Adhyaya 42
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 42

Adhyaya 42

युधिष्ठिरस्य प्रश्नं प्रति मार्कण्डेयः पिप्पलेश्वरसम्बद्धं पुरावृत्तं कथयति। याज्ञवल्क्यस्य तपश्चर्या, विधवाभगिन्याः गृहधर्मसम्बन्धी सङ्कटं च, तस्मात् पिप्पलवृक्षस्य (अश्वत्थस्य) अधः जातस्य बालस्य जननं परित्यागश्च वर्ण्यते। स बालः पिप्पलाद इति नाम्ना जीवन् वर्धते, ततः शनैश्चरः पिप्पलादक्रोधात् मोक्षं याचते; षोडशवर्षपर्यन्तं बालानां पीडनस्य मर्यादा स्थाप्यते, इति धर्मनियमः कथासंवादेन प्रतिष्ठाप्यते। अनन्तरं पिप्पलादक्रोधात् याज्ञवल्क्यविनाशाय घोरकृत्या उत्पद्यते। मुनिः क्रमशो दिव्यलोकान् शरणं गत्वा अन्ते शिवस्य संरक्षणं प्राप्नोति, तेन सर्वं शम्यते। पिप्पलादो नर्मदातटे तीव्रं तपः कृत्वा तत्र तीर्थे शिवस्य नित्यवासं याचते, पूजां च प्रतिष्ठापयति। अध्यायान्ते स्नान-तर्पण-ब्राह्मणभोजन-शिवपूजादीनि तीर्थयात्राविधानानि, अश्वमेधसमतुल्यपुण्यादि फलवचनं, तथा पाठश्रवणेन पापनाशः दुष्टस्वप्ननिवारणं च फलश्रुतिरूपेण प्रतिपाद्यते।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र पिप्पलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायोगी पिप्पलादो महातपाः

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः गच्छेत् तु राजेन्द्र पिप्पलेश्वरमुत्तमम्। यत्र सिद्धो महायोगी पिप्पलादो महातपाः निवसति।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । पिप्पलादस्य चरितं श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य यत्र सिद्धो महातपाः

युधिष्ठिर उवाच—विभो, पिप्पलादस्य चरितं श्रोतुमहं इच्छामि। तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं च, यत्र सिद्धो महातपाः विराजते।

Verse 3

कस्य पुत्रो महाभाग किमर्थं कृतवांस्तपः । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

हे महाभाग, अस्य कस्य पुत्रोऽयम्? किमर्थं च तपः कृतवान्? एतत्सर्वं विस्तरेण मम कथय, हे अनघ।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । मिथिलास्थो महाभागो वेदवेदाङ्गपारगः । याज्ञवल्क्यः पुरा तात चचार विपुलं तपः

मार्कण्डेय उवाच—तात, पुरा मिथिलायां स्थितो महाभागो वेदवेदाङ्गपारगः याज्ञवल्क्यः विपुलं तपश्चरितवान्।

Verse 5

तापसी तस्य भगिनी याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । सा सप्तमेऽपि वर्षे च वैधव्यं प्राप दैवतः

धीमतः याज्ञवल्क्यस्य भगिनी तापसी; सा दैवतः सप्तमेऽपि वर्षे वैधव्यं प्राप।

Verse 6

पूर्वकर्मविपाकेन हीनाभूत्पितृमातृतः । नाभूत्तत्पतिपक्षेऽपि कोऽपीत्येकाकिनी स्थिता

पूर्वकर्मविपाकेन सा पितृमातृविहीना अभूत्; पतिपक्षेऽपि कश्चिद् नाभूत्—तस्मादेकाकिनी स्थिता।

Verse 7

भूमौ भ्रमन्ती भ्रातुः सा समीपमगमच्छनैः । चचार च तपः सोऽपि परलोकसुखेप्सया

भूमौ भ्रमन्ती सा शनैः भ्रातुः समीपमगच्छत्; सोऽपि परलोकसुखेप्सया तपश्चर्यां चकार।

Verse 8

चचार सापि तत्रस्था शुश्रूषन्ती महत्तपः । कस्मिंश्चित्समये साथ स्नाताहनि रजस्वला

सा अपि तत्रैव निवसन्ती महत्तपः शुश्रूषमाणा चचार। कदाचित् दिवा स्नात्वा सा रजस्वला अभवत्।

Verse 9

अन्तर्वासो धृतवती दृष्ट्वा कर्पटकं रहः । याज्ञवल्क्योऽपि तद्रात्रौ सुप्तो यत्र सुसंवृतः

रहसि कर्पटकं दृष्ट्वा सा अन्तर्वासो धृतवती। याज्ञवल्क्यः अपि तद्रात्रौ यत्र सुप्तः सुसंवृतः शयितवान्।

Verse 10

स्वप्नं दृष्ट्वात्यजच्छुक्रं कौपीने रक्तबिन्दुवत् । विराजितेन तपसा सिद्धं तदनलप्रभम्

स्वप्नं दृष्ट्वा सः कौपीने रक्तबिन्दुवत् शुक्रं अत्यजत्। विराजितेन तपसा तद् अनलप्रभं सिद्धं बभूव।

Verse 11

यावत्प्रबुद्धो विप्रोऽसौ वीक्ष्योच्छिष्टं तदंशुकम् । चिक्षेप दूरतोऽस्पृश्यं शौचं कृत्वा विधानतः

यावत् स विप्रः प्रबुद्धः तद् उच्छिष्टं अंशुकं वीक्ष्य। अस्पृश्यं मन्वानः दूरतः चिक्षेप, ततः विधानतः शौचं कृतवान्।

Verse 12

निषिद्धं तु निशि स्नानमिति सुष्वाप स द्विजः । निशीथे सापि तद्वस्त्रं भगस्यावरणं व्यधात्

‘निशि स्नानं निषिद्धम्’ इति मत्वा स द्विजः पुनः सुष्वाप। निशीथे सा अपि तद्वस्त्रं भगस्य आवरणं व्यधात्।

Verse 13

प्रातरन्वेषयामास मुनिर्वस्त्रमितस्ततः । ततः सा ब्राह्मणी प्राह किं अन्वेषयसे प्रभो । केन कार्यं तव तथा वदस्व मम तत्त्वतः

प्रातः मुनिः स्ववस्त्रम् इतस्ततः अन्वेषयामास। ततः सा ब्राह्मणी प्राह— “प्रभो, किं त्वं अन्वेषयसि? तव किमर्थं कार्यं तथा? मम सम्यक् तत्त्वतः वद।”

Verse 14

याज्ञवल्क्य उवाच । अपवित्रो मया भद्रे स्वप्नो दृष्टोऽद्य वै निशि । सक्लेदं तत्र मे वस्त्रं निक्षिप्तं तन्न दृश्यते

याज्ञवल्क्य उवाच— “भद्रे, अद्य निशि मया अपवित्रः स्वप्नः दृष्टः। तस्मात् तत्र सक्लेदं मे वस्त्रं निक्षिप्तम्; इदानीं तन्न दृश्यते।”

Verse 15

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणी वाक्यं भीतभीतावदन्नृप । तद्वस्त्रं तु मया विप्र स्नात्वा ह्यन्तः कृतं महत्

तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्राह्मणी भीतभीता अवदत्— “नृप, विप्र, तत् वस्त्रं मया स्नात्वा अन्तः कृतम्; महद् अपराधं कृतवती अस्मि।”

Verse 16

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हाहेत्युक्त्वा महामुनिः । निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

तस्याः वचनं श्रुत्वा महामुनिः “हा हा” इति उक्त्वा तत्क्षणं भूमौ निपपात, छिन्नमूलः द्रुम इव।

Verse 17

किमेतदिति सेत्युक्त्वा ह्याकाशमिव निर्मला । आश्वासयन्ती तं विप्रं प्रोवाच वचनं तदा

“किमेतत्?” इति सा उक्त्वा, आकाशमिव निर्मला, तं विप्रं आश्वासयन्ती तदा वचनं प्रोवाच।

Verse 18

वदस्व कारणं तात गुह्याद्गुह्यतरं यदि । प्रतीकारोऽस्य येनैव विमृश्य क्रियते त्वरा

वदस्व कारणं तात, गुह्यादपि गुह्यतरं यदि। येनास्य प्रतीकारः सम्यग्विमृश्य शीघ्रं क्रियते॥

Verse 19

ततः स सुचिरं ध्यात्वा लब्धवाग्वै ततः क्षणम् । प्रोवाच साध्वसमना यत्तच्छृणु नरेश्वर

ततः स सुचिरं ध्यात्वा क्षणं लब्धवागभवत्। साध्वसमनाः प्रोवाच—यत्तत् शृणु नरेश्वर॥

Verse 20

नात्र दोषोऽस्ति ते कश्चिन्मम चैव शुभव्रते । तवोदरे तु गर्भो यस्तत्र दैवं परायणम्

नात्र दोषोऽस्ति ते कश्चिन्मम चैव शुभव्रते। तवोदरे यः गर्भस्तत्र दैवं परायणम्॥

Verse 21

तस्य तत्त्वेन रक्षा च त्वया कार्या सदैव हि । विनाशी नैव कर्तव्यो यावत्कालस्य पर्ययः

तस्मात्तस्य तत्त्वेन रक्षा त्वया कार्या सदैव हि। विनाशी नैव कर्तव्यो यावत्कालस्य पर्ययः॥

Verse 22

तथेति व्रीडिता साध्वी दूयमानेन चेतसा । अपालयच्च तं गर्भं यावत्पुत्रो ह्यजायत

तथेति व्रीडिता साध्वी दूयमानेन चेतसा। अपालयत्तं गर्भं यावत्पुत्रो ह्यजायत॥

Verse 23

जातमात्रं च तं गर्भं गृहीत्वा ब्राह्मणी च सा । अश्वत्थच्छायामाश्रित्य तमुत्सृज्य वचोऽब्रवीत्

जातमात्रं तं नवजातं गर्भं सा ब्राह्मणी गृहीत्वा अश्वत्थस्य छायामाश्रित्य भूमौ तमुत्सृज्य वचोऽब्रवीत्।

Verse 24

यानि सत्त्वानि लोकेषु स्थावराणि चराणि च । तानि सर्वाणि रक्षन्तु त्यक्तं वै बालकं मया

यानि सत्त्वानि लोकेषु स्थावराणि चराणि च, तानि सर्वाणि मया त्यक्तं बालकं रक्षन्तु।

Verse 25

एवमुक्त्वा गता सा तु ब्राह्मणी नृपसत्तम । तथागतः स तु शिशुस्तत्र स्थित्वा मुहूर्तकम्

एवमुक्त्वा गता सा तु ब्राह्मणी नृपसत्तम; तथैव त्यक्तः स शिशुस्तत्र मुहूर्तकं स्थितवान्।

Verse 26

पाणिपादौ विनिक्षिप्य निकुञ्च्य नयने शुभे । आस्यं तु विकृतं कृत्वा रुरोद विकृतैः स्वरैः

पाणिपादौ विनिक्षिप्य निकुञ्च्य नयने शुभे, आस्यं विकृतं कृत्वा स विकृतैः स्वरैः रुरोद।

Verse 27

तेन शब्देन वित्रस्ताः स्थावरा जङ्गमाश्च ये । आकम्पिता महोत्पातैः सशैलवनकानना

तेन शब्देन वित्रस्ताः स्थावराः जङ्गमाश्च ये; महोत्पातैः आकम्पिता वसुधा सशैलवनकानना।

Verse 28

ततो ज्ञात्वा महद्भूतं क्षुधाविष्टं द्विजर्षभम् । न जहाति नगश्छायां पानार्थाय ततः परम् । अपिबच्च सुतं तस्मादभृतं चैव भारत

ततः सा महद्भूतं ज्ञात्वा क्षुधाविष्टं द्विजर्षभम्। पानार्थं नगच्छायां न जहौ; ततः परं सुतं स्तन्येनापाययत्, तेनैवाभृतं चकार, हे भारत।

Verse 29

एवं स वर्धितस्तत्र कुमारो निजचेतसि । चिन्तयामास विश्रब्धः किं मम ग्रहगोचरम्

एवं तत्र वर्धितः कुमारो निजचेतसि विश्रब्धः। चिन्तयामास—‘किं मम ग्रहगोचरं, केन मे भाग्यं नियोज्यते’ इति।

Verse 30

ततः क्रूरसभाचारः क्रूरं दृष्ट्वा निरीक्षितः । पपात सहसा भूमौ शनैश्चारी शनैश्चरः

ततः क्रूरसभाचारः शनैश्चरः क्रूरं दृष्ट्वा निरीक्षितः। सहसा भूमौ पपात—स एव मन्दगामी शनैश्चारी।

Verse 31

उवाच च भयत्रस्तः कृताञ्जलिपुटस्तदा । किं मयापकृतं विप्र पिप्पलाद महामुने

तदा भयत्रस्तः कृताञ्जलिपुटः स उवाच—‘किं मयापकृतं विप्र, पिप्पलाद महामुने’ इति।

Verse 32

चरन्वै गगनाद्येन पातितो धरणीतले । सौरिणा ह्येवमुक्तस्तु पिप्पलादो महामुनिः

गगने चरन् सौरिः येन पातितो धरणीतले। तेनैवमुक्ते पिप्पलादो महामुनिः प्रत्युवाच।

Verse 33

क्रोधरूपोऽब्रवीद्वाक्यं तच्छृणुष्व नराधिप । पितृमातृविहीनस्य मम बालस्य दुर्मते । पीडां करोषि कस्मात्त्वं सौरे ब्रूहि ह्यशेषतः

क्रोधरूपोऽब्रवीद्वाक्यं—शृणुष्व नराधिप। पितृमातृविहीनस्य मम बालस्य दुर्मते, कस्मात्त्वं पीडां करोषि? सौरे, कारणं ह्यशेषतः ब्रूहि।

Verse 34

शनैश्चर उवाच । क्रूरस्वभावः सहजो मम दृष्टिस्तथेदृशी । मुञ्चस्व मां तथा कर्ता यद्ब्रवीषि न संशयः

शनैश्चर उवाच—क्रूरस्वभावः सहजो मम, दृष्टिश्च तथैव। मुञ्चस्व मां; यद्ब्रवीषि तत्कर्ता, न संशयः।

Verse 35

पिप्पलाद उवाच । अद्यप्रभृति बालानां वर्षादा षोडशाद्ग्रह । पीडा त्वया न कर्तव्या एष ते समयः कृतः

पिप्पलाद उवाच—अद्यप्रभृति, हे ग्रह, वर्षाद् षोडशपर्यन्तं बालानां पीडा त्वया न कर्तव्या। एष ते समयः कृतः।

Verse 36

एवमस्त्विति चोक्त्वा स जगाम पुनरागतः । देवमार्गं शनैश्चारी प्रणम्य ऋषिसत्तमम्

एवमस्त्विति चोक्त्वा स जगाम, पुनरागतः। देवमार्गं शनैश्चारी, ऋषिसत्तमं प्रणम्य।

Verse 37

गते चादर्शनं तत्र सोऽपि बालो महाग्रहः । विचिन्तयन्वै पितरं क्रोधेन कलुषीकृतः

गते चादर्शनं तत्र, सोऽपि बालो महाग्रहः। पितरं विचिन्तयन्, क्रोधेन कलुषीकृतः।

Verse 38

आग्नेयीं धारणां ध्यात्वा जनयामास पावकम् । कृत्यामन्त्रैर्जुहावाग्नौ कृत्या वै संभवत्विति

आग्नेयीं धारणां सम्यग् ध्यात्वा स पावकं जनयामास। कृत्यामन्त्रैर्जुहावाग्नौ—“कृत्या वै सम्भवत्विति”॥

Verse 39

तावज्झटिति सा कन्या ज्वालामालाविभूषिता । हुतभुक्सदृशाकारा किं करोमीति चाब्रवीत्

तावज्ज्हटिति सा कन्या ज्वालामालाविभूषिता। हुतभुक्सदृशाकारा “किं करोमी”ति चाब्रवीत्॥

Verse 40

शोषयामि समुद्रान् किं चूर्णयामि च पर्वतान् । अवनिं वेष्टयामीति पातये किं नभस्तलम्

“शोषयामि समुद्रान् किं चूर्णयामि च पर्वतान्। अवनिं वेष्टयामीति पातये किं नभस्तलम्”॥

Verse 41

कस्य मूर्ध्नि पतिष्यामि घातयामि च कं द्विज । शीघ्रमादिश्यतां कार्यं मा मे कालात्ययो भवेत्

“कस्य मूर्ध्नि पतिष्यामि घातयामि च कं द्विज। शीघ्रमादिश्यतां कार्यं मा मे कालात्ययो भवेत्”॥

Verse 42

। अध्याय

अध्यायः समाप्तः—इति अध्यायसूचकं पदम्।

Verse 43

महता क्रोधवेगेन मया त्वं चिन्तिता शुभे । पिता मे याज्ञवल्क्यश्च तस्य त्वं पत माचिरम्

महता क्रोधवेगेन मया त्वं चिन्तिता शुभे। पिता मे याज्ञवल्क्यः; तस्मिन् पत, मा चिरम्॥

Verse 44

एवमुक्त्वागमच्छीघ्रं स्फोटयन्ती नभस्तलम् । मिथिलास्थो महाप्राज्ञस्तपस्तेपे महामनाः

एवमुक्त्वा स शीघ्रं जगाम, नभस्तलं स्फोटयन्तीव। मिथिलायां तु महाप्राज्ञो महामना तपस्तेपे॥

Verse 45

यावत्पश्यति दिग्भागं ज्वलनार्कसमप्रभम् । याज्ञवल्क्यो महातेजा महद्भूतमुपस्थितम्

यावत् स दिग्भागं पश्यति ज्वलनार्कसमप्रभम्। तावत् याज्ञवल्क्यो महातेजा महद्भूतमपश्यत् उपस्थितम्॥

Verse 46

तद्दृष्ट्वा सहसायान्तं भीतभीतो महामुनिः । अनुयुक्तोऽथ भूतेन जनकं नृपतिं ययौ

तद् दृष्ट्वा सहसा यान्तं भीतभीतो महामुनिः। भूतेनानुयुक्तोऽथ जनकं नृपतिं ययौ॥

Verse 47

शरण्यं मामनुप्राप्तं विद्धि त्वं नृपसत्तम । महद्भूतभयाद्रक्ष यदि शक्नोषि पार्थिव

शरण्यं मामनुप्राप्तं विद्धि त्वं नृपसत्तम। महद्भूतभयाद्रक्ष यदि शक्नोषि पार्थिव॥

Verse 48

ब्रह्मतेजोभवं भूतमनिवार्यं दुरासदम् । न च शक्नोम्यहं त्रातुं राजा वचनमब्रवीत्

राजा वचनमब्रवीत्— ब्रह्मतेजोभवं भूतमनिवार्यं दुरासदं; अहं तु भवतः त्राणं कर्तुं न शक्नोमि।

Verse 49

ततश्चान्यं नृपश्रेष्ठं शरणार्थी महातपाः । जगाम तेन मुक्तोऽसौ चेन्द्रस्य सदनं भयात्

ततः शरणार्थी महातपाः अन्यं नृपश्रेष्ठं जगाम; तेनापि विमुक्तो भयात् इन्द्रस्य सदनं जगाम।

Verse 50

देवराज नमस्तेऽस्तु महाभूतभयान्नृप । कम्पमानोऽब्रवीद्विप्रो रक्षस्वेति पुनःपुनः

देवराज नमस्तेऽस्तु, महाभूतभयात् नृप; कम्पमानोऽब्रवीद्विप्रो—रक्षस्वेति पुनःपुनः।

Verse 51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवराजोऽब्रवीदिदम् । न शक्नोमि परित्रातुं ब्रह्मकोपादहं मुने

तस्य वचनं श्रुत्वा देवराजोऽब्रवीत्— मुने, ब्रह्मकोपभयात् अहं त्वां परित्रातुं न शक्नोमि।

Verse 52

ततः स ब्रह्मभवनं ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः । जगाम विष्णुलोकं च तेनापीत्युक्त एव सः

ततः स ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः ब्रह्मभवनं जगाम; विष्णुलोकं च जगाम, तत्रापि तेनैवोक्तः सः।

Verse 53

ततः स मुनिरुद्विग्नो निराशो जीविते नृप । अनुगम्यमानो भूतेन अगच्छच्छङ्करालयम्

ततः स मुनिरुद्विग्नो निराशो जीविते नृप । भूतेनानुगम्यमानोऽसौ जगाम शङ्करालयम् ॥

Verse 54

तस्य योगबलोपेतो महादेवस्य पाण्डव । नखमांसान्तरे गुप्तो यथा देवो न पश्यति

योगबलोपेतं तद्भूतं पाण्डव । महादेवस्य नखमांसान्तरे गुप्तं तिष्ठति यथा देवो न पश्यति ॥

Verse 55

तदन्ते चागमद्भूतं ज्वलनार्कसमप्रभम् । मुञ्च मुञ्चेति पुरुषं देवदेवं महेश्वरम्

तदन्ते चागमद्भूतं ज्वलनार्कसमप्रभम् । ‘मुञ्च मुञ्च’ इति पुरुषं देवदेवं महेश्वरम् ॥

Verse 56

एवमुक्तो महादेवस्तेन भूतेन भारत । योगीन्द्रं दर्शयामास नखमांसान्तरे तदा

एवमुक्तो महादेवस्तेन भूतेन भारत । योगीन्द्रं दर्शयामास नखमांसान्तरे तदा ॥

Verse 57

संस्थाप्य भूतं भूतेशः परमापद्गतं मुनिम् । उवाच मा भैस्त्वं विप्र निर्गच्छस्व महामुने

संस्थाप्य भूतं भूतेशः परमापद्गतं मुनिम् । उवाच—मा भैस्त्वं विप्र, निर्गच्छस्व महामुने ॥

Verse 58

ततः सुसूक्ष्मदेहस्थं भूतं दृष्ट्वाब्रवीदिदम् । किमस्य त्वं महाभूत करिष्यसि वदस्व मे

ततः सुसूक्ष्मदेहस्थं भूतं दृष्ट्वा स उवाच— “हे महाभूत, अस्य किम् करिष्यसि? मे वद।”

Verse 59

कृत्योवाच । क्रोधाविष्टेन देवेश पिप्पलादेन चिन्तिता । अस्य देहं हनिष्यामि हिंसार्थं विद्धि मां प्रभो

कृत्योवाच— “देवेश, क्रोधाविष्टेन पिप्पलादेन चिन्तिता अहम्। अस्य देहं हनिष्यामि; हिंसार्था मां विद्धि, प्रभो।”

Verse 60

एतच्छ्रुत्वा महादेवो भूतस्य वदनाच्च्युतम् । कटिस्थं याज्ञवल्क्यं च मन्त्रयामास मन्त्रवित्

एतच्छ्रुत्वा महादेवो मन्त्रवित्, भूतवदनात् च्युतं वचनं च समालोक्य, कटिस्थं याज्ञवल्क्यं च मन्त्रयामास।

Verse 61

योगीश्वरेति विप्रस्य कृत्वा नाम युधिष्ठिर । विसर्जयित्वा देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत

युधिष्ठिर, स देवेशो विप्रस्य “योगीश्वर” इति नाम कृत्वा, विसर्ज्य तत्रैव सहसा अन्तरधीयत।

Verse 62

प्रेषयित्वा तु तं भूतं पिप्पलादोऽपि दुर्मनाः । पितृमातृसमुद्विग्नो नर्मदातटमाश्रितः

तं भूतं प्रेषयित्वा पिप्पलादोऽपि दुर्मनाः; पितृमातृसमुद्विग्नो नर्मदातटमाश्रितः।

Verse 63

एकाङ्गुष्ठो निराहारो वर्षादा षोडशान्नृप । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

हे नृप! एकाङ्गुष्ठेन स्थित्वा निराहारः सन् षोडशवर्षाणि उमया सह देवेशं शङ्करं तोषयामास।

Verse 64

ततस्तत्तपसा तुष्टः शङ्करो वाक्यमब्रवीत्

ततः तत्तपसा तुष्टः शङ्करः वाक्यमिदमब्रवीत्।

Verse 65

ईश्वर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते विप्र तपसानेन सुव्रत । वरं वृणीष्व ते दद्मि मनसा चेप्सितं शुभम्

ईश्वर उवाच—हे विप्र! हे सुव्रत! अनेन तपसा तेऽहं परितुष्टोऽस्मि। वरं वृणीष्व; मनसा यदभीष्टं शुभं तत्ते ददामि।

Verse 66

पिप्पलाद उवाच । यदि मे भगवांस्तुष्टो यदि देयो वरो मम । अत्र संनिहितो देव तीर्थे भव महेश्वर

पिप्पलाद उवाच—यदि मे भगवान् तुष्टः, यदि च मम वरो देयः, तर्हि हे देव! अत्र तीर्थे संनिहितो भव; हे महेश्वर! अस्मिन् तीर्थे निवस।

Verse 67

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा पिप्पलादं महामुनिम् । जगामादर्शनं देवो भूतसङ्घसमन्वितः

एवमुक्तः देवः ‘तथास्तु’ इति उक्त्वा, महामुनिं पिप्पलादं प्रति, भूतसङ्घसमन्वितः सन् अदर्शनं जगाम।

Verse 68

पिप्पलादो गते देवे स्नात्वा तत्र महाम्भसि । स्थापयित्वा महादेवं जगामोत्तरपर्वतम्

देवस्य गते पिप्पलादो महति तोये तत्र स्नात्वा, महादेवं प्रतिष्ठाप्य, उत्तरपर्वतं जगाम।

Verse 69

तत्र तीर्थे नरो भक्त्या स्नात्वा मन्त्रयुतं नृप । तर्पयित्वा पित्ःन् देवान् पूजयेच्च महेश्वरम्

तत्र तीर्थे नरो भक्त्या मन्त्रयुतः स्नात्वा, पितॄन् देवान् च तर्पयित्वा, महेश्वरं पूजयेत्, नृप।

Verse 70

अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् । मृतो रुद्रपुरं याति नात्र कार्या विचारणा

अश्वमेधयज्ञस्य अनुत्तमं फलं प्राप्नोति; मृतः रुद्रपुरं याति—नात्र विचारणा कार्या।

Verse 71

अथ यो भोजयेद्विप्रान् पित्ःनुद्दिश्य भारत । तस्य ते द्वादशाब्दानि मोदन्ते दिवि तर्पिताः

अथ यः पितृनुद्दिश्य विप्रान् भोजयेत्, भारत, तस्य पितरः तर्पिताः सन्तो दिवि द्वादशाब्दानि मोदन्ते।

Verse 72

संन्यासेन तु यः कश्चित्तत्र तीर्थे तनुं त्यजेत् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

संन्यासेन यः कश्चित् तत्र तीर्थे तनुं त्यजेत्, तस्य गतिरनिवर्तिका; रुद्रलोकात् कदाचन न निवर्तते।

Verse 73

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्ठे हि त्वयानघ । माहात्म्यं पिप्पलादस्य तीर्थस्योत्पत्तिरेव च

एतत्सर्वं मया सम्यक् समाख्यातं यथापृष्टं त्वयानघ। पिप्पलादस्य माहात्म्यं तीर्थस्योत्पत्तिरप्यथ॥

Verse 74

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत्

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम्। पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत्॥