Adhyaya 9

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग त्वया कथितमुत्तमम् । आख्यानं पुनरन्यत्र विचित्रं वक्तुमर्हसि

ऋषय ऊचुः— साधु साधु महाभाग! त्वया यदुक्तमिदं परमोत्कृष्टम्। अधुना पुनरन्यत्रस्थितं विचित्रमाख्यानं वक्तुमर्हसि॥

Verse 2

सूत उवाच । विदर्भविषये पूर्वमासीदेको द्विजोत्तमः । वेदमित्र इति ख्यातो वेद शास्त्रार्थवित्सुधीः

सूत उवाच— विदर्भविषये पूर्वं वेदमित्र इति ख्यातो वेदशास्त्रार्थवित् सुधीः, एको द्विजोत्तमोऽभवत्॥

Verse 3

तस्यासीदपरो विप्रः सखा सारस्वताह्वयः । तावुभौ परमस्निग्धावेकदेशनिवासिनौ

तस्य सखा सारस्वताह्वयोऽपरो विप्रोऽभवत्। तावुभौ परमस्निग्धौ एकदेशनिवासिनौ॥

Verse 4

वेदमित्रस्य पुत्रोऽभूत्सुमेधा नाम सुव्रतः । सारस्वतस्य तनयः सोमवानिति विश्रुतः

वेदमित्रस्य सुमेधा नाम पुत्रोऽभूत् सुव्रतः। सारस्वतस्य तनयः सोमवानिति विश्रुतः॥

Verse 5

उभौ सवयसौ बालौ समवेषौ समस्थिती । समं च कृतसंस्कारौ सम विद्यौ बभूवतुः

उभौ सवयसौ बालौ समवेषौ समस्थिती। समं कृतसंस्कारौ समविद्यौ बभूवतुः॥

Verse 6

सांगानधीत्य तौ वेदांस्तर्कव्याकरणानि च । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि कृत्स्नशः

साङ्गानधीत्य तौ वेदान् तर्कव्याकरणानि च । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि च कृत्स्नशः सम्यगधिजग्मतुः ॥

Verse 7

सर्वविद्याकुशलिनौ बाल्य एव मनीषिणौ । प्रहर्षमतुलं पित्रोर्ददतुः सकलैर्गुणैः

सर्वविद्याकुशलिनौ बाल्य एव मनीषिणौ । सकलैर्गुणैः पित्रोः प्रहर्षमतुलं ददतुः ॥

Verse 8

तावेकदा स्वतनयौ तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ । आहूयावोचतां प्रीत्या षोड शाब्दौ शुभाकृती

तावेकदा स्वतनयौ तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ । आहूय प्रीत्या अवोचतां षोडश शब्दान् शुभाकृती ॥

Verse 9

हे पुत्रकौ युवां बाल्ये कृतविद्यौ सुवर्चसौ । वैवाहिकोयं समयो वर्तते युवयोः समम्

हे पुत्रकौ युवां बाल्ये कृतविद्यौ सुवर्चसौ । वैवाहिकोऽयं समयो वर्तते युवयोः समम् ॥

Verse 10

इमं प्रसाद्य राजानं विदर्भेशं स्वविद्यया । ततः प्राप्य धनं भूरि कृतोद्वाहौ भविष्यथः

इमं प्रसाद्य राजानं विदर्भेशं स्वविद्यया । ततः प्राप्य धनं भूरि कृतोद्वाहौ भविष्यथः ॥

Verse 11

एवमुक्तौ सुतौ ताभ्यां तावुभौ द्विजनंदनौ । विदर्भराजमासाद्य समतोषयतां गुणैः

एवमुक्तौ पितृभ्यां तौ द्वौ द्विजनन्दनौ सुतौ । विदर्भराजमासाद्य गुणैस्तं समतोषयताम् ॥

Verse 12

विद्यया परितुष्टाय तस्मै द्विजकुमारकौ । विवाहार्थं कृतोद्योगौ धनहीनावशंसताम्

विद्यया परितुष्टाय तस्मै राज्ञे द्विजकुमारकौ । धनहीनौ विवाहार्थं कृतोद्योगौ न्यवेदयताम् ॥

Verse 13

तयोरपि मतं ज्ञात्वा स विदर्भमहीपतिः । प्रहस्य किंचित्प्रोवाच लोकतत्त्वविवित्सया

तयोर्मतं समालक्ष्य स विदर्भमहीपतिः । प्रहस्य किंचित्प्रोवाच लोकतत्त्वविवित्सया ॥

Verse 14

आस्ते निषधराजस्य राज्ञी सीमंतिनी सती । सोमवारे महादेवं पूजयत्यंबिकायुतम्

निषधराजस्य राज्ञी सीमन्तिनी सती आस्ते । सोमवारे महादेवं पूजयत्यम्बिकायुतम् ॥

Verse 15

तस्मिन्दिने सपत्नीकान्द्विजाग्र्यान्वेदवित्तमान् । संपूज्य परया भक्त्या धनं भूरि ददाति च

तस्मिन्दिने सपत्नीकान् द्विजाग्र्यान् वेदवित्तमान् । संपूज्य परया भक्त्या धनं भूरि ददाति च ॥

Verse 16

अतोऽत्र युवयोरैको नारीविभ्रमवेषधृक् । एकस्तस्या पतिर्भूत्वा जायेतां विप्रदंपती

अतः अत्र युवयोरेकः नारीविभ्रमवेषं धृत्वा तस्याः पतिरिव भूत्वा, युवां द्वावपि विप्रदंपतीव जायेताम्।

Verse 17

युवां वधूवरौ भूत्वा प्राप्य सीमंतिनीगृहम् । भुक्त्वा भूरि धनं लब्ध्वा पुनर्यातं ममांमतिकम्

युवां वधूवरौ भूत्वा सीमंतिनीगृहं प्राप्य तत्र भुक्त्वा, भूरिधनं लब्ध्वा, ममाभिप्रायानुसारं पुनर्यातम्।

Verse 18

इति राज्ञा समादिष्टौ भीतौ द्विजकुमारकौ । प्रत्यूचतुरिदं कर्म कर्तुं नौ जायते भयम्

इति राज्ञा समादिष्टौ भीतौ द्विजकुमारकौ प्रत्यूचतुः—इदं कर्म कर्तुं नौ भयमेव जायते।

Verse 19

देवतासु गुरौ पित्रोस्तथा राजकुलेषु च । कौटिल्यमाचरन्मोहात्सद्यो नश्यति सान्वयः

देवतासु गुरौ पित्रोस्तथा राजकुलेषु च मोहात् कौटिल्यमाचरन् सान्वयः सद्यः नश्यति।

Verse 20

कथमंतर्गृहं राज्ञां छद्मना प्रविशेत्पुमान् । गोप्यमानमपिच्छद्म कदाचित्ख्यातिमेष्यति

कथं पुमान् छद्मना राज्ञामन्तर्गृहं प्रविशेत्? गोप्यमानमपि छद्म कदाचित् ख्यातिमेष्यति।

Verse 21

ये गुणाः साधिताः पूर्वं शीलाचारश्रुतादिभिः । सद्यस्ते नाशमायांति कौटिल्य पथगामिनः

ये गुणाः पूर्वं शीलाचारश्रुतादिभिः साधिताः, ते एव कौटिल्यपथगामिनः सद्यः नाशमायान्ति।

Verse 22

पापं निंदा भयं वैरं चत्वार्येतानि देहिनाम् । छद्ममार्गप्रपन्नानां तिष्ठंत्येव हि सर्वदा

पापं निन्दा भयं वैरं—एतानि चत्वारि देहिनां छद्ममार्गप्रपन्नानां सर्वदा तिष्ठन्त्येव।

Verse 23

अत आवां शुभाचारौ जातौ च शुचिनां कुले । वृत्तं धूर्तजनश्लाघ्यं नाश्रयावः कदाचन

अतः आवां शुभाचारौ शुचिकुले जातौ; धूर्तजनश्लाघ्यं वृत्तं कदाचन नाश्रयावः।

Verse 24

राजोवाच । दैवतानां गुरूणां च पित्रोश्च पृथिवीपतेः । शासनस्याप्यलंघ्यत्वात्प्रत्यादेशो न कर्हिचित्

राजोवाच—दैवतानां गुरूणां च पित्रोश्च पृथिवीपतेः शासनस्याप्यलंघ्यत्वात् प्रत्यादेशो न कर्हिचित्।

Verse 25

एतैर्यद्यत्समादिष्टं शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कर्तव्यं नियतं भीतैरप्रमत्तैर्बुभूषुभिः

एतैः यद्यत् समादिष्टं शुभं वा यदि वाऽशुभम्, तत् भीतैरप्रमत्तैर्बुभूषुभिः नियतं कर्तव्यम्।

Verse 26

अहो वयं हि राजानः प्रजा यूयं हि संमताः । राजाज्ञया प्रवृत्तानां श्रेयः स्यादन्यथा भयम्

अहो वयं हि राजानः, यूयं तु प्रजाः संमताः। राजाज्ञया प्रवृत्तानां श्रेयः स्यात्, अन्यथा भयमेव।

Verse 27

अतो मच्छासनं कार्यं भव द्भ्यामविलंबितम् । इत्युक्तौ नरदेवेन तौ तथेत्यूचतुर्भयात्

अतो मम शासनं युवाभ्यामविलम्बितं कार्यम्। इत्युक्तौ नरदेवेन तौ भयात् ‘तथास्तु’ इत्यऊचतुः।

Verse 28

सारस्वतस्य तनयं सामवन्तं नराधिपः । स्त्रीरूपधारिणं चक्रे वस्त्राकल्पां जनादिभिः

नराधिपः सारस्वतस्य तनयं सामवन्तं स्त्रीरूपधारिणं चकार; जनैः वस्त्रालङ्कारादि समायोजयामास।

Verse 29

स कृत्रिमोद्भूतकलत्रभावः प्रयुक्तकर्णाभरणांगरागः । स्निग्धाञ्जनाक्षः स्पृहणीयरूपो बभूव सद्यः प्रमदोत्तमाभः

स कृत्रिमकलत्रभावः कर्णाभरणाङ्गरागैः प्रयुक्तः। स्निग्धाञ्जनाक्षः स्पृहणीयरूपः सद्यः प्रमदोत्तमाभो बभूव।

Verse 30

तावुभौ दंपती भूत्वा द्विजपुत्रौ नृपाज्ञया । जग्मतुर्नैषधं देशं यद्वा तद्वा भवत्विति

तावुभौ द्विजपुत्रौ नृपाज्ञया दम्पती भूत्वा नैषधं देशं जग्मतुः। ‘यद्वा तद्वा भवतु’ इति ऊचतुः।

Verse 31

उपेत्य राजसदनं सोमवारे द्विजोत्तमैः । सपत्नीकैः कृतातिथ्यौ धौतपादौ बभूवतुः

सोमवारे राजसदनमुपेत्य तौ द्विजोत्तमैः सपत्नीकैः सत्कारितौ। धौतपादौ कृतातिथ्यौ तौ यथाविधि बभूवतुः॥

Verse 32

सा राज्ञी ब्राह्मणान्सर्वानुपविष्टान्वरासने । प्रत्येकमर्चयांचक्रे सपत्नीकान्द्विजोत्तमान्

वरासनेषूपविष्टान् सर्वान् ब्राह्मणान् निरीक्ष्य सा राज्ञी। सपत्नीकान् द्विजोत्तमान् प्रत्येकं विधिवदर्चयामास॥

Verse 33

तौ च विप्रसुतौ दृष्ट्वा प्राप्तौ कृतकदंपती । ज्ञात्वा किंचिद्विहस्याथ मेने गौरीमहेश्वरौ

तौ विप्रसुतौ दृष्ट्वा प्राप्तौ कृतकदंपती। किंचिद्विहस्य ज्ञात्वाथ मेने गौरीमहेश्वरौ॥

Verse 34

आवाह्य द्विजमुख्येषु देवदेवं सदाशिवम् । पत्नीष्वावाहयामास सा देवीं जगदंबिकाम्

देवदेवं सदाशिवं द्विजमुख्येष्वावाह्य सा। पत्नीषु च जगदंबिकां देवीं सम्यगावाहयामास॥

Verse 35

गन्धैर्माल्यैः सुरभिभिर्धूपैर्नीराजनैरपि । अर्चयित्वा द्विजश्रेष्ठान्नमश्चक्रे समाहिता

गन्धैर्माल्यैः सुरभिभिर्धूपैर्नीराजनैरपि। द्विजश्रेष्ठानर्चयित्वा नमश्चक्रे समाहिता॥

Verse 36

हिरण्मयेषु पात्रेषु पायसं घृतसंयुतम् । शर्करामधुसंयुक्तं शाकैर्जुष्टं मनोरमैः

हिरण्मयेषु पात्रेषु सा घृतसंयुतं पायसं शर्करामधुसंयुक्तं च, मनोरमैः शाकैर्जुष्टं समर्पयामास।

Verse 37

गंधशाल्योदनैर्हृद्यैर्मोदकापूपराशिभिः । शष्क्रुलीभिश्च संयावैः कृसरैर्माषपक्वकैः

गन्धशाल्योदनैर्हृद्यैर्मोदकापूपराशिभिः, शष्क्रुलीभिश्च संयावैः कृसरैर्माषपक्वकैश्च सा बहुविधं भोज्यं समर्पयामास।

Verse 38

तथान्यैरप्यसंख्यातैर्भक्ष्यैर्भोज्यैर्मनोरमैः । सुगन्धैः स्वादुभिः सूपैः पानीयैरपि शीतलैः

तथान्यैरप्यसंख्यातैर्भक्ष्यैर्भोज्यैर्मनोरमैः, सुगन्धैः स्वादुभिः सूपैः शीतलैः पानीयैरपि सा सततं पर्यवेषयत्।

Verse 39

क्लृप्तमन्नं द्विजाग्र्येभ्यः सा भक्त्या पर्यवेषयत् । दध्योदनं निरुपमं निवेद्य समतोषयत्

क्लृप्तमन्नं द्विजाग्र्येभ्यः सा भक्त्या पर्यवेषयत्; निरुपमं दध्योदनं निवेद्य तान् सम्यक् समतोषयत्।

Verse 40

भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु स्वाचांतेषु नृपांगना । प्रणम्य दत्त्वा तांबूलं दक्षिणां च यथार्हतः

भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु स्वाचान्तेषु नृपाङ्गना, प्रणम्य ताम्बूलं दत्त्वा यथार्हतः दक्षिणां च प्रददौ।

Verse 41

धेनूर्हिरण्यवासांसि रत्नस्रग्भूषणानि च । दत्त्वा भूयो नमस्कृत्य विससर्ज द्विजोत्तमान्

धेनूः हिरण्यं वासांसि रत्नस्रग्भूषणानि च दत्त्वा, भूयो नमस्कृत्य सा द्विजोत्तमान् सादरं विससर्ज।

Verse 42

तयोर्द्वयोर्भूसुरवर्यपुत्रयोरेकस्त्तया हैमवतीधियार्चितः । एको महादेवधियाभिपूजितः कृतप्रणामौ ययतुस्तदाज्ञया

तयोर्द्वयोर्भूसुरवर्यपुत्रयोरेकं सा हैमवतीधिया समर्चयत्, अपरं महादेवधियाभिपूजयत्। तौ कृतप्रणामौ तदाज्ञया ययतुः।

Verse 43

सा तु विस्मृतपुंभावा तस्मिन्नेव द्विजोत्तमे । जातस्पृहा मदोत्सिक्ता कन्दर्पविवशाब्रवीत्

सा तु विस्मृतपुंभावा तस्मिन्नेव द्विजोत्तमे मनः कृत्वा, जातस्पृहा मदोत्सिक्ता कन्दर्पविवशा वाक्यमब्रवीत्।

Verse 44

अंयि नाथ विशालाक्ष सर्वावयवसुन्दर । तिष्ठतिष्ठ क्व वा यासि मां न पश्यसि ते प्रियाम्

अयि नाथ विशालाक्ष सर्वावयवसुन्दर, तिष्ठ तिष्ठ! क्व वा यासि? मां न पश्यसि ते प्रियाम्?

Verse 45

इदमग्रे वनं रम्यं सुपुष्पितमहाद्रुमम् । अस्मिन्विहर्तुमिच्छामि त्वया सह यथासुखम्

इदमग्रे वनं रम्यं सुपुष्पितमहाद्रुमम्; अस्मिन् विहर्तुमिच्छामि त्वया सह यथासुखम्।

Verse 46

इत्थं तयोक्तमाकर्ण्य पुरोऽगच्छद्द्विजात्मजः । विचिंत्य परिहासोक्तिं गच्छति स्म यथा पुरा

इत्येतयोर्वचः श्रुत्वा द्विजपुत्रः पुरोऽगमत्। परिहासोक्तिमेवेत्य विचिन्त्य स यथापुरा जगाम॥

Verse 47

पुनरप्याह सा बाला तिष्ठतिष्ठ क्व यास्यसि । दुरुत्सहस्मरावेशां परिभोक्तुमुपेत्य माम्

पुनरप्याह सा बाला—तिष्ठ तिष्ठ क्व यास्यसि। दुरुत्सहस्मरावेशां परिभोक्तुमुपैहि माम्॥

Verse 48

परिष्वजस्व मां कांतां पाययस्व तवाधरम् । नाहं गंतुं समर्थास्मि स्मरबाणप्रपीडिता

परिष्वजस्व मां कान्तां पाययस्व तवाधरम्। नाहं गन्तुं समर्थास्मि स्मरबाणप्रपीडिता॥

Verse 49

इत्थमश्रुतपूर्वां तां निशम्य परिशंकितः । आयांतीं पृष्ठतो वीक्ष्य सहसा विस्मयं गतः

इत्यश्रुतपूर्वां वाणीं तां श्रुत्वा स परिशङ्कितः। पृष्ठतोऽयान्तीं तां दृष्ट्वा सहसा विस्मयं गतः॥

Verse 50

कैषा पद्मपलाशाक्षी पीनोन्नतपयोधरा । कृशोदरी बृहच्छ्रोणी नवपल्लवकोमला

कैषा पद्मपलाशाक्षी पीनोन्नतपयोधरा। कृशोदरी बृहच्छ्रोणी नवपल्लवकोमला॥

Verse 51

स एव मे सखा किन्नु जात एव वरांगना । पृच्छाम्येनमतः सर्वमिति संचिन्त्य सोऽब्रवीत्

स एव मे सखा किन्नु जात एव वराङ्गना? इति सञ्चिन्त्य सर्वं पृच्छामीति निश्चित्य स उवाच।

Verse 52

किमपूर्व इवाभाषि सखे रूपगुणादिभिः । अपूर्वं भाषसे वाक्यं कामिनीव समाकुला

सखे, किमपूर्व इवाभाषि रूपगुणादिभिः? अपूर्वं वाक्यं भाषसे, कामिनीव समाकुला।

Verse 53

यस्त्वं वेदपुराणज्ञो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । सारस्वतात्मजः शांतः कथमेवं प्रभाषसे

यस्त्वं वेदपुराणज्ञो ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः। सारस्वतात्मजः शान्तः, कथमेवं प्रभाषसे?

Verse 54

इत्युक्ता सा पुनः प्राह नाहमस्मि पुमान्प्रभो । नाम्ना सामवती बाला तवास्मि रतिदायिनी

इत्युक्ता सा पुनः प्राह—नाहमस्मि पुमान् प्रभो। नाम्ना सामवती बाला, तवास्मि रतिदायिनी।

Verse 55

यदि ते संशयः कांत ममांगानि विलोकय । इत्युक्तः सहसा मार्गे रहस्येनां व्यलोकयत्

यदि ते संशयः कान्त, ममाङ्गानि विलोकय। इत्युक्तः सहसा मार्गे रहस्येनां व्यलोकयत्।

Verse 56

तामकृत्रिमधम्मिल्लां जवनस्तनशोभिनीम् । सुरूपां वीक्ष्य कामेन किंचिद्व्याकुलतामगात्

तां स्वाभाविकधम्मिल्लां नवयौवनस्तनशोभितां सुरूपां च वीक्ष्य सः कामेन किंचिद्व्याकुलतामगात्।

Verse 57

पुनः संस्तभ्य यत्नेन चेतसो विकृतिं बुधः । मुहूर्तं विस्मयाविष्टो न किंचित्प्रत्यभाषत

पुनः स बुधः यत्नेन चेतसो विकृतिं संस्तभ्य मुहूर्तं विस्मयाविष्टो न किंचित्प्रत्यभाषत।

Verse 58

सामवत्युवाच । गतस्ते संशयः कश्चित्तर्ह्यागच्छ भजस्व माम् । पश्येदं विपिनं कांत परस्त्रीसुरतोचितम्

सामवत्युवाच—गतस्ते संशयः कश्चित्तर्ह्यागच्छ भजस्व माम्। पश्येदं विपिनं कान्त परस्त्रीसुरतोचितम्॥

Verse 59

सुमेधा उवाच । मैवं कथय मर्यादां मा हिंसीर्मदमत्तवत् । आवां विज्ञातशास्त्रार्थौ त्वमेवं भाषसे कथम्

सुमेधा उवाच—मैवं कथय मर्यादां मा हिंसीर्मदमत्तवत्। आवां विज्ञातशास्त्रार्थौ त्वमेवं भाषसे कथम्॥

Verse 60

अधीतस्य च शास्त्रस्य विवेकस्य कुलस्य च । किमेष सदृशो धर्मो जारधर्मनिषेवणम्

अधीतशास्त्रस्य विवेकवतः कुलीनस्य च किमेष सदृशो धर्मः—जारधर्मनिषेवणम्?

Verse 61

न त्वं स्त्री पुरुषो विद्वाञ्जानीह्यात्मानमात्मना । अयं स्वयंकृतोऽनर्थ आवाभ्यां यद्विचेष्टितम्

न त्वं वास्तवतो नारी न पुमान्, हे विद्वन्; आत्मना आत्मानं जानीहि। आवाभ्यां यद्विचेष्टितं तस्मादयं स्वयंकृतोऽनर्थः समुत्पन्नः।

Verse 62

वंचयित्वात्मपितरौ धूर्त्तराजानुशासनात् । कृत्वा चानुचितं कर्म तस्यैतद्भुज्यते फलम्

धूर्त्तराजानुशासनात् स्वपितरौ वञ्चयित्वा, अनुचितं कर्म च कृत्वा—तस्यैतत् फलं इदानीं भुज्यते।

Verse 63

सर्वं त्वनुचितं कर्म नृणां श्रेयोविनाशनम् । यस्त्वं विप्रात्मजो विद्वान्गतः स्त्रीत्वं विगर्हितम्

सर्वं त्वनुचितं कर्म नृणां श्रेयोविनाशनम्। त्वं तु विप्रात्मजो विद्वान् विगर्हितं स्त्रीत्वं गतः।

Verse 64

मार्गं त्यक्त्वा गतोऽरण्यं नरो विध्येत कण्टकैः । बलार्द्धिस्येत वा हिंस्रैर्यदा त्यक्तसमा गमः

मार्गं त्यक्त्वा यो नरोऽरण्यं गच्छति स कण्टकैर्विध्यते, वा हिंस्रैः पशुभिर्विलुप्यते; एवं सम्यग्गमं त्यक्ते।

Verse 65

एवं विवेकमाश्रित्य तूष्णीमेहि स्वयं गृहम् । देवद्विजप्रसादेन स्त्रीत्वं तव विलीयते

एवं विवेकमाश्रित्य तूष्णीमेहि स्वयं गृहम्। देवद्विजप्रसादेन तव स्त्रीत्वं विलीयते।

Verse 66

अथवा दैवयोगेन स्त्रीत्वमेव भवेत्तव । पित्रा दत्ता मया साकं रंस्यसे वरवर्णिनि

अथवा दैवयोगेन तव स्त्रीत्वमेव भविष्यति। पित्रा दत्ता मया सह रमिष्यसे, वरवर्णिनि॥

Verse 67

अहो चित्रमहो दुःखमहो पापबलं महत् । अहो राज्ञः प्रभावोयं शिवाराधनसंभृतः

अहो चित्रम् अहो दुःखम् अहो पापबलं महत्। अहो राज्ञः प्रभावोऽयं शिवाराधनसंभृतः॥

Verse 68

इत्युक्ताप्यसकृत्तेन सा वधूरतिविह्वला । बलेन तं समालिंग्य चुचुंबाधरपल्लवम्

इत्युक्ताप्यसकृत्तेन सा वधूरतिविह्वला। बलेन तं समालिङ्ग्य चुचुम्बाधरपल्लवम्॥

Verse 69

धर्षितोपि तया धीरः सुमेधा नूतनस्त्रियम् । यत्नादानीय सदनं कृत्स्नं तत्र न्यवेदयत्

धर्षितोऽपि तया धीरः सुमेधा नूतनस्त्रियम्। यत्नादानीय सदनं कृत्स्नं तत्र न्यवेदयत्॥

Verse 70

तदाकर्ण्याथ तौ विप्रौ कुपितौ शोकविह्वलौ । ताभ्यां सह कुमाराभ्यां वैदर्भांतिकमीयतुः

तदाकर्ण्याथ तौ विप्रौ कुपितौ शोकविह्वलौ। ताभ्यां सह कुमाराभ्यां वैदर्भान्तिकमीयतुः॥

Verse 71

ततः सारस्वतः प्राह राजानं धूर्तचेष्टितम् । राजन्ममात्मजं पश्य तव शासनयंत्रितम्

ततः सारस्वतः प्राह राजानं धूर्तचेष्टितम् । राजन्ममात्मजं पश्य तव शासनयंत्रितम्

Verse 72

एतौ तवाज्ञावशगौ चक्रतुः कर्म गर्हितम् । मत्पुत्रस्तत्फलं भुंक्ते स्त्रीत्वं प्राप्य जुगुप्सितम्

एतौ तवाज्ञावशगौ चक्रतुः कर्म गर्हितम् । मत्पुत्रस्तत्फलं भुंक्ते स्त्रीत्वं प्राप्य जुगुप्सितम्

Verse 73

अद्य मे संततिर्नष्टा निराशाः पितरो मम । नापुत्रस्य हि लोकोस्ति लुप्तपिंडादिसंस्कृतेः

अद्य मे संततिर्नष्टा निराशाः पितरो मम । नापुत्रस्य हि लोकोस्ति लुप्तपिंडादिसंस्कृतेः

Verse 74

शिखोपवीतमजिनं मौजीं दंडं कमंडलुम् । ब्रह्मचर्योचितं चिह्नं विहायेमां दशां गतः

शिखोपवीतमजिनं मौजीं दंडं कमंडलुम् । ब्रह्मचर्योचितं चिह्नं विहायेमां दशां गतः

Verse 75

ब्रह्मसूत्रं च सावित्रीं स्नानं संध्यां जपार्चनम् । विसृज्य स्त्रीत्वमाप्तोस्य का गतिर्वद पार्थिव

ब्रह्मसूत्रं च सावित्रीं स्नानं संध्यां जपार्चनम् । विसृज्य स्त्रीत्वमाप्तोस्य का गतिर्वद पार्थिव

Verse 76

त्वया मे संततिर्नष्टा नष्टो वेदपथश्च मे । एकात्मजस्य मे राजन्का गतिर्वद शाश्वती

त्वया मे संततिर्नष्टा, नष्टो वेदपथोऽपि मे। एकात्मजस्य मे राजन्, का गतिः शाश्वती वद॥

Verse 77

इति सारस्वतेनोक्तं वाक्यमाकर्ण्य भूपतिः । सीमंतिन्याः प्रभावेण विस्मयं परमं गतः

इति सारस्वतेनोक्तं वाक्यमाकर्ण्य भूपतिः। सीमन्तिन्याः प्रभावेण विस्मयं परमं गतः॥

Verse 78

अथ सर्वान्समाहूय महर्षीनमितद्युतीन् । प्रसाद्य प्रार्थयामास तस्य पुंस्त्वं महीपतिः

अथ सर्वान्समाहूय महर्षीनमितद्युतीन्। प्रसाद्य प्रार्थयामास तस्य पुंस्त्वं महीपतिः॥

Verse 79

तेऽबुवन्नथ पार्वत्याः शिवस्य च समीहितम् । तद्भक्तानां च माहात्म्यं कोन्यथा कर्तुमीश्वरः

तेऽब्रुवन्नथ पार्वत्याः शिवस्य च समीहितम्। तद्भक्तानां च माहात्म्यं कोऽन्यथा कर्तुमीश्वरः॥

Verse 80

अथ राजा भरद्वाजमादाय मुनिपुंगवम् । ताभ्यां सह द्विजाग्र्याभ्यां तत्सुताभ्यां समन्वितः

अथ राजा भरद्वाजमादाय मुनिपुङ्गवम्। ताभ्यां सह द्विजाग्र्याभ्यां तत्सुताभ्यां समन्वितः॥

Verse 81

अंबिकाभवनं प्राप्य भरद्वाजोपदेशतः । तां देवीं नियमैस्तीव्रैरुपास्ते स्म महानिशि

अंबिकाभवनं प्राप्य भरद्वाजोपदेशतः । स महानिशि तीव्रनियमैस्तां देवीं समुपास्ते स्म ॥

Verse 82

एवं त्रिरात्रं सुविसृष्टभोजनः स पार्वतीध्यान रतो महीपतिः । सम्यक्प्रणामैर्विविधैश्च संस्तवैर्गौरीं प्रपन्नार्तिहरामतोषयत्

एवं त्रिरात्रं सुविसृष्टभोजनः स पार्वतीध्यानरतो महीपतिः । सम्यक्प्रणामैर्विविधैश्च संस्तवैर्गौरीं प्रपन्नार्तिहरामतोषयत् ॥

Verse 83

ततः प्रसन्ना सा देवी भक्तस्य पृथिवीपतेः । स्वरूपं दर्शयामास चंद्रकोटिसमप्रभम्

ततः प्रसन्ना सा देवी भक्तस्य पृथिवीपतेः । स्वरूपं दर्शयामास चंद्रकोटिसमप्रभम् ॥

Verse 84

अथाह गौरी राजानं किं ते ब्रूहि समीहितम् । सोऽप्याह पुंस्त्वमेतस्य कृपया दीयतामिति

अथाह गौरी राजानं किं ते ब्रूहि समीहितम् । सोऽप्याह पुंस्त्वमेतस्य कृपया दीयतामिति ॥

Verse 85

भूयोप्याह महादेवी मद्भक्तैः कर्म यत्कृतम् । शक्यते नान्यथा कर्तुं वर्षायुतशतैरपि

भूयोऽप्याह महादेवी मद्भक्तैः कर्म यत्कृतम् । शक्यते नान्यथा कर्तुं वर्षायुतशतैरपि ॥

Verse 86

राजोवाच । एकात्मजो हि विप्रोयं कर्मणा नष्टसंततिः । कथं सुखं प्रपद्येत विना पुत्रेण तादृशः

राजोवाच—अयं विप्रः एकात्मज एव, कर्मवशात् तु नष्टसन्ततिः। पुत्रविना तादृशः कथं सुखं प्रपद्येत?

Verse 87

देव्युवाच । तस्यान्यो मत्प्रसादेन भविष्यति सुतोत्तमः । विद्या विनयसंपन्नो दीर्घायुरमलाशयः

देव्युवाच—मत्प्रसादेन तस्य अन्यः सुतोत्तमो भविष्यति। स विद्याविनयसंपन्नो दीर्घायुरमलाशयश्च।

Verse 88

एषा सामवती नाम सुता तस्य द्विजन्मनः । भूत्वा सुमेधसः पत्नी कामभोगेन युज्यताम्

एषा सामवती नाम तस्य द्विजन्मनः सुता। सुमेधसः पत्नी भूत्वा कामभोगेन युज्यताम्।

Verse 89

इत्युक्त्वांतर्हिता देवी ते च राजपुरोगमाः । गताः स्वंस्वं गृहं सर्वे चक्रुस्तच्छासने स्थितिम्

इत्युक्त्वा देवी अन्तर्हिता। ते च राजपुरोगमाः सर्वे स्वंस्वं गृहं गताः, तच्छासने स्थितिं चक्रुः।

Verse 90

सोपि सारस्वतो विप्रः पुत्रं पूर्वसुतो त्तमम् । लेभे देव्याः प्रसादेन ह्यचिरादेव कालतः

सोपि सारस्वतो विप्रः देव्याः प्रसादेन अचिरादेव पूर्वसुतोत्तमसदृशं पुत्रं लेभे।

Verse 91

तां च सामवतीं कन्यां ददौ तस्मै सुमेधसे । तौ दंपती चिरं कालं बुभुजाते परं सुखम्

ततः स सुमेधसे तां सामवतीं कन्यां प्रददौ। तौ दम्पती चिरकालं परमं सुखमनुभूय रेमाते।

Verse 92

सूत उवाच । इत्येष शिवभक्तायाः सीमंतिन्या नृपस्त्रियाः । प्रभावः कथितः शंभोर्माहात्म्यमपि वर्णितम्

सूत उवाच। एवं शिवभक्तायाः सीमन्तिन्या नृपस्त्रियाः प्रभावः कथितः; शम्भोर्माहात्म्यमपि तेनैव वर्णितम्।

Verse 93

भूयोपि शिवभक्तानां प्रभावं विस्मयावहम् । समासाद्वर्णयिष्यामि श्रोतॄणां मंगलायनम्

भूयोऽपि शिवभक्तानां विस्मयावहं प्रभावं समासतः वर्णयिष्यामि, श्रोतॄणां मंगलायनम्।