
अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः राजानं प्रति क्रोडीश्वरनाम तीर्थस्य दर्शनविधिं कथयति। दानवविनाशानन्तरं हृष्टाः देवाः छिन्नशिरांसि संगृह्य नर्मदाजले निक्षिपन्ति, स्वजनसम्बन्धान् स्मरन्तः स्नात्वा उमापतिं शिवं प्रतिष्ठाप्य लोकसिद्ध्यर्थं पूजयन्ति। तदेव तीर्थं भुवि “क्रोडी” इति प्रसिद्धं पापघ्नं च भवति। अष्टम्यां चतुर्दश्यां च (उभयपक्षयोः) भक्त्या उपवासः, शूलिनः पुरतो रात्रौ जागरणं पुराणश्रवण-वेदाध्ययनाभ्यां सह, प्रातः त्रिदशेश्वरपूजनं, पञ्चामृताभिषेकः, चन्दनलेपनं, बिल्वपत्र-पुष्पार्पणं, दक्षिणाभिमुखं मन्त्रजपः, नियतं जलनिमज्जनं च विधीयते। पितृभ्यः दक्षिणाभिमुखं तिलाञ्जलिदानं, श्राद्धं, वेदनिष्ठेभ्यः संयतब्राह्मणेभ्यः भोजन-दानं च कृत्वा बहुगुणं पुण्यं लभ्यते इति। फलश्रुतिः—विधिना तत्र मरणं कृतं चेत्, यावत् अस्थीनि नर्मदाजले तिष्ठन्ति तावत् शिवलोके दीर्घवासः; ततः श्रीमान् मान्यः सदाचारः दीर्घायुः जन्यते, पुनः तीर्थं स्मृत्वा क्रोडीश्वरपूजनात् परं पदं प्राप्नोति। रेवायाः उत्तरतीरे सत्योपार्जितधनेन देवालयनिर्माणं सर्ववर्णानां स्त्रीणां च यथाशक्ति सुलभं कर्तव्यम्; अस्य माहात्म्यस्य भक्त्या श्रवणेन षण्मासाभ्यन्तरे पापनाशः इति उपसंहरति।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करोडीश्वरमुत्तमम् । यत्र वै निहतास्तात दानवाः सपदानुगाः
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करोड़ीश्वरमुत्तमम् । यत्र वै निहतास्तात दानवाः सपदानुगाः ॥
Verse 2
इन्द्रादिदेवैः संहृष्टैः सततं जयबुद्धिभिः । तेषां ये पुत्रपौत्राश्च पूर्ववैरमनुस्मरम्
इन्द्रादिदेवैः संहृष्टैः सततं जयबुद्धिभिः । तेषां ये पुत्रपौत्राश्च पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥
Verse 3
क्रुद्धैर्देवसमूहैश्च दानवा निहता रणे । तेषां शिरांसि संगृह्य सर्वे देवाः सवासवाः
क्रुद्धैर्देवसमूहैश्च दानवा निहता रणे । तेषां शिरांसि संगृह्य सर्वे देवाः सवासवाः ॥
Verse 4
निक्षिप्य नर्मदातोये बन्धुभावमनुस्मरम् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे स्थापयित्वा उमापतिम्
नर्मदातोये तान् निक्षिप्य बन्धुभावं मनसि संस्मरन् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे उमापतिं स्थापयामासुः ॥
Verse 5
इन्द्रेण सहिताः सर्वेऽपूजयंल्लोकसिद्धये । हृष्टचित्ताः सुराः सर्वे जग्मुराकाशमण्डलम्
इन्द्रेण सहिताḥ सर्वे लोकसिद्ध्यर्थमपूजयन् । हृष्टचित्ताः सुराः सर्वे जग्मुराकाशमण्डलम् ॥
Verse 6
दानवानां महाभाग सूदिता कोटिरुत्तमा । तदा प्रभृति तत्तीर्थं करोडीति महीतले
दानवानां महाभाग सूदिता कोटिरुत्तमा । तदा प्रभृति तत्तीर्थं करोड़ीति महीतले ॥
Verse 7
विख्यातं तु तदा लोके पापघ्नं पाण्डुनन्दन । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च भक्तितः । उपोष्य शूलिनश्चाग्रे रात्रौ कुर्वीत जागरम्
तदा लोके विख्यातं पापघ्नं पाण्डुनन्दन । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षद्वयेऽपि भक्तितः । उपोष्य शूलिनोऽग्रे रात्रौ जागरणं कुर्यात् ॥
Verse 8
सत्कथापाठसंयुक्तो वेदाध्ययनसंयुतः । प्रभाते विमले प्राप्ते पूजयेत्त्रिदशेश्वरम्
सत्कथापाठसंयुक्तो वेदाध्ययनसंयुतः । प्रभाते विमले प्राप्ते पूजयेत् त्रिदशेश्वरम् ॥
Verse 9
पञ्चामृतेन संस्नाप्य श्रीखण्डेन च गुण्ठयेत् । शस्तैः पल्लवपुष्पैश्च पूजयेत्तु प्रयत्नतः
पञ्चामृतेन देवमभिषिच्य श्रीखण्डेन च लेपयेत् । शस्तैः पल्लवपुष्पैश्च प्रयत्नतः पूजयेत् ॥
Verse 10
बहुरूपं जपन्मन्त्रं दक्षिणाशां व्यवस्थितः । यथोक्तेन विधानेन नाभिमात्रे जले क्षिपेत्
दक्षिणाशां समाश्रित्य बहुरूपं मन्त्रं जपन् । यथोक्तविधिना नाभिमात्रे जले क्षिपेत् ॥
Verse 11
तिलाञ्जलिं तु प्रेताय दक्षिणाशामुपस्थितः । श्राद्धं तत्रैव विप्राय कारयेद्विजितेन्द्रियः
दक्षिणाशामुपस्थितः प्रेताय तिलतोयाञ्जलिम् । तत्रैव विप्राय श्राद्धं जितेन्द्रियः कारयेत् ॥
Verse 12
विषमैरग्रजातैश्च वेदाभ्यसनतत्परैः । गोहिरण्येन सम्पूज्य ताम्बूलैर्भोजनैस्तथा
विषमैरग्रजातैश्च वेदाध्ययनतत्परैः । गोहिरण्यैः समभ्यर्च्य ताम्बूलैर्भोजनैस्तथा ॥
Verse 13
भूषणैः पादुकाभिश्च ब्राह्मणान्पाण्डुनन्दन । भवेत्कोटिगुणं तस्य नात्र कार्या विचारणा
भूषणैः पादुकाभिश्च ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । दत्त्वा तस्य फलं कोटिगुणं भवति नात्र संशयः ॥
Verse 14
तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चित्त्यजेद्देहं विधानतः । तस्य भवति यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप
तस्मिंस्तीर्थे यः कश्चिद्विधानतः देहं त्यजति, तस्य यत्पुण्यं भवति तच्छृणुष्व, नराधिप।
Verse 15
यावदस्थीनि तिष्ठन्ति मर्त्यस्य नर्मदाजले । तावद्वसति धर्मात्मा शिवलोके सुदुर्लभे
यावदस्थीनि मर्त्यस्य नर्मदाजले तिष्ठन्ति, तावद्धर्मात्मा सुदुर्लभे शिवलोके वसति।
Verse 16
ततः कालाच्च्युतस्तस्मादिह मानुषतां गतः । कोटिधनपतिः श्रीमाञ्जायते राजपूजितः
ततः कालक्षये तस्मात् पदाच्च्युत इह मानुषतां गत्वा, कोटिधनपतिः श्रीमान् राजपूजितो जायते।
Verse 17
सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी बीजपुत्रकः । विख्यातो वसुधापृष्ठे दीर्घायुर्मानवो भवेत्
स सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी पुत्रबीजसमन्वितः, वसुधापृष्ठे विख्यातो दीर्घायुर्मानवो भवेत्।
Verse 18
पुनः स्मरति तत्तीर्थं तत्र गत्वा नृपोत्तम । करोडेश्वरमभ्यर्च्य प्राप्नोति परमां गतिम्
पुनस्तत्तीर्थं स्मरति, तत्र गत्वा नृपोत्तम; करोड़ेश्वरमभ्यर्च्य परमां गतिं प्राप्नोति।
Verse 19
इन्द्रचन्द्रयमैर्रुद्रैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । विश्वेदेवैस्तथा सर्वैः स्थापितस्त्रिदशेश्वरः
इन्द्रचन्द्रयमैर्रुद्रैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । विश्वेदेवैस्तथा सर्वैः स्थापितस्त्रिदशेश्वरः ॥
Verse 20
रेवाया उत्तरे कूले लोकानां हितकाम्यया । मानवो भक्तिसंयुक्तः प्रासादं कारयेत्तु यः
रेवाया उत्तरे कूले लोकानां हितकाम्यया । मानवो भक्तिसंयुक्तः प्रासादं कारयेत्तु यः ॥
Verse 21
तस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ सद्गतिं समवाप्नुयात् । न्यायोपात्तधनेनैव दारुपाषाणकेष्टकैः
तस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ सद्गतिं समवाप्नुयात् । न्यायोपात्तधनेनैव दारुपाषाणकेष्टकैः ॥
Verse 22
ब्राह्मणः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः स्त्रीभिश्च शक्तितः । तेऽपि यान्ति नरा लोके शांकरे सुरपूजिते
ब्राह्मणः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः स्त्रीभिश्च शक्तितः । तेऽपि यान्ति नरा लोके शांकरे सुरपूजिते ॥
Verse 23
यः शृणोति सदा भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप । तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासाभ्यन्तरं च यत्
यः शृणोति सदा भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप । तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासाभ्यन्तरं च यत् ॥
Verse 62
। अध्याय
॥ अध्यायः ॥