Adhyaya 46

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । स दानवो वरं लब्ध्वा जगाम स्वपुरं प्रति । ददर्श स्वपुरं राजञ्छोभितं चित्रचत्वरैः

श्रीमार्कण्डेय उवाच । स दानवो वरं लब्ध्वा जगाम स्वपुरं प्रति । राजन् ददर्श स्वपुरं चित्रचत्वरशोभितम् ॥

Verse 2

उद्यानैश्चैव विविधैः कदलीखण्डमण्डितैः । पनसैर्बकुलैश्चैवाम्रातैराम्रैश्च चम्पकैः

उद्यानैश्च विविधैश्चैव कदलीखण्डमण्डितैः । पनसैर्बकुलैश्चैवाम्रातैराम्रैश्च चम्पकैः ॥

Verse 3

अशोकैर्नालिकेरैश्च मातुलिङ्गैः सदाडिमैः । नानावृक्षैश्च शोभाढ्यं तडागैरुपशोभितम्

अशोकैर्नालिकेरैश्च मातुलिङ्गैः सदाडिमैः । नानावृक्षैश्च शोभाढ्यं तडागैरुपशोभितम् ॥

Verse 4

देवतायतनैर्दिव्यैर्ध्वजमालासुशोभितैः । वेदाध्ययननिर्घोषैर्मङ्गलाद्यैर्विनादितम्

तत् नगरं देवतायतनैर्दिव्यैर्ध्वजपताकामालाभिरलङ्कृतैः शोभितम्। वेदाध्ययननिर्घोषैर्मङ्गलादिकर्मविनादैश्च सर्वतो निनादितम्॥

Verse 5

प्राविशद्भवने दिव्ये काञ्चने रुक्ममालिनि । अपश्यत्स सुतान् भार्याममात्यान् दासभृत्यकान्

स दिव्ये काञ्चनभवने रुक्ममालಾವिभूषिते प्राविशत्। तत्र सुतान् भार्यां चामात्यान् दासभृत्यकांश्च ददर्श॥

Verse 6

ततो जयप्रदान् सर्वानितश्चेतश्च धावतः । हृच्छोभां च प्रकुर्वाणान् वै जयन्तीभिरुच्चकैः

ततः स सर्वान् इतश्चेतश्च धावतो जयप्रदान् ददर्श। ये उच्चकैर्जयन्तीभिरुच्चरन्तो हृदि प्रमोदं जनयन्ति स्म॥

Verse 7

केचित्तोरणमाबध्य केचित्पुष्पाण्यवाकिरन् । मातुलिङ्गकराश्चान्ये धावन्ति ह्यन्धकं प्रति

केचित् तोरणमाबध्य केचित् पुष्पाण्यवाकिरन्। अन्ये मातुलिङ्गकराः सन्तो ह्यन्धकं प्रति शीघ्रं धावन्ति स्म॥

Verse 8

पुरे जनाश्च दृश्यन्ते भाजनैरन्नपूरितैः । पूर्णहस्ताः प्रदृश्यन्ते तत्रैव बहवो जनाः

पुरे जनाः अन्नपूर्णैर्भाजनैर्दृश्यन्ते स्म। तत्रैव बहवो जनाः पूर्णहस्ताः समागताः प्रदृश्यन्ते स्म॥

Verse 9

साक्षतैर्भाजनैस्तत्र शतसाहस्रयोषितः । मन्त्रान् पठन्ति विप्राश्च मङ्गलान्यपि योषितः

तत्र साक्षतैर्भाजनैर्धृतैः शतसाहस्रयोषितः स्थिताः। विप्राः मन्त्रान् जजपुः, योषितश्च मङ्गलाशिषो व्याहरन्॥

Verse 10

अमात्याश्चैव भृत्याश्च गजांश्चाढौकयन्ति च । वर्धापयन्ति ते सर्वे ये केचित्पुरवासिनः

अमात्याश्च भृत्याश्च गजान् पुरतः समानीय च। पुरवासिनः सर्वे ये केचित् ते वर्धापनं चक्रुः॥

Verse 11

हृष्टस्तुष्टोऽवसत्तत्र सचिवैः सह सोऽन्धकः । ददर्श स जगत्सर्वं तुरङ्गांश्च पदातिकान्

हृष्टस्तुष्टः स सोऽन्धकः सचिवैः सह तत्रावसत्। जगत्सर्वं ददर्श स तुरङ्गान् पदातिकान् अपि॥

Verse 12

तथैव विविधान् कोशांस्तत्र काञ्चनपूरितान् । महिषीर्गा वृषांश्चैवापश्यच्छत्राण्यनेकधा

तथैव विविधान् कोशान् तत्र काञ्चनपूरितान्। महिषीर्गा वृषांश्चैवापश्यच्छत्राण्यनेकधा॥

Verse 13

स एवमन्धकस्तत्र कियन्तं कालमावसत् । हृष्टस्तुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभ्यभूयत

स एवमन्धकस्तत्र कियन्तं कालमावसत्। हृष्टस्तुष्टो वसन् मर्त्ये स सुरैर्नाभ्यभूयत॥

Verse 14

वरं लब्धं तु तं ज्ञात्वा शङ्किताः स्वर्गवासिनः । एकीभूताश्च ते सर्वे वासवं शरणं गताः

वरं लब्धं तमिति ज्ञात्वा स्वर्गवासिनः शङ्किताः अभवन्। सर्वे एकीभूय वासवं शरणं जग्मुः॥

Verse 15

शक्र उवाच । कथमागमनं वोऽत्र सर्वेषामपि नाकिनाम् । कस्माद्वो भयमुत्पन्नमागताः शरणं कथम्

शक्र उवाच—कथं यूयं सर्वे नाकिनोऽत्र समागताः? कुतो वा भयमुत्पन्नं, किमर्थं शरणं गताः?

Verse 16

ततस्ते ह्यमराः सर्वे शक्रमेतद्वचोऽब्रुवन्

ततः सर्वेऽमराः शक्रं प्रति एतद्वचनमब्रुवन्॥

Verse 17

देवा ऊचुः । सुरनाथान्धको नाम दैत्यः शम्भुवरोर्जितः । अजेयः सर्वदेवानां किं नु कार्यमतः परम्

देवा ऊचुः—देवेश, अन्धको नाम दैत्यः शम्भुवरेणोर्जितः। स सर्वदेवैः अजेयः; अतः परं किं कर्तव्यम्?

Verse 18

तत्त्वं चिन्तय देवेश क उपायो विधीयताम् । इत्थं वदन्ति ते देवाः शक्राग्रे मन्त्रणोद्यताः

देवेश, तत्त्वं विचार्य उपायो विधीयताम्। इति ते देवाः शक्राग्रे मन्त्रणाय समुत्सुकाः अवदन्॥

Verse 19

मन्त्रयन्ति च यावद्वै तावच्चारमुखेरितम् । ज्ञात्वा तत्र स देवौघं दानवो निर्गतो गृहात्

मन्त्रयन्ति च यावद्वै तावच्चारमुखेरितम् । ज्ञात्वा तत्र स देवौघं दानवो निर्गतो गृहात् ॥

Verse 20

एकाकी स्यन्दनारूढ आयुर्धैबहुभिर्वृतः । दुर्गमं मेरुपृष्ठं स लीलयैव गतो नृप

एकाकी स्यन्दनारूढ आयुर्धैबहुभिर्वृतः । दुर्गमं मेरुपृष्ठं स लीलयैव गतो नृप ॥

Verse 21

स्वर्णप्राकारसंयुक्तं शोभितं विविधाश्रमैः । दुर्गमं शत्रुवर्गस्य तदा पार्थिवसत्तम

स्वर्णप्राकारसंयुक्तं शोभितं विविधाश्रमैः । दुर्गमं शत्रुवर्गस्य तदा पार्थिवसत्तम ॥

Verse 22

प्रविवेशासुरस्तत्र लीलया स्वगृहे यथा । वृत्रहा भयमापन्नः स्वकीयं चासनं ददौ

प्रविवेशासुरस्तत्र लीलया स्वगृहे यथा । वृत्रहा भयमापन्नः स्वकीयं चासनं ददौ ॥

Verse 23

उपविष्टोऽन्धकस्तत्र शक्रस्यैवासने शुभे । आस्थानं कलयामास सर्वतस्त्रिदशावृतम्

उपविष्टोऽन्धकस्तत्र शक्रस्यैवासने शुभे । आस्थानं कलयामास सर्वतस्त्रिदशावृतम् ॥

Verse 24

शक्र उवाच । किं तवागमनं चात्र किं कार्यं कथयस्व मे । यदस्मदीयं वित्तं हि तत्ते दास्यामि दानव

शक्र उवाच—किमर्थमत्र त्वमागतोऽसि, किं वा ते प्रयोजनम्? मे कथय। अस्माकं यद्वित्तं तत्सर्वं ते दास्यामि, हे दानव।

Verse 25

अन्धक उवाच । नाहं वै कामये कोशं न गजांश्च सुरेश्वर । स्वकीयं दर्शयस्वाद्य स्वर्गशृङ्गारभूषितम्

अन्धक उवाच—हे सुरेश्वर, नाहं कोशं कामये, न च गजान्। अद्य स्वकीयं वैभवं दर्शय; स्वर्गं दिव्यशृङ्गारभूषितं मे प्रदर्शय।

Verse 26

ऐरावतं महानागं तं चैवोच्चैःश्रवोहयम् । उर्वश्यादीनि रत्नानि मम दर्शय गोपते

ऐरावतं महानागं तथा चोच्चैःश्रवो हयम्। उर्वश्यादीनि रत्नानि मम दर्शय, हे गोपते।

Verse 27

पारिजातकपुष्पाणि वृक्षजातीननेकशः । वादित्राणि च सर्वाणि दर्शयस्व शचीपते

पारिजातकपुष्पाणि नानावृक्षजातीनि च। वादित्राणि च सर्वाणि दर्शयस्व, हे शचीपते।

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शक्रश्चिन्तितवानिदम् । योऽमुं निहन्ति पाप्मानं न तं पश्यामि कर्हिचित्

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शक्रः स्वान्तेऽचिन्तयत्—योऽमुं पाप्मानं निहन्ति, तादृशं कञ्चनाहं कदाचिदपि न पश्यामि।

Verse 29

नास्ति रक्षाप्रदः कश्चित्स्वर्गलोकस्य दुःखिनः । भयत्रस्तो ददावन्यद्वादित्राद्यप्सरोगणैः

स्वर्गलोकस्य दुःखिनः कश्चिदपि रक्षाप्रदः नास्ति। भयत्रस्तोऽसौ तदा अप्सरोगणैः सह वादित्रादीन्यन्यान्यपि ददौ।

Verse 30

रङ्गभूमावुपाविश्य कारयामास ताण्डवम् । उपविष्टाः सुराः सर्वे यममारुतकिन्नराः

रङ्गभूमावुपाविश्य स ताण्डवं कारयामास। उपविष्टाः सुराः सर्वे यममारुतकिन्नराः सह।

Verse 31

उर्वश्याद्या अप्सरसो गीतवादित्रयोगतः । ननृतुः पुरतस्तस्य सर्वा एकैकशो नृप

उर्वश्याद्या अप्सरसो गीतवादित्रयोगतः। पुरतस्तस्य सर्वा ननृतुरेकैकशो नृप।

Verse 32

न व्यश्राम्यत तच्चित्तं दृष्ट्वा चाप्सरसस्तदा । शचीं प्रति मनस्तस्य सकाममभवन्नृप

अप्सरसः दृष्ट्वा तदा तच्चित्तं न व्यश्राम्यत। शचीं प्रति तस्य मनः सकाममभवन्नृप।

Verse 33

गृहीत्वा शक्रभार्यां स प्रस्थितः स्वपुरं प्रति । ततः प्रववृते युद्धमन्धकस्य सुरैः सह

शक्रभार्यां गृहीत्वा स स्वपुरं प्रति प्रस्थितः। ततः सुरैः सहान्धकस्य युद्धं प्रववृते।

Verse 34

तेन देवगणाः सर्वे ध्वस्ताः पार्थिवसत्तम । संग्रामे विविधैः शस्त्रैश्चक्रवज्रादिभिर्घनैः

तेन देवगणाः सर्वे ध्वस्ताः पार्थिवसत्तम । संग्रामे विविधैः शस्त्रैः चक्रवज्रादिभिर्घनैः ॥

Verse 35

संतापिताः सुराः सर्वे क्षयं नीता ह्यनेकशः । सर्वेऽपि मरुतस्तेन भग्नाः संग्राममूर्धनि

संतापिताः सुराः सर्वे क्षयं नीता ह्यनेकशः । सर्वेऽपि मरुतस्तेन भग्नाः संग्राममूर्धनि ॥

Verse 36

यथा सिंहोगजान् सर्वान् विचित्य विचरेद्वनम् । तद्वदेकेन ते देवा जिताः सर्वे पराङ्मुखाः

यथा सिंहो गजान् सर्वान् विचित्य विचरेद्वनम् । तद्वदेकॆन ते देवा जिताः सर्वे पराङ्मुखाः ॥

Verse 37

बालोऽधिपो यथा ग्रामे स्वेच्छया पीडयेज्जनान् । स्वैरमाक्रम्य गृह्णाति कोशवासांसि चासकृत्

बालोऽधिपो यथा ग्रामे स्वेच्छया पीडयेज्जनान् । स्वैरमाक्रम्य गृह्णाति कोशवासांसि चासकृत् ॥

Verse 38

गतं न पश्यत्यात्मानं प्रजासंतापनेन च । गृहीत्वा शक्रभार्यां स गतो वै दानवोत्तमः

गतं न पश्यत्यात्मानं प्रजासंतापनेन च । गृहीत्वा शक्रभार्यां स गतो वै दानवोत्तमः ॥

Verse 46

। अध्याय

अध्यायः (अध्यायचिह्नम्)।