Adhyaya 86
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 86

Adhyaya 86

अस्मिन्नध्याये युधिष्ठिरः पिङ्गलावर्ते रेवाया उत्तरतीरे सङ्गमसमीपे स्थितस्य पिङ्गलेश्वरस्य उत्पत्तिं मārkaṇḍeyam् पृच्छति। मārkaṇḍeyः कथयति—हव्यवाहनः (अग्निः) रुद्रवीर्यदाहेन पीडितः रोगग्रस्तश्चाभवत्। ततोऽसौ तीर्थयात्रां कृत्वा रेवातटं प्राप्तः, दीर्घकालं घोरं तपः चकार, वायुभक्षणादिभिः नियमैः शरीरं शोषयामास। शिवः प्रसन्नः वरं ददौ; अग्निः स्वव्याधिशमनं याचते। शिवः तस्मिन् तीर्थे स्नानं विधत्ते; स्नातमात्रेणैव अग्निः दिव्यरूपं प्राप्य निरामयः अभवत्। कृतज्ञः सन् अग्निः तत्र पिङ्गलेश्वरदेवं प्रतिष्ठाप्य नाम्ना पूजयामास, स्तोत्रैश्च तुष्टाव। अन्ते फलश्रुतिः—यः क्रोधं जित्वा तत्र उपवासं करोति स महान् फलविशेषं लभते, अन्ते रुद्रतुल्यां गतिं प्राप्नोति। तथा अलङ्कृतां कपिलां वत्ससहितां पात्रब्राह्मणाय दानं परमपुरुषार्थसाधनं प्रशस्यते।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे । हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः

श्रीमार्कण्डेय उवाच। ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम्। सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे॥ हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः॥

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । हव्यवाहेन भगवन्नीश्वरः स्थापितः कथम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्वक्तुमर्हसि

युधिष्ठिर उवाच। हव्यवाहेन भगवन्नीश्वरः स्थापितः कथम्। एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्वक्तुमर्हसि॥

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । शम्भुना रेतसा राजंस्तर्पितो हव्यवाहनः । प्राप्तसौख्येन रौद्रेण गौर्याक्रीडनचेतसा

मार्कण्डेय उवाच। शम्भुना रेतसा राजंस्तर्पितो हव्यवाहनः। प्राप्तसौख्येन रौद्रेण गौर्याक्रीडनचेतसा॥

Verse 4

हव्यवाहमुखे क्षिप्तं रुद्रेणामिततेजसा । रुद्रस्य रेतसा दग्धस्तीर्थयात्राकृतादरः

हव्यवाहमुखे क्षिप्तं रुद्रेणामिततेजसा। रुद्रस्य रेतसा दग्धस्तीर्थयात्राकृतादरः॥

Verse 5

सागरांश्च नदीर्गत्वा क्रमाद्रेवां समागतः । चचार परया भक्त्या ध्यानमुग्रं हुताशनः

सागरान् च नदीश्च गत्वा क्रमाद् रेवां समागतः। तत्र हुताशनः परया भक्त्या उग्रं ध्यानं चचार॥

Verse 6

वायुभक्षः शतं साग्रं यावत्तेपे हुताशनः । तावत्तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः । संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्

वायुभक्षः शतं साग्रं यावत् तपोऽकरोत् हुताशनः। तावत् तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः॥ संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्॥

Verse 7

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व हव्याश यस्ते मनसि वर्तते

ईश्वर उवाच। वरं वृणीष्व हव्याश यस्ते मनसि वर्तते॥

Verse 8

वह्निरुवाच । नमस्ते सर्वलोकेश उग्रमूर्ते नमोऽस्तु ते । रेतसा तव संदग्धः कुष्ठी जातो महेश्वर । कृपां कुरु महादेव मम रोगं विनाशय

वह्निरुवाच। नमस्ते सर्वलोकेश उग्रमूर्ते नमोऽस्तु ते। रेतसा तव संदग्धः कुष्ठी जातो महेश्वर॥ कृपां कुरु महादेव मम रोगं विनाशय॥

Verse 9

ईश्वर उवाच । हव्यवाह भवारोगो मत्प्रसादाच्च सत्वरम् । अत्र तीर्थे कृतस्नानः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे

ईश्वर उवाच। हव्यवाह भवारोगो मत्प्रसादाच्च सत्वरम्। अत्र तीर्थे कृतस्नानः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे॥

Verse 10

इत्युक्त्वा च महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । अनन्तरं हव्यवाहः सस्नौ रेवाजले त्वरन्

इत्युक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । अनन्तरं हव्यवाहः शीघ्रं रेवाजले स्नातवान् ॥

Verse 11

तदैव रोगनिर्मुक्तोऽभवद्दिव्यस्वरूपवान् । स्थापयामास देवेशं स वह्निः पिङ्गलेश्वरम्

तदैव रोगनिर्मुक्तोऽभवद्दिव्यस्वरूपवान् । स्थापयामास देवेशं स वह्निः पिङ्गलेश्वरम् ॥

Verse 12

नाम्ना संपूजयामास तुष्टाव स्तुतिभिर्मुदा । ततो जगाम देशं स्वं देवानां हव्यवाहनः

नाम्ना संपूजयामास तुष्टाव स्तुतिभिर्मुदा । ततो जगाम देशं स्वं देवानां हव्यवाहनः ॥

Verse 13

हव्यवाहेन भूपैवं स्थापितः पिङ्गलेश्वरः । जितक्रोधो हि यस्तत्र उपवासं समाचरेत्

हव्यवाहेन भूपैवं स्थापितः पिङ्गलेश्वरः । जितक्रोधो हि यस्तत्र उपवासं समाचरेत् ॥

Verse 14

अतिरान्त्रफलं तस्य अन्ते रुद्रत्वमाप्नुयात् । गुणान्विताय विप्राय कपिलां तत्र भारत

अतिरात्रफलं तस्य अन्ते रुद्रत्वमाप्नुयात् । गुणान्विताय विप्राय कपिलां तत्र भारत ॥

Verse 15

अलंकृत्य सवत्सां च शक्त्यालङ्कारभूषिताम् । यः प्रयच्छति राजेन्द्र स गच्छेत्परमां गतिम्

अलङ्कृत्य सवत्सां च शक्त्यालङ्कारभूषिताम् । यः प्रयच्छति राजेन्द्र स गच्छेत् परमां गतिम् ॥

Verse 86

। अध्याय

अध्यायः । (इति अध्याय-समाप्ति-सूचकः कोलोफोन्-चिह्नः)