Adhyaya 69
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 69

Adhyaya 69

मārkaṇḍeyaḥ तीर्थयात्राक्रमं वर्णयन् उत्तमं माṅgaleśvaramुपदिशति। भूतिपुत्रो मङ्गलः (अङ्गारकः) सर्वभूतहिताय तस्यायतनं प्रतिष्ठापयामास। चतुर्दश्यां तिथौ तीव्रभक्त्या प्रसन्नः शङ्करः शशिशेखरः माṅgaleśvarरूपेण प्रादुर्भूय वरं ददौ। मङ्गलः जन्मजन्मान्तरानुग्रहं याचते, शिवदेहस्वेदसम्भवत्वं ग्रहेषु निवासं च स्वात्मपरिचयं कथयति; देवैः स्वपूजनमान्यतां च प्रार्थयते। शिवः—अत्र स्थाने मम नाम मङ्गलनाम्ना भविष्यति—इति वरं दत्त्वा तिरोभवति। ततः मङ्गलः योगबलात् लिङ्गं प्रतिष्ठाप्य पूजयति। अनन्तरं विधिनिर्देशः—एतल्लिङ्गं दुःखनाशकमिति, तीर्थे ब्राह्मणतर्पणं दम्पत्योरपि सह कर्तव्यं, अङ्गारकव्रतं च आचरितव्यम्। व्रतसमाप्तौ शिवार्थं गोवृषदानं, रक्तवस्त्रदानं, निर्दिष्टवर्णपशुदानं, छत्रशय्यादानं, रक्तमाल्यानुलेपनादि च अन्तःशुद्ध्या दातव्यम्। कृष्णशुक्लयोः पक्षयोः चतुर्थ्यष्टम्यां श्राद्धं कर्तव्यं, वित्तवञ्चनं वर्जनीयम्। फलश्रुतिः—पितॄणां युगपर्यन्तं तृप्तिः, शुभसन्तानलाभः, उत्तमस्थितियुक्ता पुनर्जन्मप्राप्तिः, तीर्थप्रभावात् देहकान्तिः, तथा भक्त्या नित्यपाठिनां पापनाशः।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मङ्गलेश्वरमुत्तमम् । स्थापितं भूमिपुत्रेण लोकानां हितकाम्यया

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र मङ्गलेश्वरमुत्तमम्। भूमिपुत्रेण लोकानां हितकाम्यया स्थापितम्।

Verse 2

तोषितः परया भक्त्या शङ्करः शशिशेखरः । चतुर्दश्यां गुरुर्देवः प्रत्यक्षो मङ्गलेश्वरः

परया भक्त्या तोषितः शशिशेखरः शङ्करः चतुर्दश्यां प्रत्यक्षो गुरुदेवो मङ्गलेश्वररूपेण प्रादुर्भवति।

Verse 3

ब्रूहि पुत्र वरं शुभ्रं तं ते दास्यामि मङ्गल

ब्रूहि पुत्र, शुभ्रं शुभं वरं; तं ते दास्यामि, मङ्गल।

Verse 4

मङ्गल उवाच । प्रसादं कुरु मे शम्भो प्रतिजन्मनि शङ्कर । त्वदङ्गस्वेदसम्भूतो ग्रहमध्ये वसाम्यहम्

मङ्गल उवाच—प्रसादं कुरु मे शम्भो शङ्कर प्रतिजन्मनि। त्वदङ्गस्वेदसम्भूतो ग्रहमध्ये वसाम्यहम्॥

Verse 5

त्वत्प्रसादेन ईशान पूज्योऽहं सर्वदैवतैः । कृतार्थो ह्यद्य संजातस्तव दर्शनभाषणात्

त्वत्प्रसादेन ईशान सर्वदैवतैः पूज्योऽहम्। अद्य तव दर्शनभाषणात् कृतार्थोऽहं संजातः॥

Verse 6

स्थानेऽस्मिन् देवदेवेश मम नाम्ना महेश्वरः । एवं भवतु ते पुत्रेत्युक्त्वा चान्तरधीयत

अस्मिन् स्थाने देवदेवेश मम नाम्ना महेश्वरः स्यात्। ‘एवं भवतु ते पुत्र’ इत्युक्त्वा स चान्तरधीयत॥

Verse 7

मङ्गलोऽपि महात्मा वै स्थापयित्वा महेश्वरम् । आत्मयोगबलेनैव शूलिनापूजयत्ततः

मङ्गलोऽपि महात्मा तत्र महेश्वरं प्रतिष्ठाप्य, स्वात्मयोगबलेन शूलिनं ततः सम्यक् पूजयामास।

Verse 8

सर्वदुःखहरं लिङ्गं नाम्ना वै मङ्गलेश्वरम् । तत्र तीर्थे तु वै राजन्ब्राह्मणान्प्रीणयेत्सुधीः

सर्वदुःखहरं लिङ्गं ‘मङ्गलेश्वर’ इति नाम्ना प्रसिद्धम्; तत्र तीर्थे, हे राजन्, सुधीः ब्राह्मणान् प्रीणयेत्।

Verse 9

सपत्नीकान्नृपश्रेष्ठ चतुर्थ्यङ्गारके व्रते । पत्नीभर्तारसंयुक्तं विद्वांसं श्रोत्रियं द्विजम्

हे नृपश्रेष्ठ, चतुर्थ्यां अङ्गारकव्रते सपत्नीकान्—पत्नीभर्तृसंयुक्तान्—विद्वांसः श्रोत्रियान् द्विजान् समर्चयेत्।

Verse 10

व्रतान्ते चैव गौर्धुर्यैः शिवमुद्दिश्य दीयते । प्रीयतां मे महादेवः सपत्नीको वृषध्वजः

व्रतान्ते च शिवमुद्दिश्य गौर्धुर्याः प्रदेयाः—‘सपत्नीको वृषध्वजो महादेवो मे प्रीयताम्’ इति।

Verse 11

वस्त्रयुग्मं प्रदातव्यं लोहितं पाण्डुनन्दन । धूर्वहौ रक्तवर्णौ च शुभ्रं कृष्णं तथैव च

हे पाण्डुनन्दन, लोहितवर्णं वस्त्रयुग्मं प्रदातव्यम्; धूर्वहौ रक्तवर्णौ, तथा शुभ्रं कृष्णं चापि (वस्त्रं) देयम्।

Verse 12

छत्रं शय्यां शुभां चैव रक्तमाल्यानुलेपनम् । दातव्यं पाण्डवश्रेष्ठ विशुद्धेनान्तरात्मना

छत्रं शय्यां शुभां चैव रक्तमाल्यानुलेपनम् । दातव्यं पाण्डवश्रेष्ठ विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

Verse 13

चतुर्थ्यां तु तथाष्टम्यां पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । श्राद्धं तत्रैव कर्तव्यं वित्तशाठ्येन वर्जितः

चतुर्थ्यां तु तथाष्टम्यां पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । श्राद्धं तत्रैव कर्तव्यं वित्तशाठ्येन वर्जितः ॥

Verse 14

प्रेता भवन्ति सुप्रीता युगमेकं महीपते । सपुत्रो जायते मर्त्यः प्रतिजन्म नृपोत्तम

प्रेता भवन्ति सुप्रीता युगमेकं महीपते । सपुत्रो जायते मर्त्यः प्रतिजन्म नृपोत्तम ॥

Verse 15

तस्य तीर्थस्य भावेन सर्वाङ्गरुचिरो नृप । मङ्गलं भवते वंशो नाशुभं विद्यते क्वचित्

तस्य तीर्थस्य भावेन सर्वाङ्गरुचिरो नृप । मङ्गलं भवते वंशो नाशुभं विद्यते क्वचित् ॥

Verse 16

भक्त्या यः कीर्तयेन्नित्यं तस्य पापं व्यपोहति

भक्त्या यः कीर्तयेन्नित्यं तस्य पापं व्यपोहति ॥

Verse 69

। अध्याय

इति अध्यायः समाप्तः।