Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 39
Devanagari script
शिशुमेनं समुद्धृत्य पुष्णाम्यौरसवद्ध्रुवम् । किं त्वविज्ञातकुलजं नोत्सहे स्प्रष्टुमुत्तमम्
Transliteration
śiśumenaṃ samuddhṛtya puṣṇāmyaurasavaddhruvam | kiṃ tvavijñātakulajaṃ notsahe spraṣṭumuttamam
Translation
एतं शिशुं समुद्धृत्य नूनमौरसवत् पुष्णामि। किन्त्वविज्ञातकुलजं तमुत्तमं स्प्रष्टुं नोत्सहे।
Word by Word
शिशुम्the infant
शिशुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd case), एकवचन
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-आदेश)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (enam = him/this one)
सम्-उद्धृत्यhaving lifted up
सम्-उद्धृत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् (उपसर्ग) + उद् (उपसर्ग) + हृ (धातु) → उद्धृत्य (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having lifted/taken up)
पुष्णामिI nourish/raise
पुष्णामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपुष् (धातु)
Formलट्-लकार; उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
औरस-वत्like (my) own son
औरस-वत्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootऔरस (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित/अव्ययवत्)
Formवत्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial: like/as)
ध्रुवम्surely
ध्रुवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन प्रयुक्तं नपुंसक-एकवचन (adverb: certainly)
किम्but
किम्:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् निपात (idiom: kiṃ tu = but)
तुhowever
तु:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोधार्थक-अव्यय (adversative particle)
अ-विज्ञात-कुल-जम्born of an unknown lineage
अ-विज्ञात-कुल-जम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + विज्ञात (कृदन्त, क्त; √ज्ञा) + कुल (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; नञ्-पूर्वक-तत्पुरुष (born of unknown family)
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
उत्सहेI dare/am able
उत्सहे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत्सह् (धातु)
Formलट्-लकार; उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (I dare/am able)
स्प्रष्टुम्to touch
स्प्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु) → स्प्रष्टुम् (तुमुन्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive); प्रयोजनार्थ (to touch)
उत्तमम्the noble one (the child)
उत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेष्यरूपेण (the noble/excellent one)
Speaker
Vipravanitā (a brāhmaṇa lady), inferred from nearby verses
Visual Art Cues
Scene: The lady reaches toward the infant with protective intent, yet her hand hesitates mid-air; her face shows both tenderness and apprehension.
FAQs
True dharma acts to protect life, even amid doubts and social constraints.
No tīrtha is mentioned; the emphasis is on household dharma and compassion.
No explicit ritual; the verse implies the duty of fostering (pālana) and protection.