Adhyaya 18
Brahma KhandaBrahmottara KhandaAdhyaya 18

Adhyaya 18

सूत उमा–महेश्वरव्रतस्य महत्त्वं कथयति—एतद् व्रतं ‘सर्वार्थसिद्धि’करं समग्रं व्रतमिति। वेदरथनाम्नः विदुषो ब्राह्मणस्य दुहिता शारदा धनवतः द्विजस्य विवाहिता; विवाहानन्तरं सर्पदंशेन वरः शीघ्रं मृतः, सा सहसा वैधव्यं प्राप्ता। तस्मिन्नवसरे नैध्रुवो नाम अन्धो वृद्धर्षिरागत्य शारदया आदर्शातिथिसेवया पादप्रक्षालन-व्यजन-लेपन-स्नानपूजा-भोजनादिभिः सत्कृतः। प्रसन्नो मुनिः तस्यै पुनर्वैवाहिकसौख्यं, धर्मात्मजं पुत्रं, कीर्तिं च वरं ददौ; शारदा कर्मवैधव्ययोः कारणात् तस्य सम्भवमपृच्छत्। तदा मुनिरुमा–महेश्वरव्रतविधिं निरूपयति—चैत्रे वा मार्गशीर्षे शुक्लपक्षे, अष्टम्यां चतुर्दश्यां च संकल्पः; अलङ्कृतमण्डप-निर्माणं, पद्ममण्डलस्य निर्दिष्टदलसंख्यया लेखनं, तण्डुलराशेः स्थापना, कूर्चस्य, जलपूर्णकलशस्य, वस्त्रस्य, शिवपार्वत्योः स्वर्णप्रतिमयोश्च प्रतिष्ठा। पञ्चामृताभिषेकः, रुद्रैकादशजपः पञ्चाक्षरजपश्च, प्राणायामः पापक्षय-समृद्ध्यर्थसंकल्पश्च; शिवदेव्योर् ध्यानं रूपवर्णनसहितं, बाह्यपूजा अर्घ्यमन्त्रैः, नैवेद्य-होमादयः, सम्यक् समापनं च। व्रतं संवत्सरपर्यन्तं उभयपक्षेषु कर्तव्यं; अन्ते उद्यापनं मन्त्रस्नानैः, गुरुदानैः (कलश-स्वर्ण-वस्त्र), ब्राह्मणभोजनं दक्षिणा च। फलश्रुतौ कुलोन्नतिः, दिव्यलोकानां क्रमशः भोगः, अन्ते शिवसामीप्यप्राप्तिश्च कथ्यते। शारदाया जनकादयः मुनिं समीपे स्थितुं याचन्ते; स तेषां मठे निवसति, शारदा च विधिवत् व्रतं चरति।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । अथाहं संप्रवक्ष्यामि सर्वधर्मोत्तमोत्तमम् । उमामहेश्वरं नाम व्रतं सर्वार्थसिद्धिदम्

सूत उवाच—अथाहं संप्रवक्ष्यामि सर्वधर्मोत्तमोत्तमम्। ‘उमामहेश्वर’ इति नाम व्रतं सर्वार्थसिद्धिदम्॥

Verse 2

आनर्त्त संभवः कश्चिन्नाम्ना वेदरथो द्विजः । कलत्रपुत्रसंपन्नो विद्वानुत्तमवंशजः

आनर्त्तदेशसम्भवः कश्चिद् द्विजो ‘वेदरथ’ इति नाम्ना। स कलत्रपुत्रसम्पन्नो विद्वान् उत्तमवंशजश्चासीत्॥

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य ब्राह्मणस्य गृहाश्रमे । बभूव शारदानाम कन्या कमललोचना

तस्यैवं गृहाश्रमे वर्तमानस्य ब्राह्मणस्य कमललोचना ‘शारदा’ नाम कन्या बभूव।

Verse 4

तां रूपलक्षणोपेतां बालां द्वादशहायनाम् । ययाचे पद्मनाभाख्यो मृतदारश्च स द्विजः

तां रूपलक्षणसम्पन्नां द्वादशवर्षीयां बालां मृतदारो द्विजः पद्मनाभाख्यः विवाहार्थं ययाचे।

Verse 5

महाधनस्य शांतस्य सदा राजसखस्य च । याञ्चाभंगभयात्तस्य तां कन्यां प्रददौ पिता

महाधनः शान्तः सदा राजसखश्च स इति, याञ्चाभङ्गभयात् कन्यायाः पिता तस्मै तां कन्यां प्रददौ।

Verse 6

मध्यंदिने कृतोद्वाहः स विप्रः श्वशुरालये । संध्यामुपासितुं सायं सरस्तटमुपाययौ

मध्यंदिने श्वशुरगृहे कृतोद्वाहः स विप्रः सायं संध्योपासनार्थं सरस्तटं जगाम।

Verse 7

उपास्य संध्यां विधिवत्प्रत्यागच्छत्तमोवृते । मार्गे दष्टो भुजंगेन ममार निजकर्मणा

संध्यां विधिवदुपास्य तमोवृते प्रत्यागच्छन् मार्गे भुजङ्गेन दष्टः स्वकर्मणा ममार।

Verse 8

तस्मिन्मृते कृतोद्वाहे सहसा तस्य बांधवाः । चुक्रुशुः शोकसंतप्तौ श्वशुरावस्य कन्यका

तस्मिन् सहसा मृते कृतोद्वाहे तस्य बान्धवाः शोकसन्तप्ताः चुक्रुशुः; श्वशुरश्चास्य कन्यका च शोकाग्निना दग्धौ।

Verse 9

निर्हृत्य तं बंधुजना जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम् । शारदा प्राप्तवैधव्या पितुरेवालये स्थिता

निर्हृत्य तं स्वजनाः स्वकर्मकृत्यं समाप्य स्वस्वगृहं जग्मुः। शारदा तु प्राप्तवैधव्या पितुरेव गृहे स्थितवती॥

Verse 10

भूताच्छादनभोज्येन भर्त्रा विरहिता सती । निनाय कतिचिन्मासान्सा बाला पितृमंदिरे

भूताच्छादनभोज्यप्रदेन भर्त्रा विरहिता सा सती बाला पितृमन्दिरे कतिचिन्मासान् निनाय॥

Verse 11

एकदा नैध्रुवो नाम कश्चिद्वृद्धतरो मुनिः । अन्धः शिष्यकरग्राही तन्मंदिरमुपाययौ

एकदा नैध्रुवो नाम कश्चिद्वृद्धतरः मुनिरन्धः शिष्यकरग्राही तन्मन्दिरम् उपाययौ॥

Verse 12

तस्मिन्वृद्धे गृहं प्राप्ते क्वापि यातेषु बंधुषु । साक्षादिवात्मनो दैवं सा बाला समुपागमत्

तस्मिन् वृद्धे गृहम् आगते बन्धुषु क्वापि गतेषु सा बाला साक्षादिव स्वदैवं तमुपागमत्॥

Verse 13

स्वागतं ते महाभाग पीठेस्मिन्नुपविश्यताम् । नमस्ते मुनिनाथाय प्रियं ते करवाणि किम्

स्वागतं ते महाभाग, पीठेऽस्मिन्नुपविश्यताम्। नमस्ते मुनिनाथाय, प्रियं ते करवाणि किम्॥

Verse 14

इत्युक्त्वा भक्तिमास्थाय कृत्वा पादावनेजनम् । वीजयित्वा परिश्रांतं तं मुनिं पर्यतोषयत्

इत्युक्त्वा भक्तिमाश्रित्य पादयोः प्रक्षालनं कृतम्। परिश्रान्तं मुनिं च वीजयित्वा सेवया सम्यक् पर्यतोषयत्॥

Verse 15

श्रांतं पीठे समावेश्य कृत्वाभ्यंगं स्वपाणिना । कृतस्नानं च विधिवत्कृतदेवार्चनं मुनिम्

श्रान्तं पीठे समावेश्य स्वपाणिभ्यां चाभ्यङ्गितम्। विधिवत् स्नापयित्वा तं कृतदेवार्चनं मुनिम्॥

Verse 16

सुखासनोपविष्टं तं धूपमाल्यानुलेपनैः । अर्चयित्वा वरान्नेन भोजयामास सादरम्

सुखासने समुपविष्टं तं धूपमाल्यानुलेपनैः। अर्चयित्वा वरान्नेन सादरं भोजयामास॥

Verse 17

भुक्त्वा च सम्यक्छनकैस्तृप्तश्चानंदनिर्भरः । चकारांधमुनिस्तस्यै सुप्रीतः परमाशिषम्

भुक्त्वा सम्यक् शनैस्तृप्तो हृष्टः परमानन्दवान्। अन्धो मुनिस्तस्यै सुप्रीतः परमामाशिषं ददौ॥

Verse 18

विहृत्य भर्त्रा सहसा च तेन लब्ध्वा सुतं सर्वगुणैर्वरिष्ठम् । कीर्तिं च लोके महतीमवाप्य प्रसादयोग्या भव देवतानाम्

विहृत्य भर्त्रा सह शीघ्रं तेन सुतं लप्स्यसे शुभम्। सर्वगुणैर्वरिष्ठं च कीर्तिं लोके महतीमपि। देवतानां प्रसादयोग्या भव त्वं वरवर्णिनि॥

Verse 19

इत्यभिव्याहृतं तेन मुनिना गतचक्षुषा । निशम्य विस्मिता बाला प्रत्युवाच कृतांजलिः

इति तेन गतचक्षुषा मुनिना यदभिव्याहृतं वचः । तच्छ्रुत्वा विस्मिता बाला कृताञ्जलिः प्रत्युवाच ॥

Verse 20

ब्रह्मंस्त्वद्वचनं सत्यं कदाचिन्न मृषा भवेत् । तदेतन्मंदभाग्यायाः कथमेतत्फलिष्यति

ब्रह्मन् तव वचः सत्यं कदाचिन्न मृषा भवेत् । तथापि मन्दभाग्यायाः कथमेतत्फलिष्यति ॥

Verse 21

शिलाग्र्यामिव सद्वृष्टिः शुनक्यामिव सत्क्रिया । विफला मंदभाग्यायामाशीर्ब्रह्मविदामपि

शिलाग्र्यां यथा सद्वृष्टिः शुनक्यां यथा सत्क्रिया । तथा मन्दभाग्यायामाशीर्ब्रह्मविदामपि विफला ॥

Verse 22

सैषाहं विधवा ब्रह्मन्दुष्कर्मफलभागिनी । त्वदाशीर्वचनस्यास्य कथं यास्यामि पात्रताम्

सैषाहं विधवा ब्रह्मन् दुष्कर्मफलभागिनी । त्वदाशीर्वचनस्यास्य कथं यास्यामि पात्रताम् ॥

Verse 23

मुनिरुवाच । त्वामनालक्ष्य यत्प्रोक्तमंधेनापि मयाऽधुना । तदेतत्साधयिष्यामि कुरु मच्छासनं शुभे

मुनिरुवाच । त्वामनालक्ष्य यदुक्तमन्धेनापि मयाऽधुना । तदेव साधयिष्यामि कुरु मच्छासनं शुभे ॥

Verse 24

उमामहेश्वरं नाम व्रतं यदि चरिष्यसि । तेन व्रतानुभावेन सद्यः श्रेयोऽनुभोक्ष्यसे

उमामहेश्वरं नाम व्रतं यदि त्वं चरिष्यसि । तस्य व्रतस्य प्रभावेन सद्य एव परमं श्रेयः अनुभविष्यसि ॥

Verse 25

शारदोवाच । त्वयोपदिष्टं यत्नेन चरिष्याम्यपि दुश्चरम् । तद्व्रतं ब्रूहि मे ब्रह्मन्विधानं वद विस्तरात्

शारद उवाच । त्वयोपदिष्टं यत्नेन चरिष्यामि दुश्चरमपि । तद्व्रतं मे ब्रूहि ब्रह्मन् विधिं च विस्तरेण वद ॥

Verse 26

मुनिरुवाच । चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा शुक्लपक्षे शुभे दिने । व्रतारंभं प्रकुर्वीत यथावद्गुर्वनुज्ञया

मुनिरुवाच । चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा शुक्लपक्षे शुभे दिने । गुरोः अनुज्ञया यथावद्व्रतारम्भं समाचरेत् ॥

Verse 27

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभयोरपि पर्वणोः । संकल्पं विधिवत्कृत्वा प्रातःस्नानं समाचरेत्

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां च उभयोरपि पर्वणोः । संकल्पं विधिवत्कृत्वा प्रातःस्नानं समाचरेत् ॥

Verse 28

सन्तर्प्य पितृदेवादीन्गत्वा स्वभवनं प्रति । मंडपं रचयेद्दिव्यं वितानाद्यैरलंकृतम्

पितॄन्देवान् च सन्तर्प्य ततो गत्वा स्वभवनं प्रति । मण्डपं रचयेद्दिव्यं वितानाद्यैरलङ्कृतम् ॥

Verse 29

फलपल्लवपुष्पाद्यैस्तोरणैश्च समन्वितम् । पंचवर्णैश्च तन्मध्ये रजोभिः पद्ममुद्धरेत्

फलपल्लवपुष्पादिभिः तोरणैः समलङ्कृतं पूजास्थानं कुर्यात्; तन्मध्ये पञ्चवर्णरजोभिः पद्माकृतिं समुद्धरेत्।

Verse 30

चतुर्दशदलैर्बाह्ये द्वाविंशद्भिस्तदंतरे । तदंतरं षोडशभिरष्टभिश्च तदंतरे

बाह्ये चतुर्दशदलयुक्तं पद्मं कुर्यात्; तदन्तरे द्वाविंशतिदलानि, तदन्तरे षोडश, पुनस्तदन्तरे अष्टदलानि च।

Verse 31

एवं पद्मं समुद्धत्य पंचवर्णैर्मनोरमम् । चतुरस्रं ततः कुर्यादंतर्वर्तुलमुत्तमम्

एवं पञ्चवर्णैः मनोहरं पद्मं समुद्धृत्य, ततः चतुरस्रं कुर्यात्; तस्य अन्तर्वर्तुलं उत्तमं विन्यसेत्।

Verse 32

व्रीहितंडुलराशिं च तन्मध्ये च सकूर्चकम् । कूर्चोपरि सुसंस्थाप्य कलशं वारिपूरितम्

तन्मध्ये व्रीहितण्डुलराशिं स्थापयेत्, तत्रैव सकूर्चकं कूर्चं निधाय; कूर्चोपरि वारिपूरितं कलशं सुसंस्थाप्य विन्यसेत्।

Verse 33

कलशोपरि विन्यस्य वस्त्रं वर्णसमन्वितम् । तस्योपरिष्टात्सौवर्ण्यौ प्रतिमे शिवयोः शुभे । निधाय पूजयेद्भक्त्या यथाविभवविस्तरम्

कलशोपरि वर्णसमन्वितं वस्त्रं विन्यस्य; तस्योपरि शिवयोः शुभे सौवर्ण्ये प्रतिमे निधाय; यथाविभवविस्तरेण भक्त्या पूजयेत्।

Verse 34

पंचामृतैस्तु संस्नाप्य तथा शुद्धोदकेन च । रुद्रैकादशकं जप्त्वा पंचाक्षरशताष्टकम्

पञ्चामृतैस्तु देवतां संस्नाप्य शुद्धोदकेन चाभिषिच्य, रुद्रैकादशकं जप्त्वा ततः पञ्चाक्षरं मन्त्रं शताष्टकृत्वो जपेत्।

Verse 35

अभिमंत्र्य पुनः स्थाप्य पीठं मध्ये तथार्चयेत् । स्वयं शुद्धासनासीनो धौतशुक्लांबरः सुधीः

अभिमन्त्र्य पुनः स्थाप्य पीठं मध्ये यथाविध्यर्चयेत्। स्वयं शुद्धासनासीनो धौतशुक्लाम्बरधरो धीमान् पूजां समाचरेत्॥

Verse 36

पीठमामंत्र्य मंत्रेण प्राणायामान्समाचरेत् । संकल्पं प्रवदेत्तत्र शिवाग्रे विहितांजलिः

पीठमामन्त्र्य मन्त्रेण प्राणायामान् समाचरेत्। ततः शिवाग्रे विहिताञ्जलिः संकल्पं प्रवदेत्॥

Verse 37

यानि पापानि घोराणि जन्मांतरशतेषु मे । तेषां सर्वविनाशाय शिवपूजां समारभे

यानि पापानि घोराणि जन्मान्तरशतेषु मे। तेषां सर्वविनाशाय शिवपूजां समारभे॥

Verse 38

सौभाग्यविजयारोग्यधर्मैश्वर्याभिवृद्धये । स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं करिष्ये शिवपूजनम्

सौभाग्यविजयारोग्यधर्मैश्वर्याभिवृद्धये। स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं करिष्ये शिवपूजनम्॥

Verse 39

इति संकल्पमुच्चार्य यथावत्सुसमाहितः । अंगन्यासं ततः कृत्वा ध्यायेदीशं च पार्वतीम्

इति संकल्पं यथावत् सुसमाहितः समुच्चार्य, ततः अङ्गन्यासं कृत्वा, पश्चाद् ईशं पार्वतीं च ध्यायेत्।

Verse 40

कुंदेंदुधवलाकारं नागाभरणभूषितम् । वरदाभयहस्तं च बिभ्राणं परशुं मृगम्

कुन्देन्दुधवलाकारं नागाभरणभूषितम्। वरदाभयहस्तं च परशुं मृगं च बिभ्राणं ध्यायेत्॥

Verse 41

सूर्यकोटिप्रतीकाशं जगदानंदकारणम् । जाह्नवीजलसंपर्काद्दीर्घपिंगजटाधरम्

सूर्यकोटिप्रतीकाशं जगदानन्दकारणम्। जाह्नवीजलसंस्पर्शाद् दीर्घपिङ्गजटाधरं ध्यायेत्॥

Verse 42

उरगेंद्रफणोद्भूतमहामुकुटमंडितम् । शीतांशुखंडविलसत्कोटीरांगदभूषणम्

उरगेन्द्रफणोद्भूतमहामुकुटमण्डितम्। शीतांशुखण्डविलसत्कोटीराङ्गदभूषणं ध्यायेत्॥

Verse 43

उन्मीलद्भालनयनं तथा सूर्येंदुलोचनम् । नीलकंठं चतुर्बाहुं गजेंद्राजिनवाससम्

उन्मीलद्भालनयनं सूर्येन्दुलोचनम्। नीलकण्ठं चतुर्बाहुं गजेन्द्राजिनवाससं ध्यायेत्॥

Verse 44

रत्नसिंहासनारूढं नागाभरणभूषितम् । देवीं च दिव्यवसनां बालसूर्यायुतद्युतिम्

रत्नसिंहासने समारूढं नागाभरणैर्विभूषितम् । तस्य पार्श्वे दिव्यवसनां देवीं बालसूर्यायुतद्युतिं ददर्श ॥

Verse 45

बालवेषां च तन्वंगीं बालशीतांशुशेखराम् । पाशांकुशवराभीतिं बिभ्रतीं च चतुर्भुजाम्

बालवेषां तन्वङ्गीं बालशीतांशुशेखराम् । पाशाङ्कुशवराभीतिं बिभ्रतीं च चतुर्भुजाम् ॥

Verse 46

प्रसादसुमुखीमंबां लीलारसविहारिणीम् । लसत्कुरबकाशोकपुन्नागनवचंपकैः

प्रसादसुमुखीमम्बां लीलारसविहारिणीम् । लसत्कुरबकाशोकपुन्नागनवचम्पकैः ॥

Verse 47

कृतावतंसामुत्फुल्लमल्लिकोत्कलितालकाम् । कांचीकलापपर्यस्तजघनाभोगशालिनीम्

कृतावतंसामुत्फुल्लमल्लिकोत्कलितालकाम् । काञ्चीकलापपर्यस्तजघनाभोगशालिनीम् ॥

Verse 48

उदारकिंकिणीश्रेणीनूपुराढ्यपदद्वयाम् । गंडमंडलसंसक्तरत्नकुंडलशोभिताम्

उदारकिङ्किणीश्रेणीनूपुराढ्यपदद्वयाम् । गण्डमण्डलसंसक्तरत्नकुण्डलशोभिताम् ॥

Verse 49

बिंबाधरानुरक्तांशुलसद्दशन कुड्मलाम् । महार्हरत्नग्रेवेयतारहारविराजिताम्

बिम्बफलसदृशप्रभाधरां, कुसुमकुड्मलसदृशदीप्तदशनां, महार्हरत्नग्रैवेयतारहारविराजितां देवीं ध्यायेत्।

Verse 50

नवमाणिक्यरुचिरकंकणांगदमुद्रिकाम् । रक्तांशुकपरीधानां रत्नमाल्यानुलेपनाम्

नवमाणिक्यरुचिरकङ्कणाङ्गदमुद्रिकां, रक्तांशुकपरीधानां, रत्नमाल्यानुलेपनां देवीं ध्यायेत्।

Verse 51

उद्यत्पीनकुचद्वंद्वनिंदितांभोजकुड्मलाम् । लीलालोलासितापांगीं भक्तानुग्रहदायिनीम्

उद्यत्पीनकुचद्वन्द्वनिन्दिताम्भोजकुड्मलां, लीलालोलासितापाङ्गीं, भक्तानुग्रहदायिनीं देवीं ध्यायेत्।

Verse 52

एवं ध्यात्वा तु हृत्पद्मे जगतः पितरौ शिवौ । जप्त्वा तदात्मकं मंत्रं तदंते बहिरर्चयेत्

एवं हृत्पद्मे जगतः पितरौ शिवौ ध्यात्वा, तदात्मकं मन्त्रं जप्त्वा, तदन्ते बहिरर्चयेत्।

Verse 53

आवाह्य प्रतिमायुग्मे कल्पयेदासनादिकम् । अर्घ्यं च दद्याच्छिवयोर्मंत्रेणानेन मंत्रवित्

प्रतिमायुग्मे आवाह्य, आसनादिकं कल्पयेत्; मन्त्रवित् अनेन मन्त्रेण शिवयोः अर्घ्यं च दद्यात्।

Verse 54

नमस्ते पार्वतीनाथ त्रैलोक्यवरदर्षभ । त्र्यंबकेश महादेव गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

नमस्ते पार्वतीनाथ त्रैलोक्यवरदर्षभ । त्र्यंबकेश महादेव गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥

Verse 55

नमस्ते देवदेवेशि प्रपन्नभयहारिणि । अंबिके वरदे देवि गृहाणार्घ्यं शिवप्रिये

नमस्ते देवदेवेशि प्रपन्नभयहारिणि । अंबिके वरदे देवि गृहाणार्घ्यं शिवप्रिये ॥

Verse 56

इति त्रिवारमुच्चार्य दद्यादर्घ्यं समाहितः । गन्धपुष्पाक्षतान्सम्यग्धूपदीपान्प्रकल्पयेत्

इति त्रिवारमुच्चार्य दद्यादर्घ्यं समाहितः । गन्धपुष्पाक्षतान्सम्यग्धूपदीपान्प्रकल्पयेत् ॥

Verse 57

नैवेद्यं पायसान्नेन घृताक्तं परिकल्पयेत् । जुहुयान्मूलमंत्रेण हविरष्टोत्तरं शतम्

नैवेद्यं पायसान्नेन घृताक्तं परिकल्पयेत् । जुहुयान्मूलमंत्रेण हविरष्टोत्तरं शतम् ॥

Verse 58

तत उद्वास्य नैवेद्यं धूपनीराजनादिकम् । कृत्वा निवेद्य तांबूलं नमस्कुर्यात्समाहितः

तत उद्वास्य नैवेद्यं धूपनीराजनादिकम् । कृत्वा निवेद्य तांबूलं नमस्कुर्यात्समाहितः ॥

Verse 59

अथाभ्यर्च्योपचारेण भोजयेद्विप्रदंपती

अथ सम्यगुपचारेणाभ्यर्च्य द्विप्रदंपतीं भोजयेत्।

Verse 60

एवं सायंतनीं पूजां कृत्वा विप्रानुमोदितः । भुंजीत वाग्यतो रात्रौ हविष्यं क्षीरभावितम्

एवं सायंतनीं पूजां कृत्वा विप्रानुमोदितः। रात्रौ वाग्यतः क्षीरभावितं हविष्यं भुञ्जीत॥

Verse 61

एवं संवत्सरं कुर्याद्व्रतं पक्षद्वये बुधः । ततः संवत्सरे पूर्णे व्रतोद्यापनमाचरेत्

एवं पक्षद्वये बुधः संवत्सरं व्रतं कुर्यात्। ततः संवत्सरे पूर्णे व्रतोद्यापनमाचरेत्॥

Verse 62

शतरुद्राभिजप्तेन स्नापयेत्प्रतिमे जलैः । आगमोक्तेन मन्त्रेण संपूज्य गिरिजाशिवौ

शतरुद्राभिजप्तैर्जलैः प्रतिमे स्नापयेत्। आगमोक्तेन मन्त्रेण गिरिजाशिवौ संपूजयेत्॥

Verse 63

सवस्त्रं ससुवर्ण च कलशं प्रति मान्वितम् । दत्त्वाचार्याय महते सदाचाररताय च । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या यथाशक्त्याभिपूज्य च

सवस्त्रं ससुवर्णं प्रतिमान्वितं कलशं महते सदाचाररतायाचार्याय दत्त्वा। यथाशक्त्यभिपूज्य भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेत्॥

Verse 64

दद्याच्च दक्षिणां तेभ्यो गोहिरण्यांबरादिकम् । भुंजीत तदनुज्ञातः सहेष्टजनबंधुभिः

तेभ्यः दक्षिणां दद्यात्—गो-हिरण्याम्बरादिकम्। तदनुज्ञातः स इष्टजन-बन्धुभिः सह भोजनं भुञ्जीत॥

Verse 65

एवं यः कुरुते भक्त्या व्रतं त्रैलोक्यविश्रुतम् । त्रिःसप्तकुलमुद्धृत्य भुक्त्वा भोगान्यथेप्सि तान्

एवं यो भक्त्या कुरुते व्रतं त्रैलोक्य-विश्रुतम्। त्रिःसप्तकुलम् उद्धृत्य, भुङ्क्ते भोगान् यथेप्सितान्॥

Verse 66

इन्द्रादिलोकपालानां स्थानेषु रमते धुवम् । ब्रह्मलोके च रमते विष्णुलोके च शाश्वते

इन्द्रादि-लोकपालानां स्थानेषु रमते ध्रुवम्। ब्रह्मलोके च रमते, विष्णुलोके च शाश्वते॥

Verse 67

शिवलोकमथ प्राप्य तत्र कल्पशतं पुनः । भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवमेव प्रपद्यते

शिवलोकम् अथ प्राप्य तत्र कल्पशतं पुनः। भुक्त्वा भोगान् सुविपुलान्, शिवमेव प्रपद्यते॥

Verse 68

महाव्रतमिदं प्रोक्तं त्वमपि श्रद्धया चर । अत्यंतदुर्लभं वापि लप्स्यसे च मनोरथम्

महाव्रतमिदं प्रोक्तं त्वमपि श्रद्धया चर। अत्यन्त-दुर्लभं वापि लप्स्यसे च मनोरथम्॥

Verse 69

इत्यादिष्टा मुनींद्रेण सा बाला मुदिता भृशम् । प्रत्यग्रहीत्सुविश्रब्धा तद्वाक्यं सुमनोहरम्

इति मुनीन्द्रेणादिष्टा सा बाला भृशं मुदिता । सुविश्रब्धा प्रत्यग्रहीत् तद्वाक्यं सुमनोहरम् ॥

Verse 70

अथ तस्याः समायाताः पितृमातृ सहोदराः । तं मुनिं सुखमासीनं ददृशुः कृतभोजनम्

अथ तस्याः समायाताः पितृमातृसहोदराः । तं मुनिं सुखमासीनं ददृशुः कृतभोजनम् ॥

Verse 71

सहसागत्य ते सर्वे नमश्चक्रुर्महात्मने । प्रसीद नः प्रसीदेति गृणतः पर्यपूज यन्

सहसागत्य ते सर्वे नमश्चक्रुर्महात्मने । ‘प्रसीद नः प्रसीद’ इति गृणन्तः पर्यपूजयन् ॥

Verse 72

श्रुत्वा च ते तया साध्व्या पूजितं परमं मुनिम् । अनुग्रहवतं तस्यै श्रुत्वा हर्षं परं ययुः

श्रुत्वा च ते तया साध्व्या पूजितं परमं मुनिम् । अनुग्रहवतं तस्यै श्रुत्वा हर्षं परं ययुः ॥

Verse 73

ते कृतांजलयः सर्वे तमूचुर्मुनि पुंगवम्

ते कृताञ्जलयः सर्वे तमूचुर्मुनिपुङ्गवम् ॥

Verse 74

अद्य धन्या वयं सर्वे तवागमनमात्रतः । पावितं नः कुलं सर्वं गृहं च सफलीकृतम्

अद्य वयं सर्वे तवागमनमात्रेणैव धन्याः। अस्माकं कुलं सर्वं पावितं, गृहं च सफलतां परिपूर्णतां च प्राप्तम्॥

Verse 75

इयं च शारदा नाम कन्या वैधव्यमागता । केनापि कर्मयोगेन दुर्विलंघ्येन भूयसा

इयं च शारदा नाम कन्या वैधव्यमापन्ना; केनापि दुर्विलङ्घ्येन भूयसा कर्मयोगेन॥

Verse 76

सैषाद्य तव पादाब्जं प्रपन्ना शरणं सती । इमां समुद्धरासह्यात्सुघोराद्दुःख सागरात्

अतः सैषा अद्य सती तव पादाब्जं शरणं प्रपन्ना। इमां सुघोरादसह्याद्दुःखसागरात् समुद्धर॥

Verse 77

त्वयापि तावदत्रैव स्थातव्यं नो गृहांतिके । अस्मद्गृहमठेऽप्यस्मिन्स्नानपूजाजपोचिते

त्वयापि तावदत्रैव नो गृहान्तिके स्थातव्यम्। अस्मद्गृहमठेऽस्मिन् स्नानपूजाजपोचिते॥

Verse 78

एषा बालापि भगवन्कुर्वंती त्वत्पदार्चनम् । व्रतं त्वत्सन्निधावेव चरिष्यति महामुने

एषा बाला अपि, भगवन्, त्वत्पदार्चनं कुर्वन्ती; महामुने, त्वत्सन्निधावेव व्रतं चरिष्यति॥

Verse 79

यावत्समाप्तिमायाति व्रतमस्यास्त्वदंतिके । उषित्वा तावदत्रैव कृतार्थान्कुरु नो गुरो

यावदस्याः व्रतस्य समाप्तिर्भवति तावत्त्वत्सन्निधौ, गुरो, अत्रैव निवस; अस्मान् कृतार्थान् कुरु, अनुग्रह-उपदेशाभ्याम्।

Verse 80

एवमभ्यर्थितः सर्वैस्तस्या भ्रातृजनादिभिः । तथेति स मुनिश्रेष्ठस्तत्रोवास मठे शुभे

एवं सर्वैः तस्याः भ्रातृजनादिभिः प्रार्थितः स मुनिश्रेष्ठः ‘तथेति’ प्रत्युवाच, शुभे मठे तत्रैव उवास।

Verse 81

सापि तेनोपदिष्टेन मार्गेण गिरिजाशिवौ । अर्चयंती व्रतं सम्यक्चचार विमला सती

सापि विमला सती तेनोपदिष्टेन मार्गेण गिरिजां शिवं च सम्यगर्चयन्ती व्रतं यथाविधि समाचरत्।