Adhyaya 41

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कुण्डलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायक्षः कुण्डधारो नृपोत्तम

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः गच्छेत् च राजेन्द्र कुण्डलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायक्षः कुण्डधारो नृपोत्तम ॥

Verse 2

तपः कृत्वा सुविपुलं सुरासुरभयंकरम् । पौलस्त्यमन्दिरे चैव चिक्रीड नृपसत्तम

तपः कृत्वा सुविपुलं सुरासुरभयंकरम् । पौलस्त्यमन्दिरे चैव चिक्रीड नृपसत्तम ॥

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्युगे समुत्पन्नः कस्य पुत्रो महामतिः । तपस्तप्त्वा सुविपुलं तोषितो येन शङ्करः

युधिष्ठिर उवाच—कस्मिन्युगे स महामतिः समुत्पन्नः, कस्य च पुत्रः? येन सुविपुलं तपः तप्त्वा शङ्करः सुतोषितः।

Verse 4

एतद्विस्तरतस्तात कथयस्व ममानघ । शृण्वतश्च न तृप्तिर्मे कथामृतमनुत्तमम्

एतत् विस्तरतस्तात कथयस्व ममानघ; शृण्वतो मे न तृप्तिर्भवति—अनुत्तमं कथामृतं हि।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । त्रेतायुगे ब्रह्मसमः पौलस्त्योनाम विश्रवाः । तपः कृत्वा सुविपुलं भरद्वाजसुतोद्भवः

श्रीमार्कण्डेय उवाच—त्रेतायुगे ब्रह्मसमः पौलस्त्योनाम विश्रवाः; भरद्वाजसुतोद्भवः स सुविपुलं तपः कृत्वा।

Verse 6

पुत्रं पौत्रगणैर्युक्तं पत्न्या भक्त्या सुतोषितः । धनदं जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम्

पत्नीभक्त्या सुतोषितः पुत्रं पौत्रगणैर्युक्तं जनयामास; धनदं सर्वलक्षणलक्षितम्।

Verse 7

जातमात्रं तु तं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चकार नाम सुप्रीत ऋषिदेवसमन्वितः

जातमात्रं तं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः; ऋषिदेवसमन्वितः सुप्रीतः नाम चकार।

Verse 8

यस्माद्विश्रवसो जातो मम पौत्रत्वमागतः । तस्माद्वैश्रवणो नाम तव दत्तं मयानघ

यस्मात् त्वं विश्रवसः पुत्रत्वेन जातः, मम पौत्रत्वं च प्राप्तवान्; तस्मात्, अनघ, मया तव ‘वैश्रवण’ इति नाम दत्तम्।

Verse 9

तथा त्वं सर्वदेवानां धनगोप्ता भविष्यसि । चतुर्थो लोकपालानामक्षयश्चाव्ययो भुवि

तथा त्वं सर्वदेवानां धनस्य गोप्ता भविष्यसि; लोकपालानां चतुर्थो भुवि अक्षयश्च अव्ययश्च भविष्यसि।

Verse 10

तस्य भार्या महाराज ईश्वरीति च विश्रुता । यक्षो यक्षाधिपः श्रेष्ठस्तस्य कुण्डोऽभवत्सुतः

तस्य भार्या, महाराज, ‘ईश्वरी’ इति च विश्रुता; स यक्षाधिपः श्रेष्ठः, तस्य ‘कुण्ड’ इति सुतोऽभवत्।

Verse 11

स च रूपं परं प्राप्य मातापित्रोरनुज्ञया । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

स च मातापित्रोरनुज्ञया परं रूपं प्राप्य, नर्मदातटम् आश्रित्य विपुलं तपश्चचार।

Verse 12

ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्तो वर्षासु स्थण्डिलेशयः । हेमन्ते जलमध्यस्थो वायुभक्षः शतं समाः

ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्तो, वर्षासु स्थण्डिलेशयः; हेमन्ते जलमध्यस्थो, वायुभक्षः शतं समाः तपोऽकरोत्।

Verse 13

एवं वर्षशते पूर्णे एकाङ्गुष्ठेऽभवन्नृप । अस्थिभूतः परं तात ऊर्ध्वबाहुस्ततः परम्

एवं वर्षशते पूर्णे नृप, स एकाङ्गुष्ठमात्रोऽस्थिशेषोऽभवत्। ततः परं तात, ऊर्ध्वबाहुः स्थित्वा तपोऽतिववृधे।

Verse 14

अतपच्च घृतश्वासः कुण्डलो भरतर्षभ । चतुर्थे वर्षशतके तुतोष वृषवाहनः

एवं घृतश्वासः कुण्डलो भरतर्षभ, अतपत्तपः। चतुर्थे वर्षशतके वृषवाहनः शङ्करोऽतुतोष।

Verse 15

वरं वृणीष्व भो वत्स यत्ते मनसि रोचते । ददामि ते न सन्देहस्तपसा तोषितो ह्यहम्

भो वत्स, वरं वृणीष्व यत्ते मनसि रोचते। तपसा तोषितोऽहं ते ददामि, नात्र संशयः।

Verse 16

कुण्डल उवाच । यक्षाधिपप्रसादेन तस्यैवानुचरः पुरे । विचरामि यथाकाममवध्यः सर्वशत्रुषु

कुण्डल उवाच—यक्षाधिपप्रसादेन तस्यैव पुरेऽनुचरः सन् विचरामि यथाकामम्। सर्वशत्रुष्ववध्योऽहं, न मे वधः सम्भवति।

Verse 17

तथेत्युक्त्वा महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

तथेति उक्त्वा महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः। आकाशमाविश्य जगाम कैलासं धरणीधरम्।

Verse 18

गते चादर्शनं देवे सोऽपि यक्षो मुदान्वितः । स्थापयामास देवेशं कुण्डलेश्वरमुत्तमम्

गते देवस्यादर्शनं यक्षोऽपि हृष्टमानसः । देवेशं कुण्डलेश्वराख्यं लिङ्गमुत्तमं स्थापयामास ॥

Verse 19

अलंकृत्वा जगन्नाथं पुष्पधूपानुलेपनैः । विमानैश्चामरैश्छत्रैस्तथा वै लिङ्गपूरणैः

पुष्पधूपानुलेपनैर्जगन्नाथं समलंकृत्य । विमानैश्चामरैश्छत्रैर्लिङ्गपूजाविधिभिस्तथा ॥

Verse 20

तर्पयित्वा द्विजान्सम्यगन्नपानादिभूषणैः । प्रीणयित्वा महादेवं ततः स्वभवनं ययौ

द्विजानन्नपानादिभिः सम्यक्तर्पयित्वा सुभूषणैः । महादेवं प्रीणयित्वा ततः स्वभवनं ययौ ॥

Verse 21

तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । उत्तमं परमं पुण्यं कुण्डलेश्वरनामतः

तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । कुण्डलेश्वरनाम्ना वै परमं पुण्यमुत्तमम् ॥

Verse 22

तत्र तीर्थे तु यः कश्चिदुपवासपरायणः । अर्चयेद्देवमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते

तत्र तीर्थे यः कश्चिदुपवासपरायणः । ईशानं देवमर्चयेत् स सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Verse 23

सुवर्णं रजतं वापि मणिं मौक्तिकमेव च । दद्याद्भोज्यं ब्राह्मणेभ्यः स सुखी मोदते दिवि

सुवर्णं रजतं वा मणिं मौक्तिकं च यो ददाति, तथा ब्राह्मणेभ्यो भोज्यं समर्पयति—स दाता सुखी भूत्वा दिवि मोदते।

Verse 24

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ऋग्यजुःसामगोऽपि वा । ऋचमेकां जपित्वा तु सकलं फलमश्नुते

तस्मिन् तीर्थे स्नात्वा योऽपि ऋग्यजुःसामगो भवेत्, स एकामपि ऋचं जप्त्वा सकलं फलं प्राप्नोति।

Verse 25

गां प्रयच्छति विप्रेभ्यस्तत्फलं शृणु पाण्डव । यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च

विप्रेभ्यो गां प्रयच्छति यत्फलं तच्छृणु पाण्डव; यावन्ति तस्या रोमाणि तथा तदपत्यप्रसूतिकुलेषु च, तावन्महद् पुण्यं प्रकीर्तितम्।

Verse 26

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । स्वर्गे वासो भवेत्तस्य पुत्रपौत्रैः समन्वितः

तावद्वर्षसहस्राणि स स्वर्गलोके महीयते; तस्य स्वर्गे वासो भवति पुत्रपौत्रैः समन्वितः।

Verse 27

तावन्ति वर्षाणि महानुभावः स्वर्गे वसेत्पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धम् । तत्रान्नदो याति महेशलोकमसंख्यवर्षाणि न संशयोऽत्र

तावन्ति वर्षाणि महानुभावः स्वर्गे वसेत् पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धम्; तत्रान्नदः याति महेशलोकम् असंख्यवर्षाणि, न संशयोऽत्र।

Verse 28

स वै सुखी मोदते स्वर्गलोके गन्धर्वसिद्धाप्सरःसम्प्रगीते । एवं तु ते धर्मसुत प्रभावस्तीर्थस्य सर्वः कथितश्च पार्थ

स स वै सुखी स्वर्गलोके मोदते, यत्र गन्धर्वसिद्धाप्सरसां गीतनिनादः समन्तात् प्रवर्तते। एवं हे धर्मसुत, हे पार्थ, अस्य तीर्थस्य सर्वः प्रभावो मया ते कथितः।

Verse 29

श्रुत्वा स्तुवन्मुच्यते सर्वपापैः पुनस्त्रिलोकीमिह तत्प्रभावात्

एतत् श्रुत्वा स्तुवन् च जनः सर्वपापैः प्रमुच्यते; तस्यैव प्रभावात् पुनरिह त्रिलोकीसम्पदं प्राप्नोति।

Verse 41

। अध्याय

अध्यायसमाप्तिः।