Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 12

Devanagari script

वराक्षमालाभयटंकहस्तः सरोजकिंजल्कसमानवर्णः । त्रिलोचनश्चारुचतुर्मुखो मां पायादुदीच्यां दिशि वामदेवः

Transliteration

varākṣamālābhayaṭaṃkahastaḥ sarojakiṃjalkasamānavarṇaḥ | trilocanaścārucaturmukho māṃ pāyādudīcyāṃ diśi vāmadevaḥ

Translation

वराक्षमालाभयटंकहस्तः सरोजकिंजल्कसमानवर्णः । त्रिलोचनश्चारुचतुर्मुखो मां पायादुदीच्यां दिशि वामदेवः ॥

Word by Word

• वर-अक्ष-माला-अभय-टङ्क-हस्तः: whose hand bears boon, rosary, fearlessness, and a chisel/axe
• वर-अक्ष-माला-अभय-टङ्क-हस्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक) + माला (प्रातिपदिक) + अभय (प्रातिपदिक) + टङ्क (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः (वर-अक्ष-माला-अभय-टङ्काः हस्ते यस्य) — Nominative singular (one whose hand holds...)

• सरोज-किṃजल्क-समान-वर्णः: of color like lotus-filaments
• सरोज-किṃजल्क-समान-वर्णः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सरोज (प्रातिपदिक) + किṃजल्क (प्रातिपदिक) + समान (प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (सरोजकिṃजल्केन समानः वर्णः यस्य) — Nominative singular epithet

• त्रि-लोचनः: three-eyed
• त्रि-लोचनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — Nominative singular adjective

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• चारु-चतुर्-मुखः: beautiful four-faced
• चारु-चतुर्-मुखः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः — Nominative singular adjective

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन — Accusative singular

• पायात्: may (he) protect
• पायात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन — may he protect

• उदीच्याम्: in the north
• उदीच्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — Locative singular

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — Locative singular

• वाम-देवः: Vāmadeva
• वाम-देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः — Nominative singular (name/epithet)

Speaker

Anonymous Purāṇic narrator (pañcabrahma/directional kavaca)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vāmadeva in the North: charming four-faced, three-eyed; lotus-pollen complexion; hands holding boon, rosary, fearlessness, and a small bell; cool northern light and Himalayan suggestion (symbolic).

Characters & Entities

• Vāmadeva
• Śiva
• North (Udīcī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The devotee is safeguarded by Śiva’s graceful, auspicious form; divine beauty and power together confer protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; it is a north-direction protection verse within the Śaiva kavaca.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dik-rakṣā through kavaca recitation: invoking Vāmadeva to guard the northern quarter.