Adhyaya 62
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 62

Adhyaya 62

अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः राजानं प्रति क्रोडीश्वरनाम तीर्थस्य दर्शनविधिं कथयति। दानवविनाशानन्तरं हृष्टाः देवाः छिन्नशिरांसि संगृह्य नर्मदाजले निक्षिपन्ति, स्वजनसम्बन्धान् स्मरन्तः स्नात्वा उमापतिं शिवं प्रतिष्ठाप्य लोकसिद्ध्यर्थं पूजयन्ति। तदेव तीर्थं भुवि “क्रोडी” इति प्रसिद्धं पापघ्नं च भवति। अष्टम्यां चतुर्दश्यां च (उभयपक्षयोः) भक्त्या उपवासः, शूलिनः पुरतो रात्रौ जागरणं पुराणश्रवण-वेदाध्ययनाभ्यां सह, प्रातः त्रिदशेश्वरपूजनं, पञ्चामृताभिषेकः, चन्दनलेपनं, बिल्वपत्र-पुष्पार्पणं, दक्षिणाभिमुखं मन्त्रजपः, नियतं जलनिमज्जनं च विधीयते। पितृभ्यः दक्षिणाभिमुखं तिलाञ्जलिदानं, श्राद्धं, वेदनिष्ठेभ्यः संयतब्राह्मणेभ्यः भोजन-दानं च कृत्वा बहुगुणं पुण्यं लभ्यते इति। फलश्रुतिः—विधिना तत्र मरणं कृतं चेत्, यावत् अस्थीनि नर्मदाजले तिष्ठन्ति तावत् शिवलोके दीर्घवासः; ततः श्रीमान् मान्यः सदाचारः दीर्घायुः जन्यते, पुनः तीर्थं स्मृत्वा क्रोडीश्वरपूजनात् परं पदं प्राप्नोति। रेवायाः उत्तरतीरे सत्योपार्जितधनेन देवालयनिर्माणं सर्ववर्णानां स्त्रीणां च यथाशक्ति सुलभं कर्तव्यम्; अस्य माहात्म्यस्य भक्त्या श्रवणेन षण्मासाभ्यन्तरे पापनाशः इति उपसंहरति।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करोडीश्वरमुत्तमम् । यत्र वै निहतास्तात दानवाः सपदानुगाः

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करोड़ीश्वरमुत्तमम् । यत्र वै निहतास्तात दानवाः सपदानुगाः ॥

Verse 2

इन्द्रादिदेवैः संहृष्टैः सततं जयबुद्धिभिः । तेषां ये पुत्रपौत्राश्च पूर्ववैरमनुस्मरम्

इन्द्रादिदेवैः संहृष्टैः सततं जयबुद्धिभिः । तेषां ये पुत्रपौत्राश्च पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥

Verse 3

क्रुद्धैर्देवसमूहैश्च दानवा निहता रणे । तेषां शिरांसि संगृह्य सर्वे देवाः सवासवाः

क्रुद्धैर्देवसमूहैश्च दानवा निहता रणे । तेषां शिरांसि संगृह्य सर्वे देवाः सवासवाः ॥

Verse 4

निक्षिप्य नर्मदातोये बन्धुभावमनुस्मरम् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे स्थापयित्वा उमापतिम्

नर्मदातोये तान् निक्षिप्य बन्धुभावं मनसि संस्मरन् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे उमापतिं स्थापयामासुः ॥

Verse 5

इन्द्रेण सहिताः सर्वेऽपूजयंल्लोकसिद्धये । हृष्टचित्ताः सुराः सर्वे जग्मुराकाशमण्डलम्

इन्द्रेण सहिताḥ सर्वे लोकसिद्ध्यर्थमपूजयन् । हृष्टचित्ताः सुराः सर्वे जग्मुराकाशमण्डलम् ॥

Verse 6

दानवानां महाभाग सूदिता कोटिरुत्तमा । तदा प्रभृति तत्तीर्थं करोडीति महीतले

दानवानां महाभाग सूदिता कोटिरुत्तमा । तदा प्रभृति तत्तीर्थं करोड़ीति महीतले ॥

Verse 7

विख्यातं तु तदा लोके पापघ्नं पाण्डुनन्दन । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च भक्तितः । उपोष्य शूलिनश्चाग्रे रात्रौ कुर्वीत जागरम्

तदा लोके विख्यातं पापघ्नं पाण्डुनन्दन । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षद्वयेऽपि भक्तितः । उपोष्य शूलिनोऽग्रे रात्रौ जागरणं कुर्यात् ॥

Verse 8

सत्कथापाठसंयुक्तो वेदाध्ययनसंयुतः । प्रभाते विमले प्राप्ते पूजयेत्त्रिदशेश्वरम्

सत्कथापाठसंयुक्तो वेदाध्ययनसंयुतः । प्रभाते विमले प्राप्ते पूजयेत् त्रिदशेश्वरम् ॥

Verse 9

पञ्चामृतेन संस्नाप्य श्रीखण्डेन च गुण्ठयेत् । शस्तैः पल्लवपुष्पैश्च पूजयेत्तु प्रयत्नतः

पञ्चामृतेन देवमभिषिच्य श्रीखण्डेन च लेपयेत् । शस्तैः पल्लवपुष्पैश्च प्रयत्नतः पूजयेत् ॥

Verse 10

बहुरूपं जपन्मन्त्रं दक्षिणाशां व्यवस्थितः । यथोक्तेन विधानेन नाभिमात्रे जले क्षिपेत्

दक्षिणाशां समाश्रित्य बहुरूपं मन्त्रं जपन् । यथोक्तविधिना नाभिमात्रे जले क्षिपेत् ॥

Verse 11

तिलाञ्जलिं तु प्रेताय दक्षिणाशामुपस्थितः । श्राद्धं तत्रैव विप्राय कारयेद्विजितेन्द्रियः

दक्षिणाशामुपस्थितः प्रेताय तिलतोयाञ्जलिम् । तत्रैव विप्राय श्राद्धं जितेन्द्रियः कारयेत् ॥

Verse 12

विषमैरग्रजातैश्च वेदाभ्यसनतत्परैः । गोहिरण्येन सम्पूज्य ताम्बूलैर्भोजनैस्तथा

विषमैरग्रजातैश्च वेदाध्ययनतत्परैः । गोहिरण्यैः समभ्यर्च्य ताम्बूलैर्भोजनैस्तथा ॥

Verse 13

भूषणैः पादुकाभिश्च ब्राह्मणान्पाण्डुनन्दन । भवेत्कोटिगुणं तस्य नात्र कार्या विचारणा

भूषणैः पादुकाभिश्च ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । दत्त्वा तस्य फलं कोटिगुणं भवति नात्र संशयः ॥

Verse 14

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चित्त्यजेद्देहं विधानतः । तस्य भवति यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप

तस्मिंस्तीर्थे यः कश्चिद्विधानतः देहं त्यजति, तस्य यत्पुण्यं भवति तच्छृणुष्व, नराधिप।

Verse 15

यावदस्थीनि तिष्ठन्ति मर्त्यस्य नर्मदाजले । तावद्वसति धर्मात्मा शिवलोके सुदुर्लभे

यावदस्थीनि मर्त्यस्य नर्मदाजले तिष्ठन्ति, तावद्धर्मात्मा सुदुर्लभे शिवलोके वसति।

Verse 16

ततः कालाच्च्युतस्तस्मादिह मानुषतां गतः । कोटिधनपतिः श्रीमाञ्जायते राजपूजितः

ततः कालक्षये तस्मात् पदाच्च्युत इह मानुषतां गत्वा, कोटिधनपतिः श्रीमान् राजपूजितो जायते।

Verse 17

सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी बीजपुत्रकः । विख्यातो वसुधापृष्ठे दीर्घायुर्मानवो भवेत्

स सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी पुत्रबीजसमन्वितः, वसुधापृष्ठे विख्यातो दीर्घायुर्मानवो भवेत्।

Verse 18

पुनः स्मरति तत्तीर्थं तत्र गत्वा नृपोत्तम । करोडेश्वरमभ्यर्च्य प्राप्नोति परमां गतिम्

पुनस्तत्तीर्थं स्मरति, तत्र गत्वा नृपोत्तम; करोड़ेश्वरमभ्यर्च्य परमां गतिं प्राप्नोति।

Verse 19

इन्द्रचन्द्रयमैर्रुद्रैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । विश्वेदेवैस्तथा सर्वैः स्थापितस्त्रिदशेश्वरः

इन्द्रचन्द्रयमैर्रुद्रैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । विश्वेदेवैस्तथा सर्वैः स्थापितस्त्रिदशेश्वरः ॥

Verse 20

रेवाया उत्तरे कूले लोकानां हितकाम्यया । मानवो भक्तिसंयुक्तः प्रासादं कारयेत्तु यः

रेवाया उत्तरे कूले लोकानां हितकाम्यया । मानवो भक्तिसंयुक्तः प्रासादं कारयेत्तु यः ॥

Verse 21

तस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ सद्गतिं समवाप्नुयात् । न्यायोपात्तधनेनैव दारुपाषाणकेष्टकैः

तस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ सद्गतिं समवाप्नुयात् । न्यायोपात्तधनेनैव दारुपाषाणकेष्टकैः ॥

Verse 22

ब्राह्मणः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः स्त्रीभिश्च शक्तितः । तेऽपि यान्ति नरा लोके शांकरे सुरपूजिते

ब्राह्मणः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः स्त्रीभिश्च शक्तितः । तेऽपि यान्ति नरा लोके शांकरे सुरपूजिते ॥

Verse 23

यः शृणोति सदा भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप । तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासाभ्यन्तरं च यत्

यः शृणोति सदा भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप । तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासाभ्यन्तरं च यत् ॥

Verse 62

। अध्याय

॥ अध्यायः ॥