Adhyaya 60

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि आदित्येश्वरमुत्तमम् । सर्वदुःखहरं पार्थ सर्वविघ्नविनाशनम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि परममादित्येश्वरम्। हे पार्थ, स सर्वदुःखहरः सर्वविघ्नविनाशनश्च॥

Verse 2

आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम् । यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि कुरुनन्दन

आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम्। यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि, कुरुनन्दन॥

Verse 3

नालभन्त श्रियं नाके मर्त्ये पातालगोचरे । कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा नैमिषं पुष्करं तथा

नालभन्त श्रियं नाके मर्त्ये पातालगोचरे। कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा नैमिषं पुष्करं तथा॥

Verse 4

वाराणसी च केदारं प्रयागं रुद्रनन्दनम् । महाकालं सहस्राक्षं शुक्लतीर्थं नृपोत्तम

वाराणसी च केदारं प्रयागं रुद्रनन्दनम्। महाकालं सहस्राक्षं शुक्लतीर्थं नृपोत्तम॥

Verse 5

रवितीर्थस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । रवितीर्थे हि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व नृपोत्तम

रवितीर्थस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीम्। रवितीर्थे हि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व नृपोत्तम॥

Verse 6

स्नेहात्ते कथयिष्यामि वार्द्धकेनातिपीडितः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे तपोनिष्ठा महौजसः

स्नेहेन ते कथयिष्यामि, वार्धक्येनातिपीडितोऽपि। शृण्वन्तु सर्वे ऋषयः तपोनिष्ठा महौजसः॥

Verse 7

श्रुतं मे रुद्रसांनिध्ये नन्दिस्कन्दगणैः सह । पार्वत्या पृष्टः शम्भुश्च रवितीर्थस्य यत्फलम्

रुद्रसांनिध्ये नन्दिस्कन्दगणैः सह मया श्रुतम्। पार्वत्या पृष्टः शम्भुः रवितीर्थस्य यत्फलं प्राह॥

Verse 8

शम्भुना च यदाख्यातं गिरिजायाः ससम्भ्रमम् । तत्सर्वमेकचित्तेन रुद्रोद्गीतं श्रुतं मया

शम्भुना यदाख्यातं गिरिजायाः ससम्भ्रमम्। तत्सर्वं रुद्रोद्गीतं मया एकचित्तेन श्रुतम्॥

Verse 9

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन पाण्डव । दुर्भिक्षोपहता विप्रा नर्मदां तु समाश्रिताः

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि, शृणु यत्नेन पाण्डव। दुर्भिक्षोपहताः विप्राः नर्मदां तु समाश्रिताः॥

Verse 10

उद्दालको वशिष्ठश्च माण्डव्यो गौतमस्तथा । याज्ञवल्क्योऽथ गर्गश्च शाण्डिल्यो गालवस्तथा

उद्दालको वशिष्ठश्च माण्डव्यो गौतमस्तथा। याज्ञवल्क्योऽथ गर्गश्च शाण्डिल्यो गालवस्तथा॥

Verse 11

नाचिकेतो विभाण्डश्च वालखिल्यादयस्तथा । शातातपश्च शङ्खश्च जैमिनिर्गोभिलस्तथा

नाचिकेतो विभाण्डश्च वालखिल्यादयस्तथा । शातातपः शङ्खश्चैव जैमिनिर्गोभिलस्तथा ॥

Verse 12

जैगीषव्यः शतानीकः सर्व एव समागताः । तीर्थयात्रा कृता तैस्तु नर्मदायाः समन्ततः

जैगीषव्यः शतानीकः सर्व एव समागताः । तीर्थयात्रां कृतवन्तस्तु नर्मदायाः समन्ततः ॥

Verse 13

आदित्येश्वरमायाताः प्रसङ्गादृषिपुंगवाः । वृक्षैः संछादितं शुभ्रं धवतिन्दुकपाटलैः

आदित्येश्वरमायाताः प्रसङ्गादृषिपुङ्गवाः । वृक्षैः संछादितं शुभ्रं धवतिन्दुकपाटलैः ॥

Verse 14

जम्बीरैरर्जुनैः कुब्जैः शमीकेसरकिंशुकैः । तस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये सुगन्धिकुसुमाकुले

जम्बीरैरर्जुनैः कुब्जैः शमीकेसरकिंशुकैः । तस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये सुगन्धिकुसुमाकुले ॥

Verse 15

पुन्नागनालिकेरैश्च खदिरैः कल्पपादपैः । अनेकश्वापदाकीर्णं मृगमार्जारसंकुलम्

पुन्नागनालिकेरैश्च खदिरैः कल्पपादपैः । अनेकश्वापदाकीर्णं मृगमार्जारसंकुलम् ॥

Verse 16

ऋक्षहस्तिसमाकीर्णं चित्रकैश्चोपशोभितम् । प्रविष्टा ऋषयः सर्वे वने पुष्पसमाकुले

ऋक्षहस्तिसमाकीर्णं चित्रकैश्चोपशोभितं पुष्पसमाकुलं वनं सर्वे ऋषयः प्रविविशुः।

Verse 17

वनान्ते च स्त्रियो दृष्ट्वा रक्ता रक्ताम्बरान्विताः । रक्तमाल्यानुशोभाढ्या रक्तचन्दनचर्चिताः

वनान्ते स्त्रियो दृष्ट्वा रक्तवर्णाः रक्ताम्बरान्विताः। रक्तमाल्यैः सुशोभाढ्याः रक्तचन्दनचर्चिताः॥

Verse 18

रक्ताभरणसंयुक्ताः पाशहस्ता भयावहाः । तासां समीपगा दृष्टाः कृष्णजीमूतसन्निभाः

रक्ताभरणसंयुक्ताः पाशहस्ताः भयावहाः। तासां समीपगा दृष्टाः कृष्णजीमूतसन्निभाः॥

Verse 19

महाकाया भीमवक्त्राः पाशहस्ता भयावहाः । अनावृष्ट्युपमा दृष्टा आतुराः पिङ्गलोचनाः

महाकायाः भीमवक्त्राः पाशहस्ताः भयावहाः। अनावृष्ट्युपमा दृष्टा आतुराः पिङ्गलोचनाः॥

Verse 20

दीर्घजिह्वा करालास्या तीक्ष्णदंष्ट्रा दुरासदा । वृद्धा नारी कुरुश्रेष्ठ दृष्टान्या ऋषिपुंगवैः

ततः ऋषिपुङ्गवैर्दृष्टान्या वृद्धा नारी कुरुश्रेष्ठ। दीर्घजिह्वा करालास्या तीक्ष्णदंष्ट्रा दुरासदा॥

Verse 21

ततः समीपगा वृद्धा तस्य वृन्दस्य भारत । स्वाध्यायनिरता विप्रा दृष्टास्तैः पापकर्मभिः

ततः सा वृद्धा स्त्री तस्य वृन्दस्य समीपमागता, भारत। स्वाध्यायनिरता विप्रास्तैः पापकर्मभिर्दृष्टाः।

Verse 22

ऊचुस्ते तु समूहेन ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान् । अस्माकं स्वामिनः सर्वे तिष्ठन्ते तीर्थमध्यतः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

ततः ते समूहेन तपसि स्थितान् ब्राह्मणानूचुः— ‘अस्माकं स्वामिनः सर्वे तीर्थमध्यतः तिष्ठन्ति। यूयं महाभागाः सर्वथैव त्वरया तत्र प्रस्थाप्याः।’

Verse 23

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सर्वे चैव त्वरान्विताः । जग्मुस्ते नर्मदाकक्षं दृष्ट्वा रेवां द्विजोत्तमाः

तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे त्वरान्विताः सहसा जग्मुः। द्विजोत्तमाः नर्मदाकक्षं गत्वा तत्र रेवां ददृशुः।

Verse 24

ततः केचित्स्तुवन्त्यन्ये जय देवि नमोऽस्तु ते

ततः केचित् स्तुवन्ति, अन्ये चोचुः— ‘जय देवि, नमोऽस्तु ते।’

Verse 25

नमोऽस्तु ते सिद्धगणैर्निषेविते नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रमङ्गले । नमोऽस्तु ते विप्रसहस्रसेविते नमोऽस्तु रुद्राङ्गसमुद्भवे वरे

नमोऽस्तु ते सिद्धगणैर्निषेविते, नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रमङ्गले। नमोऽस्तु ते विप्रसहस्रसेविते, नमोऽस्तु ते रुद्राङ्गसमुद्भवे वरे।

Verse 26

नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रपावने नमोऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे । नमामि ते शीतजले सुखप्रदे सरिद्वरे पापहरे विचित्रिते

नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रपावने; नमोऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे। नमामि ते शीतजले सुखप्रदे; सरिद्वरे पापहरे विचित्रिते॥

Verse 27

अनेकभूतौघसुसेविताङ्गे गन्धर्वयक्षोरगपाविताङ्गे । महागजौघैर्महिषैर्वराहैरापीयसे तोयमहोर्मिमाले

अनेकभूतौघसुसेविताङ्गे गन्धर्वयक्षोरगपाविताङ्गे। महागजौघैर्महिषैर्वराहैरापीयसे तोयमहोर्मिमाले॥

Verse 28

नमामि ते सर्ववरे सुखप्रदे विमोचयास्मानघपाशबद्धान्

नमामि ते सर्ववरे सुखप्रदे विमोचयास्मानघपाशबद्धान्॥

Verse 29

भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्या यावत्तवाम्भो नहि संश्रयन्ति । स्पृष्टं करैश्चन्द्रमसो रवेश्चेत्तद्देवि दद्यात्परमं पदं तु

भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्या यावत्तवाम्भो नहि संश्रयन्ति। स्पृष्टं करैश्चन्द्रमसो रवेश्चेत्तद्देवि दद्यात्परमं पदं तु॥

Verse 30

अनेकसंसारभयार्दितानां पापैरनेकैरभिवेष्टितानाम् । गतिस्त्वमम्भोजसमानवक्त्रे द्वन्द्वैरनेकैरभिसंवृतानाम्

अनेकसंसारभयार्दितानां पापैरनेकैरभिवेष्टितानाम्। गतिस्त्वमम्भोजसमानवक्त्रे द्वन्द्वैरनेकैरभिसंवृतानाम्॥

Verse 31

नद्यश्च पूता विमला भवन्ति त्वां देवि सम्प्राप्य न संशयोऽत्र । दुःखातुराणामभयं ददासि शिष्टैरनेकैरभिपूजितासि

नद्यश्च पूता विमला भवन्ति त्वां देवि सम्प्राप्य न संशयोऽत्र। दुःखातुराणामभयं ददासि शिष्टैरनेकैरभिपूजितासि॥

Verse 32

विण्मूत्रदेहाश्च निमग्नदेहा भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्याः । महाबलध्वस्ततरङ्गभङ्गं जलं न यावत्तव संस्पृशन्ति

विण्मूत्रदेहाश्च निमग्नदेहा भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्याः। महाबलध्वस्ततरङ्गभङ्गं जलं न यावत्तव संस्पृशन्ति॥

Verse 33

म्लेच्छाः पुलिन्दास्त्वथ यातुधानाः पिबन्ति येऽंभस्तव देवि पुण्यम् । तेऽपि प्रमुच्यन्ति भयाच्च घोरात्किमत्र विप्रा भवपाशभीताः

म्लेच्छाः पुलिन्दास्त्वथ यातुधानाः पिबन्ति येऽंभस्तव देवि पुण्यम्। तेऽपि प्रमुच्यन्ति भयाच्च घोरात्किमत्र विप्रा भवपाशभीताः॥

Verse 34

सरांसि नद्यः क्षयमभ्युपेता घोरे युगेऽस्मिन्कलिनावसृष्टे । त्वं भ्राजसे देवि जलौघपूर्णा दिवीव नक्षत्रपथे च गङ्गा

सरांसि नद्यः क्षयमभ्युपेता घोरे युगेऽस्मिन्कलिनावसृष्टे। त्वं भ्राजसे देवि जलौघपूर्णा दिवीव नक्षत्रपथे च गङ्गा॥

Verse 35

तव प्रासादाद्वरदे विशिष्टे कालं यथेमं परिपालयित्वा । यास्याम मोक्षं तव सुप्रसादाद्वयं यथा त्वं कुरु नः प्रसादम्

तव प्रासादाद्वरदे विशिष्टे कालं यथेमं परिपालयित्वा। यास्याम मोक्षं तव सुप्रसादाद्वयं यथा त्वं कुरु नः प्रसादम्॥

Verse 36

त्वामाश्रिता ये शरणं गताश्च गतिस्त्वमम्बेव पितेव पुत्रान् । त्वत्पालिता यावदिमं सुघोरं कालं त्वनावृष्टिहतं क्षिपामः

त्वामाश्रिता ये शरणं गताश्च, त्वमेव तेषां परमा गतिरम्बेव पितेव च पुत्रान्। त्वत्पालिताः वयं यावदिमं सुघोरं कालं त्वनावृष्टिहतं क्षिप्रं तरामः॥

Verse 37

एवं स्तुता तदा देवी नर्मदा सरितां वरा । प्रत्यक्षा सा परा मूर्तिर्ब्राह्मणानां युधिष्ठिर

एवं स्तुता तदा देवी नर्मदा सरितां वरा। प्रत्यक्षा सा परा मूर्तिर्ब्राह्मणानां युधिष्ठिर॥

Verse 38

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पठन्ति ये स्तोत्रमिदं नरेन्द्र शृण्वन्ति भक्त्या परया प्रशान्ताः । ते यान्ति रुद्रं वृषसंयुतेन यानेन दिव्याम्बरभूषिताङ्गाः

श्रीमार्कण्डेय उवाच। पठन्ति ये स्तोत्रमिदं नरेन्द्र शृण्वन्ति भक्त्या परया प्रशान्ताः। ते यान्ति रुद्रं वृषसंयुतेन यानेन दिव्याम्बरभूषिताङ्गाः॥

Verse 39

ये स्तोत्रमेतत्सततं जपन्ति स्नात्वा च तोयेन तु नर्मदायाः । तेभ्योऽन्तकाले सरिदुत्तमेयं गतिं विशुद्धामचिराद्ददाति

ये स्तोत्रमेतत्सततं जपन्ति स्नात्वा च तोयेन तु नर्मदायाः। तेभ्योऽन्तकाले सरिदुत्तमेयं गतिं विशुद्धामचिराद्ददाति॥

Verse 40

प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम् । देहक्षयं स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभाव

प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम्। देहक्षये सा स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभावा॥

Verse 41

पापैर्विमुक्ता दिवि मोदमानाः सम्भोगिनश्चैव तु नान्यथा च

पापैर्विमुक्ता दिवि मोदमानाः दिव्यसम्भोगसुखैः समन्विताः। एवं हि ते नान्यथैव कदाचन भवति॥

Verse 42

प्रसन्ना नर्मदा देवी स्तोत्रेणानेन भारत । जलेनाप्यायितान् विप्रान् दक्षिणापथवाहिनी

प्रसन्ना नर्मदा देवी स्तोत्रेणानेन भारत। जलेनाप्यायितान् विप्रान् दक्षिणापथवाहिनी॥

Verse 43

अमृतत्वं तु वो दद्मि योगिभिर्यन्न गम्यते । दुर्लभं यत्सुरैः सर्वैर्मत्प्रसादाल्लभिष्यथ

अमृतत्वं तु वो दद्मि योगिभिर्यन्न गम्यते। दुर्लभं यत्सुरैः सर्वैर्मत्प्रसादाल्लभिष्यथ॥

Verse 44

इति ते ब्राह्मणा राजंल्लब्धा वरमनुत्तमम् । गमिष्यन्तः प्रीतचित्ता ददृशुश्चित्रमद्भुतम्

इति ते ब्राह्मणा राजंल्लब्धा वरमनुत्तमम्। गमिष्यन्तः प्रीतचित्ता ददृशुश्चित्रमद्भुतम्॥

Verse 45

श्रीमार्कण्डेय उवाच । दृष्टास्तैः पुरुषाः पार्थ नर्मदातटसंस्थिताः । स्नानदेवार्चनासक्ताः पञ्च एव महाबलाः

श्रीमार्कण्डेय उवाच। दृष्टास्तैः पुरुषाः पार्थ नर्मदातटसंस्थिताः। स्नानदेवार्चनासक्ताः पञ्च एव महाबलाः॥

Verse 46

ते दृष्टा ब्राह्मणैः सर्वैर्वेदवेदाङ्गपारगैः । संपृष्टास्तैर्महाराज यथा तदवधारय

ते सर्वे वेदवेदाङ्गपारगैर्ब्राह्मणैर्दृष्टाः; तैः संपृष्टा अपि, हे महाराज, यथावदवधारय यथा मया कथ्यते।

Verse 47

विप्रा ऊचुः । वनान्ते स्त्रीयुगं दृष्ट्वा महारौद्रं भयावहम् । वृद्धाश्च पुरुषास्तत्र पाशहस्ता भयावहाः

विप्रा ऊचुः—वनान्ते वयं स्त्रीयुगं दृष्टवन्तो महारौद्रं भयावहम्; तत्रैव वृद्धाः पुरुषाः पाशहस्ताः, भयङ्कराश्च।

Verse 48

दुर्धर्षा दुर्निरीक्ष्याश्च इतश्चेतश्च चञ्चलाः । व्याहरन्तः शुभां वाचं न तत्र गतिरस्ति वै

दुर्धर्षाश्च दुर्निरीक्ष्याश्च, इतश्चेतश्च चञ्चलाः; शुभां वाचं व्याहरन्तोऽपि, तत्र वै न गतिरस्ति।

Verse 49

अपरस्परयोः सर्वे निरीक्षन्तः पुनःपुनः । तैस्तु यद्वचनं प्रोक्तं तत्सर्वं कथ्यतामिति

सर्वेऽपरस्परयोः पुनःपुनर्निरीक्षन्तः; ततः प्रोचुः—तैः यद्वचनं प्रोक्तं तत्सर्वं कथ्यतामिति।

Verse 50

अस्माकं पुरुषाः पञ्च तिष्ठन्ति तत्र सत्तमाः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

अस्माकं पञ्च पुरुषाः सत्तमाः तत्र तिष्ठन्ति; ते महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः प्रस्थाप्याः।

Verse 51

अथ ते पुरुषाः पञ्च श्रुत्वा वाक्यमिदं शुभम् । परस्परं निरीक्षन्तो वदन्ति च पुनःपुनः

अथ ते पञ्च पुरुषाः शुभमिदं वचनं श्रुत्वा परस्परं निरीक्ष्य पुनःपुनः परस्परं वचांसि प्रचक्रुः।

Verse 52

क्व ते कस्य कुतो याताः किमुक्तं तैर्भयावहैः

क्व ते? कस्य ते? कुतो वा आगताः? तैर्भयावहैः किं प्रोक्तम्?

Verse 53

पुरुषा ऊचुः । तीर्थावगाहनं सर्वैः पूर्वदक्षिणपश्चिमैः । उत्तरैश्च कृतं भक्त्या न पापं तैर्व्यपोहितम्

पुरुषा ऊचुः—पूर्वदक्षिणपश्चिमोत्तरदिग्भ्य आगताः सर्वे वयं भक्त्या अस्मिन् तीर्थे अवगाहनं कृतवन्तः; तथापि तैः पापं न व्यपोहितम्।

Verse 54

निष्पापाश्चाथ संजातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे वह्निकालोपमा द्विजाः

तथापि अस्यैव तीर्थस्य प्रभावतः ते निष्पापाः संजाताः। शृण्वन्तु सर्वे ऋषयः—हे द्विजाः, वह्निकालोपमतेजसः।

Verse 55

पातकानि च घोराणि यान्यचिन्त्यानि देहिनाम् । पापिष्ठेन तु चैकेन गुरुदारा निषेविता

देहिनां यानि घोराणि पातकानि अचिन्त्यानि च; तेषु पापिष्ठेनैकेन गुरुदारा अपि निषेविता।

Verse 56

हृतं चान्येन मित्रस्वं सुवर्णं च धनं तथा । ब्रह्महत्या महारौद्रा कृता चान्येन पातकम्

अन्येन मित्रस्य स्वं सुवर्णादि धनं च हृतम् । अन्येन च महारौद्रा ब्रह्महत्या पातकं कृतम् ॥

Verse 57

सुरापानं तु चान्यस्य संजातं चाप्यकामतः । गोवध्या चाप्यकामेन कृता चैकेन पापिना

अन्यस्य तु सुरापानपातकं संजातमकामतः । एकेन पापिना चैव गोवध्या अकामतः कृता ॥

Verse 58

अकामतोऽपि सर्वेषां पातकानि नराधिप । ब्राह्मणानां तु ते श्रुत्वा वाक्यं तद्विस्मयान्विताः

अकामतोऽपि सर्वेषां पातकानि भवन्ति भो नृप । ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा ते विस्मयान्विता अभवन् ॥

Verse 59

सद्य एव तदा जाताः पापिष्ठा गतकल्मषाः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नर्मदायाः प्रभावतः

सद्य एव तदा तेऽभवन् पापिष्ठा अपि गतकल्मषाः । अस्य तीर्थस्य प्रभावेन नर्मदायाः प्रभावतः ॥

Verse 60

न क्वचित्पातकानां तु प्रवेशश्चात्र जायते । एवं संचित्य ते सर्वे पापिष्ठाश्च परस्परम्

अत्र पातकानां क्वचिदपि प्रवेशो न जायते । एवं संचित्य ते सर्वे पापिष्ठाः परस्परं जगदुः ॥

Verse 61

चित्रभानुः स्मृतस्तैस्तु विचिन्त्य हृदये हरिम् । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तर्पिताः पितृदेवताः

ततः ते चित्रभानुं स्मृत्वा हृदि हरिं विचिन्त्य, पुण्ये रेवाजले स्नात्वा पितृदेवताः सम्यक् तर्पयामासुः।

Verse 62

नत्वा तु भास्करं देवं हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । प्रदक्षिणं तु तं भक्त्या ज्वलन्तं जातवेदसम्

भास्करदेवं नत्वा, हृदि जनार्दनं ध्यात्वा, भक्त्या ज्वलन्तं जातवेदसं तं प्रदक्षिणं चक्रुः।

Verse 63

पतिताः पाण्डवश्रेष्ठ पापोद्विग्ना महीपते । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा त्यक्त्वा रजस्तमस्तथा

हे पाण्डवश्रेष्ठ महीपते, ये पतिताः पापोद्विग्नाः, ते सात्त्विकीं वासनां कृत्वा रजस्तमः परित्यज्य परमार्थयोग्याः बभूवुः।

Verse 64

हतं तैः पावके सर्वं रेवाया उत्तरे तटे । विमानस्थास्तदा दृष्टा ब्राह्मणैस्ते युधिष्ठिर

हे युधिष्ठिर, रेवाया उत्तरे तटे तैः पावकेन सर्वं दग्धम्; ततः ते विमानस्थाः ब्राह्मणैर्दृष्टाः।

Verse 65

आश्चर्यमतुलं दृष्टमृषिभिर्नर्मदातटे । तदाप्रभृति ते सर्वे रागद्वेषविवर्जिताः

नर्मदातटे ऋषिभिरतुलमाश्चर्यं दृष्टम्; तदाप्रभृति ते सर्वे रागद्वेषविवर्जिताः अभवन्।

Verse 66

रवितीर्थं द्विजा हृष्टाः सेवन्ते मोक्षकाङ्क्षया । तीर्थस्यास्य च यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप

रवितीर्थं द्विजा हृष्टाः मोक्षकाङ्क्षया समाश्रिताः सेवन्ते। अस्य तीर्थस्य यत्पुण्यं तच्छृणुष्व, नराधिप॥

Verse 67

पीडितो वृद्धभावेन भक्त्या प्रीतो नरेश्वर । उद्देशं कथयिष्यामि द्विक्रोशाभ्यन्तरे स्थितः

वृद्धभावेन पीडितोऽपि, नरेश्वर, तव भक्त्या प्रीतोऽस्मि। द्विक्रोशाभ्यन्तरे स्थितमस्य उद्देशं कथयिष्यामि॥

Verse 68

कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं रवितीर्थं श्रुतं मया । ईश्वरेण पुरा ख्यातं षण्मुखस्य नराधिप

कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं तथा रवितीर्थं मया श्रुतम्। ईश्वरेण पुरा षण्मुखाय ख्यातमेतत्, नराधिप॥

Verse 69

श्रुतं रुद्राच्च तैः सर्वैरहं तत्र समीपगः ईश्वर उवाच । मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते ये व्रजन्ति षडानन । रवितीर्थे कुरुक्षेत्रे तुल्यमेतत्फलं लभेत्

रुद्रात् तैः सर्वैरिदं श्रुतं, अहं तत्र समीपगः। ईश्वर उवाच—मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते ये व्रजन्ति षडानन, रवितीर्थे कुरुक्षेत्रे तुल्यमेतत्फलं लभेत्॥

Verse 70

स्नाने दाने तथा जप्ये होमे चैव विशेषतः । कुरुक्षेत्रे समं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा

स्नाने दाने तथा जप्ये होमे चैव विशेषतः। कुरुक्षेत्रे समं पुण्यं, नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 71

ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । रवितीर्थे विशेषेण रेवा पुण्यफलप्रदा

ग्रामे वा यदि वारण्ये सर्वत्रैव नर्मदा पुण्या; रवितीर्थे तु विशेषेण रेवा महापुण्यफलप्रदा।

Verse 72

षष्ठ्यां सूर्यदिने भक्त्या व्यतीपाते च वै धृतौ । संक्रान्तौ ग्रहणेऽमायां ये व्रजन्ति जितेन्द्रियाः

षष्ठ्यां सूर्यदिने भक्त्या व्यतीपाते च धृतौ तथा। संक्रान्तौ ग्रहणेऽमायां ये व्रजन्ति जितेन्द्रियाः॥

Verse 73

कामक्रोधैर्विमुक्ताश्च रागद्वेषैस्तथैव च । उपोष्य परया भक्त्या देवस्याग्रे नराधिप

कामक्रोधविमुक्तश्च रागद्वेषविवर्जितः। उपोष्य परया भक्त्या देवस्याग्रे नराधिप॥

Verse 74

रात्रौ जागरणं कृत्वा दीपं देवस्य बोधयेत् । कथां वै वैष्णवीं पार्थ वेदाभ्यसनमेव च

रात्रौ जागरणं कृत्वा दीपेन देवमर्चयेत्। कथां वै वैष्णवीं पार्थ वेदाभ्यसनमेव च॥

Verse 75

ऋग्वेदं वा यजुर्वेदं सामवेदमथर्वणम् । ऋचमेकां जपेद्यस्तु स वेदफलमाप्नुयात्

ऋग्वेदं वा यजुर्वेदं सामवेदमथर्वणम्। ऋचमेकां जपेद्यस्तु स वेदफलमाप्नुयात्॥

Verse 76

गायत्र्या च चतुर्वेदफलमाप्नोति मानवः । प्रभाते पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

गायत्रीजपेन मानवश्चतुर्वेदफलमवाप्नोति। प्रभाते च विप्रान् अन्नदानहिरण्यदानाभ्यां पूजयेत्॥

Verse 77

भूमिदानेन वस्त्रेण अन्नदानेन शक्तितः । छत्रोपानहशय्यादिगृहदानेन पाण्डव

भूमिदानेन वस्त्रदानेन च शक्तितः अन्नदानेन। छत्रोपानहशय्यादिगृहदानेन च, हे पाण्डव, महत्पुण्यं लभ्यते॥

Verse 78

ग्रामधूर्वहदानेन गजकन्याहयेन च । विद्याशकटदानेन सर्वेषामभयं भवेत्

ग्रामदानात् धूर्वहदानात् गजकन्याहयदानाच्च। विद्याशकटदानाच्च सर्वेषामभयं भवेत्॥

Verse 79

शत्रुश्च मित्रतां याति विषं चैवामृतं भवेत् । ग्रहा भवन्ति सुप्रीताः प्रीतस्तस्य दिवाकरः

शत्रुरपि मित्रतां याति, विषं चामृततुल्यं भवेत्। ग्रहाः सुप्रीता भवन्ति; तस्य दिवाकरः प्रीतो भवति॥

Verse 80

एतत्ते सर्वमाख्यातं रवितीर्थफलं नृप । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या रवितीर्थफलं शुभम्

एतत्ते सर्वमाख्यातं रवितीर्थफलं नृप। ये नरा भक्त्या शृण्वन्ति शुभं रवितीर्थफलं कथामिमाम्॥

Verse 81

तेऽपि पापविनिर्मुक्ता रविलोके वसन्ति हि । गोदानेन च यत्पुण्यं यत्पुण्यं भृगुदर्शने

तेऽपि पापविनिर्मुक्ता रविलोके वसन्ति हि। गोदानजनितं पुण्यं यत्, भृगुदर्शनजं च यत् पुण्यं—तत्सर्वं समं भवति।

Verse 82

केदार उदकं पीत्वा तत्पुण्यं जायते नृणाम् । अब्दमश्वत्थसेवायां तिलपात्रप्रदो भवेत्

केदारोदकं पीत्वा नृणां तत्पुण्यं प्रजायते। अब्दमश्वत्थसेवायां तिलपात्रप्रदो भवेत्।

Verse 83

तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वरकीर्तनात् । श्रुते यस्य प्रभावे न जायते यन्नृपात्मज

तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वरकीर्तनात्। श्रुते यस्य प्रभावे न जायते यन्नृपात्मज।

Verse 84

तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते । पापानि च प्रलीयन्ते भिन्नपात्रे यथा जलम्

तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते। पापानि च प्रलीयन्ते भिन्नपात्रे यथा जलम्।

Verse 85

तीर्थस्याभिमुखो नित्यं जायते नात्र संशयः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं कथितं तव पाण्डव

तीर्थस्याभिमुखो नित्यं जायते नात्र संशयः। गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं कथितं तव पाण्डव।

Verse 86

पापिष्ठानां कृतघ्नानां स्वामिमित्रावघातिनाम् । तीर्थाख्यानं शुभं तेषां गोपितव्यं सदा बुधैः

पापिष्ठानां कृतघ्नानां स्वामिमित्रावघातिनाम् । तेषां प्रति तीर्थाख्यानं शुभं सदा बुधैर्गोपनीयं भवति ॥