

Verse 24

स्तुवंति स्तुतिभिः शश्वत्कुटुम्बकुशलंकरम् । विक्रीणाति कुटुम्बं यो मोदकार्थं समर्चके

स्तुवन्ति स्तुतिभिः शश्वत्कुटुम्बकुशलंकरम्। यो मोदकार्थं समर्चके कुटुम्बं विक्रीणाति स दुष्कृतं करोति॥

Verse 25

दक्षिणस्यां प्रतोल्यां तमेकदंतं च पीवरम् । आर्चयच्च महादेवं स्वयंभूः सुरपूजितम्

दक्षिणस्यां प्रतोल्यां तमेकदन्तं च पीवरम्। आर्चयत्, महादेवं च स्वयंभूं सुरपूजितम्॥

Verse 26

जटिलं वामनं चैव नागयज्ञोपवीतकम् । त्र्यक्षं चैव महाकायं करध्वजकुठारकम्

जटिलं वामनाकारं नागयज्ञोपवीतिनम् । त्र्यक्षं महाकायं च करध्वजकुठारकम् ॥

Verse 27

दधानं कमलं हस्ते सर्वविप्रविनाशनम् । रक्षणाय च लोकानां नगराद्दक्षिणाश्रितम्

कमलं हस्ते दधानं सर्वविप्रविनाशनम् । लोकानां रक्षणार्थाय नगराद्दक्षिणाश्रितम् ॥

Verse 28

सुप्रसन्नं गणाध्यक्षं सिद्धिबुद्धिनमस्कृतम् । सिंदूराभं सुरश्रेष्ठं तीव्रांकुशधरं शुभम्

सुप्रसन्नं गणाध्यक्षं सिद्धिबुद्धिनमस्कृतम् । सिन्दूराभं सुरश्रेष्ठं तीव्राङ्कुशधरं शुभम् ॥

Verse 29

शतपुष्पैः शुभैः पुष्पैरर्चितं ह्यमराधिपः । प्रणम्य च महाभक्त्या तुष्टुवु स्तं सुरास्ततः

शतपुष्पैः शुभैः पुष्पैरर्चितं ह्यमराधिपः । प्रणम्य महाभक्त्या तुष्टुवुस्तं सुरास्ततः ॥

Verse 30

देवा ऊचुः । नमस्तेस्तु सुरेशाय गणानां पतये नमः । गजानन नमस्तुभ्यं महादेवाधिदैवत

देवा ऊचुः । नमस्ते सुरेशाय गणानां पतये नमः । गजानन नमस्तुभ्यं महादेवाधिदैवत ॥

Verse 31

भक्तिप्रियाय देवाय गणाध्यक्ष नमोस्तु ते । इत्येतैश्च शुभैः स्तोत्रैः स्तूयमानो गणाधिपः । सुप्रीतश्च गणाध्यक्षः तदाऽसौ वाक्यमब्रवीत्

भक्तिप्रियाय देवाय गणाध्यक्ष नमोऽस्तु ते। इत्येतैः शुभकैः स्तोत्रैः स्तूयमानो गणाधिपः। सुप्रीतः स गणाध्यक्षस्तदा वाक्यमुवाच ह॥

Verse 32

गणाध्यक्ष उवाच । तुष्टोऽहं वो सुरा ब्रूत वांछितं च ददामि वः

गणाध्यक्ष उवाच। तुष्टोऽहं वो सुरा ब्रूत वाञ्छितं च ददामि वः॥

Verse 33

देवा ऊचुः । त्वमत्रस्थो महाभाग कुरु कार्यं च नः प्रभो । धर्मारण्ये च विप्राणां वणिग्जननिवासिनाम्

देवा ऊचुः। त्वमत्रस्थो महाभाग कुरु कार्यं च नः प्रभो। धर्मारण्ये च विप्राणां वणिग्जननिवासिनाम्॥

Verse 34

ब्रह्मचर्यादियुक्तानां धार्मिकाणां गणेश्वर । वर्णाश्रमेतराणां च रक्षिता भव सर्वदा

ब्रह्मचर्यादियुक्तानां धार्मिकाणां गणेश्वर। वर्णाश्रमेतराणां च रक्षिता भव सर्वदा॥

Verse 35

त्वत्प्रसादान्महाभाग धनसौख्ययुता द्विजाः । भवंतु सर्वे सततं वणिजश्च महाबलाः

त्वत्प्रसादान्महाभाग धनसौख्ययुता द्विजाः। भवन्तु सर्वे सततं वणिजश्च महाबलाः॥

Verse 36

रक्षितव्यास्त्वया देव यावच्चंद्रार्कमेदिनी । एवमस्त्विति सोवादीद्गणनाथो महेश्वरः

रक्षितव्यास्त्वया देव यावच्चन्द्रार्कमेदिनी। इत्युक्त्वा ‘एवमस्तु’ इति गणनाथो महेश्वरः प्रत्युवाच॥

Verse 37

देवाश्च हर्षमापन्नाः पूजयंति गणाधिपम् । ततो देवा मुदा युक्ताः पुष्पधूपादितर्पणैः

देवाश्च हर्षमापन्नाः पूजयन्ति गणाधिपम्। ततः मुदा युताः पुष्पधूपादिभिस्तर्पणैः॥

Verse 38

ये चान्ये मनुजा लोके निर्विघ्नार्थं च पूजयन्

ये चान्ये मनुजा लोके निर्विघ्नार्थं च पूजयन्— तेषां विघ्नविनाशाय स सदा प्रसिद्यतु॥

Verse 39

विवाहोत्सवयज्ञेषु पूर्वमाराधितो भवेत् । धर्मारण्योद्भवानां च प्रसन्नो भव सर्वदा

विवाहोत्सवयज्ञेषु पूर्वमाराधितो भवेत्। धर्मारण्योद्भवानां च प्रसन्नो भव सर्वदा॥