Adhyaya 48

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । कस्मिन्स्थानेऽवसद्देव सोऽन्धको दैत्यपुंगवः । सर्वान्देवांश्च निर्जित्य कस्मिन्स्थाने समास्थितः

उत्तानपाद उवाच—कस्मिन्स्थानेऽवसद्देव सोऽन्धको दैत्यपुङ्गवः। सर्वान्देवान् निर्जित्य कस्मिन्स्थाने समास्थितः॥

Verse 2

श्रीमहेश उवाच । प्रविष्टो दानवो यत्र कथयामि नराधिप । पाताललोकमाश्रित्य कन्या विध्वंसते तु सः

श्रीमहेश उवाच—नराधिप, यत्र स दानवः प्रविष्टः तदहं कथयामि। पाताललोकमाश्रित्य स कन्याः पीडयन् विध्वंसयति।

Verse 3

तत्र स्थितं तं विज्ञाय चापमादाय केशवः । व्यसृजद्बाणमाग्नेयं दह्यतामिति चिन्तयन्

तत्र स्थितं तं विज्ञाय केशवश्चापमादाय। आग्नेयं बाणं व्यसृजत्—“दह्यताम्” इति चिन्तयन्।

Verse 4

दह्यमानोऽग्निना सोऽपि वारुणास्त्रं स संदधे । वारुणास्त्रेण महता आग्नेयं शमितं तदा

अग्निना दह्यमानोऽपि स वारुणास्त्रं संदधे। महता वारुणास्त्रेण तदाग्नेयं तदा शमितम्।

Verse 5

ततोऽसौ चिन्तयामास केन बाणो विसर्जितः । कस्यैषा पौरुषी शक्तिः को यास्यति यमालयम्

ततोऽसौ चिन्तयामास—केन बाणो विसर्जितः? कस्यैषा पौरुषी शक्तिः? को यास्यति यमालयम्?

Verse 6

ततोऽन्धको मृधे क्रुद्धो बाणमार्गेण निर्गतः । स दृष्ट्वा बाणमार्गेण चापहस्तं जनार्दनम्

ततोऽन्धको मृधे क्रुद्धो बाणमार्गेण निर्गतः। स बाणमार्गेणैव चापहस्तं जनार्दनं ददर्श।

Verse 7

अन्धक उवाच । न शर्म लप्स्यसे ह्यद्य मया दृष्ट्याभिवीक्षितः । न शक्नोषि तथा गन्तुं नागः शार्दूलदर्शनात्

अन्धक उवाच—अद्य मम दृष्ट्याभिवीक्षितोऽसि; तस्मात् त्वं शान्तिं न लप्स्यसे। शार्दूलदर्शनात् नाग इव तथा त्वं गन्तुं न शक्नोषि॥

Verse 8

आगच्छति यथा भक्ष्यं मार्जारस्य च मूषिकः । न शक्नोषि तथा यातुं संस्थितस्त्वं ममाग्रतः

मार्जारस्य भक्ष्यं यथा मूषिक आगच्छति, तथा त्वं ममाग्रतः संस्थितो यातुं न शक्नोषि॥

Verse 9

अहं त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गे सुदारुणे । अहमन्वेषयिष्यामि किल यास्यामि ते गृहम्

अहं त्वां सुदारुणे यममार्गे प्रेषयिष्यामि। नूनं त्वामन्वेषयिष्यामि, ते गृहमपि यास्यामि॥

Verse 10

उपनीतोऽसि कालेन सङ्ग्रामे मम केशव । ये त्वया निर्जिताः पूर्वं दानवा अप्यनेकशः

केशव, कालेन त्वं मम सङ्ग्रामे उपनीतोऽसि। त्वया पूर्वं अनेकशो दानवा निर्जिताः॥

Verse 11

न भवन्ति पुमांसस्ते स्त्रियस्ताश्चैव केशव । परं न शस्त्रसङ्ग्रामं करिष्यामि त्वया सह

केशव, ये त्वया पूर्वं निर्जिताः ते पुमांसो न; स्त्रिय इव ते। अतः अहं त्वया सह शस्त्रसङ्ग्रामं न करिष्यामि॥

Verse 12

वदतो दानवेन्द्रस्य न चुकोप स केशवः । अयुध्यमानं तं दृष्ट्वा चिन्तयामास दानवः

दानवेन्द्रस्य वचः श्रुत्वापि केशवो न चुकोप। तं चायुध्यमानं दृष्ट्वा दानवः किं कर्तव्यमिति चिन्तयामास॥

Verse 13

द्वन्द्वयुद्धं करिष्यामि निश्चित्य युयुधे नृप । स कृष्णेन पदाक्षिप्तः पतितः पृथिवीतले

‘द्वन्द्वयुद्धं करिष्यामि’ इति निश्चित्य स नृप युयुधे। कृष्णस्य पदाक्षेपेण स आहतः पृथिवीतले पपात॥

Verse 14

मुहूर्तात्स समाश्वस्य उत्थायेदं व्यचिन्तयत् । अशक्तो द्वन्द्वयुद्धाय ततः साम प्रयुक्तवान् । पाणिभ्यां सम्पुटं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणतः शुचिः

मुहूर्तात् स समाश्वस्योत्थायैवं व्यचिन्तयत्—द्वन्द्वयुद्धायाहमशक्तः। ततः स सामोपायं प्रयुक्तवान्; पाणिभ्यां सम्पुटं कृत्वा शुचिः साष्टाङ्गं प्रणतः॥

Verse 15

अन्धक उवाच । जय कृष्णाय हरये विष्णवे जिष्णवे नमः । हृषीकेश जगद्धात्रे अच्युताय महात्मने

अन्धक उवाच—जय कृष्णाय, नमो हरये विष्णवे जिष्णवे। हृषीकेशाय जगद्धात्रेऽच्युताय महात्मने नमः॥

Verse 16

नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने । जनार्दनाय श्रीशाय श्रीपते पीतवाससे

नमः पङ्कजनाभाय, नमः पङ्कजमालिने। नमो जनार्दनाय श्रीशाय श्रीपते पीतवाससे॥

Verse 17

गोविन्दाय नमो नित्यं नमो जलधिशायिने । नमः करालवक्त्राय नरसिंहाय नादिने

गोविन्दाय नित्यं नमो नमः, जलधिशायिने नमः। करालवक्त्राय नादिने नरसिंहाय नमः॥

Verse 18

शार्ङ्गिणे सितवर्णाय शङ्खचक्रगदाभृते । नमो वामनरूपाय यज्ञरूपाय ते नमः

शार्ङ्गिणे सितवर्णाय शङ्खचक्रगदाभृते। वामनरूपाय ते नमो, यज्ञरूपाय ते नमः॥

Verse 19

नमो वराहरूपाय क्रान्तलोकत्रयाय च । व्याप्ताशेषदिगन्ताय केशवाय नमोनमः

वराहरूपाय नमो, क्रान्तलोकत्रयाय च। व्याप्ताशेषदिगन्ताय केशवाय नमो नमः॥

Verse 20

वासुदेव नमस्तुभ्यं नमः कैटभनाशिने । लक्ष्म्यालय सुरश्रेष्ठ नमस्ते सुरनायक

वासुदेव नमस्तुभ्यं, नमः कैटभनाशिने। लक्ष्म्यालय सुरश्रेष्ठ, नमस्ते सुरनायक॥

Verse 21

विष्णोर्देवाधिदेवस्य प्रमाणं येऽपि कुर्वते । प्रजापतेर्जगद्धातुस्तेषामपि नमाम्यहम्

विष्णोर्देवाधिदेवस्य ये प्रमाणं प्रकल्पयन्ति। प्रजापतेर्जगद्धातुस्तेषामप्यहं नमामि॥

Verse 22

समस्तभूतदेवस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

समस्तभूतदेवस्य धीमतः वासुदेवस्य ये प्रणामं प्रकुर्वन्ति, तेषामप्यहं नमामि।

Verse 23

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

अमिततेजसः तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोः ये प्रणामं प्रकुर्वन्ति, तेषामप्यहं नमामि।

Verse 24

गुणानां हि निधानाय नमस्तेऽस्तु पुनःपुनः । कारुण्याम्बुनिधे देव सर्वभक्तिप्रियाय च

गुणनिधानाय ते नमोऽस्तु पुनःपुनः। कारुण्याम्बुनिधे देव, सर्वभक्तिप्रियाय च नमः।

Verse 25

श्रीभगवानुवाच । तुष्टस्ते दानवेन्द्राहं वरं वृणु यथेप्सितम् । ददामि ते वरं नूनमपि त्रैलोक्यदुर्लभम्

श्रीभगवानुवाच—तुष्टोऽहं ते दानवेन्द्र; यथेप्सितं वरं वृणु। नूनं ते वरं ददामि, त्रैलोक्यदुर्लभमपि।

Verse 26

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि चेप्सितम् । तदा ददस्व मे देव युद्धं परमशोभनम् । अवद्धस्तपूतो येनाहं लोकान्गन्तास्मि शोभनान्

अन्धक उवाच—यदि तुष्टोऽसि मे देव, वरं दास्यसि चेप्सितम्। तदा मे देव ददस्व युद्धं परमशोभनम्, येनाहं अवद्धः तपःपूतः शोभनान् लोकान् गन्तास्मि।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । कथं ददामि ते युद्धं तोषितोऽहं त्वया पुनः । न त्वां तु प्रभवेत्कोपः कथं युध्यामि तेऽन्धक

श्रीभगवानुवाच—कथं ददामि ते युद्धं, त्वया पुनस्तोषितोऽहम्। न मे त्वयि कोपः प्रभवति; कथं युध्यामि तेऽन्धक॥

Verse 28

यदि ते वर्तते बुद्धिर्युद्धं प्रति न संशयः । ततो गच्छस्व युद्धाय देवं प्रति महेश्वरम्

यदि ते वर्तते बुद्धिर्युद्धं प्रति न संशयः। ततो गच्छस्व युद्धाय देवं प्रति महेश्वरम्॥

Verse 29

अन्धक उवाच । न तत्र सिध्यते कार्यं देवं प्रति महेश्वरम्

अन्धक उवाच—न तत्र सिध्यते कार्यं देवं प्रति महेश्वरम्॥

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । पुत्र त्वं शिखरं गत्वा धूनयस्व बलेन च

श्रीभगवानुवाच—पुत्र त्वं शिखरं गत्वा धूनयस्व बलेन च॥

Verse 31

विधूते तत्र देवेशः कोपं कर्ता सुदारुणम् । कोपितः शङ्करो रौद्रं युद्धं दास्यति दानव

विधूते तत्र देवेशः कोपं कर्ता सुदारुणम्। कोपितः शङ्करो रौद्रं युद्धं दास्यति दानव॥

Verse 32

विष्णुवाक्यादसौ पापो गतो यत्र महेश्वरः । कैलासशिखरं प्राप्य धुनोति स्म मुहुर्मुहुः

विष्णोर्वाक्येन स पापात्मा यत्र महेश्वरः स्थितः तत्र जगाम। कैलासशिखरं प्राप्य तत् शिखरं मुहुर्मुहुः प्रधुनोत्।

Verse 33

धूनिते तत्र शिखरे कम्पितं भुवनत्रयम् । निपेतुः शिखराग्राणि कम्पमानान्यनेकशः

तस्मिन् शिखरे धूनिते सति भुवनत्रयं कम्पितम्। कम्पमानानि शिखराग्राण्यनेकशो निपेतुः।

Verse 34

चत्वारः सागराः क्षिप्रमेकीभूता महीपते । निपेतुरुल्कापाताश्च पादपा अप्यनेकशः

महीपते, चत्वारः सागराः क्षिप्रमिव एकीभूताः। उल्कापाताश्च निपेतुः, पादपाश्चाप्यनेकशो निपातिताः।

Verse 35

उमया सहितो देवो विस्मयं परमं गतः । गाढमालिङ्ग्य गिरिजा देवं वचनमब्रवीत्

उमया सहितो देवः परमविस्मयं जगाम। गिरिजा देवं गाढमालिङ्ग्य वचनमिदमब्रवीत्।

Verse 36

किमर्थं कम्पते शैलः किमर्थं कम्पते धरा । किमर्थं कम्पते नागो मर्त्यः पातालमेव च । किं वा युगक्षयो देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

किमर्थं कम्पते शैलः, किमर्थं कम्पते धरा? किमर्थं कम्पते नागो मर्त्यः पातालमेव च? किं वा युगक्षयो देव, तन्ममाख्यातुमर्हसि।

Verse 37

ईश्वर उवाच । कस्यैषा दुर्मतिर्जाता क्षिप्तः सर्पमुखे करः । ललाटे च कृतं वर्म स यास्यति यमालयम्

ईश्वर उवाच—कस्यैषा दुर्मतिर्जाता, यः सर्पमुखे करं क्षिप्तवान्, ललाटे च वर्म कृतवान्? स नूनं यमालयं गमिष्यति।

Verse 38

कैलासमाश्रितो येन सुप्तोऽहं येन बोधितः । तं वधिष्ये न सन्देहः सम्मुखो वा भवेद्यदि

कैलासमाश्रित्य येनाहं सुप्तः सन् बोधितः, तं वधिष्ये न सन्देहः; यदि स सम्मुखो भवेत्।

Verse 39

चिन्तयामास देवेशो ह्यन्धकोऽयं न संशयः । उपायं चिन्तयामास येनासौ वध्यते क्षणात्

देवेशोऽचिन्तयत्—अयमन्धक एव, न संशयः। तत उपायं चिन्तयामास येनासौ क्षणादेव वध्यते।

Verse 40

आगताश्च सुराः सर्वे ब्रह्माद्या वसुभिः सह । रथं देवमयं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुतम्

सर्वे सुरा आगताः—ब्रह्मादयः वसुभिः सह। ते देवमयं रथं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुतं चकारुः।

Verse 41

केचिद्देवाः स्थिताश्चक्रे केचित्तुण्डाग्रपार्श्वयोः । केचिन्नाभ्यां स्थिता देवाः केचिद्धुर्येषु संस्थिताः

केचिद्देवाः चक्रे स्थिताः, केचित् तुण्डाग्रपार्श्वयोः; केचिन्नाभ्यां स्थिताः, केचिद्धुर्येषु संस्थिताः।

Verse 42

धुरीषु निश्चलाः केचित्केचिद्यूपेषु संस्थिताः । केचित्स्यन्दनसंस्तम्भाः केचित्स्यन्दनवेष्टकाः

धुरीषु केचिन्निश्चलाः स्थिताः, केचिद्यूपेषु प्रतिष्ठिताः। केचित्स्यन्दनस्य स्तम्भभूताः, केचित्स्यन्दनवेष्टकाः रक्षाबन्धनरूपाः॥

Verse 43

आमलसारकेऽन्येऽपि अन्येऽपि कलशे स्थिताः । रिपोर्भयंकरं दिव्यं ध्वजमालादिशोभितम्

अन्येऽपि आमलसारके स्थिताः, अन्येऽपि कलशे प्रतिष्ठिताः। रिपोर्भयंकरं दिव्यं रथं ध्वजमालादिभिः शोभितम्॥

Verse 44

रथं देवमयं कृत्वा तमारूढो जगद्गुरुः । निर्ययौ दानवो यत्र कोपाविष्टो महेश्वरः

एवं देवमयं रथं कृत्वा जगद्गुरुस्तमारूढः। कोपाविष्टो महेश्वरो दानवो यत्र तत्र निर्ययौ॥

Verse 45

तिष्ठ तिष्ठेत्युवाचाथ क्व प्रयास्यसि दुर्मते । शरासनं करे गृह्य शरांश्चिक्षेप दानवे

अथ ‘तिष्ठ तिष्ठ’ इत्युवाच—‘क्व प्रयास्यसि दुर्मते?’। करे शरासनं गृहीत्वा दानवे शरान् अचिक्षेप॥

Verse 46

दानवेऽधिष्ठिते युद्धे शरैश्चिछेद सायकान् । शरासनेण तत्रैव अन्धकश्छादितस्तदा

दानवे युद्धमधिष्ठिते स शरैः सायकान् चिच्छेद। तत्रैव तदा अन्धकः शरासनशरवृष्ट्या छादितोऽभवत्॥

Verse 47

न तत्र दृश्यते सूर्यो नाकाशं न च चन्द्रमाः । आग्नेयमस्त्रं व्यसृजद्दानवोऽपि शिवं प्रति

तत्र न सूर्यः प्रादृश्यत नाकाशं न च चन्द्रमाः। ततो दानवोऽपि शिवं प्रति आग्नेयमस्त्रं व्यसृजत्॥

Verse 48

। अध्याय

अध्यायः—इति ग्रन्थान्तेऽध्यायसमाप्तिसूचकं पदम्॥

Verse 49

ततो देवाधिदेवोऽसौ वारुणास्त्रमयोऽजयत् । वारुणास्त्रेण निमिषादाग्नेयं नाशितं तदा

ततो देवाधिदेवोऽसौ वारुणास्त्रमयोऽजयत्। वारुणास्त्रेण निमिषादाग्नेयं नाशितं तदा॥

Verse 50

दानवेन तदा मुक्तं वायव्यास्त्रं रणाजिरे । वारुणं च गतं तात वायव्यास्त्रविनाशितम्

दानवेन तदा मुक्तं वायव्यास्त्रं रणाजिरे। वारुणं च गतं तात वायव्यास्त्रविनाशितम्॥

Verse 51

देवो व्यसर्जयत्सार्पं क्रोधाविष्टेन चेतसा । मारुतं नाशितं बाणैः सर्पैस्तत्र न संशयः

देवो व्यसर्जयत्सार्पं क्रोधाविष्टेन चेतसा। मारुतं नाशितं बाणैः सर्पैस्तत्र न संशयः॥

Verse 52

दानवेन ततो मुक्तं गरुडास्त्रं च लीलया । गारुडास्त्रं च तद्दृष्ट्वा सार्पं नैव व्यदृश्यत

ततः स दानवो लीलया गरुडास्त्रं मुमोच। तद् गारुडास्त्रं दृष्ट्वा सार्पमस्त्रं पुनर्नैव व्यदृश्यत॥

Verse 53

ततो देवाधिदेवेन नारसिंहं विसर्जितम् । नारसिंहास्त्रबाणेन गारुडास्त्रं प्रशामितम्

ततो देवाधिदेवेन नारसिंहमस्त्रं विसर्जितम्। नारसिंहास्त्रबाणेन गारुडास्त्रं प्रशामितम्॥

Verse 54

अस्त्रमस्त्रेण शम्येत न बाध्येत परस्परम् । महद्युद्धमभूत्तातसुरासुरभयंकरम्

अस्त्रमस्त्रेण शम्येत, न परस्परं बाध्यते। ततो महद्युद्धमभूत्, सुरासुरभयंकरम्॥

Verse 55

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः । वत्सदन्तैस्तथा भल्लैः कर्णिकारैश्च शोभनैः

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः। वत्सदन्तैस्तथा भल्लैः कर्णिकारैश्च शोभनैः॥

Verse 56

एवं न शक्यते हन्तुं दानवो विविधायुधैः । तदा ज्वालाकरालाश्च खड्गनाराचतोमराः

एवं न शक्यते हन्तुं दानवो विविधायुधैः। तदा ज्वालाकरालाश्च खड्गनाराचतोमराः॥

Verse 57

वृषाङ्केन विमुक्तास्तु समरे दानवं प्रति । न संस्पृशन्ति शस्त्राणि गात्रं गौडवधूरिव

वृषध्वजेन देवेन समरे दानवं प्रति मुक्तानि शस्त्राणि तस्य गात्रं न संस्पृशन्ति—यथा कुलीनगौडवधूः परपुरुषस्पर्शं न प्राप्नोति।

Verse 58

आयुधानि ततस्त्यक्त्वा बाहुयुद्धमुपस्थितौ । करं करेण संगृह्य प्रहरन्तौ स्वमुष्टिभिः । रणप्रयोगैर्युध्यन्तौ युयुधाते शिवान्धकौ

ततः शस्त्राणि परित्यज्य तौ बाहुयुद्धमुपस्थितौ। करं करेण संगृह्य स्वमुष्टिभिः प्रहरन्तौ, रणप्रयोगैः युध्यन्तौ शिवोऽन्धकश्च युयुधाते।

Verse 59

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अन्धकं प्रति देवेशश्चिन्तयामास निग्रहम् । हनिष्यामि न सन्देहो दुष्टात्मानं न संशयः

श्रीमार्कण्डेय उवाच—देवेशोऽन्धकं प्रति निग्रहं चिन्तयामास। ‘हनिष्यामि दुष्टात्मानं, न सन्देहो न संशयः’ इति।

Verse 60

स शिवेन यदा क्षिप्तः पतितः पृथिवीतले । ऊर्ध्वबाहुरधोवक्त्रो दानवो नृपसत्तम

नृपसत्तम, स दानवः शिवेन यदा क्षिप्तः, तदा पृथिवीतले पतितः—ऊर्ध्वबाहुः अधोवक्त्रः।

Verse 61

क्रोधाविष्टेन देवेशः सङ्ग्रामे देवशत्रुणा । कक्षयोः कुहरे क्षिप्त्वा बन्धेनाक्रम्य पीडितः

सङ्ग्रामे देवशत्रुणा क्रोधाविष्टो देवेशः आक्रम्य पीडितः। कक्षयोः कुहरे क्षिप्त्वा बन्धेन बद्धः स दुःखितोऽभवत्।

Verse 62

निस्पन्दश्चाभवद्देवो मूर्च्छायुक्तो महेश्वरः । मूर्च्छापन्नं तु तं ज्ञात्वा चिन्तयामास दानवः

निस्पन्दोऽभवद्देवो महेश्वरो मूर्च्छया समाकुलः। तं मूर्च्छापन्नं विज्ञाय दानवः चिन्तयामास॥

Verse 63

हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य दुष्कृतं पापकर्मणा । किं करोमि कथं कर्म कस्मिन्स्थाने तु मोचये

हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य पापकर्मणा दुष्कृतम्। किं करोमि कथं कर्म कस्मिन्स्थाने विमोचये॥

Verse 64

गृहीत्वा देवमुत्सङ्गे गतः कैलासपर्वतम् । शय्यायां शङ्करं न्यस्य निर्ययौ दैत्यराट्ततः

देवमुत्सङ्गे गृहीत्वा कैलासपर्वतं गतः। शय्यायां शङ्करं न्यस्य निर्ययौ दैत्यराट् ततः॥

Verse 65

शय्यायां पतितो देवः प्रपेदे वेदनां ततः । तावद्ददर्श चात्मानं स्वकीयभवनस्थितम्

शय्यायां पतितो देवः ततः वेदनां प्रपेदिवान्। तावच्चात्मानमद्राक्षीत् स्वकीयभवनस्थितम्॥

Verse 66

पराभवः कृतो मद्यं कथं तेन दुरात्मना । क्रोधवेगसमाविष्टो निर्ययौ दानवं प्रति

पराभवः कृतो मेऽद्य कथं तेन दुरात्मना। क्रोधवेगसमाविष्टो निर्ययौ दानवं प्रति॥

Verse 67

आयसीं लगुडीं गृह्य प्रभुर्भारसहस्रजाम् । दानवं च ततो दृष्ट्वा प्राक्षिपत्तस्य मूर्धनि

आयसीं लगुडीं गृह्य प्रभुः सहस्रभारसमां गुर्वीं, दानवं दृष्ट्वा तस्य मूर्धनि तामाक्षिपत्।

Verse 68

खड्गेन ताडयामास दानवः प्रहसन्रणे । देवेनाथस्मृतं चास्त्रं कौच्छेराख्यं महाहवे

रणे प्रहसन् दानवः खड्गेन ताडयामास; अथ देवः महाहवे ‘कौच्छेर’नामास्त्रं स्मृतवान्।

Verse 69

दीप्यमानं समुत्सृज्य हृदये ताडितः क्षणात् । ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्

दीप्यमानं त्यक्त्वा स क्षणात् हृदये ताडितः; ततस्तेन ताडितो रुधिरोद्गारं उद्वमन्।

Verse 70

पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः । पुनश्च देवदेवेन शूलेन द्विदलीकृतः

अधोमुखः पतितः स ततः शूलेन भेदितः; पुनश्च देवदेवेन शूलेन द्विदलीकृतः।

Verse 71

शूलाग्रेऽसौ स्थितः पापो भ्रान्तवांश्चक्रवत्तदा । ये ये भूम्यां पतन्ति स्म तत्कायाद्रक्तबिन्दवः

शूलाग्रे स्थितः स पापो भ्रान्तवान् चक्रवत् तदा; ये ये भूम्यां पतन्ति स्म तत्कायाद् रक्तबिन्दवः।

Verse 72

ते ते सर्वे समुत्तस्थुर्दानवाः शास्त्रपाणयः । व्याकुलस्तु ततो देवो दानवेन तरस्विना

ततस्ते सर्वे दानवाः शस्त्रपाणयः समुत्तस्थुः। अथ तरस्विना दानवेन देवो व्याकुलोऽभवत्॥

Verse 73

देवेनाथ स्मृता दुर्गा चामुण्डा भीषणानना । आयाता भीषणाकारा नानायुधविराजिता

अथ देवेन स्मृता दुर्गा चामुण्डा भीषणानना। सा भीषणाकारा नानायुधविराजिता समायाता॥

Verse 74

महादंष्ट्रा महाकाया पिङ्गाक्षी लम्बकर्णिका । आदेशो दीयतां देव को यास्यति यमालयम्

महादंष्ट्रा महाकाया पिङ्गाक्षी लम्बकर्णिका। ‘आदेशो दीयतां देव, को यास्यति यमालयम्’॥

Verse 75

ईश्वर उवाच । पिबास्य रुधिरं भद्रे यथेष्टं दानवस्य च । निपतद्रुधिरं भूमौ दुर्गे गृह्णीष्व माचिरम्

ईश्वर उवाच— ‘पिबास्य रुधिरं भद्रे यथेष्टं दानवस्य च। निपतद्रुधिरं भूमौ दुर्गे गृह्णीष्व माचिरम्’॥

Verse 76

निहन्मि दानवं यावत्साहाय्यं कुरु सुन्दरि । एवमुक्ता तु सा दुर्गा पपौ च रुधिरं ततः

‘निहन्मि दानवं यावत् साहाय्यं कुरु सुन्दरि।’ एवमुक्ता तु सा दुर्गा ततः रुधिरं पपौ॥

Verse 77

निहता दानवाः सर्वे देवेशेन सहस्रशः । अन्धकोऽपि च तान् दृष्ट्वा दानवानवनिं गतान् । ततो वाग्भिः प्रतुष्टाव देवदेवं महेश्वरम्

निहता दानवाः सर्वे देवेशेन सहस्रशः। अन्धकोऽपि तान् दानवान् भुवि पतितान् दृष्ट्वा ततः वाग्भिः देवदेवं महेश्वरं प्रतुष्टाव॥

Verse 78

अन्धक उवाच । जयस्व देवदेवेश उमार्धार्धाशरीरधृक् । नमस्ते देवदेवेश सर्वाय त्रिगुणात्मने

अन्धक उवाच— जयस्व देवदेवेश उमार्धार्धशरीरधृक्। नमस्ते देवदेवेश सर्वाय त्रिगुणात्मने॥

Verse 79

वृषभासनमारूढ शशाङ्ककृतशेखर । जय खट्वाङ्गहस्ताय गङ्गाधर नमोऽस्तु ते

वृषभासनमारूढ शशाङ्ककृतशेखर। जय खट्वाङ्गहस्ताय गङ्गाधर नमोऽस्तु ते॥

Verse 80

नमो डमरुहस्ताय नमः कपालमालिने । स्मरदेहविनाशाय महेशाय नमोऽस्तु ते

नमो डमरुहस्ताय नमः कपालमालिने। स्मरदेहविनाशाय महेशाय नमोऽस्तु ते॥

Verse 81

पूष्णो दन्तनिपाताय गणनाथाय ते नमः । जय स्वरूपदेहाय अरूपबहुरूपिणे

पूष्णो दन्तनिपाताय गणनाथाय ते नमः। जय स्वरूपदेहाय अरूपबहुरूपिणे॥

Verse 82

उत्तमाङ्गविनाशाय विरिञ्चेरपि शङ्कर । श्मशानवासिने नित्यं नित्यं भैरवरूपिणे

हे शङ्कर! विरिञ्चेरपि उत्तमाङ्गविनाशक! श्मशानवासिने नित्यं नित्यं भैरवरूपिणे नमः।

Verse 83

त्वं सर्वगोऽसि त्वं कर्ता त्वं हर्ता नान्य एव च । त्वं भूमिस्त्वं दिशश्चैव त्वं गुरुर्भार्गवस्तथा

त्वं सर्वगोऽसि, त्वमेव कर्ता, त्वमेव हर्ता; नान्य एव। त्वं भूमिः, त्वं दिशश्च; त्वं गुरुर्भार्गवोऽपि च।

Verse 84

सौरिस्त्वं देवदेवेश भूमिपुत्रस्तथैव च । ऋक्षग्रहादिकं सर्वं यद्दृश्यं तत्त्वमेव च

हे देवदेवेश! त्वं सौरिरपि, भूमिपुत्रोऽपि च। ऋक्षग्रहादिकं सर्वं यच्च दृश्यं, तत् तत्त्वं त्वमेव।

Verse 85

एवं स्तुतिं तदा कृत्वा देवं प्रति स दानवः । संहताभ्यां तु पाणिभ्यां प्रणनाम महेश्वरम्

एवं स्तुतिं कृत्वा स दानवो देवं प्रति; संहताभ्यां पाणिभ्यां महेश्वरं प्रणनाम।

Verse 86

ईश्वर उवाच । साधु साधु महासत्त्व वरं याचस्व दानव । दाताहं याचकस्त्वं हि ददामीह यथेप्सितम्

ईश्वर उवाच—साधु साधु महासत्त्व! वरं याचस्व दानव। दाताहं याचकस्त्वं हि; ददामि यथेप्सितम्।

Verse 87

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तदात्मसदृशोऽहं ते कर्तव्यो नापरो वरः

अन्धक उवाच—यदि तुष्टोऽसि देवेश, यदि च मे वरो देयः, तर्हि तवात्मसदृशो मां कुरु; अन्यो वरः न मेऽस्ति।

Verse 88

भस्मी जटी त्रिनेत्री च त्रिशूली च चतुर्भुजः । व्याघ्रचर्मोत्तरीयश्च नागयज्ञोपवीतकः

भस्मलिप्तो जटी त्रिनेत्रः त्रिशूलधारी चतुर्भुजः; व्याघ्रचर्मोत्तरीयधारी नागयज्ञोपवीतवान् च भवामि।

Verse 89

एतदिच्छाम्यहं सर्वं यदि तुष्टो महेश्वर

एतत्सर्वमहमिच्छामि, यदि तुष्टो महेश्वर।

Verse 90

ईश्वर उवाच । ददामि ते वरं ह्यद्य यस्त्वया याचितोऽनघ । गणेषु मे स्थितः पुत्र भृङ्गीशस्त्वं भविष्यसि

ईश्वर उवाच—अनघ, अद्य ते त्वया याचितो वरः प्रदीयते। पुत्र, मम गणेषु स्थितस्त्वं भृङ्गीशो भविष्यसि।