Adhyaya 34
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 34

Adhyaya 34

अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः नर्मदातटे महत आदित्यस्य अन्यां कथां युधिष्ठिराय निवेदयति। युधिष्ठिरः विस्मितो भूत्वा तं देवं सर्वव्यापिनं सर्वभूतानां तारकं च शृणोति। कुलिकगोत्रीयो ब्राह्मणभक्तः दीर्घं तीर्थयात्राव्रतं करोति—अनाहारः, अल्पजलसेवनं च—ततः स्वप्ने देवः प्रादुर्भूय व्रतस्य मृदुतां विधत्ते, चलाचलजगत्सु देवस्य व्याप्तिं तत्त्वतः उपदिशति। वरं वृणु इति उक्ते स भक्तः नर्मदायाः उत्तरतीरे देवस्य नित्यसन्निधिं याचते, दूरदेशात् अपि स्मरणपूजनकर्तॄणां कृपां लाभं च, तथा देहदोषयुक्तानां जनानां अनुग्रहं च प्रार्थयते। अनन्तरं तीर्थफलप्रशंसा प्रवर्तते—स्नानदानादिभिः अग्निष्टोमसदृशं पुण्यं, अन्तकाले तत्र कृतैः कर्मभिः अग्निलोक-वरुणलोकप्राप्तिः वा दीर्घं स्वर्गसम्मानः च कथ्यते। प्रभाते भास्करस्य नित्यस्मरणं जीवनकृतपापानां नाशकरम् इति निगद्यते।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तत्रैव तु भवेदन्यदादित्यस्य महात्मनः । कीर्तयामि नरश्रेष्ठ यदि ते श्रवणे मतिः

श्रीमार्कण्डेय उवाच। तत्रैव भवेदন্যदादित्यस्य महात्मनः। कीर्तयामि नरश्रेष्ठ यदि ते श्रवणे मतिः॥

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं श्रुत्वा तव मुखोद्गतम् । विस्मयाद्धृष्टरोमाहं जातोऽस्मि मुनिसत्तम

युधिष्ठिर उवाच। एतदाश्चर्यमतुलं श्रुत्वा तव मुखोद्गतम्। विस्मयाद्धृष्टरोमाहं जातोऽस्मि मुनिसत्तम॥

Verse 3

सहस्रकिरणो देवो हर्ता कर्ता निरञ्जनः । अवतारेण लोकानामुद्धर्ता नर्मदातटे

सहस्रकिरणो देवो हर्ता कर्ता निरञ्जनः। अवतारेण लोकानामुद्धर्ता नर्मदातटे॥

Verse 4

पुरुषाकारो भगवानुताहो तपसः फलात् । कस्य गोत्रे समुत्पन्नः कस्य देवोऽभवद्वशी

पुरुषाकारो भगवानुताहो तपसः फलात्। कस्य गोत्रे समुत्पन्नः कस्य देवोऽभवद्वशी॥

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कुलिकान्वयसम्भूतो ब्राह्मणो भक्तिमाञ्छुचिः । ईक्ष्यामीति रविं तत्र तीर्थे यात्राकृतोद्यमः

श्रीमार्कण्डेय उवाच—कुलिकान्वयसम्भूतो ब्राह्मणो भक्तिमाञ्छुचिः। ‘ईक्ष्यामीति रविं’ तत्र तीर्थे यात्राकृतोद्यमः॥

Verse 6

योजनानां शतं साग्रं निराहारो गतोदकः । प्रस्थितो देवदेवेन स्वप्नान्ते वारितः किल

योजनानां शतं साग्रं निराहारो गतोदकः। प्रस्थितो देवदेवेन स्वप्नान्ते वारितः किल॥

Verse 7

भोभो मुने महासत्त्व अलं ते व्रतमीदृशम् । सर्वं व्याप्य स्थितं पश्य स्थावरं जङ्गमं च माम्

भो भो मुने महासत्त्व अलं ते व्रतमीदृशम्। सर्वं व्याप्य स्थितं पश्य स्थावरं जङ्गमं च माम्॥

Verse 8

तपाम्यहं ततो वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । न मृ तं चैव मृत्युं च यः पश्यति स पश्यति

तपाम्यहं ततो वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च। न मृतं चैव मृत्युं च यः पश्यति स पश्यति॥

Verse 9

वरं वरय भद्रं त्वमात्मनो यस्तवेप्सितम्

वरं वरय भद्रं त्वमात्मनो यस्तवेप्सितम्॥

Verse 10

ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव देयो यदि वरो मम । उत्तरे नर्मदाकूले सदा संनिहितो भव

ब्राह्मण उवाच—यदि मे देव तुष्टोऽसि, यदि च मम वरो देयः, तर्हि त्वं नर्मदायाः उत्तरे तीरे सदा संनिहितो भव।

Verse 11

ये भक्त्या परया देव योजनानां शते स्थिताः । स्मरिष्यन्ति जितात्मानस्तेषां त्वं वरदो भव

हे देव! ये परया भक्त्या शतयोजनदूरे स्थिताः, जितात्मानः सन्तो यदा त्वां स्मरिष्यन्ति, तेषां त्वं वरदो भव।

Verse 12

कुब्जान्धबधिरा मूका ये केचिद्विकलेन्द्रियाः । तव पादौ नमस्यन्ति तेषां त्वं वरदो भव

कुब्जान्धबधिरा मूका ये केचिद्विकलेन्द्रियाः, ये तव पादौ नमस्यन्ति, तेषां त्वं वरदो भव।

Verse 13

शीर्णघ्राणा गतधियो ह्यस्थिचर्मावशेषिताः । तेषां त्वं करुणां देव अचिरेण कुरुष्व ह

शीर्णघ्राणा गतधियो ह्यस्थिचर्मावशेषिताः; तेषां देव करुणाम् अचिरेण कुरुष्व ह।

Verse 14

येऽपि त्वां नर्मदातोये स्नात्वा तत्र दिने दिने । अर्चयन्ति जगन्नाथ तेषां त्वं वरदो भव

येऽपि नर्मदातोये दिने दिने स्नात्वा तत्र जगन्नाथ त्वामर्चयन्ति, तेषां त्वं वरदो भव।

Verse 15

प्रभाते ये स्तविष्यन्ति स्तवैर्वैदिकलौकिकैः । अभिप्रेतं वरं देव तेषां त्वं दद भोच्युत

प्रभाते ये त्वां स्तुवन्ति स्तवैर्वैदिकलौकिकैः । तेषामभिप्रेतवरं देहि देवाच्युत प्रभो ॥

Verse 16

तवाग्रे वपनं देव कारयन्ति नरा भुवि । स्वामिंस्तेषां वरो देय एष मे परमो वरः

तवाग्रे वपनं देव ये कारयन्ति मानवाः । स्वामिन् तेषां वरो देय एष मे परमः वरः ॥

Verse 17

एवमस्त्विति तं चोक्त्वा मुनिं करुणया पुनः । शतभागेन राजेन्द्र स्थित्वा चादर्शनं गतः

एवमस्त्विति तं प्रोच्य मुनिं करुणया पुनः । शतभागेन राजेन्द्र स्थित्वा चादर्शनं गतः ॥

Verse 18

तत्र तीर्थे नरो भक्त्या गत्वा स्नानं समाचरेत् । तर्पयेत्पितृदेवांश्च सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

तत्र तीर्थे नरो भक्त्या गत्वा स्नानं समाचरेत् । तर्पयेत् पितृदेवांश्च सोऽग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

Verse 19

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । द्योतयन्वै दिशः सर्वा अग्निलोकं स गच्छति

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । द्योतयन् दिशः सर्वा अग्निलोकं स गच्छति ॥

Verse 20

यस्तत्तीर्थं समासाद्य त्यजतीह कलेवरम् । स गतो वारुणं लोकमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

यः तत्तीरथं समासाद्य इह कलेवरं त्यजति, स वारुणं लोकं गच्छति—इति शङ्करः अवदत्।

Verse 21

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्संन्यासेन तनुं त्यजेत् । षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

तत्र तीर्थे यः कश्चित् संन्यासेन तनुं त्यजेत्, स स्वर्गलोके षष्टिवर्षसहस्राणि महीयते।

Verse 22

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । उषित्वायाति मर्त्ये वै वेदवेदाङ्गविद्भवेत्

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते तत्रोषित्वा, स मर्त्यलोकं पुनरायाति; वेदवेदाङ्गविद् भवति।

Verse 23

व्याधिशोकविनिर्मुक्तो धनकोटिपतिर्भवेत् । पुत्रदारसमोपेतो जीवेच्च शरदः शतम्

व्याधिशोकविनिर्मुक्तो धनकोटिपतिर्भवेत्; पुत्रदारसमोपेतो जीवेत् च शरदः शतम्।

Verse 24

प्रातरुत्थाय यस्तत्र स्मरते भास्करं तदा । आजन्मजनितात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

प्रातरुत्थाय यस्तत्र भास्करं स्मरते तदा, स आजन्मजनितात् पापात् मुच्यते—नात्र संशयः।

Verse 34

। अध्याय

इति अध्यायः।