Adhyaya 16

Verse 1

। सूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः श्रेष्ठा वामदेवस्य भाषितम्

सूत उवाच। शृणुध्वं मुनयः श्रेष्ठा वामदेवस्य भाषितम्॥

Verse 2

वामदेव उवाच । पुरा मंदरशैलेंद्रे नानाधातुविचित्रिते । नानासत्वसमाकीर्णे नानाद्रुमलताकुले

वामदेव उवाच। पुरा मन्दरशैलेन्द्रे नानाधातुविचित्रिते। नानासत्त्वसमाकीर्णे नानाद्रुमलताकुले॥

Verse 3

कालाग्निरुद्रो भगवान्कदाचिद्विश्ववंदितः । समाससाद भूतेशः स्वेच्छया परमेश्वरः

कदाचित् विश्ववन्दितो भगवान् कालाग्निरुद्रः भूतेशः परमेश्वरः स्वेच्छयैव तत्र समाससाद।

Verse 4

समंतात्समुपातिष्ठन्रुद्राणां शतकोटयः । तेषां मध्ये समासीनो देवदेवस्त्रिलोचनः

समन्तात् रुद्राणां शतकोटयः समुपातिष्ठन्; तेषां मध्ये देवदेवः त्रिलोचनः समासीनः।

Verse 5

तत्रागच्छत्सुरश्रष्ठो देवैः सह पुरंदरः । तथाग्निर्वरुणो वायुर्यमो वैवस्वतस्तथा

तत्र देवैः सह सुरश्रेष्ठः पुरन्दरः आगच्छत्; तथैव अग्निः वरुणः वायुः यमः वैवस्वतः च।

Verse 6

गंधर्वाश्चित्रसेनाद्याः खेचराः पन्नगादयः । विद्याधराः किंपुरुषाः सिद्धाः साध्याश्च गुह्यकाः

गन्धर्वाः चित्रसेनाद्याः, खेचराः, पन्नगादयः; विद्याधराः किंपुरुषाः सिद्धाः साध्याश्च गुह्यकाः च समागमन्।

Verse 7

ब्रह्मर्षयो वसिष्ठाद्या नारदाद्याः सुरर्षयः । पितरश्च महात्मानो दक्षाद्याश्च प्रजेश्वराः

वसिष्ठादयः ब्रह्मर्षयः, नारदादयः सुरर्षयः; महात्मानः पितरः, दक्षादयः प्रजेश्वराः च सर्वे तत्र आसन्।

Verse 8

उर्वश्याद्याश्चाप्सरसश्चंडिकाद्याश्च मातरः । आदित्या वसवो दस्रौ विश्वेदेवा महौजसः

उर्वशीप्रमुखा अप्सरसः, चण्डिकाप्रमुखा मातरश्च; आदित्याः वसवो दस्रौ (अश्विनौ) च, महौजसः विश्वेदेवाश्च तत्र समुपस्थिताः।

Verse 9

अथान्ये भूतपतयो लोकसंहरणे क्षमाः । महाकालश्च नंदी च तथा वै शंखपालकौ

अथ लोकसंहरणेऽपि क्षमा अन्ये भूतपतयः; महाकालो नन्दी च, तथा शंखपालकौ द्वावपि तत्रासन्।

Verse 10

वीरभद्रो महातेजाः शंकुकर्णो महाबलः । घंटाकर्णश्च दुर्धर्षो मणिभद्रो वृकोदरः

वीरभद्रः महातेजाः, शंकुकर्णो महाबलः; घंटाकर्णश्च दुर्धर्षः, मणिभद्रो वृकोदरश्च तत्रासन्।

Verse 11

कुंडोदरश्च विकटास्तथा कुभोदरो बली । मंदोदरः कर्णधारः केतुर्भृंगीरिटिस्तथा

कुंडोदरश्च विकटश्च, तथा कुभोदरो बली; मंदोदरः कर्णधारः, केतुर्भृंगीरिटिश्चापि तत्रासन्।

Verse 12

भूतनाथास्तथान्ये च महाकाया महौजसः । कृष्णवर्णास्तथा श्वेताः केचिन्मंडूकसप्रभाः

अन्येऽपि भूतनाथाः सन्ति—महाकायाः महौजसः; केचित् कृष्णवर्णाः, केचित् श्वेताः, केचिन्मण्डूकसप्रभाः।

Verse 13

हरिता धूसरा धूम्राः कर्बुरा पीतलोहिताः । चित्रवर्णा विचित्रांगाश्चित्रलीला मदोत्कटाः

केचित् हरितवर्णाः, केचित् धूसराः, केचित् धूम्रवर्णाः; केचित् कर्बुराः, केचित् पीतलोहिताः। केचित् चित्रवर्णा विचित्राङ्गाश्च, चित्रलीलासु प्रवृत्ता मदोत्कटाः।

Verse 14

नानायुधोद्यतकरा नानावाहनभूषणाः । केचिद्व्याघ्रमुखाः केचित्सूकरास्या मृगा ननाः

नानायुधोद्यतकराः, नानावाहनभूषणैः समलङ्कृताः। केचिद् व्याघ्रमुखाः, केचित् सूकरास्याः, अपरे नानामृगरूपधारिणः।

Verse 15

केचिच्च नक्रवदनाः सारमेयमुखाः परे । सृगालवदनाश्चान्य उष्ट्राभवदनाः परे

केचिच्च नक्रवदनाः, परे सारमेयमुखाः। अन्ये सृगालवदनाः, परे उष्ट्राभवदनाः स्मृताः।

Verse 16

केचिच्छरभभेरुंडसिंहाश्वोष्ट्रबकाननाः । एकवक्त्रा द्विवक्त्राश्च त्रिमुखाश्चैव निर्मुखाः

केचिच्छरभभेरुण्डसिंहाश्वोष्ट्रबकाननाः। एकवक्त्राः, द्विवक्त्राश्च, त्रिमुखाश्चैव, केचिन्निर्मुखाः।

Verse 17

एकहस्तास्त्रिहस्ताश्च पंचहस्तास्त्वहस्तकाः । अपादा बहुपादाश्च बहुकर्णैककर्णकाः

केचित् एकहस्ताः, केचित् त्रिहस्ताः, केचित् पञ्चहस्ताः, केचित् अहस्तकाः। केचिदपादाः, केचिद् बहुपादाः; केचित् बहुकर्णाः, केचिदेककर्णकाः।

Verse 18

एकनेत्राश्चतुर्नेत्रा दीर्घाः केचन वामनाः । समंतात्परिवार्येशं भूतनाथमुपासते

एकनेत्राश्चतुर्नेत्रा दीर्घाः केचन वामनाः । समन्तात् परिवर्येशं भूतनाथमुपासते ॥

Verse 19

अथागच्छन्महातेजा मुनीनां प्रवरः सुधीः । सनत्कुमारो धर्मात्मा तं द्रष्टुं जगदीश्वरम्

अथागच्छन्महातेजा मुनीनां प्रवरः सुधीः । सनत्कुमारो धर्मात्मा तं द्रष्टुं जगदीश्वरम् ॥

Verse 20

तं देवदेवं विश्वेशं सूर्यकोटिसमप्रभम् । महाप्रलयसंक्षुब्धसप्तार्णवघनस्वनम्

तं देवदेवं विश्वेशं सूर्यकोटिसमप्रभम् । महाप्रलयसंक्षुब्धसप्तार्णवघनस्वनम् ॥

Verse 21

संवर्त्ताग्निसमाटोपं जटामंडलशोभितम् । अक्षीणभालनयनं ज्वालाम्लानमुखत्विषम्

संवर्त्ताग्निसमाटोपं जटामण्डलशोभितम् । अक्षीणभालनयनं ज्वालाम्लानमुखत्विषम् ॥

Verse 22

प्रदीप्तचूडामणिना शशिखंडेन शोभितम् । तक्षकं वामकर्णेन दक्षिणेन च वासुकिम्

प्रदीप्तचूडामणिना शशिखण्डेन शोभितम् । तक्षकं वामकर्णेन दक्षिणेन च वासुकिम् ॥

Verse 23

बिभ्राणं कुंडलयुगं नीलरत्नमहाहनुम् । नीलग्रीवं महाबाहुं नागहारविराजितम्

कुण्डलयुगं बिभ्राणं नीलरत्नमहागण्डं नीलग्रीवं महाबाहुं नागहारविराजितम्।

Verse 24

फणिराजपरिभ्राजत्कंक णांगदमुद्रिकम् । अनंतगुणसाहस्रमणिरंजितमेखलम्

ಫಣಿರಾಜಪರಿಭ್ರಾಜತ್ಕಂಕಣಾಂಗದಮುದ್ರಿಕं, ಅನಂತಗುಣಸಾಹಸ್ರಮಣಿರಂಜಿತಮೇಖಲम्।

Verse 25

व्याघ्रचर्मपरीधानं घंटादर्पणभूषितम् । कर्कोटकमहापद्मधृतराष्ट्रधनंजयैः

व्याघ्रचर्मपरीधानं घंटादर्पणभूषितम्; कर्कोटकमहापद्मधृतराष्ट्रधनंजयैः सेवितम्।

Verse 26

कूजन्नूपुरसंघुष्टपादपद्मविराजितम् । प्रासतोमरखट्वाङ्गशूलटंकधनुर्धरम्

कूजन्नूपुरसंघुष्टपादपद्मविराजितम्; प्रासतोमरखट्वाङ्गशूलटंकधनुर्धरम्।

Verse 27

अप्रधृष्यमनिर्देश्यमचिंत्याकारमीश्वरम् । रत्नसिंहासनारूढं प्रण नाम महामुनिः

अप्रधृष्यमनिर्देश्यमचिन्त्याकारमीश्वरम्; रत्नसिंहासनारूढं प्रणनाम महामुनिः।

Verse 28

तं भक्तिभारोच्छ्वसितांतरात्मा संस्तूय वाग्भिः श्रुतिसंमिताभिः । कृतांजलिः प्रश्रयनम्रकंधरः पप्रच्छ धर्मानखिलाञ्छु भप्रदान्

तं भक्तिभारोच्छ्वसितान्तरात्मा श्रुतिसंमिताभिर्वाग्भिः सम्यक् संस्तूय । कृताञ्जलिः प्रश्रयनम्रकन्धरः शुभप्रदान् अखिलान् धर्मान् पप्रच्छ ॥

Verse 29

यान्यानपृच्छत मुनिस्तांस्तान्धर्मानशेषतः । प्रोवाच भगवान्रुद्रो भूयो मुनिरपृच्छत

यान्यान् अपृच्छत मुनिस्तान् तान् धर्मान् अशेषतः । प्रोवाच भगवान् रुद्रो भूयो मुनिरपृच्छत ॥

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । श्रुतास्ते भगवन्धर्मास्त्वन्मुखान्मुक्तिहेतवः । यैर्मुक्तपापा मनुजास्तरिष्यंति भवार्णवम्

सनत्कुमार उवाच । श्रुतास्ते भगवन् धर्मास्त्वन्मुखान् मुक्तिहेतवः । यैर्मुक्तपापा मनुजास्तरिष्यन्ति भवार्णवम् ॥

Verse 31

अथापरं विभो धर्ममल्पायासं महाफलम् । ब्रूहि कारुण्यतो मह्यं सद्यो मुक्तिप्रदं नृणाम्

अथापरं विभो धर्मम् अल्पायासं महाफलम् । ब्रूहि कारुण्यतो मह्यं सद्यो मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥

Verse 32

अभ्यासबहुला धर्माः शास्त्रदृष्टाः सहस्रशः । सम्यक्संसेविताः कालात्सिद्धिं यच्छंति वा न वा

अभ्यासबहुला धर्माः शास्त्रदृष्टाः सहस्रशः । सम्यक्संसेविताः कालात् सिद्धिं यच्छन्ति वा न वा ॥

Verse 33

अतो लोकहितं गुह्यं भुक्तिमुक्त्योश्च साधनम् । धर्मं विज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

अतः लोकहितं गुह्यं भुक्तिमुक्त्योः साधनभूतं धर्मं त्वत्प्रसादात्, हे महेश्वर, विज्ञातुमिच्छामि।

Verse 34

श्रीरुद्र उवाच । सर्वेषामपि धर्माणामुत्तमं श्रुतिचोदितम् । रहस्यं सर्वजंतूनां यत्त्रिपुंड्रस्य धारणम्

श्रीरुद्र उवाच—सर्वेषामपि धर्माणामुत्तमं श्रुतिचोदितं रहस्यं सर्वजंतूनां यत् त्रिपुण्ड्रस्य धारणम्।

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । त्रिपुंड्रस्य विधिं ब्रूहि भगवञ्जगतां पते । तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

सनत्कुमार उवाच—भगवन् जगतां पते, त्रिपुण्ड्रस्य विधिं ब्रूहि; त्वत्प्रसादात्, हे महेश्वर, तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि।

Verse 36

कति स्थानानि किं द्रव्यं का शक्तिः का च देवता । किं प्रमाणं च कः कर्त्ता के मंत्रास्तस्य किं फलम्

कति स्थानानि, किं द्रव्यं, का शक्तिः, का च देवता; किं प्रमाणं, कः कर्ता, के मन्त्राः, तस्य किं फलम्?

Verse 37

एतत्सर्वमशेषेण त्रिपुंड्रस्य च लक्षणम् । ब्रूहि मे जगतां नाथ लोकानुग्रहकाम्यया

एतत् सर्वमशेषेण त्रिपुण्ड्रस्य च लक्षणं मे ब्रूहि, जगन्नाथ; लोकानुग्रहकाम्यया।

Verse 38

श्रीरुद्र उवाच । आग्नेयमुच्यते भस्म दग्धगोमयसंभवम् । तदेव द्रव्यमित्युक्तं त्रिपुंड्रस्य महामुने

श्रीरुद्र उवाच—दग्धगोमयसमुद्भवं भस्म ‘आग्नेयम्’ इति कथ्यते। हे महामुने, त्रिपुण्ड्रधारणाय तदेव द्रव्यं सम्यग् उक्तम्।

Verse 39

सद्योजातादिभिर्ब्रह्ममयैर्मंत्रैश्च पंचभिः । परिगृह्याग्निरित्यादिमंत्रैर्भस्माभिमंत्रयेत्

सद्योजातादिभिः पञ्चभिः ब्रह्ममयैर्मन्त्रैः भस्म परिगृह्य, ‘अग्निर्’ इत्यादिमन्त्रैः तद् भस्म अभिमन्त्रयेत्।

Verse 40

मानस्तोकेति संमृंज्य शिरो लिंपेच्च त्र्यंबकम् । त्रियायुषादिभिर्मंत्रैर्ललाटे च भुजद्वये । स्कंधे च लेपयेद्भस्म सजलं मंत्रभावितम्

‘मानस्तोकेति’ इति जपन् शिरः संमृज्य लिंपेत्; ‘त्र्यंबकम्’ इति तथा ‘त्रियायुषा’दिभिर्मन्त्रैः ललाटे भुजद्वये स्कन्धयोश्च, सजलं मन्त्रभावितं भस्म लेपयेत्।

Verse 41

तिस्रो रेखा भवंत्येषु स्थानेषु मुनिपुंगव । भ्रुवोर्मध्यं समारभ्य यावदंतो भ्रुवोर्भवेत्

मुनिपुङ्गव, एषु स्थानेषु तिस्रो रेखा भवन्ति; भ्रुवोर्मध्यात् समारभ्य यावत् भ्रुवोरन्तं ताः प्रवर्तन्ते।

Verse 42

मध्यमानामिकांगुल्योर्मध्ये तु प्रतिलोमतः । अंगुष्ठेन कृता रेखा त्रिपुंड्रस्याभिधीयते

मध्यमानामिकाङ्गुल्योर्मध्ये प्रतिलोमतः अङ्गुष्ठेन या रेखा कृता, सा त्रिपुण्ड्रस्य रेखेति अभिधीयते।

Verse 43

तिसृणामपि रेखाणां प्रत्येकं नव देवताः । अकारो गार्हपत्यश्च ऋग्भूर्लोको रजस्तथा

तिसृणामपि रेखाणां प्रत्येकं नवाधिदेवताः सन्ति—अकारः, गार्हपत्याग्निः, ऋग्वेदः, भूर्लोकः, रजोगुणश्च तथा।

Verse 44

आत्मा चैव क्रियाशक्तिः प्रातः सवनमेव च । महादेवस्तु रेखायाः प्रथमायास्तु देवता

आत्मा च क्रियाशक्तिः प्रातःसवनं च; तथा प्रथमरेखायाः अधिदेवता महादेव एव।

Verse 45

उकारो दक्षिणाग्निश्च नभः सत्त्वं यजुस्तथा । मध्यंदिनं च सवनमिच्छाशक्त्यंतरात्मकौ

उकारः, दक्षिणाग्निः, नभः, सत्त्वगुणः, यजुर्वेदश्च; मध्यंदिनसवनं च—एते इच्छाशक्त्यन्तरात्मस्वरूपाः।

Verse 46

महेश्वरश्च रेखाया द्वितीयायाश्च देवता । मकाराहवनीयौ च परमात्मा तमो दिवः

द्वितीयरेखायाः अधिदेवता महेश्वरः; तथा मकारः, आहवनीयाग्निः, परमात्मा, तमोगुणः, दिवो लोकश्च (तत्र) सम्बध्यन्ते।

Verse 47

ज्ञानशक्तिः सामवेदस्तृतीयसवनं तथा । शिवश्चेति तृतीयाया रेखायाश्चाधिदेवता

ज्ञानशक्तिः सामवेदः तृतीयसवनं च; एवं तृतीयरेखायाः अधिदेवता शिवः इति।

Verse 48

एता नित्यं नमस्कृत्य त्रिपुंड्रं धारयेत्सुधीः । महेश्वरव्रतमिदं सर्ववेदेषु कीर्तितम्

एतान् नित्यं नमस्कृत्य सुधीः त्रिपुण्ड्रं धारयेत्। इदं महेश्वरव्रतं सर्ववेदेषु कीर्तितम्॥

Verse 49

मुक्तिकामैर्नरैः सेव्यं पुनस्तेषां न संभवः । त्रिपुंड्रं कुरुते यस्तु भस्मना विधिपूर्वकम्

मुक्तिकामैर्नरैः सेव्यं तेषां पुनर्जन्म न सम्भवः। यस्तु भस्मना विधिपूर्वकं त्रिपुण्ड्रं करोति स तत्फलमाप्नुयात्॥

Verse 50

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वनस्थो यतिरेव वा । महापातकसंघातैर्मुच्यते चोपपातकैः

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वनस्थो यतिरेव वा। महापातकसंघातैर्मुच्यते चोपपातकैः॥

Verse 51

तथान्यैः क्षत्रविट्शूद्रस्त्रीगोहत्या दिपातकैः । वीरहत्याश्वहत्याभ्यां मुच्यते नात्र संशयः

तथान्यैः क्षत्रविट्शूद्रस्त्रीगोहत्या-दिपातकैः। वीरहत्याश्वहत्याभ्यां मुच्यते नात्र संशयः॥

Verse 52

अमंत्रेणापि यः कुर्यादज्ञात्वा महिमोन्नतिम् । त्रिपुंड्रं भालपटले मुच्यते सर्वपातकैः

अमन्त्रेणापि यः कुर्यादज्ञात्वा महिमोन्नतिम्। त्रिपुण्ड्रं भालपटले मुच्यते सर्वपातकैः॥

Verse 53

परद्रव्यापहरणं परदाराभिमर्शनम् । परनिंदा परक्षेत्रहरणं परपीडनम्

परद्रव्यापहरणं, परदाराभिमर्शनं, परनिन्दा, परक्षेत्रहरणं, परपीडनं—एतानि पापकर्माणि।

Verse 54

सस्यारामादिहरणं गृहदाहादिकर्म च । असत्यवादं पैशुन्यं पारुष्यं वेदविक्र यः । कूटसाक्ष्यं व्रतत्यागः कैतवं नीचसेवनम्

सस्यारामादिहरणं, गृहदाहादिकर्म, असत्यवादः, पैशुन्यं, पारुष्यं, वेदविक्रयः, कूटसाक्ष्यं, व्रतत्यागः, कैतवं, नीचसेवनं—एतानि पापानि।

Verse 55

गोभूहिरण्यमहिषी तिलकंबलवाससाम् । अन्नधान्यजलादीनां नीचेभ्यश्च परिग्रहः

गोभू-हिरण्य-महिषी-तिल-कम्बल-वाससाम्, अन्न-धान्य-जलादीनां च, विशेषतः नीचेभ्यः परिग्रहः—अयथोचितदानग्रहणं पापम्।

Verse 56

दासी वेश्याभुजंगेषु वृषलीषु नटीषु च । रजस्वलासु कन्यासु विधवासु च संगमः

दासी-वेश्याभुजङ्गेषु, वृषलीषु नटीषु च, रजस्वलासु कन्यासु विधवासु च संगमः—एष पापाचारः।

Verse 57

मांसचर्मरसादीनां लवणस्य च विक्रयः । एवमादीन्य संख्यानि पापानि विविधानि च

मांस-चर्म-रसादीनां लवणस्य च विक्रयः; एवमादीनि असंख्यानि विविधानि पापानि प्रोक्तानि।

Verse 58

सद्य एव विनश्यंति त्रिपुंड्रस्य च धारणात् । शिवद्रव्यापहरणं शिवनिंदा च कुत्रचित्

त्रिपुण्ड्रधारणमात्रेण सद्य एव विनश्यन्ति पापानि—शिवद्रव्यापहरणं तथा क्वचिद् शिवनिन्दा अपि।

Verse 59

निंदा च शिवभक्तानां प्रायश्चितैर्न शुद्ध्यति । रुद्राक्षा यस्य गात्रेषु ललाटे च त्रिपुंड्रकम्

शिवभक्तनिन्दा प्रायश्चित्तैरपि न शुद्ध्यति; यस्य गात्रेषु रुद्राक्षाः, ललाटे च त्रिपुण्ड्रकम्।

Verse 60

स चांडालोऽपि संपूज्यः सर्ववर्णोत्तमो भवेत् । यानि तीर्थानि लोकेऽस्मिन्गंगायाः सरितश्च याः

स चाण्डालोऽपि सन् संपूज्यः; सर्ववर्णेषु उत्तमो भवेत्। यानि तीर्थानि लोकेऽस्मिन्, गङ्गायाः सरितश्च याः।

Verse 61

स्नातो भवति सर्वत्र ललाटे यस्त्रिपुंड्रधृक् । सप्तकोटिमहामंत्राः पंचाक्षरपुरःसराः

यः ललाटे त्रिपुण्ड्रधृक् स सर्वत्र स्नात इव भवति। सप्तकोटिमहामन्त्राः पञ्चाक्षरपुरःसराः।

Verse 62

तथान्ये कोटिशो मंत्राः शैवाः कैवल्यहेतवः । ते सर्वे येन जप्ताः स्युर्यो बिभर्ति त्रिपुंड्रकम्

तथान्येऽपि कोटिशो मन्त्राः शैवाः कैवल्यहेतवः; यो बिभर्ति त्रिपुण्ड्रकं तेन ते सर्वे जप्ता इव भवन्ति।

Verse 63

सहस्रं पूर्वजातानां सहस्रं च जनिष्यताम् । स्ववंशजानां मर्त्यानामुद्धरेद्यस्त्रिपुंड्रधृक्

त्रिपुण्ड्रधारकः स्ववंशजेषु मर्त्येषु सहस्रं पूर्वजान् सहस्रं च भाविजनान् उद्धरेत्।

Verse 64

इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्दीर्घायुर्व्याधिवर्जितः । जीवितांते च मरणं सुखनैवं प्रपद्यते

इह सर्वान् भोगान् भुक्त्वा दीर्घायुः स्यात् व्याधिवर्जितः; जीवितान्ते च सुखं शुभं मरणं प्रपद्यते।

Verse 65

अष्टैश्वर्यगुणोपेतं प्राप्य दिव्यं वपुः शुभम् । दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीशतसेवितः

अष्टैश्वर्यगुणोपेतं दिव्यं शुभं वपुः प्राप्य, दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीशतसेवितः स्यात्।

Verse 66

विद्याधराणां सिद्धानां गंधर्वाणां महौजसाम् । इंद्रादिलोकपालानां लोकेषु च यथाक्रमम्

विद्याधराणां सिद्धानां गन्धर्वाणां महौजसाम्, इन्द्रादिलोकपालानां लोकेषु च यथाक्रमं विचरति।

Verse 67

भुक्त्वा भोगान्सुविपुलान्प्रजेशानां पुरेषु च । ब्रह्मणः पदमासाद्य तत्र कल्पशतं रमेत्

प्रजेशानां पुरेषु सुविपुलान् भोगान् भुक्त्वा, ब्रह्मणः पदमासाद्य तत्र कल्पशतं रमेत्।

Verse 68

विष्णोर्लोके च रमते यावद्ब्रह्मशतत्रयम्

विष्णोर्लोके स रमते यावद्ब्रह्मशतत्रयम्।

Verse 69

शिवलोकं ततः प्राप्य रमते कालमक्षयम् । शिवसायुज्यमाप्नोति न स भूयोऽभिजायते

शिवलोकं ततः प्राप्य रमते कालमक्षयम्। शिवसायुज्यमाप्नोति न स भूयोऽभिजायते॥

Verse 70

सर्वोपनिषदां सारं समालोच्य मुहुर्मुहुः । इदमेव हि निर्णीतं परं श्रेयस्त्रिपुंड्रकम्

सर्वोपनिषदां सारं समालोच्य मुहुर्मुहुः। इदमेव हि निर्णीतं परं श्रेयस्त्रिपुण्ड्रकम्॥

Verse 71

एतत्त्रिपुंड्रमाहात्म्यं समासात्कथितं मया । रहस्यं सर्वभूतानां गोपनीयमिदं त्वया

एतत्त्रिपुण्ड्रमाहात्म्यं समासात्कथितं मया। रहस्यं सर्वभूतानां गोपनीयमिदं त्वया॥

Verse 72

इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधीयत । सनत्कुमारोऽपि मुनिर्जगाम ब्रह्मणः पदम्

इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत। सनत्कुमारोऽपि मुनिर्जगाम ब्रह्मणः पदम्॥

Verse 73

तवापि भस्मसंपर्कात्संजाता विमला मतिः । त्वमपि श्रद्धया पुण्यं धारयस्व त्रिपुंड्रकम्

तवापि पवित्रभस्मसंस्पर्शात् विमला मतिḥ संजाता। त्वमपि श्रद्धया पुण्यं त्रिपुण्ड्रकं धारयस्व॥

Verse 74

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वामदेवस्तु शिवयोगी महातपाः । अभिमंत्र्य ददौ भस्म घोराय ब्रह्मरक्षसे

सूत उवाच। इत्युक्त्वा वामदेवः शिवयोगी महातपाः। मन्त्राभिमन्त्र्य भस्म ददौ घोराय ब्रह्मरक्षसे॥

Verse 75

तेनासौ भालपटले चक्रे तिर्य क्त्रिपुंड्रकम् । ब्रह्मराक्षसतां सद्यो जहौ तस्यानुभावतः

तेन भस्मना स भालपटले तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकं चकार। तदनुभावात् स सद्यः ब्रह्मराक्षसतां जहौ॥

Verse 76

स बभौ सूर्यसंकाशस्तेजोमण्डलमंडितः । दिव्यावयरूपैश्च दिव्यमाल्यांबरो ज्ज्वलः

स सूर्यसङ्काशः बभौ, तेजोमण्डलेन मण्डितः। दिव्याभरणरूपैश्च दिव्यमाल्याम्बरैः उज्ज्वलः॥

Verse 77

भक्त्या प्रदक्षिणीकृत्य तं गुरुं शिवयोगिनम् । दिव्यं विमानमारुह्य पुण्यलोकाञ्जगाम सः

भक्त्या तं गुरुं शिवयोगिनं प्रदक्षिणीकृत्य। दिव्यं विमानमारुह्य स पुण्यलोकान् जगाम॥

Verse 78

वामदेवो महायोगी दत्त्वा तस्मै परां गतिम् । चचार लोके मूढात्मा साक्षादिव शिवः स्वयम्

वामदेवो महायोगी तस्मै परां गतिं प्रदाय, मूढात्मेव दृश्यन् लोके चचार—साक्षादिव स्वयमेव शिवः।

Verse 79

य एतद्भस्ममाहात्म्यं त्रिपुंड्रं शृणुयान्नरः । श्रावयेद्वा पठेद्वापि स हि याति परां गतिम्

यः कश्चिन्नर एतद्भस्ममाहात्म्यं त्रिपुण्ड्रं च शृणुयात्, श्रावयेत् वा पठेत् वापि—स नूनं परां गतिं याति।

Verse 80

कथयति शिवकीर्तिं संसृतेर्मुक्तिहेतुं प्रणमति शिवयोगिध्येयमीशांघ्रिपद्मम् । रचयति शिवभक्तोद्भासि भाले त्रिपुंड्रं न पुनरिह जनन्या गर्भवासं भजेत्सः

यः शिवकीर्तिं संसृतेर्मुक्तिहेतुं कथयति, शिवयोगिध्येयमीशाङ्घ्रिपद्मं प्रणमति, भाले शिवभक्तोद्भासि त्रिपुण्ड्रं रचयति—स पुनरिह जनन्या गर्भवासं न भजेत्।