Adhyaya 22

Verse 1

सूत उवाच । एवं शिवतमः पंथाः शिवेनैव प्रदर्शितः । नृणां संसृतिबद्धानां सद्योमुक्तिकरः परः

सूत उवाच । एवं शिवतमः पन्थाः शिवेनैव प्रदर्शितः । नृणां संसृतिबद्धानां सद्योमुक्तिकरः परः ॥

Verse 2

अथ दुर्मेधसां पुंसां वेदेष्वनधिकारिणाम् । स्त्रीणां द्विजातिबंधूनां सर्वेषां च शरीरिणाम्

अथ दुर्मेधसां पुंसां वेदेष्वनधिकारिणाम् । स्त्रीणां द्विजातिबन्धूनां सर्वेषां च शरीरिणाम् ॥

Verse 3

एष साधारणः पंथाः साक्षात्कैवल्यसाधनः । महामुनिजनैः सेव्यो देवैरपि सुपूजितः

एष साधारणः पन्थाः साक्षात्कैवल्यसाधनः। महामुनिगणैः सेव्यो देवैरपि सुपूजितः॥

Verse 4

यत्कथाश्रवणं शंभोः संसारभयनाशनम् । सद्योमुक्तिकरं श्लाघ्यं पवित्रं सर्वदेहिनाम्

यत्कथाश्रवणं शम्भोः संसारभयनाशनम्। सद्योमुक्तिकरं श्लाघ्यं पवित्रं सर्वदेहिनाम्॥

Verse 5

अज्ञानतिमिरांधानां दीपोऽयं ज्ञानसिद्धिदः । भवरोगनिबद्धानां सुसेव्यं परमौषधम्

अज्ञानतिमिरान्धानां दीपोऽयं ज्ञानसिद्धिदः। भवरोगनिबद्धानां सुसेव्यं परमौषधम्॥

Verse 6

महापातकशैलानां वज्रघातसुदारुणम् । भर्जनं कर्मबीजानां साधनं सर्व संपदाम्

महापातकशैलानां वज्रघातसुदारुणम्। भर्जनं कर्मबीजानां साधनं सर्वसंपदाम्॥

Verse 7

ये शृण्वंति सदा शम्भोः कथां भुवनपावनीम् । ते वै मनुष्या लोकेस्मिन्रुद्रा एव न संशयः

ये शृण्वन्ति सदा शम्भोः कथां भुवनपावनीम्। ते वै मनुष्या लोकेऽस्मिन् रुद्रा एव न संशयः॥

Verse 8

शृण्वतां शूलिनो गाथां तथा कीर्तयतां सताम् । तेषां पादरजांस्येव तीर्थानि मुनयो जगुः

शूलिनो गाथां ये शृण्वन्ति तथा सतां मध्ये ये कीर्तयन्ति, तेषां पादरजांसि अपि तीर्थानि इति मुनयो जगुः।

Verse 9

तस्मान्निश्रेयसं गन्तुं येभिवांछंति देहिनः । ते शृण्वंतु सदा भक्त्या शैवीं पौराणिकीं कथाम्

तस्मात् निःश्रेयसं गन्तुं ये देहिनो वाञ्छन्ति, ते सदा भक्त्या शैवीं पौराणिकीं कथां शृण्वन्तु।

Verse 10

यद्यशक्तः सदा श्रोतुं कथां पौराणिकीं नरः । मुहूर्तं वापि शृणुयान्नियतात्मा दिनेदिने

यदि नरः सदा पौराणिकीं कथां श्रोतुमशक्तः, तर्हि नियतात्मा सन् दिनेदिने मुहूर्तमपि शृणुयात्।

Verse 11

अथ प्रतिदिनं श्रोतुमशक्तो यदि मानवः । पुण्यमासेषु वा पुण्ये दिने पुण्यतिथिष्वपि

अथ यदि मानवः प्रतिदिनं श्रोतुमशक्तः, तर्हि पुण्यमासेषु वा पुण्ये दिने पुण्यतिथिष्वपि शृणुयात्।

Verse 12

यः शृणोति कथां रम्यां पुराणैः समुदीरिताम् । स निस्तरति संसारं दग्ध्वा कर्ममहाटवीम्

यः पुराणैः समुदीरितां रम्यां कथां शृणोति, स कर्ममहाटवीं दग्ध्वा संसारं निस्तरति।

Verse 13

मुहूर्त्तं वा तदर्द्धं वा क्षणं वा पावनीं कथाम् । ये शृण्वंति सदा भक्त्या न तेषामस्ति दुर्गतिः

मुहूर्तं वा तदर्धं वा क्षणमात्रं पावनीं कथाम् । ये नित्यं भक्त्या शृण्वन्ति न तेषां दुर्गतिः क्वचित् ॥

Verse 14

यत्फलं सर्वयज्ञेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । सकृत्पुराणश्रवणात्तत्फलं विंदते नरः

यत्फलं सर्वयज्ञेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । सकृदपि पुराणश्रवणात् तत्फलं लभते नरः ॥

Verse 15

कलौ युगे विशेषेण पुराणश्रवणादृते । नास्ति धर्मः परः पुंसां नास्ति मुक्तिपथः परः

कलियुगे विशेषेण पुराणश्रवणं विना । नास्ति धर्मः परो नॄणां नास्ति मुक्तिपथः परः ॥

Verse 16

पुराणश्रवणाच्छंभोर्नास्ति संकीर्तनं परम् । अत एव मनुष्याणां कल्पद्रुममहाफलम्

पुराणश्रवणात् शम्भोः परं संकीर्तनं न हि । अत एव मनुष्याणां कल्पद्रुममहाफलम् ॥

Verse 17

कलौ हीनायुषो मर्त्या दुर्बलाः श्रमपीडिताः । दुर्मेधसो दुःखभाजो धर्माचारविवर्जिताः

कलौ हीनायुषो मर्त्या दुर्बलाः श्रमपीडिताः । दुर्मेधसो दुःखभाजो धर्माचारविवर्जिताः ॥

Verse 18

इति संचिंत्य कृपया भगवान्बादरायणः । हिताय तेषां विदधे पुराणाख्यं सुधारसम्

इति करुणया सम्यक् संचिन्त्य भगवान् बादरायणः । तेषां हिताय पुराणाख्यं सुधासारं व्यधात् ॥

Verse 19

पिबन्नेवामृतं यत्नादेतत्स्यादजरामरः । शम्भोः कथामृतं कुर्यात्कुलमेवाजरामरम्

यत्नात् पिबन्नेवामृतं स्याद् अजरामरः । शम्भोः कथामृतं कुर्यात् कुलमेवाजरामरम् ॥

Verse 20

बालो युवा दरिद्रो वा वृद्धो वा दुर्बलोऽपि वा । पुराणज्ञः सदा वन्द्यः पूज्यश्च सुकृतार्थिभिः

बालो युवा दरिद्रो वा वृद्धो वा दुर्बलोऽपि वा । पुराणज्ञः सदा वन्द्यः पूज्यश्च सुकृतार्थिभिः ॥

Verse 21

नीचबुद्धिं न कुर्वीत पुराणज्ञे कदाचन । यस्य वक्त्रांबुजाद्वाणी कामधेनुः शरीरिणाम्

नीचबुद्धिं न कुर्वीत पुराणज्ञे कदाचन । यस्य वक्त्राम्बुजाद् वाणी कामधेनुः शरीरिणाम् ॥

Verse 22

गुरवः संति लोकेषु जन्मतो गुणतस्तथा । तेषामपि च सर्वेषां पुराणज्ञः परो गुरुः

गुरवः सन्ति लोकेषु जन्मतो गुणतस्तथा । तेषामपि च सर्वेषां पुराणज्ञः परो गुरुः ॥

Verse 23

भवकोटिसहस्रेषु भूत्वाभूत्वावसीदति । यो ददात्यपुनर्वृत्तिं कोऽन्यस्तस्मात्परो गुरुः

भवकोटिसहस्रेषु पुनःपुनर्जन्ममरणैः क्लिश्यन् जीवः श्राम्यति। यः पुनरावृत्तिं न ददाति, मोक्षं प्रयच्छति—तस्मात् परो गुरुः कः अन्यः?

Verse 24

पुराणज्ञः शुचिर्दांतः शांतो विजितमत्सरः । साधुः कारुण्यवान्वाग्मी वदेत्पुण्यकथां सुधी

पुराणज्ञः शुचिर्दान्तः शान्तो विजितमत्सरः। साधुः कारुण्यवान् वाग्मी सुधीः पुण्यकथां वदेत्॥

Verse 25

व्यासासनं समारूढो यदा पौराणिको द्विजः । असमाप्तप्रसंगश्च नमस्कुर्यान्न कस्य चित्

व्यासासनं समारूढो यदा पौराणिको द्विजः। असमाप्तप्रसङ्गश्च न कस्यचित् नमस्कुर्यात्॥

Verse 26

ये धूर्ता ये च दुर्वृत्ता ये चान्ये विजिगीषवः । तेषां कुटिलवृत्तीनामग्रे नैव वदेत्कथाम्

ये धूर्ता ये च दुर्वृत्ता ये चान्ये विजिगीषवः। तेषां कुटिलवृत्तीनामग्रे नैव वदेत् कथाम्॥

Verse 27

न दुर्जनसमाकीर्णे न शूद्रश्वापदावृते । देशे न द्यूतसदने वदेत्पुण्यकथां सुधीः

न दुर्जनसमाकीर्णे न शूद्रश्वापदावृते। देशे न द्यूतसदने सुधीः पुण्यकथां वदेत्॥

Verse 28

सद्ग्रामे सुजनाकीर्णे सुक्षेत्रे देवतालये । पुण्ये नदनदीतीरे वदेत्पुण्यकथां सुधीः

सद्ग्रामे सुजनाकीर्णे सुक्षेत्रे देवतालये । पुण्ये नदनदीतीरे सुधीः पुण्यकथां वदेत् ॥

Verse 29

शिवभक्तिसमायुक्ता नान्यकार्येषु लालसा । वाग्यताः सुश्रवोऽव्यग्राः श्रोतारः पुण्यभागिनः

शिवभक्तिसमायुक्ता नान्यकार्येषु लालसाः । वाग्यताः सुश्रवोऽव्यग्राः श्रोतारः पुण्यभागिनः ॥

Verse 30

अभक्ता ये कथां पुण्यां शृण्वंति मनुजाधमाः । तेषां पुण्यफलं नास्ति दुःखं स्याज्जन्मजन्मनि

अभक्ता ये कथां पुण्यां शृण्वन्ति मनुजाधमाः । तेषां पुण्यफलं नास्ति दुःखं स्याज्जन्मजन्मनि ॥

Verse 31

पुराणं ये त्वसंपूज्य तांबूलाद्यैरुपायनैः । शृण्वंति च कथां भक्त्या दरिद्राः स्युर्न पापिनः

पुराणं ये त्वसंपूज्य ताम्बूलाद्यैरुपायनैः । शृण्वन्ति च कथां भक्त्या दरिद्राः स्युर्न पापिनः ॥

Verse 32

कथायां कीर्त्यमानायां ये गच्छंत्यन्यतो नराः । भोगांतरे प्रणश्यंति तेषां दाराश्च संपदः

कथायां कीर्त्यमानायां ये गच्छन्त्यन्यतो नराः । भोगान्तरे प्रणश्यन्ति तेषां दाराश्च सम्पदः ॥

Verse 33

सोष्णीषमस्तका ये च कथां शृण्वंति पावनीम् । ते बलाकाः प्रजायन्ते पापिनो मनुजाधमाः

ये पापिनो मनुजाधमाः सोष्णीषमस्तकाः सन्तः पावनीं कथां शृण्वन्ति, ते बलाकाः प्रजायन्ते।

Verse 34

तांबूलं भक्षयन्तो ये कथां शृण्वंति पावनीम् । स्वविष्ठां खादयंत्येतान्नरके यमकिंकराः

ये ताम्बूलं भक्षयन्तः पावनीं कथां शृण्वन्ति, तान् नरके यमकिङ्कराः स्वविष्ठां खादयन्ति।

Verse 35

ये च तुंगासनारूढाः कथां शृण्वंति दांभिकाः । अक्षयान्नरकान्भुक्त्वा ते भवंत्येव वायसाः

ये दाम्भिकाः तुङ्गासनारूढाः सन्तः कथां शृण्वन्ति, ते अक्षयान् नरकान् भुक्त्वा वायसाः एव भवन्ति।

Verse 36

ये च वीरासनारूढा ये च मंचकसंस्थिताः । शृण्वंति सत्कथां ते वै भवंत्यनृजुपादपाः

ये वीरासनारूढाः ये च मञ्चकसंस्थिताः सन्तः सत्कथां शृण्वन्ति, ते वै अनृजुपादपाः भवन्ति।

Verse 37

असंप्रणम्य शृण्वंतो विषवृक्षा भवंति ते । कथां शयानाः शृण्वन्तो भवंत्यजगरा नराः

असंप्रणम्य ये शृण्वन्ति ते विषवृक्षा भवन्ति; ये च शयानाः कथां शृण्वन्ति ते नराः अजगराः भवन्ति।

Verse 38

यः शृणोति कथां वक्तुः समानासनमाश्रितः । गुरुतल्पसमं पापं संप्राप्य नरकं व्रजेत्

यः वक्तुः समाने आसने उपविश्य कथां शृणोति, स गुरुतल्पसमं महापापं प्राप्य नरकं गच्छति।

Verse 39

ये निंदंति पुराणज्ञं कथां वा पापहारिणीम् । ते वै जन्मशतं मर्त्याः शुनका संभवंति च

ये पुराणज्ञं निन्दन्ति, पापहारिणीं कथां वा अवमानयन्ति, ते मर्त्याः जन्मशतं शुनकयोनिं प्राप्नुवन्ति।

Verse 40

कथायां वर्तमानायां ये वदंति नराधमाः । ते गर्दभाः प्रजायन्ते कृकलासास्ततः परम्

कथायां प्रवृत्तायां ये नराधमाः वदन्ति, ते गर्दभा जायन्ते; ततः परं कृकलासयोनिं यान्ति।

Verse 41

कदाचिदपि ये पुण्यां न शृण्वंति कथां नराः । ते भुक्त्वा नरकान्घोरान्भ वंति वनसूकराः

ये नराः कदाचिदपि पुण्यां कथां न शृण्वन्ति, ते घोरान् नरकान् भुक्त्वा वनसूकरा भवन्ति।

Verse 42

ये कथामनुमोदन्ते कीर्त्यमानां नरोत्तमाः । अशृण्वंतोऽपि ते यांति शाश्वतं परमं पदम्

ये नरोत्तमाः कीर्त्यमानां कथाम् अनुमोदन्ते, अशृण्वन्तोऽपि ते शाश्वतं परमं पदं यान्ति।

Verse 43

कथायां कीर्त्यमानायां विघ्नं कुर्वंति ये शठाः । कोट्यब्दान्नरकान्भुक्त्वा भवंति ग्रामसूकराः

कथायां पौराणिक्यां कीर्त्यमानायां ये शठा विघ्नं कुर्वन्ति, ते कोट्यब्दान् नरकेषु भुक्त्वा ग्रामसूकरत्वं प्राप्नुवन्ति।

Verse 44

ये श्रावयंति मनुजान्पुण्यां पौराणिकीं कथाम् । कल्पकोटिशतं साग्रं तिष्ठंति ब्रह्मणः पदम्

ये मनुजान् पुण्यां पौराणिकीं कथां श्रावयन्ति, ते साग्रं कल्पकोटिशतं ब्रह्मणः पदे तिष्ठन्ति।

Verse 45

आसनार्थं प्रयच्छंति पुराणज्ञस्य ये नराः । कम्बलाजिनवासांसि मञ्चं फलकमेव च

ये नराः पुराणज्ञस्य आसनार्थं प्रयच्छन्ति—कम्बलाजिनवासांसि मञ्चं फलकमेव च—ते महत् पुण्यं लभन्ते।

Verse 46

स्वर्गलोकं समासाद्य भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् । स्थित्वा ब्रह्मादिलोकेषु पदं यांति निरामयम्

स्वर्गलोकं समासाद्य यथेप्सितान् भोगान् भुक्त्वा, ब्रह्मादिलोकेषु स्थित्वा, अन्ते निरामयं निर्मलं परमं पदं यान्ति।

Verse 47

पुराणज्ञस्य यच्छंति ये सूत्रवसनं नवम् । भोगिनो ज्ञानसंपन्नास्ते भवंति भवेभवे

ये पुराणज्ञस्य नवं सूत्रवसनं यच्छन्ति, ते भवेभवे भोगिनो ज्ञानसम्पन्नाश्च भवन्ति।

Verse 48

ये महापातकैर्युक्ता उपपातकिनश्च ये । पुराणश्रवणादेव ते यांति परमं पदम्

ये महापातकैर्युक्ता उपपातकिनश्च ये । पुराणश्रवणमात्रेण तेऽपि यान्ति परं पदम् ॥

Verse 49

अत्र वक्ष्ये महापुण्यमितिहासं द्विजोत्तमाः । शृण्वतां सर्वपापघ्नं विचित्रं सुमनोहरम्

अत्र वक्ष्ये महापुण्यमितिहासं द्विजोत्तमाः । शृण्वतां सर्वपापघ्नं विचित्रं सुमनोहरम् ॥

Verse 50

दक्षिणापथमध्ये वै ग्रामो बाष्कलसंज्ञितः । तत्र संति जनाः सर्वे मूढाः कर्मविवर्जिताः

दक्षिणापथमध्ये वै ग्रामो बाष्कलसंज्ञितः । तत्र सन्ति जनाः सर्वे मूढाः कर्मविवर्जिताः ॥

Verse 51

न तत्र ब्राह्मणाचाराः श्रुतिस्मृतिपराङ्मुखाः । जपस्वाध्यायरहिताः परस्त्री विषयातुराः

न तत्र ब्राह्मणाचाराः श्रुतिस्मृतिपराङ्मुखाः । जपस्वाध्यायरहिताः परस्त्रीविषयातुराः ॥

Verse 52

कृषीवलाः शस्त्रधरा निर्देवा जिह्मवृत्तयः । न जानंति परं धर्मं ज्ञानवैराग्यलक्षणम्

कृषीवलाः शस्त्रधरा निर्देवा जिह्मवृत्तयः । न जानन्ति परं धर्मं ज्ञानवैराग्यलक्षणम् ॥

Verse 53

स्त्रियश्च पापनिरताः स्वैरि ण्यः कामलालसाः । दुर्बुद्धयः कुटिलगाः सद्गताचारवर्जिताः

स्त्रियश्च पापनिरताः स्वैरिण्यः कामलालसाः । दुर्बुद्धयः कुटिलगाः सद्गताचारवर्जिताः ॥

Verse 54

तत्रैको विदुरो नाम दुरात्मा ब्राह्मणाधमः । आसीद्वेश्यापतिर्योऽसौ सदारोऽपि कुमार्गगः

तत्रैको विदुरो नाम दुरात्मा ब्राह्मणाधमः । आसीद्वेश्यापतिर्योऽसौ सदारोऽपि कुमार्गगः ॥

Verse 55

स्वपत्नीं बंदुलां नाम हित्वा प्रतिनिशं तथा । वेश्याभवनमासाद्य रमते स्मरपीडितः

स्वपत्नीं बंदुलां नाम हित्वा प्रतिनिशं तथा । वेश्याभवनमासाद्य रमते स्मरपीडितः ॥

Verse 56

सापि तस्यांगना रात्रौ वियुक्ता नवयौवना । असहंती स्मरावेशं रेमे जारेण संगता

सापि तस्यांगना रात्रौ वियुक्ता नवयौवना । असहंती स्मरावेशं रेमे जारेण संगता ॥

Verse 57

तां कदाचिद्दुराचारां जारेण सह संगताम् । दृष्ट्वा तस्याः पतिः क्रोधादभि दुद्राव सत्वरः

तां कदाचिद्दुराचारां जारेण सह संगताम् । दृष्ट्वा तस्याः पतिः क्रोधादभिदुद्राव सत्वरः ॥

Verse 58

जारे पलायिते पत्नीं गृहीत्वा स दुराशयः । संताड्य मुष्टिबंधेन मुहुर्मुहुरताडयत्

जारे पलायिते तस्मिन् स दुराशयः पत्नीं गृहीत्वा मुष्टिबन्धेन मुहुर्मुहुः संताड्य तामताडयत्।

Verse 59

सा नारी पीडिता भर्त्रा कुपिता प्राह निर्भया । भवान्प्रतिनिशं वेश्यां रमते का गतिर्मम

सा नारी भर्त्रा पीडिता कुपिता निर्भया च प्राह— ‘भवान् प्रतिनिशं वेश्यां रमते; मम का गतिः, कः शरणो वा?’

Verse 60

अहं रूपवती योषा नवयौवनशालिनी । कथं सहिष्ये कामार्ता तव संगतिवर्जिता

‘अहं रूपवती योषा नवयौवनशालिनी; कथं सहिष्ये कामार्ता तव सङ्गतिवर्जिता?’

Verse 61

इत्युक्तः स तया तन्व्या प्रोवाच ब्राह्मणाधमः । युक्तमेव त्वयोक्तं हि तस्माद्वक्ष्यामि ते हितम्

इत्युक्तः स तया तन्व्या ब्राह्मणाधमः प्रोवाच— ‘युक्तमेव त्वयोक्तं हि; तस्मात् ते हितं वक्ष्यामि।’

Verse 62

जारेभ्यो धनमाकृष्य तेभ्यो देहि परां रतिम् । तद्धनं देहि मे सर्वं पण्यस्त्रीणां ददामि तत्

‘जारेभ्यो धनमाकृष्य तेभ्यः परां रतिं देहि; तत् सर्वं धनं मे देहि, पण्यस्त्रीणां तदहं ददामि।’

Verse 63

एवं संपूर्यते कामो ममापि च वरानने । तथेति भर्तृवचनं प्रतिजग्राह सा वधूः

एवं ममापि कामः संपूर्यते, वरानने। इति भर्तृवचनं श्रुत्वा सा वधूः ‘तथेति’ प्रतिजग्राह।

Verse 64

एवं तयोस्तु दंपत्योर्दुराचारप्रवृत्तयोः । कालेन निधनंप्राप्तः स विप्रो वृषलीपतिः

एवं तयोर्दम्पत्योर्दुराचारप्रवृत्तयोः कालेन स विप्रो वृषलीपतिः निधनं प्राप्तः।

Verse 65

मृते भर्तरि सा नारी पुत्रैः सह निजालये । उवास सुचिरं कालं किंचिदुत्क्रांतयौवना

मृते भर्तरि सा नारी पुत्रैः सह निजालये सुचिरं कालम् उवास, किंचिदुत्क्रान्तयौवना।

Verse 66

एकदा दैवयोगेन संप्राप्ते पुण्यपर्वणि । सा नारी बंधुभिः सार्धं गोकर्णं क्षेत्र माययौ

एकदा दैवयोगेन संप्राप्ते पुण्यपर्वणि सा नारी बन्धुभिः सार्धं गोकर्णक्षेत्रं माययौ।

Verse 67

तत्र तीर्थजले स्नात्वा कस्मिंश्चिद्देवतालये । शुश्राव देवमुख्यानां पुण्यां पौराणिकीं कथाम्

तत्र तीर्थजले स्नात्वा कस्मिंश्चिद्देवतालये देवमुख्यानां विषयाṃ पुण्यां पौराणिकीं कथां शुश्राव।

Verse 68

योषितां जारसक्तानां नरके यमकिंकराः । संतप्तलोहपरिघं क्षिपंति स्मरमंदिरे

नरके यमकिंकराः योषितां जारसक्तानां स्मरमन्दिरे संतप्तलोहपरिघान् क्षिपन्ति।

Verse 69

इति पौराणिकेनोक्तां सा श्रुत्वा धर्मसंहिताम् । तमुवाच रहस्येषा भीता ब्राह्मणपुंगवम्

इति पौराणिकेनोक्तां धर्मसंहितां श्रुत्वा सा भीता रहसि ब्राह्मणपुङ्गवं तमुवाच।

Verse 70

ब्रह्मन्पापमजानंत्या मयाचरितमुल्बणम् । यौवने कामचारेण कौटिल्येन प्रवर्तितम्

ब्रह्मन्, पापमजानन्त्या मया यौवने कामचारेण कौटिल्येन च प्रवर्तिता, उल्बणं कर्माचरितम्।

Verse 71

इदं त्वद्वचनं श्रुत्वापुराणार्थविजृंभि तम् । भीतिर्मे महती जाता शरीरं वेपते मुहुः

त्वद्वचनं श्रुत्वा पुराणार्थविजृम्भितं, मे महती भीतिर्जाता; शरीरं मुहुर्मुहुर्वेपते।

Verse 72

धिङ्मां दुरिंद्रियासक्तां पापां स्मरविमोहिताम् । अल्पस्य यत्सुखस्यार्थे घोरां यास्यामि दुर्गतिम्

धिग्मां दुरिन्द्रियासक्तां पापां स्मरविमोहिताम्; अल्पसुखार्थं घोरां दुर्गतिं यास्यामि।

Verse 73

कथं पश्यामि मरणे यमदूतान्भयंकरान् । कथं पाशैर्बलात्कंठे बध्यमाना धृतिं लभे

कथं पश्यामि मरणे यमदूतान्भयंकरान् । कथं पाशैर्बलात्कंठे बध्यमाना धृतिं लभे ॥

Verse 74

कथं सहिष्ये नरके खंडशो देहकृंतनम । पुनः कथं पतिष्यामि संतप्ता क्षारकर्दमे

कथं सहिष्ये नरके खंडशो देहकृंतनम । पुनः कथं पतिष्यामि संतप्ता क्षारकर्दमे ॥

Verse 75

कथं च योनिलक्षेषु क्रिमिकीटखगादिषु । परिभ्रमामि दुःखौघात्पीड्यमाना निरंतरम्

कथं च योनिलक्षेषु क्रिमिकीटखगादिषु । परिभ्रमामि दुःखौघात्पीड्यमाना निरंतरम् ॥

Verse 76

कथं च रोचते मह्यमद्यप्रभृति भोजनम् । रात्रौ कथं च सेविष्ये निद्रां दुःखपरिप्लुता

कथं च रोचते मह्यमद्यप्रभृति भोजनम् । रात्रौ कथं च सेविष्ये निद्रां दुःखपरिप्लुता ॥

Verse 77

हाहा हतास्मि दग्धास्मि विदीर्णहृदयास्मि च । हा विधे मां महापापे दत्त्वा बुद्धिमपातयः

हाहा हतास्मि दग्धास्मि विदीर्णहृदयास्मि च । हा विधे मां महापापे दत्त्वा बुद्धिमपातयः ॥

Verse 78

पततस्तुंगशैलाग्राच्छूलाक्रांतस्य देहिनः । यद्दुःखं जायते घोरं तस्मात्कोटिगुणं मम

तुंगशैलाग्रात् पततः शूलाक्रान्तस्य देहिनः । यद् दुःखं जायते घोरं तस्मात् कोटिगुणं मम ॥

Verse 79

अश्वमेधायुतं कृत्वा गंगां स्नात्वा शतं समाः । न शुद्धिर्जायते प्रायो मत्पापस्य गरीयसः

अश्वमेधायुतं कृत्वा गङ्गां स्नात्वा शतं समाः । न शुद्धिर्जायते प्रायो मत्पापस्य गरीयसः ॥

Verse 80

किं करोमि क्व गच्छामि कं वा शरणमाश्रये । को वा मां त्रायते लोके पतंती नरकार्णवे

किं करोमि क्व गच्छामि कं वा शरणमाश्रये । को वा मां त्रायते लोके पतन्तीं नरकार्णवे ॥

Verse 81

त्वमेव मे गुरुर्ब्रह्मंस्त्वं माता त्वं पितासि च । उद्धरोद्धर मां दीनां त्वामेव शरणं गताम्

त्वमेव मे गुरुर्ब्रह्मंस्त्वं माता त्वं पितासि च । उद्धरोद्धर मां दीनां त्वामेव शरणं गताम् ॥

Verse 82

इति तां जातनिर्वेदां पतितां चरणद्वये । उत्थाप्य कृपया धीमान्बभाषे द्विजपुंगवः

इति तां जातनिर्वेदां पतितां चरणद्वये । उत्थाप्य कृपया धीमान् बभाषे द्विजपुङ्गवः ॥

Verse 83

ब्राह्मण उवाच । दिष्ट्या काले प्रबुद्धासि श्रुत्वेमां महतीं कथाम् । मा भैषीस्तव वक्ष्यामि गतिं चैव सुखावहाम्

ब्राह्मण उवाच—दिष्ट्या त्वं काले प्रबुद्धासि, इमां महतीं सत्कथां श्रुत्वा। मा भैषीः; अहं ते सुखावहां गतिं मार्गं च वक्ष्यामि॥

Verse 84

सत्कथाश्रवणादेव जाता ते मतिरीदृशी । इंद्रियार्थेषु वैराग्यं पश्चात्तापो महानभूत्

सत्कथाश्रवणादेव ते मतिरीदृशी समुत्पन्ना; इन्द्रियार्थेषु वैराग्यं जातं, महान् च पश्चात्तापः समभवत्॥

Verse 85

पश्चात्तापो हि सर्वेषामघानां निष्कृतिः परा । तेनैव कुरुते सद्यः प्रायश्चित्तं सुधीर्नरः

पश्चात्तापो हि सर्वेषामघानां निष्कृतिः परा; तेनैव सुधीर्नरः सद्यः प्रायश्चित्तं करोति॥

Verse 86

प्रायश्चित्तानि सर्वाणि कृत्वा च विधिवत्पुनः । अपश्चात्तापिनो नार्या न यांति गतिमुत्तमाम्

विधिवत् सर्वाणि प्रायश्चित्तानि कृत्वापि पुनः, अपश्चात्तापिनो जनाः न यान्ति गतिमुत्तमाम्॥

Verse 87

सत्कथाश्रवणान्नित्यं संयाति परमां गतिम् । पुण्यक्षेत्रनिवासाच्च चित्तशुद्धिः प्रजायते

सत्कथाश्रवणान्नित्यं परमां गतिं समश्नुते; पुण्यक्षेत्रनिवासाच्च चित्तशुद्धिः प्रजायते॥

Verse 88

यथा सत्कथया नित्यं संयाति परमां गतिम् । तथान्यैः सद्व्रतैर्जंतोर्नभवेन्मतिरुत्तमा

यथा सत्कथया नित्यं परमां गतिमाप्नुयात् । तथान्यैः सद्व्रतैर्मात्रैर्न जन्तोर्मतिरुत्तमा ॥

Verse 89

यथा मुहुः शोध्यमानो दर्पणो निर्मलो भवेत् । तथा सत्कथया चेतो विशुद्धिं परमां व्रजेत्

यथा मुहुः शोध्यमानो दर्पणो निर्मलो भवेत् । तथा सत्कथया चेतो विशुद्धिं परमां व्रजेत् ॥

Verse 90

विशुद्धे चेतसि नृणां ध्यानं सिध्यत्युमापतेः । ध्यानेन सर्वं मलिनं मनोवाक्कायसंभृतम्

विशुद्धे चेतसि नृणां ध्यानं सिध्यत्युमापतेः । ध्यानेन सर्वं मलिनं मनोवाक्कायसंभृतम् ॥

Verse 91

सद्यो विधूय कृतिनो यांति शम्भोः परं पदम् । अतः संन्यस्तपुण्यानां सत्कथा साधनं परम्

सद्यो विधूय कृतिनो यान्ति शम्भोः परं पदम् । अतः संन्यस्तपुण्यानां सत्कथा साधनं परम् ॥

Verse 92

कथया सिध्यति ध्यानं ध्यानात्कैवल्यमुत्तमम् । असिद्धपरमध्यानः कथामेतां शृणोति यः । सोऽन्यजन्मनि संप्राप्य ध्यानं याति परां गतिम्

कथया सिध्यति ध्यानं ध्यानात्कैवल्यमुत्तमम् । असिद्धपरमध्यानः कथामेतां शृणोति यः । सोऽन्यजन्मनि संप्राप्य ध्यानं याति परां गतिम् ॥

Verse 93

नामोच्चारणमात्रेण जप्त्वा मंत्रमजामिलः । पश्चात्तापसमायुक्तस्त्ववाप परमां गतिम्

नामोच्चारणमात्रेणैवाजामिलो मन्त्रं जप्तवान् । पश्चात्तापसमायुक्तः स परमां गतिमवाप हि ॥

Verse 94

सर्वेषां श्रेयसां बीजं सत्कथाश्रवणं नृणाम् । यस्तद्विहीनः स पशुः कथं मुच्येत बन्धनात्

सर्वेषां श्रेयसां बीजं नृणां सत्कथाश्रवणम् । तद्विहीनः स पशुरिव कथं मुच्येत बन्धनात् ॥

Verse 95

अतस्त्वमपि सर्वेभ्यो विषयेभ्यो निवृत्तधीः । भक्तिं परां समाधाय सत्कथां शृणु सर्वदा । शृण्वंत्याः सत्कथां नित्यं चेतस्ते शुद्धिमेष्यति

अतस्त्वमपि सर्वेभ्यो विषयेभ्यो निवृत्तधीः । भक्तिं परां समाधाय सत्कथां शृणु सर्वदा ॥ शृण्वन्त्याः सत्कथां नित्यं चेतस्ते शुद्धिमेष्यति ॥

Verse 96

तेन ध्यायसि विश्वेशं ततो मुक्तिमवाप्स्यसि । ध्यायतः शिवपादाब्जं मुक्तिरेकेन जन्मना

तेन ध्यायसि विश्वेशं ततो मुक्तिमवाप्स्यसि । ध्यायतः शिवपादाब्जं मुक्तिरेकेन जन्मना ॥

Verse 97

भविष्यति न सन्देहः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । इत्युक्ता तेन विप्रेण सा नारी बाष्पसंकुला

भविष्यति न सन्देहः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । इत्युक्ता तेन विप्रेण सा नारी बाष्पसंकुला ॥

Verse 98

पतित्वा पादयोस्तस्य कृतार्थास्मीत्यभाषत । तस्मिन्नेव महाक्षेत्रे तस्मादेव द्विजोत्तमात्

सा तस्य पादयोः पतित्वा कृतार्थास्मीति प्राह। तस्मिन्नेव महाक्षेत्रे तस्मादेव द्विजोत्तमात् पुनरपि मार्गदर्शनं लेभे।

Verse 99

शुश्राव सत्कथां साध्वीं कैवल्यफल दायिनी । स उवाच द्विजस्तस्यै कथां वैराग्यबृंहिताम्

सा कैवल्यफलदायिनीं साध्वीं सत्कथां शुश्राव। ततः स द्विजस्तस्यै वैराग्यबृंहितां कथां प्रोवाच।

Verse 100

यां श्रुत्वा मनुजः सद्यस्त्यजेद्विषयवासनाम् । तस्याश्चित्तं यथा शुद्धं वैराग्यरसगं यथा

यां श्रुत्वा मनुजः सद्य एव विषयवासनां त्यजेत्। तस्याश्चित्तं शुद्धं बभूव, वैराग्यरसगं इव।

Verse 110

इत्थं प्रतिदिनं भक्त्या प्रार्थयंती महेश्वरम् । शृण्वंती सत्कथां सम्यक्कर्मबंधं समाच्छिनत्

इत्येवं सा प्रतिदिनं भक्त्या महेश्वरं प्रार्थयन्ती, सम्यक् सत्कथां शृण्वन्ती, कर्मबन्धं समाच्छिनत्।

Verse 120

देव्युवाच । सोऽस्मत्कथां महापुण्यां कदाचिच्छृणुयाद्यदि । निस्तीर्य दुर्गतिं सर्वामिमं लोकं प्रयास्यति

देव्युवाच—यः कश्चिद् अस्मत्कथां महापुण्यां कदाचित् शृणुयात्, स सर्वां दुर्गतिं निस्तीर्य इमं लोकं प्रयास्यति।

Verse 130

विमानमारुह्य स दिव्यरूपधृक्स तुंबुरुः पार्श्वगतः स्वकांतया । गायन्महेशस्य गुणान्मनोरमाञ्जगाम कैवल्यपदं सनातनम्

विमानमारुह्य दिव्यरूपधृक् तुंबुरुः स्वकान्तया सह पार्श्वगतेन प्रस्थितः। महेशस्य मनोहरान् गुणान् गायन् स सनातनं कैवल्यपदं प्राप।

Verse 136

विविधगुणविभेदैर्नित्यमस्पृष्टरूपं जगति च बहिरंतर्वा समानं महिम्ना । स्वमहसि विहरंतं वाङ्मनोवृत्तिदूरं परमशिवमनंतानंदसांद्रं प्रपद्ये

विविधगुणविभेदैर् नित्यमस्पृष्टमूर्तिं जगति बहिरन्तर्वा समानमहिमानम्। स्वमहसि विहरन्तं वाङ्मनोवृत्तिदूरं परमशिवमनन्तानन्दसांद्रं प्रपद्ये॥