Adhyaya 93
अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः युधिष्ठिरं प्रति रेवातटे प्रसिद्धस्य कल्होडीतीर्थस्य माहात्म्यं कथयति। तत् तीर्थं भारतवर्षे पापनाशकं, गङ्गासदृशं शुद्धिकरं च; साधारणमानवानां दुर्गमत्वेन तस्य विशेषपावनता प्रकाश्यते। ‘एतत् पुण्यं तीर्थम्’ इति शूलिनः (शिवस्य) वचनरूपेण तस्य प्रमाणं निर्दिश्यते; तथा जाह्नवी (गङ्गा) पशुरूपेण तत्र स्नातुं आगता इति आख्यानं तस्य कीर्तेः कारणत्वेन निवेद्यते। पौर्णमास्यां त्रिरात्रव्रतं विधीयते, रजस्तमसौ, क्रोधं, दम्भं, असूयां च परित्यज्य शुद्धचित्तेन स्थितव्यं इति। त्रिदिनं प्रतिदिनं त्रिकृत्वः देवस्य स्नापनं—वत्सयुक्ताया गोः क्षीरं मधुना मिश्रयित्वा ताम्रपात्रेण—‘ॐ नमः शिवाय’ इति शैवमन्त्रजपपूर्वकं कर्तव्यम्। फलश्रुतौ स्वर्गप्राप्तिः दिव्यस्त्रीसङ्गतिश्च, तथा सम्यक् स्नानदानैः प्रेतानां कृते दत्तदानैश्च पितॄणां तृप्तिः कथ्यते। विशेषदानं—शुक्लां वत्सयुक्तां गोमादाय वस्त्रालङ्कृतां सुवर्णोपविष्टां शुद्धाय गृहधर्मनिष्ठाय ब्राह्मणाय दातव्या—येन शाम्भवलोकप्राप्तिः सिध्यति।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कल्होडीतीर्थमुत्तमम् । विख्यातं भारते लोके गङ्गायाः पापनाशनम्
श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र कल्होडीतीर्थमुत्तमम्; भारते लोके विख्यातं गङ्गायाः पापनाशनम् इव।
Verse 2
दुर्लभं मनुजैः पार्थ रेवातटसमाश्रितम् । प्राणिनां पापनाशाय ऊषरं पुष्करं तथा
पार्थ! मनुजैर्दुर्लभं रेवातटसमाश्रितम्; प्राणिनां पापनाशाय ऊषरं पुष्करं तथा तीर्थजलम्।
Verse 3
तत्तु तीर्थमिदं पुण्यमित्येवं शूलिनो वचः । जाह्नवी पशुरूपेण तत्र स्नानार्थमागता
“एतत् तीर्थमिदं पुण्यम्” इति शूलिनः (शिवस्य) वचनम्। तत्र जाह्नवी (गङ्गा) पशुरूपं धृत्वा स्नानार्थम् आगता।
Verse 4
अतस्तद्विश्रुतं लोके कल्होडीतीर्थमुत्तमम् । त्रिरात्रं कारयेत्तत्र पूर्णिमायां युधिष्ठिर
अतः तत् लोके विश्रुतं कल्होडीतीर्थम् उत्तमम्। हे युधिष्ठिर, पूर्णिमायां तत्र त्रिरात्रव्रतं कारयेत्।
Verse 5
रजस्तमस्तथा क्रोधं दम्भं मात्सर्यमेव च । एतांस्त्यजति यः पार्थ तेनाप्तं मोक्षजं फलम्
रजस्तमः तथा क्रोधं दम्भं मात्सर्यमेव च। यः त्यजति, हे पार्थ, तेनैव मोक्षजनकं फलं प्राप्तम्।
Verse 6
पयसा स्नापयेद्देवं त्रिसन्ध्यं च त्र्यहं तथा । पयो गोसम्भवं सद्यः सवत्सा जीवपुत्रिणी
त्रिसन्ध्यं पयसा देवं स्नापयेत्, त्र्यहं तथा। तत् पयः गोसम्भवं सद्यः, सवत्सायाः जीवपुत्रिण्याः।
Verse 7
कृत्वा तत्ताम्रजे पात्रे क्षौद्रेण चैव योजिते । ॐ नमः श्रीशिवायेति स्नानं देवस्य कारयेत्
तत् ताम्रजे पात्रे कृत्वा क्षौद्रेण च समायोज्य। “ॐ नमः श्रीशिवाय” इति जपन् देवस्य स्नानं कारयेत्।
Verse 8
स याति त्रिदशस्थानं नाकस्त्रीभिः समावृतः । यस्तत्र विधिवत्स्नात्वा दानं प्रेतेषु यच्छति
स त्रिदशानां स्थानं याति, नाकस्त्रीभिः समावृतः; यः तत्र विधिवत् स्नात्वा प्रेतेषु दानं यच्छति।
Verse 9
शुक्लां गां दापयेत्तत्र प्रीयतां मे पितामहाः । ब्राह्मणे शौचसम्पन्ने स्वदारनिरते सदा
तत्र शुक्लां गां दापयेत्—‘मे पितामहाः प्रीयन्ताम्’ इति; शौचसम्पन्ने ब्राह्मणे स्वदारनिरते सदा।
Verse 10
सवत्सां वस्त्रसंयुक्तां हिरण्योपरि संस्थिताम् । सत्त्वयुक्तो ददद्राजञ्छाम्भवं लोकमाप्नुयात्
राजन्, सत्त्वयुक्तः सवत्सां वस्त्रसंयुक्तां हिरण्योपरि संस्थितां गां ददाति चेत्, स शाम्भवं लोकमाप्नुयात्।
Verse 93
। अध्याय
इत्यध्यायः।